Revision 8732005 of "ماموستا فيلسوف ( ملا سيد احمدي فيلسوف)" on arwiki
[http://www.faylasoof.com ماموستا ملا سيداحمدي فيلسوف ( باينجويي )]
1911 - 2004
:[[''ناو نازناوي :'']] - فةيلةسوف و ناوداري كورد ناوي سةييد ئةحمةدي كوري سةييد ئةمين ي كوري سةييد موحةممةدي كوري سةييد ئةمين ي كوري سةييد خدر كوري سةييد بةوان ي كوري سةييد خان عةلي ية ، نازناوي ( فةيلةسوف ) (1)بوو وة بة مامؤستا سةييد ئةحمةدي فةيلةسوف ناسرابوو ، ئةوةش لةبةر بليمةتي و زيرةكي و شارةزابوني بة شيّوةيةكي بيّ ويّنة لة زانستة شةرعي يةكان و فةلسةفة و عةقيدةي ئيسلامي و زانستة كاني تري وةك بةلاغةو مةنتيق و عيلمي كةلام و سةرف و نةحوي عةرةبي و فةلةك و ئوستورلاب و جوغرافياو ميّزوو دا. هةروةها شارةزايي زؤرباشي هةبوو لة زانستي زةوي ناسي دا .
:[[''نةسةبي :'']]
- مامؤستا مةلا سةييد ئةحمةدي فةيلةسوف لة نةوةي ( بابا سةييد ئةحمةدي باينجؤ )ية(2) ، وة لة سةيدةكاني ( بيرخدري )(3) يةو بشتاوبشت ئةجنةوة سةر( ئيمام رةزاي مةشهةد )(4)خواي ليّ رازي بيّت .
:[[''زيان و بةسةر هاتي :'']]
- لةسالّي 1911 ز لة باريّزكاي كةركوك لةدايك بووة و هةر مندالّ ئةبيّت باوكي ئةكويّزيّتةوة بؤ بةغداو لةويّ نيشتةجيّ ئةبيّت ، هةر بؤية مامؤستا فةيلةسوف لةويّ كةورة ئةبيّ و بيّ ئةكات و هةر لة بةغداش فيّري زماني عةرةبي و فارسي و توركي ئةبيّت .دواي ئةوة لة كةركوك و هةنديّ ناوجةي دةوروبةري و جةمجةمالّ و هةوليّر زيان بةسةر ئةبات و ماوةيةكيش لة ئيّران بوة .زؤربةي زياني بة هةزاري و كةم دةرامةتي و نةبوني بةسةربردوة .جةندجاريّك مالّي تالاّن كراوةو ناخؤشي و دةربةدةري زؤري بينيوة و نوسراوو كتيّب و بةرتووك و شيعرةكاني(5) لةو نيّوانةدا فةوتاون و لة ناوجون ، تةنانةت لة سالّي 1963 دا كتيّب و نوسراوةكاني بةر شالاّوي تالان كردن ئةكةويّت و جةند كتيّبيّكي كةم نةبيّت هيجي بؤ ناميّنيّتةوة و هةنديّ كةسي خةلّكي كةركوك كة سةرباز ئةبن لة باشوري عيّراق بة ريّكةوت هةنديّ لة كتيّبةكاني بةدةستي مندالّةوة ئةبينن لة شاري عيمارة .
- لة سالّي 1979 دا سةفةري حةج ئةكات ئةو ئةركة بيرؤزة جيّ بةجيّ ئةكات .
:[[''خويّندني'']] :
- مامؤستا سةييد ئةحمةد زانستة شةرعي يةكان و فةلسةفةو حيكمةت و بةلاغةو مةنطق وعيلمي كةلام و فيقهو ئوسولي فيقهو حةديس و باقي زانستةكاني ئةو سةدةمةي خويّندوة . سةرةتاي خويّندني لة شاري بةغدا بووة ، باشان بؤ مةبةستي بةبايان كةياندني خويّندنةكةي رووي لةكةركوك و ناوجةكاني دةوروبةري و سولةيماني و خانةقين و زةهاو و كردووة .
- سةرةتا لة بةغدا ئةجيّتة لاي ( كتاب = كوتتاب )(6) بؤ فيّربووني ئةلف و بيّ ي عةرةبي و دواي ئةوة قورئاني بيرؤزي خؤيّندوة . ئينجا ئةجيّتة مزكةوتي شيّخ عةبدولقادري كةيلاني و هةنديّك حةديسي خويّندوة . ئينجا ديواني خواجة حافزي شيرازي و كولستاني شيّخي سةعدي و جوار دةرويّش و هةنديّكي تري فارسي ئةخويّنيّت ، باشان هةنديّك كتيّبي توركي و ئينكليزي ئةخويّنيّت . ئينجا ئةجيّتة كةركوك و لة مزكةوتةكاني ئةو شارة دائةمةزريّت و دةست بة خويّندن ئةكات . دواي ماوةيةك رووئةكاتة لاديّ و شارؤجكةكاني دةوروبةري و ماوةيةكيش لةو شويّنانة بةسةر ئةبات ، دواي ئةوة ئةكةريّتةوة كةركوك و دريّذة بة خويّندنةكةي ئةدات . ئينجا ئةجيّتة ناوجةكاني كةرميان و خانةقين و زةهاوو ماوةيةكيش لةويّ ئةميّنيّتةوة و باشان ئةكةريّتةوة بؤ كةركوك و ئةمجارةيان لة( مةدرةسةي ئةوقافي ئاييني كةركوك ) وةرئةكيريّت . ماموستا ئةم مةدرةسةيةبة بلةيةكي زؤر باش تةواو ئةكات . ئةوةي بيّويستة بوتريّت لةو كاتةدا لة نمونةي ئةو مةدرةسة ئاييني يةي كةركوك كةسةر بة وةزارةتي ئةوقاف بوو ، سيّ مةدرةسةي ئاييني تر هةبوو لة هةريةك لة شارةكاني بةغداو بةسرةو موسلّ ( نمونةي بةيمانكاو كؤليّزة ئاييني يةكاني ئيّستا )، دةرجواني ئةو جؤرة مةدرةسانة شارةزايي يةكي زؤر باشيان ئةبوو لة زانستة شةرعي و ئاييني يةكان و بروانامةي دةرجونيان ( تخرج ) بيّ ئةدرا . دواتر مامؤستا فةيلةسوف رووئةكاتة شاري سولةيماني و سةرةتا لة خانةقاي مةولانا خاليد دائةمةزريّ و ماوةيةك لةويّ ئةميّنيّتةوة ،دواي ئةوة جةند شويّنيّكي تر ئةكات هةر لةناو شاري سليّماني بةلاّم ئةو شويّنانةي بةدلّ نابيّت و لةدواييدا لة خانةقاي مةحوي جيّكير ئةبيّت و ماوةيةكي زؤر لة خزمةت مامؤستا ئةسعةد مةحوي ئةخويّنيّت و ئةميّنيّتةوةو دؤستايي يةكي زؤرباشي لةكةلّدا بةيدا ئةكات . لة دواي ئةمة ىووئةكاتة لاديّ و ناوجةكاني دةوروبةري سليّماني و ماوةيةكيش بةو شيّوةية بةسةر ئةبات و ئينجا بةيةكجاري ئةكةريّتةوة بؤ كةركوك و لة خانةقاي مامؤستا مةلا عومةري ئؤمةركومةتي جيّكير ئةبيّت و لة سالّي 1937 دا ئيجازةي مةلايةتي لة خزمةت ئةو مامؤستا بةريّزةدا وةر ئةكريّت ئةبيّت بة مةلا و مامؤستايةكي شارةزاو ناوداري ئةو شارة و دةست ئةكات بة خزمةت كردن و فةقيّ يةكي زؤري ليّ كؤئةبيّتةوة .
- مامؤستا فةيلةسوف لاي زمارةيةكي زؤر لة مةلا و مامؤستا ئاييني يةكاني كوردستان و عيّراق خويّندويةتي ، لةوانة : مامؤستا مةلا توفيق و مامؤستا مةلا عةبدالصمد و مامؤستا مةلا عبدالقادر ومامؤستا مةلا عبدالكريمي باوا و مامؤستا مةلا عبدالمجيدي قوتب ومامؤستا مةلا ئةحمةدي فرقان و مامؤستا مةلا رةزاي واعيز و مامؤستا مةلا عومةري ئؤمةركومةتي ومامؤستا مةلا ئةحمةدي روتةيل و مامؤستا مةلا ئةسعةدي مةحوي ومامؤستا مةلا موحةممةدي دزةيي و ....... زؤريّكي تر .
- ئةو مةدرةسةو مزظةوتانةي كة مامؤستا دةرسي ليّ خويّندوة وةكو : مةدرةسةو مزكةوتي شيّخ عبدالقادري كةيلاني و جةند شويّنيّكي تر لة بةغدا . لة كةركوكيش مةدرةسةو مزكةوتي ئيمام قاسم و مزكةوتةكاني قةلاّ و ( وةكو مزكةوتي ئولو جامع و مزكةوتي ئويج قةلاّو مزكةوتةكاني تري قةلاّ )و مزكةوتي حاجي مستةفاي قةردارو مزكةوتي مةلا عومةر كومبةدي و هةنديّكي تر ، هةروةها زؤريّك لة مزكةوتةكاني دةوروبةري كةركوك .لة سليّمانيش لة خانةقاو مزكةوتي مةولانا خاليد و خانةقاي مةحوي و هةنديّكي تر ، وة لة هةنديّك لة مزكةوتةكاني ناوجةكاني تري كوردستان .
: [[''كاروجالاكي يةكاني :'']]
- مامؤستا فةيلةسوف سالاّنيّكي زؤر و نزيكةي شةست سالّ خزمةتي بة دين و بة زين كردووة لة زؤر شويّني كوردستان و عيّراق ، لةوانة كةركوك و ناوجةي سالّةيي و كوبيّسةو سامةرا و جةمجةمالّ و زؤر شويّني تر. لةو ماوةيةشدا ئيمام وخةتيبي كردووةو دةرسي بة قوتابي و فةقيّكاني داوة . لة زؤر شويّنةوة فةقيّ روي ليّكردوةو لة خزمةتيا زؤر بة شانازي يةوة خويّندويانةو دةيةهاو سةدةها فةقيّ ي كورد لةسةر دةستي خويّندنيان تةواو كردوةو بوون بة مةلاو مامؤستا .
- لةسالّي 1974 بةشداري شؤرشي ئازادي خوازي كوردي كردووةو بووة بة دادوةر لة دادكاي تةميزي شةرعي لة كوردستان .
- نوسيني زؤري هةبوة لة سةر زانستة شةرعي يةكان ، بةلاّم زؤربةيان بةر تالاّن و سوتان كةوتون و فةوتاون ،تةنها جةند نوسراويّكي ماوة كة هيّشتا جاب نةكراون .
:[['''بلةو بايةو كةسايةتي مامؤستا :''']]
- مامؤستا فةيلةسوف زانايةكي ئاييني زؤر شارةزاو بةتوانا بوو ، فةلسةفة زان و حيكمةت زانيّكي بيّ ويّنة بوو ، زانايةكي زؤر ليّهاتوو بوو لة فةلسةفةي ئيسلاميدا و هةميشة هةولّي ئةدا بؤ بةربةرج دانةوةي ئةو فةلسةفة بيانيانةو راو بؤجونانةي كة دزي فةلسةفةو بيرو بؤجوني ئاييني ئيسلام بوون ،ئةم هةولّةشي لةكاتي وانة ووتنةوةي بة فةقيّ و قوتابي يةكاني دا زؤر بةرووني دياربوو . - زانايةكي بليمةتي زماني عةرةبي و عيلمي كةلام و بةلاغةو مةنتيق بوو . عةرةبي زانيّكي زؤر سةيرو سةرنج راكيّش بوو ،كاتيّك كة بابةتيّكي ئةدةبي بة زماني عةرةبي بنوسياية دوبارة بةسةريدا نةئةجوةوة .
- شارةزايي يةكي زؤرباش و زانستيانةي هةبوو لة ميّزووي كوردو ميّزوي عةرةبي و ئيسلامي و تةنانةت لة ميزووي وولاّتاني ئةوروباو ئةمريكاشدا .
- زةوي ناس و ئةستيّرة ناس و فةلةك زانيّكي جالاك بوو .
- تواناو ئارةزويةكي زؤرجاكي هةبوو لة خويّندنةوةدا ،تةنانةت لة تةمةني بيريشيدا رؤزانة نزيكةي 10 كاتزميّر ي بة خويّندنةوة بةسةر ئةبرد .
- ئةدةب دؤست وشيعر دؤست و رةوانبيّز بوو ، شارةزايي يةكي زؤري هةبوو لة ماناو شيكردنةوةي شيعرو ئةدةبي عةرةبي و كوردي و فارسي دا .زؤر حةزي لة شيعرةكاني حافزو خةييام و باباتاهيرو مةحوي و نالي و سالم و مةولةوي ئةكرد .
- مامؤستا فةيلةسوف جكة لةوةي كة زاناو دانا بوو ، بياويّك بوو دةست باك و سةرراست و دةم راست ، زاهيدو بةوةرع ، عاريف و با تةقوا ، بياوجاك و خواناس ،قسةخؤش و قسةزان ، دةم بةخةندةو شيرين زمان ،بيّ نةفس و خؤ بةكةورة نةزان ، سةخي تةبع و ميوان دؤست ، هيّمن و لةسةر خؤ بوو .
- لة كاتي قسة كردن و كفتووكؤكردني لةكةلّ كةسي بةرامبةريدا ، هةولّي ئةدا ئاستي زانياري ئةو كةسةي بؤ دةربكةويّت تا بة كويّرةي خؤي قسةي لةكةلّدا بكات و بة شيّوةيةكي جوان تيّ ي بكةيةنيّت و زؤرجاريش بة نمونةو بةلّكةي بةهيّزةوة بشتكيري لة قسةو ووتةكاني خؤي ئةكرد .
:[[''وةفات و مردني'']] :
- مامؤستا فةيلةسةف لة تةمةني 86 سالّيدا و لة 17\9\1997 بةهؤي جةلّتةي دةماغي يةوة توشي شةلةل ئةبيّت و نزيكةي حةوت سالّ بةو شيّوةية لة سةر جيّكا ئةكةويّت . لة 9\4\2004 بؤجاري دووةم جةلّتة ليّ ي ئةدات و باش شةش رؤز و لة رؤزي جوارشةممة لة ريّكةوتي 14/4/ 2004 لة نةخؤشخانةي فيّركاري لة شاري هةوليّر و لة تةمةني 93 سالّيدا كياني باكي بة يةزداني مةزن ئةسبيّريّ و بؤ هةتا هةتاية مالّ ئاوايي لة مالّ ومندالّ و خزم و كةس و كارو كةل و نيشتمانةكةي ئةكات و هةر هةمان رؤز تةرمة بيرؤزةكةي ئةكويّزريّتةوة بؤ شاري كةركوك و لةويّ بةخاكي ئةسبيّرن ، بةو جؤرة ئةو جرايةش ئةكوذيّتةوة لة خوازياراني شةرع و دين .
----
(1)ئةم نازناوةي بيّ بةخشراوة لة لايةن يةكيّك لة مامؤستاكاني يةوة لة شاري بةغدا ، ئةوةش لةبةر بلةو بايةو زانياري مامؤستا بوو لة فةلسةفةو عةقيدةي ئيسلامي و هةموو زانستة شةرعي يةكاني تردا .
(2) بابا شيّخ ئةحمةدي باينجؤ يةكيّك بووة لة زاناو عاريفةكاني كوردستاني ئيّران و مةرقةدي ئيّستا لةديّ ي باينجؤية كة ئةكةويّتة باكوري رؤذهةلاّتي شاري سنة .
(3)مةبةست لة نةوةكاني سةييد موحةممةدي زاهدة كة بة ( بيرخدري شاهؤ ) ناسراوة و مةرقةدي لة ديّي بيرخدراني ناوجةي مةريوانة لة كوردستاني ئيّران . (4) ئيمام رةزاي مةشهةد كوري ئيمام موساي كازمة و مةرقةدي موبارةكي لة شاري مةشهةدة لة رؤزهةلاّتي ئيّران.
(5)(كوتتاب ) ئةو شويّنانة بوة كة سةرةتا مندالّيان فيّري خويّندن و نوسين كردووة وةكو (حوجرة )لة مزكةوته كاني كوردستان .
----
[[سةرجاوةكان /]]
1- كورتةيةك لة زياننامةي زانا ئايينية كوج كردوةكاني سةدةي بيستةم لة ناو شاري هةولير . جابي 1 2004
2- كوفاري بةيامي راستي . زماره 71 ، 2004
3- روزنامه ي الاصلاح زماره 63 و 64 . 2005
4- روزنامه ي كركوكي ئه مرو زماره 25 . 2004
5- رابورتيكي ده سنوسي ماموستا عبدالكريم ي كوري ماموستا سيد احمد .]]
[[تصنيف:علماء الدين الشافعي]]
[[تصنيف:شخصيات تأريخية]]
[[تصنيف :اكراد العراق]]
[[تصنيف : فلاسفة وادباء]]All content in the above text box is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike license Version 4 and was originally sourced from https://ar.wikipedia.org/w/index.php?oldid=8732005.
![]() ![]() This site is not affiliated with or endorsed in any way by the Wikimedia Foundation or any of its affiliates. In fact, we fucking despise them.
|