Difference between revisions 1476367 and 1485059 on astwiki

< previous diff
next diff >
Mate (fervinchu)
{{otros usos|Mate (dixebra)}}

{{Ficha de valor nutricional
|semeya= Mate en calabaza.jpg
|pie_foto = Yerba sirvida nun tradicional mate de calabaza y con una [[bombilla (instrumentu)|bombilla]]
|tratamientu = de fervinchu<br />cafeína = 1,02 g{{cr}}
|Kcal = 61.12
|grases = 0 mg
(contracted; show full)

== Etimoloxía ==

Al llegar los europeos a Suramérica, notaron que delles etnies practicaben el ritual de xuntase a beber un fervinchu que los [[avá]] llamaben ''kaay'', siendo ''ka’á:'' ‘yerba’, y y'':'' ‘agua’.<ref name="El mate">Hoss de Le Comte, Mónica Gloria (2001): ''El mate''. B
ouenos Aires: Maizal, 2001. ISBN 987-97899-3-8.</ref>

La espresión mate», naz del vocablu [[quechua]] ''matí'', que significa [[Lagenaria siceraria|calabaza]] (el recipiente pa beber mate suel ser fechu de calabaza). El mesmu tomábase al traviés d'una cañita denominada «tacuarí», en que'l so estremu asitiábase una grana acovanada que faía les vegaes de filtru.

(contracted; show full)lmorzar con mate toos les mañanes y se merendaba con mate toos les tardes, acompañáu con pan, turraes o bollitos duces. Pa los menos favorecíos podía llegar a representar la cena, pero pa la xente acomodao yera una bona escusa pa recibir invitaos y gasayalos mientres una [[Chinu (casta)|chinita]] cebar. Los mates podíen ser de [[oru]], [[plata]], [[peltre]], [[vidriu]], [[madera]], [[calabaza]] o folla con distintes formes y repujados artísticos.<ref>Carreteru, Andres: ''Vida cotidiana en B
ouenos Aires, dende la Revolución de Mayu hasta la organización nacional'', volume&nbsp;I, pág.&nbsp;60. Bouenos Aires: Planeta, 2000, ISBN 950-49-0456-4.</ref>

El consumu del mate ta estendíu por tol país y el so ingesta ye cotidiana, amás, de tolos [[estratificación social|estratos sociales]]. Un estudiu del Institutu de la Yerba Mate amuesa que'l fervinchu tien una presencia del 98&nbsp;% nes cases del país.<ref name="consumoarg"/>

(contracted; show full)

[[Siria]] ye'l so principal comprador y otros mercaos pa la esportación de mate arxentino son [[Chile]], [[Estaos Xuníos]], [[España]], [[Bolivia]], [[Brasil]] y [[Uruguái]].<ref name= "PERFIL">[http://www.perfil.com/conteníos/2010/07/02/noticia_0024.html «Dicir Cristina: Siria ye'l principal destín del mate arxentino»], artículu del 2 de xunetu de 2010 nel diariu ''Perfil'' (B
ouenos Aires).</ref>

A tal grau alcuéntrase espublizáu n'Arxentina qu'hai dos llugares onde se celebra la [[Fiesta Nacional del Mate]], una na llocalidá [[Provincia de Córdoba (Arxentina)|cordobesa]] de [[Colonia Italiana]],<ref>{{Cita web |url=http://www.tomamateyavivate.com.ar/eventos-arxentinos/fiesta-nacional-del mate-en colonia italiana/ |título=Fiesta Nacional del Mate }}</ref> y otra na ciudá de Paraná, na provincia d'Ente Ríos.<ref>{{Cita web |url= http://www.visitingargentina.com/blog/fiesta-nacional-del mate-en-ente-rios.htm |título= página de turismu sobre la fiesta nacional del mate en Paraná, Ente Ríos |fechaacceso=9 de marzu de 2015}}</ref>

El 30 de payares foi instituyíu como'l Día Nacional del Mate, en conmemoración de la nacencia del comandante guaraní [[Andrés Guazurarí y Artigas|Andresito Guazurarí]] (1778-1821).<ref>[http://www.lanacion.com.ar/1763730-a-celebrar-yá-tienen-el so-dia-el mate-y-los humoristes «¡A celebrar! Yá tienen el so día'l mate y los humoristes»], artículu nel diariu ''La Nación'' (Bouenos Aires). Consultáu'l 28 de xineru de 2015.</ref>

=== Bolivia ===
[[Archivu:Mate galleta de plata (MAM Madrid, 12727) 01.jpg|thumb|right|Mate de plata fechu nel [[sieglu XVIII]] na [[Provincia de Llamargues]].]]
(contracted; show full)
A mediaos del sieglu XX, n'unu de los tantos altibaxos de la economía arxentina, retornaron a Siria munchos de los fíos y nietos d'aquellos ya introducieron el costume de tomar mate.<ref name= "LANACION">Grecko, Témoris (2010): [http://www.lanacion.com.ar/1549364-en-siria-el mate-ye-la bébora-de-la-rebelion-y-un-botin-de-guerra «En Siria, el mate ye la bébora de la rebelión y un botín de guerra»], artículu del 27 de xineru de 2010 nel diariu ''La Nación'' (B
ouenos Aires).</ref>

En 2009, por casu, Siria mercó tola so yerba y foi el mayor importador en valor y volume de la mesma, con 71.2&nbsp;% y 67&nbsp;% respectivamente, del total esportáu per Arxentina.<ref name= "PERFIL" />

(contracted; show full)27;importantes [[enzima|enzimes]] [[antiosidante]]s nel organismu; una de les más importantes ye la [[paraoxonasa-1]], qu'ayuda a retirar el colesterol malu y tien efectos cardioprotectores; de la mesma el mate ayuda a llimpiar los intestinos al favorecer la motilidad de los mesmos.<ref>[http://www.lanacion.com.ar/cienciasalud/nota.asp?nota_id=957779&orixe=4ta&toi=-3&pid=3424965 «Consumir mate ayuda a amenorgar el colesterol»], artículu nel diariu ''La Nación'' (B
ouenos Aires).</ref>
Tamién apurre'l mate (especialmente si ye bebíu por aciu el «cebáu» con [[bombilla (instrumentu de cocina)|bombilla]]) elevaos niveles de [[xantina|xantines]] y hasta dolce beneficiosos [[polifenol]]es ente los cualos destáquense'l [[acedu clorogénico]] y la [[quercitina]]<ref>[http://www.clarin.com/sociedá/nuevu-antidoto-natural-gana-y-colesterol_0_1138086237.html «Nuevu antídotu natural gána-y al colesterol»], artículu nel diariu ''Clarín'' (Bouenos Aires).</ref> Les sos condiciones [[antiosidante]]s son similares a les del [[té verde]], anque'l mate ye más nutritivu yá que apurre vitamines [[vitamina B1|B1]], [[vitamina B2|B2]] [[vitamina B3|B3]], [[vitamina B5|B5]], [[vitamina C|C]] y [[vitamina Y|Y]], según [[fierro]], [[magnesiu]], [[potasiu]] y más de diez [[aminoácidu|aminoácidos]].<ref>{{Cita web |url=http://entremujeres.clarin.com/vida-sana/nutricion/mate-yerba-tomar-cafe-infusión-beneficio-mitos-nutricion-salú_0_962903737.(contracted; show full)

Polo anterior reparar que'l mate ye una bébora beneficioso solu contraindicada en casos de personalidaes bien ansioses, padecientes de velea o de delles disfunciones renales graves.{{cita riquida}}

Nun ye adictivu, y nun se rexistraron casos de velea debíos a este;<ref>[http://www.alimentacion-sana.com.ar/informaciones/alimento/yerba.htm «El mate nun ye adictivu nin provoca velea, según estudios de médicos y universidaes»], artículu nel sitiu web Alimentación Sana (B
ouenos Aires).</ref> lo cual débese a que'l mate bébese bien esleíu n'agua y ―xeneralmente― ente delles persones, y qu'amás de too esto, el mate contién muncha menos cafeína que'l té, el café, el guaraná o'l cacáu.<ref>[http://web.archive.org/web/http://www.delgaleno.com/DETAIL.ASP?id=000017 «El mate tien bien de menos cafeína que'l café, el té, el cacáu y el guaraná»], artículu nel sitiu web Del Galeno.</ref> Tamién podría influyir qu'esti ye consumíu prefe(contracted; show full)

=== Mate duce ===
La diferencia col Mate amargoso consiste en qu'en cada cebada incorpórase [[azucre]] a gustu del bebedor. Esta forma de preparación ye bien espublizada en [[Arxentina]], ente los habitantes de la [[provincia de Santiago del Esteru]] y, anque non tantu, de [[B
ouenos Aires]] y la so contorna.
Tamién-y lo denomina «mate entrerriano» pola costume enraigonada na [[provincia d'Ente Ríos]] d'amesta-y [[azucre]] al mate. Esti costume provien de los inmigrantes, tantu los provenientes d'Alemaña, como nes importantes colonies xudíes d'esa provincia llegaos de los países del este d'Europa, ente quien tamién se da esi costume; estos tomaben el mate amestando un pequenu tarrón d'azucre (que dalgunos asitiaben directamente na boca), p'apagar u(contracted; show full)

{{AvisuTradubot|Mate (infusión)}}

[[Categoría:Mate| ]]

[[es:Mate (infusión)]]
[[Categoría:Wikipedia:Correxir traducción]]