Revision 1011436 of "Johnny Weissmüller" on astwiki

{{Tradubot|Johnny Weissmüller}}
{{Ficha d'actor
|nome =               Johnny Weissmüller
|semeya =                 Weissmuller.jpg
|tamañu de semeya =       250px
|pie de semeya =           
|nome de nacencia = Peter Johann Weissmüller
|data de nacencia  = [[2 de xunu]] de [[1904]]
|llugar de nacencia  = {{Bandera|RUM}} [[Timişoara]], [[Rumania]]
|data de la muerte =   [[20 de xineru]] de [[1984]] (79 años)
|llugar de la muerte =   {{bandera|Méjico}} [[Acapulco de Juárez|Acapulco]], [[México]]
|nacionalidá =         {{bandera|USA}} [[Estaos Xuníos|Estaunidense]]
|otros nomes        = ''Big John''
|ocupación            = [[Actuación|Actor]]
|añu debú =            1926
|añu retiro =           1976
|estatura =             1,91 m
|pareya              = Maria Brock Mandell Bauman<br /><small>(1963-1984)</small><br />Ailene Gates <small>(1948-1962)</small><br />Beryl Scott <small>(1939-1948)</small><br />[[Lupe Vélez]] <small>(1933-1939)</small><br />Bobbe Arnst <small>(1931-1933)</small><br />Camiya Louiee
|pareya =                
|fíos                = Johnny Weissmuller Jr.<br />Heidi Elizabeth Weissmuller<br />Wendy Anne Weissmuller
|premios óscar        = 
|premios globu d'oru = 
|premio bafta        = 
|premios emmy         = 
|premios sag          = 
|premios tony         = 
|otros premios        = 
|sitiu web            = 
|imdb                 = 0919321
}}

'''Johnny Weissmüller''' ('''Peter Johann Weissmüller''': [[Timişoara]], güei de [[Rumania]], [[2 de xunu]] de [[1904]] - [[Acapulco de Juárez|Acapulco]], [[Estáu de Guerrero|Guerrero]], [[México]], [[20 de xineru]] de [[1984]]) foi un deportista y actor estaunidense d'orixe austriaco. Foi unu de los meyores nadadores del mundu mientres los [[Años 1920|años 20]], y ganó cinco medayes d'oru [[Xuegos Olímpicos|olímpiques]] y una de bronce. Ganó 52 campeonatos nacionales [[estaunidenses]] y estableció un total de 67 récords mundiales. Dempués de la so carrera como nadador, convertir nel sestu actor n'encarnar a [[Tarzán]], papel qu'interpretó en 12 películes, y foi el Tarzán que más popularidá algamó.
[[Archivu:Ralph Breyer, Bob Skelton, Johnny Weissmuller. c. 1925.jpg|right|thumb|250px]]

== Biografía ==

=== Primeros años ===
Weissmüller nació en [[Szabadfalu]] cerca de [Timisoara, nesa dómina parte del [[Imperiu austrohúngaru]] (anguaño ye un suburbio de [[Timişoara]], [[Rumanía]]). Fíu de los súbditos germanoparlantes Péter Weissmüller y Erzsébet Kersch, foi bautizáu (sol ritu [[catolicismu|católicu]]) col nome '''János Weissmüller''' según los rexistros bautismales. Ello ye que foi llamáu Johann polos sos padres, pero tolos rexistros llegales de la dómina usaben la forma n'húngaru de los nomes personales.

Cuando Weissmüller tenía siete meses, la familia [[emigración|emigró]] a [[Estaos Xuníos]] a bordu del ''S.S. Rotterdam''. Dexaron [[Rotterdam]] el [[14 de xineru]] de [[1905]] y llegaron a [[Nueva York]] doce díes dempués, colos sos nomes rexistraos en [[idioma inglés|inglés]] como Peter, Elizabeth y Johann Weissmüller.

Dempués d'una curtia estancia en [[Chicago]], [[Illinois]], visitando parientes, fueron hasta [[Windber]], un pueblu mineru de [[Pensilvania]]. El [[3 de setiembre]] de [[1905]], naz l'hermanu pequeñu de Johnny, Peter Weissmüller Jr. Unos años dempués, vuelven a Chicago. Más tarde los sos padres divórciense y el so padre vuelve casase en [[1930]].

Dende una temprana edá, Johnny y el so hermanu amosaron ser bonos nadadores. Les sableres del [[Llagu Míchigan]] convertir nel so llugar favoritu nel branu. Johnny apuntar a les piscines ''Stanton Park'', onde gana toles competiciones en categoría junior. Con doce años ingresa nel equipu de natación de la ''[[YMCA|Young Men's Christian Association]]'' (YMCA).
[[Archivu:Jonny Weissmuller 1924.jpg|right|thumb|250px| En 1924]]

=== Carrera como nadador y waterpolista ===
{{Ficha de waterpolista
|nombrewp         = Johnny Weissmuller
|image            = 
|imagesize        = <!-- Only for images narrower than 220 pixels -->
|caption          = 
|nome =           Johnny Weissmuller
|moteyo =             
|nacionalidá =     {{USA}}
|fnacimiento      = [[2 de xunu]] de [[1904]]
|lnacimiento      = [[Banato]]
|fmuerte          = [[20 de xineru]] de [[1984]]
|lmuerte          = [[Acapulco de Juárez|Acapulco]]
|altor           = 
|peso =              
|posicion         = 
|internac         = 
|empecipio =            
|retiru =            
|plantillamedalla = {{CompeticionDeMedalla|[[Xuegos Olímpicos]]}}
{{MedallaOro|[[Xuegos Olímpicos d'Ámsterdam 1928|Amsterdam 1928]]|[[Estilu llibre|100 Llibres]]}}{{MedallaOro|[[Xuegos Olímpicos d'Ámsterdam 1928|Amsterdam 1928]]|[[Estilu llibre|4x200 Llibres]]}}{{MedallaOro|[[Xuegos Olímpicos de París 1924|París 1924]]|[[Estilu llibre|100 Llibres]]}}{{MedallaOro|[[Xuegos Olímpicos de París 1924|París 1924]]|[[Estilu llibre|400 Llibres]]}}{{MedallaOro|[[Xuegos Olímpicos de París 1924|París 1924]]|[[Estilu llibre|4x200 Llibres]]}}{{MedallaBronce|[[Xuegos Olímpicos de París 1924|París 1924]]|[[Water-polo]]}}
}}
Cuando Weissmüller dexa la escuela, empieza a trabayar como botones nel ''Plaza Hotel'' de Chicago, mientres entrena pa los xuegos Olímpicos col so entrenador William Bachrach nel Illinois Athletic Club. Fixo'l so debú como [[Amateur (afición)|amateur]] el [[6 d'agostu]] de [[1921]], ganando la so primer competición, la ''[[Amateur Athletic Union]]'' nes 50 yardes estilo llibre.

Anque Johnny naciera fora d'Estaos Xuníos, miente y diz qu'el so llugar de nacencia ye Windber, Pensilvania, y da como fecha de la so nacencia la del so hermanu menor, Peter Weissmüller. Esto asegúra-y el so elegibilidad pa competir como parte del equipu de natación de los Estaos Xuníos d'América, y foi una tema crítica pa la emisión del so pasaporte estaunidense.

El [[9 de xunetu]] de [[1922]], Weissmüller ruempe'l récord mundial de [[Duke Kahanamoku]] nos 100 metros estilo llibre, con una marca de 58,6 s, la primer vegada que se baxaba del minutu. El [[24 de febreru]] de [[1924]], gana la medaya olímpica nos [[Xuegos Olímpicos de París 1924|Xuegos Olímpicos de París]] nesa distancia, batiendo al propiu Kahanamoku. Tamién consigue la medaya d'oru nos 400 metros [[estilu llibre]] y en relevos 4x200 m estilu llibre.

Como miembru d'equipu estaunidense de [[water-polo]], tamién gana una medaya de bronce. Cuatro años dempués, en [[Xuegos Olímpicos d'Ámsterdam 1928|Xuegos Olímpicos de 1928]] en [[Ámsterdam]], gana otros dos medayes d'oru.

En total, mientres tola so carrera, consiguió cinco medayes d'oru olímpicu, una de bronce, ganó 52 campeonatos nacionales de los Estaos Xuníos y estableció 67 récords mundiales. Johnny Weissmüller nunca perdió una competición y retiróse de la so carrera na natación amateur invictu.

=== Carrera cinematográfica ===
En [[1929]], Weissmüller robla un contratu cola marca de ropa interior pa home [[BVD]] pa ser modelu y representante. Viaxa por tou los EE.XX. faciendo espectáculos de natación, distribuyendo folletos de promoción de la marca de ropa y roblando autógrafos. Esi mesmu añu, fai les sos primeres apaiciones nel cine nuna película ''[[Glorifying the American Girl]]'' y nel curtiu ''[[Crystal Champions]]''.

La so carrera cinematográfica realmente empieza cuando robla un contratu con [[Metro-Goldwyn-Mayer|MGM]] y fai el papel de [[Tarzán]] en [[Tarzán de los monos (película 1932)|Tarzán de los monos]] ([[1932]]) dirixida por [[W.S. Van Dyke|Woody Strong Van Dyke]]. La película tien un gran ésitu, inclusive [[Edgar Rice Burroughs]] autor de les noveles de Tarzán, ta encantáu cola elección del actor.

Weissmüller protoganiza seis películes de Tarzán pa la MGM al pie de l'actriz [[Maureen O'Sullivan]] nel papel de Jane. Los trés últimes películes cunten cola participación de [[Johnny Sheffield]] como "Boy". En [[1942]], Weissmüller ficha polos estudios [[RKO Pictures|RKO]] y filma otres seis películes de Tarzán. Sheffield apaez como "Boy" nos cinco primeres d'estes películes y nos cuatro últimes ye [[Brenda Joyce]] quien interpreta a Jane.

En total, Weissmüller fixo doce películes de Tarzan, nes que s'envalora que ganó dos millones de dólares y convirtióse nel más conocíu de los actores qu'interpretaron el personaxe de Tarzán.

Cuando finalmente dexa'l papel, robla un contratu con [[Columbia Pictures]] pa interpretar a [[Jim de la Selva]] (''[[Jungle Jim]]''). Weissmüller fixo trece películes de Jungle Jim ente [[1948]] y [[1954]]. Dempués, tres películes más ambientadas na xungla interpretándose a sigo mesmu.

En [[1955]], retoma'l papel ''Jungle Jim'' pa la serie de televisión de la productora [[Screen Gems]]. La serie dura un total de 26 episodios, que fueron repuestos numberoses vegaes en televisión.

=== Vida privada ===
Weissmüller tuvo un total de cinco esposes: la cantante [[Bobby Arnst]] (casáu en 1931, divorciáu en 1933), l'actriz mexicana [[Lupe Vélez]] (casáu en 1933, divorciáu en 1939), Beryel Scott Ginter (casáu en 1939, divorciáu en 1948), Allenne Gates (casáu en 1948, divorciáu en 1962) y Maria Brock Mandel (casáu en 1963, hasta la so muerte en 1984).

Cola so tercer muyer, Beryl, tuvo tres fíos Johnny Scott Weissmüller (o Johnny Weissmüller, Jr., tamién actor, nacíu'l [[23 de setiembre]] de [[1940]], fináu'l [[27 de xunetu]] de [[2006]]), Wendy Anne Weissmüller (nacida'l [[1 de xunu]] de [[1942]]) y Heidi Elizabeth Weissmüller (nacida'l [[31 de xunetu]] de [[1944]], finada'l [[19 de payares]] de [[1962]]).

=== Vida dempués de la so carrera cinematográfica ===
A finales de [[años 1950|años 50]], Weissmüller vuelve a [[Chicago]] y funda una compañía de piscines. Tamién empresta'l so nome pa otros negocios, pero nun-y reporten grandes ésitos. Retirar en [[1965]] y treslládase a [[Fort Lauderdale]], [[Florida]], onde foi'l Presidente Fundador del ''[[International Swimming Hall of Fame]]''.

En [[1970]], garrasti a los [[Xuegos de la Mancomunidá]] en [[Xamaica]], que presidía la [[Isabel II del Reinu Xuníu|Reina Isabel II]].

Weissmüller vive en Florida hasta finales de [[1973]], cuando se va a vivir a [[Les Vegues]], [[Nevada]], onde trabayó mientres un tiempu de relaciones públiques del MGM Grand Hotel. En [[1974]] ruémpese'l cadril y mientres la hospitalización afayar que tien problemes de [[corazón]].

En [[1976]] apaez per últimu vegada nuna película, ''[[Won Ton Ton, the Dog Who Saved Hollywood]]''. Esi mesmu añu, fai la so última apaición en públicu cuando ye incluyíu nel ''[[Body Building Guild Hall of Fame]]''.

Tres dos arrames cerebrales ente [[1976]] y [[1978]], estableció la so residencia definitiva en [[Acapulco]] ([[México]]) onde se rodó la so última película de Tarzán.

El [[20 de xineru]] de [[1984]], Johnny Weissmüller muerre d'un [[edema]] pulmonar. Ye soterráu nel campusantu Abargane de la Lluz de Acapulco.

Johnny Weissmüller tien una estrella'l [[Paséu de la Fama de Hollywood]], nel 6541 de Hollywood Boulevard en [[Hollywood]], [[California]].

== Filmografía ==

[[Archivu:Johny Weissmuller-publicity.JPG|thumb|right|250px|'''<small><center>Semeya publicitaria de los [[Años 1940|años 40]].</center></small>''']]
* ''Glorifying the American Girl'' ([[1929]])
* ''Crystal Champions'' ([[1929]])
* ''Tarzán de los monos'' (''Tarzan the Ape Man'') ([[1932]])
* ''Tarzán y la so compañera'' (''Tarzan and His Mate'') ([[1934]])
* ''La fuga de Tarzán'' (''Tarzan Escapes'') ([[1936]])
* ''Tarzán y el so fíu'' (''Tarzan Finds a Son!'') ([[1939]])
* ''L'ayalga de Tarzán'' (''Tarzan's Secret Treasure'') ([[1941]])
* ''Tarzán en Nueva York'' (''Tarzan's New York Adventure'') ([[1942]])
* ''El trunfu de Tarzán'' (''Tarzan Triumphs'') ([[1943]])
* ''Tarzán el temerariu'' (''Tarzan's Desert Mystery'') ([[1943]])
* ''Tres díes d'amor y fe'' (''Stage Door Canteen'') ([[1943]])
* ''Tarzán y les amazones'' (''Tarzan and the Amazons'') ([[1945]])
* ''Swamp Fire'' ([[1946]])
* ''Tarzan and the Leopard Woman'' ([[1946]])
* ''Tarzan and the Huntress'' ([[1947]])
* ''Tarzán y les serenes'' (''Tarzan and the Mermaids'') ([[1948]])
* ''Jungle Jim'' ([[1948]])
* ''The Lost Tribe'' ([[1949]])
* ''Mark of the Gorilla'' ([[1950]])
* ''Captive Girl'' ([[1950]])
* ''Pypmy Island'' ([[1950]])
* ''Fury of the Congo'' ([[1951]])
* ''Jungle Manhunt'' ([[1951]])
* ''Jungle Jim in the Forbidden Land'' ([[1952]])
* ''Voodoo Tiger'' ([[1952]])
* ''Savage Mutiny'' ([[1953]])
* ''Valle de los caníbales'' (''Valley of Head Hunters'') ([[1953]])
* ''Killer Ape'' ([[1953]])
* ''Jungle Man-Eaters'' ([[1954]])
* ''Cannibal Attack'' ([[1954]])
* ''Jungle [[Media:Moon]] Men'' ([[1955]])
* ''Devil Goddess'' ([[1955]])
* ''The Phynx'' ([[1970]])
* ''Won Ton Ton, el perru que salvó a Hollywood'' (''Won Ton Ton, the Dog Who Saved Hollywood'') ([[1976]])

== Llibros ==
* Johnny Weismuller Jr., ''Tarzan My Father'', Toronto: ECW Press 2002
* Juan Andrés Pedreru Santos, ''Johnny Weissmüller Biografía'', España: T&B Editores 2010

== Enllaces esternos ==

{{commonscat|Johnny Weissmuller}}
{{imdb nome|0919321}}

* [http://www.johnnyweissmüller.ro Páxina oficial de Weissmüller]
* [http://www.geostan.ca/ Johnny Weissmüller 1904-1984 (Fan site con biografía y semeyes)]
* [http://americanhistory.si.edu/archives/d9443f.htm#weiss LOUIS S. NIXDORFF, 1928 OLYMPIC GAMES COLLECTION, 1926-1978] - Archives Center, National Museum of American History, Smithsonian Institution.
* [http://www.ellisisland.org/search/shipManifest.asp?MID=01465013330011512576&LNM=Weissmüller&PLNM=Weissmüller&first_kind=1&last_kind=0&RF=46&PID=102352080350 Llista de pasaxeros del barcu que traxo a los Weissmüller a la Isla Ellis]

{{NF|1904|1984|Weissmuller, Johnny}}

[[Categoría:Finaos por cáncer de pulmón]]
[[Categoría:Actores de cine d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Actores de televisión d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Deportistes d'Estaos Xuníos nos Xuegos Olímpicos d'Ámsterdam 1928]]
[[Categoría:Deportistes d'Estaos Xuníos nos Xuegos Olímpicos de París 1924]]
[[Categoría:Medallistas olímpicos de bronce d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Medallistas olímpicos de bronce de París 1924]]
[[Categoría:Medallistas olímpicos de bronce de water-polo masculín]]
[[Categoría:Medallistas olímpicos d'oru d'Ámsterdam 1928]]
[[Categoría:Medallistas olímpicos d'oru d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Medallistas olímpicos d'oru de natación masculina]]
[[Categoría:Medallistas olímpicos d'oru de París 1924]]
[[Categoría:Finaos por entueyos cardiovasculares]]
[[Categoría:Nadadores d'Estaos Xuníos nos Xuegos Olímpicos d'Ámsterdam 1928]]
[[Categoría:Nadadores d'Estaos Xuníos nos Xuegos Olímpicos de París 1924]]
[[Categoría:Nadadores olímpicos d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Paséu de la Fama de Hollywood]]
[[Categoría:Actores-deportistes]]
[[Categoría:Persones de Timișoara]]
[[Categoría:Tarzán]]
[[Categoría:Nacionalizaos d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Waterpolistas nos Xuegos Olímpicos de París 1924]]
[[Categoría:Waterpolistas olímpicos d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:TB5]]

[[es:Johnny Weissmüller]]