Revision 668571 of "Artes marciales" on astwiki

{{1000}}
Un '''arte marcial''' ye un xeitu de [[combate]], que les más de les veces ta dirixíu a la [[defensa personal]]. Nel usu común, el términu refierse a los sistemes de combate desendolcaos en tol mundiu. 

El conceutu d''"arte marcial" apaez per primera vegada nel inglés na edición de [[1920]] del ''Takenobu's Japanese-English Dictionary'' como una torna del términu ''bu-gei'' o ''bu-jutsu'' que significa "''arte'' o ''resolución'' de los asuntos [[militar]]es".

== Entamu ==
[[Archivu:NAMA Akrotiri 2.jpg|thumb|200px|Les artes marciales yá se prauticaben na antigua Grecia]]
En pallabres simples, les ''artes marciales'' son sistemes de llucha. Hai munches escueles y estilos d'artes marciales, magar que toes comparten un mesmu oxetivu: la [[defensa personal]]. Delles, como'l [[Tai Chi Chuan]] tamién puen emplegase p'ameyorar la salú y la forma como fluye'l ''[[qi]]''. 

Non toles '''artes marciales''' ñacieren n'[[Asia]]. El [[savate]], por exemplu, xurdió en [[Francia]] y los movimientos atléticos de la [[capoeira]] vienen del [[Brasil]]. 

Munches '''artes marciales''' inxerten puñetazos ([[boséu]], [[kárate]]); pataes ([[taekwondo]], [[kickboxing]], [[kárate]]); llaves ([[yudu]], [[jujutsu]], [[llucha]]); armes ([[Iaido|iaijutsu]], [[kendo]], [[kenjutsu]], [[Naginata|naginatado]], [[esgrima]]) o dalguna combinación d'elementos colos estremaos estilos. 

Les '''artes marciales''' dixébrense en dos grandes conxuntos: les denomaes "'''[[Duro y suave (artes marciales)|artes marciales dures]]'''" como'l [[kárate]] y el [[kickboxing]], qu'enfaticen l'ataque pa derrotar al adversariu y les "'''[[Duro y suave (artes marciales)|artes marciales suaves]]'''" como'l [[yudu]] y l'[[aikido]], qu'aborden a l'oponente del xeitu menos agresivu, emplegando la fuercia del otru pa lu someter. 

Ye difícil de comparar la efeutividá de les estremaes '''artes''' esistentes. Caberamente, desendólquense competiciones como l'[[Ultimate Fighting Championship]] nos [[Estaos Xuníos]] o [[Pancrase]] en [[Xapón]], que tamién se conocen como "'''[[Artes marciales mestes|artes marciales amestaes]]'''" o torneos d'[[AMA]]. Si bien inda ta por ver l'ésitu o fracasu comercial d'estes práutiques.

Les '''[[artes marciales]]''' defínense d'esti xeitu: al traviés de la hestoria, al soldáu nel campu batalla la única cosa que-y importaba yera derrotar al enemigu que se-y enfrentaba. Qu'un estilu seya '''suave''' o '''duru''' o cuántos puntos s'algamen d'una patada son detalles y temes d'alderique que xurdieron en tiempos de paz, cuando yeren combates cuerpu a cuerpu.

Les '''artes marciales''' son les artes de la guerra. Si l'oxetivu principal nuna competición consiste n'anotar puntos al favor de dalgún, entós nun tamos delantre d'una arte marcial, sinón d'un deporte. 

La hestoria de les '''artes marciales''' ye bayurosa. El desendolcu de los sistemes de llucha data de cuando l'home yera quien a tresmitir la conocencia, xunto coles estratexes de [[guerra]]. Parte del material escritu más antiguu sobro'l tema data del [[sieglu XV]] n'[[Europa]] y l'autoría correspuende a maestros notables, como [[Hans Talhoffer]] y [[George Silver]]. Tamién aportaron a los nuesos díes trescripciones de testos inda más antiguos, ún dellos ye un manuscritu denomáu [[I.33]], que data de finales del [[sieglu XIII]]. 

Los artistes marciales estrémense al respeutive del asuntu de les competiciones. Delles '''artes''', como'l [[boséu]] o'l [[Muay Thai]], dan-y atención a les lluches de práutica y a participar en competiciones, demientres que les más frecuentes d'[[aikido]] y [[krav maga]] refuguen les competiciones. Les razones que sustenten estos puntos de vista son estremaes. Munches de les artes competitives argumenten que les competiciones dan llugar a meyores y más eficientes téuniques. Sicasí, dellos estilos non competitivos sostienen que les regles coles que se desendolquen estes competiciones afeuten a l''''arte''' y nun son representatives de lo que pue asoceder nuna situación real. 

Nos caberos años, lleváronse a términu intentos pa revivir ciertes '''artes marciales''' consideraes históriques. Exemplos d'esta [[reconstrucción histórica de les artes marciales]] son el [[pankration]] y la escuela [[Shaolin Kung Fu|Shao Lin]], que nun tien una tradición continua.

== Artes marciales [[Asia|asiátiques]] ==

;[[Birmania]]

* [[Bando]]
* [[Banshay]]
* [[Lethwei]]
* [[Naban]]
* [[Pongyi thaing]]
* [[Thaing]]

;[[Camboya]]

* [[Bokator]]
* [[Pradal Serey]]

;[[China]]

Ver [[Artes marciales de China]].
Ver [[Llista de les artes marciales de China]].

* Toles '''[[Artes marciales de China|artes marciales chines]]''' denomaes [[Kung fu|kung-fu]], [[wushu]] o ch'uan fa.

;[[Corea]]
* [[Haidong Gumdo]]
* [[Hapkido]]
* [[Hwa Rang Do]]
* [[Kuk Sool Won]]
* [[Soo Bahk Do]]
* [[Ssireum]]
* [[Subak]]
* [[Taekkyon]]
* [[Taekwondo]]
* [[Tangsudo]]

;[[Filipines]]

* [[Arnis]]/[[Eskrima]]/[[Kali]]
* [[Modern Arnis]]
* [[Panantukan]]
* [[Sikaran]]
* [[Yawyan]]

;[[India]]

* [[Gatka]]
* [[Kalaripayat]]
* [[Malla-yuddha]] 
* [[Pehlwani]]
* [[Silambam]] 
* [[Vajra Mushti]]

;[[Indonesia]]

* [[Kuntao]]
* [[Pencak Silat]]
* [[Tarung Derajat]]
* [[Ujungan]]

;[[Laos]]

* [[Muay Lao]]

;[[Malasia]]

* [[Silat Melayu]]
* [[Tomoi]]

;[[Mongolia]]

* [[Bokh]]

;[[Paquistán]]

* [[Malakhra]]
* [[Pehlwani]]

;[[Singapur]]

* [[Lungwu Quan]]

;[[Sri Lanka]]

* [[Angampora]]
* [[Cheena di]]

;[[Tailandia]] 

* [[Krabi Krabong]] 
* [[Lerdrit]]
* [[Muay Boran]]
* [[Muay Thai]]
* [[Silat Pattani]]

;[[Tíbet]] 

* [[Boabom]]

;[[Vietnam]]

* [[Viet Vo Dao]]
* [[Vovinam]]
* [[Qwan Ki Do]] 
* [[Nhat Nam]]

;[[Xapón]]

Ver [[Artes marciales de Xapón]]

* [[Aikido]]
* [[Iaido]]
* [[Jodo]]
* [[Jujutsu]]
* [[Kárate]]
* [[Kendo]]
* [[Kenjutsu]]
* [[Kyudo]]
* [[Kobudo d'Okinawa]]
* [[Naginata|Naginata-do]]
* [[Ninjutsu]]
* [[Nippon Kempo]]
* [[Shorinji Kempo]]
* [[Sumo]]
* [[Taido]]
* [[Taijutsu]]
* [[Yudu]]

== Artes marciales d'otros países ==

;[[Brasil]]

* [[Jiu-Jitsu brasileñu]]
* [[Capoeira]]
* [[Luta Livre]]
* [[Vale Tudo]]

;[[España]]

* [[Escuela española d'esgrima]]
* [[Llucha Canaria]]
* [[Llucha Llionesa]]
* [[Keysi Fighting Method]]
* [[Valtu]], [[Llucha asturiana]]
* [[Xuegu del Palu Canariu]]
* [[Yawara-Jitsu]]
* [[Zipota]]

;[[Estaos Xuníos]]

* [[Chun Kuk Do]]
* [[Full Contact]]
* [[Jeet Kune Do]]
* [[Kajukenbo]]
* [[Kenpo Karate]]
* [[Limalama]]
* [[Lua (arte marcial)|Lua]]

;[[Exiptu]] 

* [[Tahtib]]

;[[Francia]]

* [[Kinomichi]]
* [[Canne de combat]]
* [[Savate]]

;[[Grecia]]

* [[Pygmachia]] (Antiguu boxéu griegu)
* [[Pale]] (Antigua llucha griega)
* [[Pankration]] (Antiguu deporte griegu de combate híbridu)

;[[Irán]]

* [[Koshti]]
* [[Pahlavani]]
* [[Kung Fu To'a]]

;[[Israel]]

* [[Kapap]]
* [[Krav Maga]]

;[[Reinu Xuníu]]

* [[Bartitsu]]
* [[Boxéu]]
* [[Chess boxing]]
* [[Defendu]]

;[[Rusia]]

* [[Sambo]]
* [[Boxéu rusu]]
* [[Systema]]

[[Categoría:Artes marciales]]

[[af:Vegkuns]]
[[an:Arte marcial]]
[[ar:فنون قتالية]]
[[az:Şərq döyüş növləri]]
[[bat-smg:Kuovas menā]]
[[be:Адзінаборства]]
[[be-x-old:Адзінаборства]]
[[bg:Бойно изкуство]]
[[bn:মার্শাল আর্ট]]
[[bs:Borilačke vještine]]
[[ca:Art marcial]]
[[cbk-zam:Arte marcial]]
[[co:Arti marziali]]
[[cs:Bojové umění]]
[[cy:Crefft ymladd]]
[[de:Kampfkunst]]
[[el:Πολεμικές τέχνες]]
[[eml:Ärt marzièl]]
[[en:Martial arts]]
[[eo:Luktoarto]]
[[es:Arte marcial]]
[[et:Võitluskunstid]]
[[eu:Arte martzial]]
[[fa:هنرهای رزمی]]
[[fi:Itsepuolustuslaji]]
[[fr:Art martial]]
[[ga:Ealaín oscartha]]
[[gl:Arte marcial]]
[[he:אמנות לחימה]]
[[hi:युद्ध कलाएँ]]
[[hif:Martial arts]]
[[hr:Borilačke vještine]]
[[hu:Harcművészet]]
[[ia:Arte martial]]
[[id:Seni bela diri]]
[[io:Milital arti]]
[[is:Bardagaíþrótt]]
[[it:Arte marziale]]
[[ja:格闘技]]
[[ko:무예]]
[[la:Artes martiales]]
[[lt:Kovos menai]]
[[lv:Cīņas māksla]]
[[mk:Боречки вештини]]
[[ml:ആയോധനകല]]
[[ms:Seni bela diri]]
[[mt:Arti marzjali]]
[[mwl:Artes marciales]]
[[nap:Arte marziale]]
[[new:मार्सल आर्ट]]
[[nl:Vechtkunst]]
[[no:Kampkunst]]
[[nov:Martial artes]]
[[oc:Art marcial]]
[[pl:Sztuki walki]]
[[pms:Art marsial]]
[[pnb:مارشل آرٹس]]
[[pt:Artes marciais]]
[[qu:Maqanakuy kapchiy]]
[[ro:Artă marțială]]
[[ru:Боевые искусства]]
[[scn:Arti marziali]]
[[sh:Borilačke vještine]]
[[simple:Martial arts]]
[[sk:Bojové umenie]]
[[sl:Borilne veščine]]
[[sq:Arti luftarak]]
[[sr:Борилачка вештина]]
[[sv:Stridskonst]]
[[ta:போர்க் கலை]]
[[th:ศิลปะการป้องกันตัว]]
[[tl:Sining panlaban]]
[[tr:Savaş sanatları]]
[[uk:Бойові мистецтва]]
[[ur:رزمی فنون]]
[[vi:Võ thuật]]
[[war:Arte marsyal]]
[[zh:武術]]
[[zh-yue:功夫]]