Revision 675812 of "Sirius" on astwiki

[[Archivu:Sirius A and B artwork.jpg|right|thumb|300px|Recreación artística de Sirius A (estrella grande) y Sirius B (Credit:NASA).]]
'''Sirius''' (tamién conocida como [[estrella]] del Can, grupu estelar ''Canis maior'') ye la más rellumante del cielu nocherniegu (-1,43m). Esta estrella ye posible vela dende cada rexón poblada de la [[Tierra]], nel hemisferiu norte, ye un vértiz del [[Hexágonu ivernal]]. Ye un astru blancu que ta asitiáu a 8,7 años lluz, siendo la quinta estrella más averada'l [[Sol]]. Pola so velocidá radial, -7,6 km/s, pue calculase que s'aproxima a la velocidá de 27.360 km/h: esti valor perellevau ta orixináu pola combinación del movimientu de so y el movimientu orbital del Sol entornu al [[Camín de Santiagu]].
[[Archivu:Position Alpha Cma.png||thumb|right|300px|Posición de Sirius na costelación de Canis Maior.]]
Esti cuerpu celeste na realidá ta formáu por dos estrelles que viaxen xuntes, xuníes pola fuercia de la gravedá, describiendo un movimientu con forma d'espiral. Por mor de delles perturbaciones na órbita d'estes estrelles especúlase que pue esistir una tercer estrella (Sirius C) de masa 1/5 que'l sol, de tipu pantasmal M5-9 y una órbita elíptica de 6 años entornu de Sirius A y constituyéndose entós nun sistema triple. Esti cuerpu inda nun foi vistu y esisten discusiones pola so esistencia real.
[[Archivu:Sirius A and B Hubble photo.jpg|right|thumb|300px|Imaxe de Sirius A (estrella grande) y Sirius B (estrella pequeña, abaxo a la esquierda de la mayor), tomada pol telescopiu espacial Hubble (Credit:NASA).]]
[[Friedrich Bessel]], en [[1844]], analizando les posiciones de Sirius y Procyon, y so aparente movimientu erráticu dibuxó la órbita de la estrella compañera de Sirius, una enana blanca llamada Sirius B. Esta compañera de Sirius foi observada casualmente en [[1862]] pol famosu constructor d'oxetivos astronómicos, Alvan Graham Clark, cuando taba enfocando sobre Sirius el telescopiu qu'acababa de finar pal Observatoriu Naval de [[Washington DC|Washington]]: yera la primer estrella nana blanca descubierta; la so magnitú ye 8,44 y el so tipu pantasmal DA.

=== '''Xeroglíficu''' ===

{| {{tablaguapa}}
|- align="center"
|<hiero>X1:N14-M44</hiero>
[[Xeroglíficu]] de<br />Sirius/Sopdet
|}

== Sirius na hestoria ==

El sistema de Sirius foi tema d'espolín antropolóxicu, debíu a que la estrella Sirius B yera conocida por una tribu de [[Sudán]], los Dogon, enantes del so descubrimientu astronómicu ([[1844]]), sigún los antropólogos franceses Marcel Griaule y Germaine Dieterlen, qu'estudiaron les tradiciones de los Dogon ente [[1931]] y [[1952]]. Los Dogon nomaben a Sirius B col nome de "''Po tolo''" y sabíen de la so peculiaridá como nana blanca. Los Dogon falaben tamién de Sirius C nomándola "''emme ya tolo''" conocida polos astrólogos dogones como l'astru femenín, esti cuerpu xira entornu a Sirius A. Coincidiendo con esti eventu cada 50 años cellebren la fiesta del ''Sigui'' na que representen antroxaos con mázcares y traxes la llegada del espaciu de los seres que-yos dieron estes informaciones.

Nun son l'únicu pueblu que conoz esta estrella; los exipcianos tamién la conocíen y nomábenla ''Shotis''. El faraón exipcianu nun representaba al Sol sinon a Sirius, otres deidaes importantes pa los exipcianos foron [[Isis]] y [[Nephtis]] que yeren representaes como mellices siameses con un cuerpu y dos cares, nuna Isis, de cara blanca y otra Nephtis, de cara rosada, correspondiendo estos collores con Sirius A y Sirius B; amás a Isis námase-y "''Aset''" ello quier dicir "el tronu". Curiosamente los Dogon tamién nomen a Sirius A col nome d'estrella sentada y Nephtis a so vez yera "Beb-het" ente los exipcianos, que quier dicir "el sirviente", representando esti la movilidá (Sirius B) frente a la inmovilidá de (Sirius A).



== Enllaces Esternos ==
* [http://www.astro.uiuc.edu/~kaler/sow/sirius.html Professor Kaler's webpage on Sirius]
* [http://apod.nasa.gov/apod/ap001006.html APOD of Sirius B in x-ray]
* [http://chandra.harvard.edu/chronicle/0400/sirius_part2.html Discussion on Dogon issue]

[[Categoría:Estrelles]]

{{Enllaz AD|de}}
{{Enllaz AD|en}}
{{Enllaz AD|tr}}

[[ar:الشعرى اليمانية]]
[[be:Сірыус]]
[[bg:Сириус]]
[[bn:লুব্ধক]]
[[ca:Sírius]]
[[ckb:گەلاوێژ (ئەستێرە)]]
[[cs:Sirius]]
[[cy:Sirius]]
[[da:Sirius (stjerne)]]
[[de:Sirius]]
[[el:Σείριος]]
[[en:Sirius]]
[[eo:Siriuso]]
[[es:Sirio]]
[[et:Siirius]]
[[eu:Sirius]]
[[fa:شباهنگ (ستاره)]]
[[fi:Sirius]]
[[fr:Sirius]]
[[ga:Sirius]]
[[gl:Alfa Canis Majoris]]
[[he:סיריוס]]
[[hi:व्याध तारा]]
[[hr:Sirius]]
[[hu:Szíriusz]]
[[id:Sirius]]
[[it:Sirio]]
[[ja:シリウス]]
[[jv:Sirius]]
[[ka:სირიუსი]]
[[kk:Сүмбіле]]
[[ko:시리우스]]
[[ku:Qurix]]
[[kv:Сириус]]
[[la:Sirius]]
[[lb:Sirius (Stär)]]
[[li:Sirius (staar)]]
[[lt:Sirijus]]
[[lv:Sīriuss]]
[[mk:Сириус]]
[[ml:സിറിയസ്]]
[[mr:व्याध (तारा)]]
[[nds:Sirius]]
[[ne:व्याध तारा]]
[[nl:Sirius (ster)]]
[[no:Sirius]]
[[pl:Syriusz]]
[[pt:Sirius]]
[[qu:Chuqichinchay warani]]
[[ro:Sirius]]
[[ru:Сириус]]
[[scn:Siriu]]
[[sh:Sirius]]
[[simple:Sirius]]
[[sk:Sírius]]
[[sl:Sirij]]
[[sr:Сиријус]]
[[sv:Sirius]]
[[th:ดาวซิริอุส]]
[[tr:Sirius]]
[[tt:Сириус]]
[[uk:Сіріус]]
[[vi:Sao Thiên Lang]]
[[zh:天狼星]]