Revision 4151 of "ائرمنیستان" on azbwiki

{| border=1 align=left cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; 

|+<big>'''ائرمنیستان رئسپوبلیکاسی'''<br>'''Հայաստանի Հանրապետություն'''<br>'''Hayastani 

Hanrapetutyun'''</big>
|-
| style="background:#efefef;" align="center" colspan="2" |
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0"
|-
| align="center" width="140" | [[file:Flag of Armenia.svg|140px|ائرمنیستان بایراغی]] || 

| align="center" width="140" rowspan="2" height="130" | [[file:Coat of arms of Armenia.svg|140px]]

|-
| align="center" width="140" | ([[Flag of Armenia|In Detail]])
|}
|-
| align="center" colspan="2" | <small>''National [[Motto|Motto]]:
|-
| align="center" colspan="2" | [[file:LocationArmenia.png]]
|-
| '''[[رسمی دیل|رسمی دیل]]''' || [[ائرمنی دیلی|ائرمنی دیلی]]
|-
| '''[[پایتخت|پایتخت]]''' || [[ایروان|ایروان]]
|-
| '''[[پرئزیدنت|پرئزیدنت]]''' || [[روبئرت کوچاریان|روبئرت کوچاریان]]
|-
| '''[[اراضی|اراضی]]'''<br>&nbsp;- عمومی<br>&nbsp;- % Su || [[List of countries by area|139-cı yer]]<br>

[[1 E11 m²| 29,800 km²]]<br>4.7%
|-
| '''[[اهالی|اهالی]]'''<br>&nbsp;- عمومی<br>&nbsp;- [[Population density|اهالی سیخیلیغی]] || [[List of countries by population|133-ci yer]]<br> 3,226,448<br>100/[[Square kilometre|km²]]
|-
| '''[[پول|پول]]''' || [[درام|درام]] (AMD) 
|-
| '''[[ساعات قورشاغی|ساعات قورشاغی]]''' || [[Coordinated Universal Time|UTC]] +4
|-
| '''[[Top-level domain|Internet TLD]]''' || [[.am|.am]]
|-
| '''[[تلفن کودو|تلفن کودو]]''' || 374
|-
|}

'''ائرمنیستان''' ([[ائرمنی دیلی|ermənicə]]: ''Հայաստան ''- ''Hayastan''), '''ائرمنیستان رئسپوبلیکاسی''' (ائرمنی‌جه: ''Հայաստանի Հանրապետություն''), [[جنوبی قافقاز|جنوبی قافقاز]]دا دؤولت. [[تورکیه|تورکیه]], [[گورجوستان|گورجوستان]], [[آزربایجان|آزربایجان]] və [[ایران|ایران]] ایله همسرحددیر. پایتختی [[ایروان|ایروان]] شهری‌دیر.

== تاریخ ==
1828_اینجی ایل‌ده [[روسیا|روسیا]] ایله [[ایران|ایران]] آراسیندا ایمضالانان [[تورکمن‌چای موقاویله‌سی|تورکمن‌چای موقاویله‌سی]]نه اساسن [[قوزئی آزربایجان|قوزئی آزربایجان]]ین [[ناخچیوان|ناخچیوان]] خان‌لیغی و [[ایروان|ایروان]] خان‌لیغی اراضی‌سینده ائرمنی ویلایتی تشکیل ائدیلمیش‌دیر. جمعی‌سی 25 مین ائرمنی‌نین یاشادیغی همین اراضی‌لره قاجار ایران و عوثمانلی ایمپئریاسین‌دان کوتلوی صورت‌ده ائرمنی‌لر کؤچورولموش‌دور کی، ویلایتین ائتنیک ترکیبی روس‌لارین داها لویال قبول ائتدیگی خریستیان‌لارین سای اوستون‌لوگو ایله نتیجه‌لنسین و بونونلا دا ائرمنی ویلایتی‌نین اینظیباتی-اراضی بؤلگوسو مؤحکم‌لندیریلسین.

ائرمنی‌لرین ایران و [[تورکیه|تورکیه]]دن ایندیکی ائرمنیستان اراضی‌سینه کوتلوی صورت‌ده کؤچورولمه‌سی ایله پارالئل اولاراق ائرمنی ویلایتینه داخیل ائدیلن ایروان ایالتی‌نین قیرخ‌بولاق، زنگی‌باسار، کؤرپوباسار، وئدی‌باسار، شرور، سورمه‌لی، دره‌کند-پارچانیس، سعدلی (Səədli)، تالین، سئییدلی-آغ‌ساققال‌لی، سردارآباد، گرنی‌باسار، آباران، دره‌چیچک، گؤیچه (بیر حیصصه‌سی) ماحال‌لارینین، ناخچیوان ایالتی‌نین الینجه‌چای، موازی‌خاتون، خوک (Xok)، ناخچیوان، دره‌له‌یه‌ز ماحال‌لاری‌نین، اوردوباد دایره‌سی‌نین اوردوباد، اه‌یلیس، دسته، بیله‌و و چننپ ماحال‌لاری تورک‌لری‌نین اکثریتی اساساً تورکیه و ایرانا کؤچمه‌یه مجبور اولموش‌لار.

1918-اینجی ایل‌ده مایین 26-دا زاقافقازیا سئیمی بوراخیلدیق‌دان سونرا اولجه گورجوستان، مایین 28-ده ایسه [[آزربایجان|آزربایجان]] و ائرمنیستان اؤز موستقیل‌لیگینی اعلان ائدیر. اییونون 4-ده تورکیه ایله ائرمنیستان آراسیندا باتومدا صولح موقاویله‌سی ایمضالانیر. بو موقاویله‌یه اساسن ائرمنیستان رئسپوبلیکاسی‌نین اراضی‌سی تقریباً 9 مین کو.کم، اهالی‌سی ایسه 321 مین نفر (او جمله‌دن 230 مین ائرمنی، 80 مین موسلمان، 5 مین یئزیدی کوردلری، 6 مین دیگر میللت‌لر) تشکیل ائدیردی. بو رئسپوبلیکانین اراضی‌سینه یئنی-به‌یازید قضاسی، ایروان قضاسی‌نین بئش‌ده اوچو، ائچمیه‌دزین قضاسی‌نین دؤردده بیری، آلئکساندروپول قضاسی‌نین دؤردده بیری داخیل ایدی. <ref>Kazım Karabekirin Kaleminden, Doğunun Kurtuluşu, Ərzurum, 1990, səh. 371.</ref>

[[آلمان|آلمان]] دیپلوماتی بئرنسدورف بو منظره‌نی بئله تصویر ائتمیشدی: "تورکیه ائرمنی‌لره آنجاق سئوان (گؤیچه-مؤلف) گؤلونو ساخلاییب، هانسی کی، چیمه بیلرلر، آنجاق چیخماغا و اؤزلرینی قوروتماغا یئر قالماییب. باتوم موقاویله‌سینه اساسن ائرمنیستان رئسپوبلیکاسی‌نین اراضی‌سی بیرینجی دونیا موحاربه‌سینه قدر ائرمنی‌لرین ایروان قوبئرنیاسیندا کومپاکت یاشادیق‌لاری اراضی‌لره محدودلاشیردی.
=== 1918-اینجی ایل‌لرده ائرمنی تجاووزو ===
1918-اینجی ایل‌ده شرقی آنادولودا قیرغین‌لار تؤرتدیک‌دن سونرا تورک قوشون‌لاری‌نین اؤنون‌دن قاچان ائرمنی سیلاح‌لی قوه‌لری ژئنئرال آندرانیکین کومان‌دان‌لیغی آلتیندا گومرودن قاراکیلسه‌یه، اورادان دیلیجان دره‌سینه و گؤیچه‌یه، سونرا ناخچیوانا، اورادان دا زنگه‌زورا آدلایاراق، همین اراضی‌لردکی موسلمان کندلرینی ویران قویموشدو. ائرمنی سیلاح‌لی قووه‌لری‌نین زنگزوردان قاراباغی تهدید ائتمه‌سی آزربایجان حکومتینی جدی ناراحات ائدیردی.

1918-جی ایلین یاییندا ائرمنی سیلاح‌لی قووه‌لری گؤیچه‌نی دارماداغین ائتدیک‌دن سونرا ناخچیوانی ایشغال ائتمیش اورادان دا زنگه‌زور قضاسینا داخیل اولموش، گوروس ناحییه‌سی‌نی و شوشا یولونو اله کئچیرمیشدی‌لر. بونونلا علاقه‌دار آزربایجان حوکومتی آوقوستون 15-ده ائرمنیستان حوکومتینه اعتیراض نوتاسی گؤندرمیش، ائرمنی سیلاح‌لی قووه‌لری‌نین بو آددیمینی تجاووز کیمی قیمتلن‌دیره‌رک، اگر ائرمنی قوشون‌لاری‌نین آزربایجان اراضی‌سین‌دن چیخاریلماسینا قارشی تدبیر گؤرولمزسه، حادیثه‌لرین سونراکی اینکیشافی اوچون مسولییت‌ین ائرمنیستان حوکومتی‌نین اوزرینه دوشه‌جه‌یینی کسکین‌لیک‌له بیلدیرمیشدی. لاکین ائرمنیستان حوکومتی حیله ایشلدیب آندرانیکین سیلاح‌لی قووه‌لری‌نین ائرمنیستان حوکومتینه تابع اولمادیغینی بهانه ائده‌رک، آوقوستون 1-ده بیلدیرمیشدی کی، ژئنئرال آندرانیک و اونون دسته‌سی بوتون‌لوک‌له ائرمنیستان اوردوسونون ترکیبین‌دن سیلینمیش‌دیر. بونا سبب ایسه آندرانیک و اونون دسته‌سی‌نین ائرمنیستان داشناک حوکومتینی تانیمادیق‌لارینی بیان ائتمه‌لری اولموشودو. ائله بونا گؤره ده ائرمنیستان حکومتی آندرانیکین و اونون دسته‌سی‌نین عمل‌لرینه جاواب‌دئه اولمادیغینی بیلدیرمیشدی<ref>Azərbaycan Respublikası Dövlət Arxivi, f.970, siy. 1, iş 11, v. 193</ref>.

1921-اینجی ایل‌ده سووئت عسگرلری ائرمنیستانا داخیل اولوب، موستقیل‌لیگی لغو ائدیب سسری‌نین ترکیبینده ائرمنیستان سووئت سوسیالیست رئسپوبلیکاسی‌نی یاراتدی‌لار. 1922-1936-اینجی ایل‌لرده زاقافقازیا سووئت فئدئراتیو سوسیالیست رئسپوبلیکاسینا داخیل ایدی. 1988-اینجی ایل‌ده آزربایجان‌لا داغ‌لیق [[قاراباغ|قاراباغ]] موختار ویلایتی‌نین ایستاتوسو اوستونده موناقیشه‌یه جلب اولونموشدو. بو سببه گؤره 1988-1991-اینجی ایل‌لرده 186 مین آزربایجان تورکو، 18 مینه یاخین کورد و 4 مین نفر روس اؤلکه‌دن چیخاریلمیش‌دیر.<ref>[http://www.history.az/pdf.php?item_id=20100722104153455&ext=pdf Organiztion of Liberation of Garabagh : Statistics of Losses in Armenian-Azerbaijan Wor] In Azerbaijan in 1988 before Garabagh conflict 390 thousand Armenians lived (approximately 6% of Republic's population). Of these 180 thousand lived in Baku and 145 thousand lived in Dag-lyg Garabagh Autonomic Region (DGAR). According to population census in 1989 in Armenia 85 thousand Azerbaijani lived (about 3 % of population). In fact, the figure was higher because in January of 1990 in Azerbaijan 208 thousand former Armenian citizens fled to Azerbaijan were recorded: 186 thousand of Azerbaijani, 18 thousand of Kurds and about 4 thousand Russians. </ref>  موناقیشه ایندییه‌دک داوام ائدیر. 1991-اینجی ایلدن ائرمنیستان رئسپوبلیکاسی موستقیل اؤلکه‌دیر.

== اهالی ==

ائرمنیستان اهالی‌سینین 98%-ی ائرمنی‌لر, قالان‌لاری روس‌لار, یونان‌لی‌لار, اوکراینالی‌لار و س. ائتنیک قوروپ‌لاردیر. ائرمنی اورتودوکسی‌لیغی ان اوستون دین‌دیر.

== اینضیباطی بولونموش ==
اؤلکه 11 ویلایته (مارزا) بولونور: آراقاتسوتن(آشتاراک)، آرارات(آرتاشات)، آرماویر(آرماویر)، گئغارکونیک(قاوار)، کوتایک(رازدان)، لوری(وانادزور)، شیراک(قیومری)، سیونیک(کافان)، تاووش(ایژئوان)، وایوتسدزور(ائخئقنادزور)، ایروان.

=== ائرمنیستان ویلایت‌لرینین تاریخی آدلاری ===

==== شهرلر ====

{| class="wikitable"
|-
! اصیل آدی
! دییشدیریلمیش آدی
|-
| ایروان
| یئرئوان
|-
| سردرآباد
| اوکتئمبریان
|-
| کوز
| کامو
|-
| گومرو
| لئنیناکان
|-
| قاراکلیسه
| کیرواکان
|-
| جلال‌اوغلو
| ائستئپاناوان
|-
| حامام‌لی
| ائسپیتاک
|-
| اوچ‌کلیسه
| ائچمی‌ازدین
|}

==== رایون‌لار ==== 

{| class="wikitable"
|-
! اصیل آدی
! دییشدیریلمیش آدی
|-
| باسارکئچر
| واردئنیس
|-
| قمرلی
| آرتاشات
|-
| وئدی
| آرارات
|-
| حاجی نظر
| کامو
|-
| ملادورسون
| شائومیان
|-
| کاروان‌سارای
| اینجیوان
|-
| آغ‌بابا
| آماسییا
|-
| اللر
| آبوویان
|-
| چمبرک
| کرانسنوسئلس
|-
| اولوخانلی
| ماسیس
|-
|
|
|}

==== قصبه‌لر ====

{| class="wikitable"
|-
! اصیل آدی
! دییشدیریلمیش آدی
|-
| آلاگؤز
| آراقاش
|-
| آرپاچای
| آخوریان
|-
| اورتاکلیسه
| میناسیان
|-
| گؤیچه
| مارالیک
|-
| آبیل‌کند
| کالینو
|-
| طالیب‌اوغلو
| شوشاکئنت
|-
| توووزقالا
| بئرد
|-
| آللاه‌وئردی
| تومانیان
|}

== شکیل‌لر ==

== خاریجی کئچیدلر ==

== قایناقلار ==
{{قایناق}}

[[Category:Wp/azb]]
[[Category:دؤولت‌لر]]
[[fa:ارمنستان]]