Difference between revisions 2257743 and 2257749 on azwiki

{{rtl}}
{| border=1 align=left cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|+<big><big>''' آلمانییا فئدئراتیو رئسپوبلیکاسی<br>آلمانییا '''<big><big>
|-
| style="background:#efefef;" align=center colspan=2 |
{| border=0 cellpadding=2 cellspacing=0
|-
| align=center width="120px" | [[Şəkil:Flag of Germany.svg|200px|آلمانییابایراغی]] || align=center width="140px" | [[Şəkil:Coat of Arms of Germany.svg|130px|آلمانییاعلامتی]]
|-
| align=center width="140px" | ([[آلمانییابایراغی|بایراق]]) || align=center width="140px" | ([[آلمانییاعلامتی|نیشانی]])
|}
|-
| align=center colspan=2 | <small>شعار: ''' ''Einigkeit und Recht und Freiheit''<br/> "بیرلیک و عدالت و آزادلیق" </small>
|-
| align=center colspan=2 | [[Şəkil:EU-Germany.svg|190px]]
|-
| '''[[:Category:Diller|رسمی دیلی]]''' || [[آلمان دیلی ]]
|-
| '''[[:Category:Paytaxtlar|'''پایتختی ]]''' || [[برلین]]
|-
| '''[[:Category:آلمانییاشهرلر|بویوک شهرلر]]''' || [[هامبورگ]]•[[فئراک فورت]]
|-
| '''پایتختین کووردینت لری''' || 35°40′N 44°26′E
|-
| '''پرزیدنت''' || [[یواهیم قاوک]]  (ژواجهیم گاوجک)
|-
| '''[[ساحه]]'''<br>&nbsp;- عمومی <br>&nbsp;- % سو || [[List of countries by area|۱۷-ci yer]] <br> [[1 E10 m²|
357.021 km² (63-cü yer)]] <br> ۰.۳%
|-
| '''[[اهالی]]'''<br>&nbsp;- عمومی <br>&nbsp;- [[Əhali sıxlığı|سیخلیق]] || [[List of countries by population|۱۸-cu yer]]<br>81.757.600 nəfər (15-ci) <br> 229 nəfər/km²  (55-ci yer).
|-
| '''[[:Category:پولار|پول واحیدی]]''' || [[آورو]](ئورو)
|-
| '''[[ساعات قورشاغی]]''' || [[Coordinated_Universal_Time|UTC]] + ۳:۳۰
|-
| '''[[میللی هیمنی]]''' || [[آلمانین هیمنى]]
|-
| '''[[اینترنت|İnternet TLD]]''' || [[.de]]
|-
| '''[[تلفن کودو]]''' || +49
|}

'''آلمان'''(آلمانجا: Deutschland, /ˈdɔʏtʃlant/) [[اورتا آوروپا]]دا بیر اؤلکه‌دیر. شیمالیندا شیمال دنیزی، [[دانیمارکا]]، و بالتیک دنیزی؛ شرقینده پولشا (لهیستان) و چئخییا (چئک)؛ جنوبوندا [[آوسترییا]] و ایسوئچره؛ و قربینده [[فرانسا]]، لوکسئمبورق، [[بئلچیکا]]، و هوللاندییا اولور. آلمانییا 357.021 کم ² لیک بیر ساحه نی اؤرتر و مولاییم ایقلیم قورشاغینین ایچینده ایشتیراک ائدر. 81،5 میلیوندان اوزرینده‌کی‌ اهالیسی ایله آوروپا بیرلیگینین ان بؤیوک اهالییه صاحیب اؤلکه‌سی دئییل. <ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Demographics_of_the_European_Union Avrupa Birliği ülkeleri nüfusları] en.wikipedia.org</ref> آیریجا ان چوخ ایممیقرانت ساخلایان اوچونجو اؤلکه مؤوقع‌سینده‌دیر. <ref>[http://www.migrationinformation.org/datahub/countrydata/country.cfm Ülkelerine göre Almanya'daki yabancılar, 1994-2003]</ref>

100-جی ایلدن اول جئرمن خالق‌لاری جئرمانیا اولاراق آدلاندیریلان بؤلگه‌ده یاشامیش‌لار. <ref>[http://www.unrv.com/provinces/germania.php M.S. Cermanya hakkında] www.unrv.com</ref> 10. عصردن 1806-جی ایله قدر جئرمن بؤلگه‌لری موقددس روما جئرمن ایمپئراتورلوغونون بیر پارچاسی اولدو. 16. عصر بویونجا شیمال آلمانییا بؤلگه‌لری، تئستانت ایصلاحاتیندان مرکزی اولدو. جئرمن خالقی ایلک اولاراق 1871-جی ایلده فرانسا-پروسسییا موحاریبه‌سی اسناسیندا خالق-دؤولت حالینا گلدی. ایکی. دونیا دؤیوشو سونراسیندا، 1949-جو ایلد، آلمانییا دؤیوشو قازانان دؤولت‌لر طرفیندن ایکی دؤولته بؤلوندو. بو ایکی دؤولت 1990-جی ایل‌ده بیرلشدی‌لر. قرب آلمانییا داها سونرا آدی آوروپا بیرلیگی آوروپا بیرلیگی‌نین 1957دئکی قوروجو عوضولریندن بیری. بیرلشمک‌له شرقی آلمانییا دا 1993-جو ایل‌ده بو بیرلیگه عوضو اولموشدور. آلمانییا شئنگئن بؤلگه‌سی‌نین بیر پارچاسی و آوروپا اورتاق پول واحیدی آورویو 2002-جی ایلده قبول ائتمیش وضعییت‌ده‌دیر.

آلمانییا بیر فئدئرال پارلئمئنتئر رئسپوبلیکادیر. اون آلتی ایالت‌دن عیبارت‌دیر (بوندئسلاندئر Bundesländer). پایتاختی و ان بؤیوک شهری بئرلین‌دیر. آلمانییا بیرلشمیش میلت‌لر تشکیلاتینا، ناتو-یا، G8ه عوضوودور و کیوتو پروتوکولونون ایمضالامیش‌دیر. آلمانییا 2007-جی ایله گؤر، عومومی داخیلی محصول (فارسجا: تولید ناخالص داخلی) گؤره دونیانین 3. بؤیوک ایقتیصادیاتی و ان چوخ ایخراجات رئال‌لاشدیران اؤلکه‌سی‌دیر. اؤلکه دونیادا اینکیشاف اوچون ان چوخ هدیهده بونونان ایکینجی اؤلکه مؤوقع‌سینده‌دیر. <ref>[http://www.topnews.in/germany-worlds-second-biggest-aid-donor-after-us-229970 Almanya, ABD'den sonra en çok bağış yapan ülke] TopNews, India, Retrieved 2008, 04-10.</ref> بونا قارشی اؤلک، حربی خرجله‌مه بودجه‌سی اولاراق 6. سیرادادیر. <ref>{{Cite web | url = http://www.sipri.org/contents/milap/milex/mex_major_spenders.pdf/download | başlık = En çok askeri harcama yapan on beş ülke | erişimtarihi = 23-08-2007 | yayımcı = Stockholm International Peace Research Institute | tarih = 2006 | iş = Askeri harcamalar araştırması }}
</ref> اؤلکه، ایجتیماعی تهلوکه‌سیزلیک سیستئمی‌یله یوکسک حیات سویییه‌سینه مالیک‌دیر. آلمانییا، آوروپا مساله‌لرینده یوکسک اؤلکه اهالیسی و ایقتیصادی گئلیشمیشلیغی‌یله دونیا سویییه‌سینده کیلیدی رول اویناماقدادیر. <ref>[http://www.iht.com/articles/2008/04/04/europe/poll.php Avrupa'nın lideri?] International Herald Tribune. Nisan 4, 2008.[[Nisan|04-04]].</ref> آلمانییا بیر چوخ [[علم]] و تئخنولوگییا ساحه‌سینده لیدئر وضعییت‌ده اولاراق قبول ائدیلمیشدیر. <ref>[http://www.innovations-report.de/html/berichte/informationstechnologie/bericht-109339.html Güvenli geleceğe güvenli tekonojiyle] www.innovations-report.de. Mayıs 7, 2008. [[Mayıs|04-04]].</ref>
==تاریخ==




===آلمان قبیله‌لری===
[[Şəkil:Germanic tribes (750BC-1AD).png|thumbnail|200px|left|<div style="text-align: center;">آلمان قبیله‌لری‌نین یاییلماسی</div>]]
آلمان قبیله‌لری‌نین، تونچ چاغیندا و یا دمیر چاغی‌نین درحال اولینده اورتایا چیخدیغی تخمین ائدیلیر. م.اؤ 1. عصرده، جنوبی اسکاندیناوییا و شیمالی آلمانییادان گلن قبیله‌لر، جنوبا، شرقه و قربه یاییلاراق کلت‌لرله، گالیالی‌لارلا، ایسلاولارلا، بالتیک قبیله‌لری‌یله و ایران خالق‌لاری ایله علاقه‌یه گیردیلر. ائرکن جئرمن تاریخی حاقیندا بیلینن‌لر، روما ایمپئراتورلوغو زامانینداکی معلومات‌لارلا محدوددور. <ref name="Claster">Jill N. Claster: ''Medieval Experience: 300–1400''. NYU Press 1982, p. 35. ISBN 0-8147-1381-5.</ref>

آوگوستوس رهبرلیگینده‌کیروما ایمپئراتورلوغو زامانیندا، رومالی گئنئرال جئرمانیایا هوجوم‌لارا باشلادی.جئرمن قبیله‌لری بو سیرادا دؤیوش تاکتیکالارینی اؤیرندیلر. بو اسنادا شخصییت‌لرینی موحافیظ‌ه ائتمه‌گی باجاردیلار. 9-جی ایل‌ده، طرفیندن ایداره اولونان روما لئژیونو، چئروسکئرلئرین لیدئری طرفیندن واروس دؤیوشونده مغلوب اولدو. بئلج، تونا و رئن چای‌لاری آراسیندا سرحدلرینه قدر گئنیشلندی. 100 اطرافیندا طلب، تاجیتوسون جئرمن‌لر اوزرینده یازدیغی اثره گؤر، جئرمن قبیله‌لری بو گونون موعاصیر یوردلار تونا و رئن چایی آراسینداکی بؤلگه‌یه یئرلشدیلر. 3. عصر اطرافیندا بیر نئچه بؤیوک جئرمن قبیله‌سی اورتایا چیخدی. آلامان‌لار، فرانک‌لار، ساکسون‌لار، فریزلر، جهاتتی‌لر، سیجامبری‌لر بونلاردان بعضی‌لری. 260 اطرافیندا، جئرمن خالق‌لاری، تونانی کئچیب روما ایداره‌سینده‌کی ساحه‌لره گیرمه‌یه باشلادیلار. <ref name="Cambridge ancient history">The Cambridge Ancient History, vol. 12, p. 442. ISBN 0-521-30199-8.</ref>

===روما آلمان ایمپئراتورلوغو (۹۶۲-۱۸۰۶)===
[[Şəkil:Martin Luther by Lucas Cranach der Ältere.jpeg|thumbnail|left|140px|<div style="text-align: center;">[[ایصلاحات (تاریخ) | ایصلاحات حرکتینی]] باشلا‌دان [[مارتین لوتئر]]</div>]]
[[اورتا عصرلر]]  بؤلونموش دوولت‌چیک‌لرینی [[شارلمان]] بیر آرایا گتیردی. <ref>[http://sbaldw.home.mindspring.com/hproject/prov/charl000.htm Şarlman] Şarlman'ın biyografisi</ref> 25 دئکابر 800-دن واتیکان‌دا کرال‌لیق تاجینی گئیه‌رک کارولئنژ ایمپئراتورلوغونو قوردو. <ref>Joanna Story, ''Charlemagne: Empire and Society'', Manchester Üniversitesi Yayınları, 2005 ISBN 978-0-7190-7089-1</ref> 843-جی ایله گلیندیگینده بو دؤولت اوچ پارچایا آیریلدی و دهییشیک‌لیک‌لره اوغرایاراق وارلیغینی 1806-جی ایله قدر داوام ائتدیردی . دؤولت، ائیدئر چاییندان آرالیق دنیزینه قدر یاییلدی. دؤولت، موقددس روما ایمپئراتورلوغو اولاراق بیلینسه‌ده، 1448-جی ایل‌ده اعتیبارن رسمی اولاراق آلمان خالقی‌نین موقددس روما ایمپئراتورلوغو (ساجروم رومانوم ایمپئریوم ناتیونیس گئرمانیج) اولاراق خاطیرلانمیش‌دیر. <ref>[http://www.nationstates.net/region=sacrum_romanum_imperium Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicæ] www.nationstates.net</ref>

[[اوتتو]] خاندانی (919-1024) دؤوروند، 962-جی ایل‌ده؛ لورراینه، ساکسونییا، فرانجونیا، سوابییا، تهورینگئن و باویئرا دوک‌لوک‌لری بیرلشدیریلدی و آلمان کرالینا موقددس روما جئرمن ایمپئراتورو اولاراق تاج گئیدیریلدی. <ref>Rosamond McKitterick, ''Charlemagne: The Formation of a European Identity'', Cambridge Üniversitesi Yayınları, 2008
ISBN 978-0-521-88672-7</ref> موقددس روما جئرمن ایمپئراتورلوغو، سالیان سولاله‌سی‌نین (1024-1125 ) یؤنتیمینده‌ایکن شیمالی ایتالییانی و بورگونیایی اله کئچیردی. بونا قارشی ایمپئراتورلار، باشا کئچمه مؤوضوع‌سوندا چکیشمه‌لره گیرینجه گوج‌لرینی ایتیردیلر. <ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/292452/Investiture-Controversy Hükümdarlık mücadelesi] http://www.britannica.com</ref> هوهئنستاوفئن خاندانی‌نین (1138-1254) رهبرلیگی آلتیندا، آلمان شاهزاده‌لری، جنوب و شرقده‌کیسلاویان تورپاق‌لارینداکی تاثیرلرینی آرتیردیلار. بورا یئرلشن آلمان ایممیقرانت‌لار خانسا بیرلیگینی قوراراق تیجارت‌ده اینکیشاف و او گونون آوروپاسینا گؤر، اولدوقجا زنگین وضعییته گلدیلر. <ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Germany#Holy_Roman_Empire_.28962.E2.80.931806.29 Almanya maddesi] en.wikipedia.com</ref>
[[Şəkil:Balduineum Wahl Heinrich VII.jpg|thumbnail|200px|left|<div style="text-align: center;">[[موقددس روما جئرمن ایمپئراتورلوغو | ایمپئراتورلوق‌دان]] شاهزاده سئچیمی تشکیلاتی (1341 پارشومئنی)</div>]]

1356دا اعلان ائدیلن فرمان‌لا حؤکمدارلیق سئچیمی ایله علاقه‌دار بیر سیرا ده‌ییشیک‌لیک‌لر ائدیلدی. بونا گؤره کرالی، باشپیسکوپوسلوکلاردان و تاثیرلی ایالت‌لرده‌کی شاهزاده‌لرین ایشتیراکی ایله عیبارت اولان یئددی نفرلیک بیر هئیت سئچه‌جک‌دی. <ref>[http://avalon.law.yale.edu/medieval/golden.asp Kutsal Roma Cermen İmparatoru IV.Charles'ın fermanı] Yale Üniversitesi Web Sitesi</ref> 15. عصردن اعتیبارن، کرال یالنیز هابسبورگ خاندانینا عوضو کس‌لردن اولموشدور.

1517-جی مارتین لوتئر وظیفه‌سینی سوءایستیفاده ائدن روما کاتولیک کیلسه‌سینه قارشی 95 مادده‌لیک بیر بیان‌نامه حاضیرلایاراق پروتئستانت ایصلاحاتی‌نین باشلاتدی. 1530دان سونرا، لوتئرجیلیک کاتولیک کیلسه‌سیندن آیریلدی و بیر چوخ آلمان ایالتینده رسمی دین قبول ائدیلدی. بونون اوزرینه، آلمان اؤلکه‌سی‌نی خاراب ائدن اوتوز ایل دؤیوش‌لری (1618-1648) باشلادی. <ref>[http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/wc2/lectures/30yearswar.html 30 Yıl Savaşları], Gerhard Rempel, Western New England Koleji.</ref> آلمان ایالت‌لرینده‌کی‌ اهالی تخمینن% 30 نیسبتینده آزالدی. <ref>[http://users.erols.com/mwhite28/warstat0.htm#30YrW 30 Yıl Savaşları (1618–48)], Alan McFarlane, The Savage Wars of Peace: England, Japan and the Malthusian Trap (2003)</ref> 1648ده ایمضالانان وئستفالیا آندلاشماسی بو دین دؤیوشونو بیتیردی. دؤیوشون سونوندا کرال‌لیق، بیر چوخ موستقیل ایالته آیریلدی. 1740دا سونرا، آوسترییادا حؤکم سورن هابسبورگ خاندانی و پروسیا دؤولتی، آلمان ایالت‌لری‌نی اؤز یانلارینا چکیب اؤلکه‌یه تامامی‌له حؤکم ائتمه‌یه چالیشدیلار. موقددس روما جئرمن ایمپئراتورلوغو 1806-جی ایل‌ده ناپولئون موحاریبه‌لری زامانی تامامی‌له ییخیلدی. <ref name="concise h">Fulbrook, Mary: ''A Concise History of Germany'', Cambridge Üniversitesi Yayınları 1991, p. 97. ISBN 0-521-54071-2</ref>

=== برپا و قییام (1814-1871) ===
[[Şəkil:Nationalversammlung.jpg|thumbnail|200px|left|<div style="text-align: center;">Frankfurt Meclisi ,1848</div>]]
[[ناپولیون بوناپارت]]ین تاخت‌دان دوشمه‌سیندن سونرا 1814-جی ایل‌ده توپلانان [[وییانا کونقرئسی]]نده آلینان قرارلارلا آلمان کونفئدئراسییاسی آدی آلتیندا 39 دنه موستقیل آلمان ایالتی قورولدو. بو کونفئدئراسییاسی لیدئرلیگینه آوسترییا-ماجاریستان ایمپئراتورلوغو سئچیلدی. ویانا کونقرئسینه رئاکسییا اولاراق آوروپانین موختلیف اؤلکه‌لرینده قییام‌لار چیخدی. خوصوصی‌له آلمانییادا علم و فلسفه‌ده گؤرولن اینکیشاف و لیبئرالیزم آخینی خالق‌لارین حاق‌لاری‌نی زنگینده اساس فاکتور اولدو. بو مودت‌ده آلمان خالقی‌نین اکثرییتی فرانسیز اینقیلابی‌نین و میللیت‌چیلیک آخینیندان تاثیرلندیلر. خالق، میللی بیرلیگین تامین ائدیلمه‌سینی ایسته‌ییردی. سئچیلن قوروجو مجلیس، 13 مای 1848ده فرانکفورت‌دا بیر کونستیتوسییا حاضیرلاماق اوچون توپلاندی. 28 مارت 1849دا کونستیتوسییا قبول ائدیلدی. بو حرکتی تمثیل ائدن قارا، قیرمیزی و قیزیل ساریسی رنگ‌لر داها سونرا آلمانییا بایراغینا رنگ وئرمیشدیر. <ref>Martin, Norman. [http://www.fotw.net/flags/de1848.html Alman Konfederasyonu 1815–1866 (Almanya)] Dünya Bayrakları. 5 Ekim 2000.Erişim: 12-07-2006</ref>


1848 اینقیلاب‌لاری نتیجه‌سینده فرانسادا رئسپوبلیکا اعلان ائدیلدی. بو حرکتین موفقیته چاتماسی اوزرینه آلمان اینتئللئکتوال‌لار و خالق دا قییام باشلاتدیلار. <ref>[http://web.archive.org/web/20051210142541/http://mars.acnet.wnec.edu/~grempel/courses/germany/lectures/081848.html Almanya'da 1848 Devrimi] mars.acnet.wnec.edu</ref> باشلانغیجدا حؤکمدارلار طلب ائدیلن لیبئرال حوقوق‌لاری تصدیق‌له‌دی. پروسیا کرالی دؤرد. فریئدریجه ویلهئلمه بیر سیرا حوقوق‌لاری آلینمیش شکیلده کرال‌لیق تکلیف ائدیلدی. لاکین او، بونو ردد ائتدی. چونکی قبول ائتسه‌یدی، تاجی تانری‌نین عینایت‌ینه دئییل، مجلیسین حوضوروندا گئیه‌جک و مجلیسه باغلی اولاجاقدی. <ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/The_Revolutions_of_1848_in_the_German_states Almanya'da 1848 İhtilalleri] en.wikipedia.com</ref> اؤلوموندن سونرا یئرینه بیر.ویلهئلم کئچدی. 1862-جی ایل‌ده، باش ناظیر اوتتو وون بیسمارجکی تعیین ائتدی. بیسمارک دانیمارکایلا 1864-جی ایل‌ده ائدیلن دؤیوشده بیر قیسیم یئرلری اله کئچیردی. ائرته‌سی ایل ائدیلن دؤیوش‌لرده آوسترییا (اتریش) اوردوسونو مغلوب ائده‌رک شیمالی آلمانییا کونفئدئراسیونونو قوردو. آوسترییا بو کونفئدئراسییاسی خاریجینده بوراخیلدی.

=== آلمان ایمپاراتورلوغو (۱۸۷۱–۱۹۱۸) ===
[[Şəkil:Wernerprokla.jpg|thumbnail|200px|left|<div style="text-align: center;">Versailles'da Alman İmparatorluğu'nun kurulması,1871. [[Bismarck]] ortadaki beyaz üniformalı</div>]]
[[برلین]] میللی تمل‌لره سؤیکنن موعاصیر آلمانییا ائدیلن راضیلاشمالار 1871-جی ایل‌ده قورولدو. اؤلکه‌نین قوروجوسو پروسیا کرال‌لیغی‌یدی. فرانسا-پروسسییا موحاریبه سیندن سونرا، 18 یانوار 1871-جی ایل‌ده وئرسایللئسدا آلینان قرارلاردا ایمپئراتورلوق اعلان ائدیلدی. <ref>[http://www.dhm.de/lemo/html/kaiserreich Alman İmparatorluğu] Das Kaiserreich</ref> ایمپئراتورلوغا هوهئنزوللئرن خاندانی حؤکم ائتدی. پایتاخت بئرلین ائدیلدی. ایمپئراتورلوق بوتون داغینیق آلمان دوولت‌چیک‌لرینی ایچینه آلیناراق قورولدو لاکین آوسترییا بو بیرلیگین خاریجینده بوراخیلدی. اؤلکه 1884ده اعتیبارن آوروپا خاریجینده موستملکه‌لر قورماغا باشلادی <ref>[http://www.worldstatesmen.org/COLONIES.html#German Alman İmparatorluğu'nun tüm sömürgeleri] www.worldstatesmen.org</ref>.

ایمپئراتورلوغون اینشاسی اثناسیندا تاختدا اولان بیر ویللیام خاریجی سییاستده آلمانییانی دیگر بؤیوک دؤولت‌لر کیمی گوج‌لو و اعتیبارلی بیر وضعییته گتیرمک اوچون مشغول اولموشدور. فرانسادان دیپلوماتیک اولاراق اوزاق دورولمایا چالیشیلمیش، دؤیوشدن کاچینیلمیشتیر. ایکی. ویلهئلم دؤورونده، آلمانییا، دیگر آوروپا گوج‌لری کیمی ایمپئریال بیر سییاست ایزله‌میش و زامان-زامان موستملکه‌لری مؤوضوع‌سوندا قونشو دؤولت‌لرله ضیدییت‌لرین گیرمیشدیر. بو، بیر سیرا دوستلوق‌لاری زده‌له‌میش و آلمانییایا قارشی فرانسا، بیرلشمیش کرال‌لیق و روسییا ایمپئراتورلوغو بیر راضیلاشما ایمضالایاراق قوطب مئیدانا گتیرمیشدیر. آلمانییا ایسه یالنیز آوسترییا-ماجاریستان ایمپئراتورلوغو ایله ایتتیفاق قورابیلمیش‌دیر.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/231186/Germany/58191/Germany-from-1871-to-1918 Alman İmparatorluğu dış politikası] www.britannica.com</ref>

آلمانییانین ایمپئریال سییاستی اؤلکه خاریجینه داشمیش و دؤولت دیگر آوروپا گوج‌لری کیمی آفریقانین پایلاشماسینا قاتیلمیشدیر. بئرلین کونفرانسیندا بو قیطعه آوروپا گوج‌لرینه پای ائدیلمیش‌دیر. آلمانییانین پایینا آلمان شرق آفریقاسی، آلمان شیمالی-قربی آفریقاسی، توقو و کامئرون دوشدو. بؤیوک گوج‌لر آراسی آفریقادا اولان بو موباریزه بیر. دونیا دؤیوشونون سبب‌لریندن بیری اولاجاقدی <ref>Khapoya op. cit. p. 115f</ref>.

28 اییون 1914د، سارایئوودا آوسترییا-ماجاریستان ایمپئراتورلوغو شاهزاده‌سی ائرسه-هئرسوق فرانس فئردیناند سوءقصد تشکیل ائدیلمه‌سی بیر. دونیا دؤیوشونو باشلاتدی. آلمانییانین آرالاریندا اولدوغو ایتتیفاق دؤولت‌لری، اعتیلاف دؤولت‌لری‌نه قارشی 4 ایل داوام ائدن دؤیوش‌لر نتیجه‌سینده مووففقیت‌سیز اولدو. آلمانییادا نویابر 1918-جی ایلده قییام یاشاندی و ایمپئراتور ایکی. ویلهئلم، تاخت‌دان ایمتیناع ائتمک مجبوریتینده قالدی. 11 نویابردا آتش‌کس اعلان ائدیلدی. 28 اییون 1919دا وئرسایللئس باریش آندلاشماسی ایمضالاندی. لاکین موقاویله شرط‌لری آلمانییانی آلچالدیجی تاپیلدی، بو وضعیت اؤلکه‌ده میللیتچیلیگی آرتیردی و خالق یاواش-یاواش ناسیزم آخینی اطرافیندا بیرلشمه‌یه باشلادی. <ref name="lee h">Stephen J. Lee: ''Europe, 1890–1945''. Routledge 2003, p. 131. ISBN 0-415-25455-8.</ref>

=== وئیمار جوموریتی (۱۹۱۹-۱۹۳۳) ===
[[Şəkil:Paul von Hindenburg.jpeg|thumbnail|140px|left|<div style="text-align: center;">Cumhurbaşkanı [[Paul von Hindenburg]]</div>]]
موفقیت‌لی کئچن نویابر 1918 قییامی‌نین سونرا رئسپوبلیکا ائلان ائدیلدی. دؤولت باشچی‌سی فریئدریجه ائبئرت طرفیندن 11 آوقوست 1919دا قورولوشو اعلان ائدیلن دؤولت، آدینی میللی مجلیسین یئنی کونستیتوسییانی یاراتماق اوچون توپلاندیغی وئیمار شهریندن آلیر. داها اول روسا لوخئمبورگ و کارل لیئبکنئجهت 1918-جی ایل‌ده آلمان کومونیست پارتییاسینی قورموشدولار. بونون خاریجینده آلمان ایشچی پارتییاسی ایسه یانوار 1919-جو ایلده قورولدو. پارتییا داها سونرا آدینی ناسیونال سوسیالیست آلمان ایشچی پارتییاسینا دؤنوشدورجک‌دی.

بؤیوک بوحران (1929-اونجو ایلده یارانان بویوک ایقتیصادی بوحران)، وئرسایللئس آندلاشماسی طرفیندن دیکته ائدیلن آغیر صولح شرط‌لریندن و اوزون بیر سیلسیله قئیری-ثابیت حؤکومت‌لردن ضرر گؤرن آلمانییاداکی سیاسی کوتله‌لر، سیاسی سیستئم‌لری اولان پارلامئنت سیستئمله اؤزلرینی داها آز قایناشدیرماق باشلامیش‌لار. مشهور بیر ساغچی (مونارشیست، völkisch، و نازی) Dolchstoßlegende یئنی آلمانییانین بیر دونیا دؤیوشونو حربی مغلوبیت سببی‌یله دئییل ده آلمان اینقیلابی سببی‌یله ایتیردیگینی ایدیعا ائدن بیر سیاسی میت بو وضعیتی داها دا پیس‌لش‌دیرمیش‌دی. دیگر طرف‌دن، رادیکال سولچو کومونیست‌لر، مثلا ایسپارتاکوس بیرلیگی، "کاپیتالیست رهبرلیگی" اولاراق گؤردوکلری سیستئمی بیر راتئرئپوبلیک قورماق مقصدی‌یله ییخماق ایسته‌ییردیلر <ref name="ingviki">[http://en.wikipedia.org/wiki/Germany#Weimar_Republic_.281919.E2.80.931933.29 Weimar Cumhuriyeti'nde II.Dünya Savaşı öncesi durum] en.wikipedia.org Erişim : 1 Mart 2009</ref>.

بیر چوخ پارتییا طرفیندن یاری حربی (پارامیلیتئر) گوج‌لر قورولموشدو و سیاسی سبب‌لرله مین‌لرله جینایت ایشلنمیشدی. پارامیلیتئر گوج‌لر سئچیجی‌لرین گؤزونو قورخوتماق‌دا و اونسوز دا یوکسک ایش‌سیزلیک سویییه‌سی و یوخسوللوق‌دان دؤیوشن اولان خالق‌دا شیددت و نیفرت توخوم‌لاری اکمک‌ده‌ایدی‌لر. بیر سیلسیله مووففقیت‌سیز کابینئتده سونرا، رئسپوبلیکا باشچیسی پاول وون هیندئنبورگ، هم چوخ آلتئرناتیو گؤرمه‌مه‌سیندن هم‌ده ساغچی دانیشمالاری‌نین تضییقی سببی‌ایله، 30 یانوار 1933ده آدولف هیتلئری آلمانییا کانسلئری اولاراق آتامیش‌دیر. <ref name="ingviki" />

=== اوچونجو ایمپئراتورلوق (۱۹۳۳-۱۹۴۵) ===
[[Şəkil:Adolf Hitler-1933.jpg|thumbnail|140px|left|<div style="text-align: center;">[[آدولف هیتلئر]], اوچونجو ایمپاراطورلوغون [[صدراعظم]]ی (1933).</div>]]
فئورال 1933د، [[آلمان پارلامئنتی]] اوتاچکیلدی. صاباحی‌سی گون بعضی تمل دئموکراتیک حوقوق‌لار حذف اولوندو. هیتلئر، بوتون قانون‌وئریجیلیک و ایجرا صلاحییت‌لرینی اؤزونده ییغدی. بونونلا علاقه‌دار قرار مجلیسده آلینارکن آلمانییا ایجتیماعی دئموکرات پارتییاسی لاییحه‌نین قارشیسیندا دایاندی، لاکین کومونیست‌لرین مجلیس‌ده‌کی81 کورسوسو، بو قرارین چیخماسینا مانیعه اولا بیلمه‌دی. <ref>[http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/innenpolitik/ermaechtigungsgesetz/index.html Das Ermächtigungsgesetz 1933] <br /> Erişim = 12-09-2008 <br /> Yazar = Deutsches Historisches Museum <br /> Yayımcı = Deutsches Historisches Museum <br /> Dil = Almanca
</ref> یئنه کونستیتوسییادا ائدیلن بیر سیرا ده‌ییشیک‌لیک‌لر اؤلکه‌ده تک پارتییا رئژیمینین اورتایا چیخماسینی تامین ائتدی. صنایع ساحه‌سینه سهمیه قویولدو. بئله‌جه صنایع یالنیز کیفایت قدر اساس احتییاج مادده‌سی چیخاراجاق، بونون خاریجینده بوتون ایستئحصال گوجونو سیلاح صنایع‌اینده حرکت وئریلدی. <ref>[http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/wirtschaft/index.html Industrie und Wirtschaft] <br /> Erişim tarihi = 12-09-2008 <br /> Yazar = Deutsches Historisches Museum <br /> Yayımcı = Deutsches Historisches Museum <br /> Dil = Almanca</ref>1936-جی ایل‌ده آلمان بیرلیک‌لری وئرسایللئس سازیشینه گؤره سیلاح‌سیز بؤلگه اولان رئن-روهئر بؤلگه‌سینه گیردیلر. اینگیلتره باش ناظیری نئویللئ چامبئرلاین‌ین (Neville Chamberlain) حادیثه‌نی یاتیرماق سییاستینین قئیری-کافی اولدوغو گؤرولدو. بوندان جسارت ائدن هیتلئر 1938-جی ایل‌ده اعتیبارن یاییلما سییاستینی تطبیقه باشلادی. ایکی جبهه‌ده بیردن دؤیوشمک‌دن چکینن هیتلئر، سووئت‌لر بیرلیگی ایله، داها سونرا اؤزونون پوزاجاغی، مولوتوو-ریببئنتروپ سالدیرمازلیک پاکتی (پئیمانی) ایمضالادی.

1939دا، میلتچیلیگین حددیندن آرتیغا قاچماسی نتیجه‌سی آلمانییا، پولشانی، ایلدیریم دؤیوشو تاکتیغییله ایشغال ائتدی. بونو ایزله‌ین ایکی گونده بریتانییا و فرانسا دؤیوش دئکلاراسیون‌لار نشر آلمانییایا دؤیوش اعلان ائتدیلر. بو، ایکینجی دونیا موحاریبه‌سی‌نین باشلاماسی معناسینی وئریردی. آلمانییا چوخ آردیجیل بیر شکیلده آوروپانین اهمییت‌لی بیر قیسیمینی دیرک یا دا بیلواسیطه یولدان نظارت ائتمه‌گی باجاردی.

[[Şəkil:Potsdamer Platz 1945.jpg|thumbnail|200px|left|<div style="text-align: center;">[[ایکینجی دونیا موحاریبه‌سی]] سونراسی[[بئرلین]], Potsdamer Platz 1945.</div>]]

22 اییول 1941-جی ایل‌ده، [[هیتلئر]]، [[سووئت‌لر بیرلیگی]] ایله ائدیلن پاکتی (پئیمانی) تک طرفلی لغو ائتدی، شرق جبهه‌سینی آچدی و بارباروسسا هارئکاتینی باشلاتدی. قیسا بیر موددت سونرا [[یاپونییا]] ایمپئراتورلوغو، بیرلشمیش دؤولت‌لرین پئارل هاربور بازاسینا هوجوم تشکیل ائتدی. آلمانییا، بیرلشمیش دؤولت‌لرین دؤیوش اعلان ائتدی. آلمان اوردوسونون، سووئت‌لر بیرلیگینه قارشی دؤیوش باشلانغیجیندا سورعت‌له اینکیشاف ائتدیردیگی هوجوم‌لار ایستالینگراد دؤیوشوی‌له سونا چاتدی. موسکوا یولونو آچماق اوچون ائدیلن بو دؤیوشده آلمان اوردولاری مغلوب اولدو. آردیندان، آلمان اوردولاری شرق جبهه سیندن گئری چکیلمک مجبوریتینده قالدی. نورماندییا چیخارماسی، دؤیوشون قرب جبهه سینده‌کی دؤنوش نؤقطه‌سی اولدو. موتتفیق قوووه‌لری، نورماندییا ساحیل‌لرینه چیخارما ائده‌رک سورعت‌لی بیر شکیلده آلمان حاکیمیتینده‌کی بؤلگه‌لرده ایره‌لی‌له‌دیلر. بو، آلمانییا اوچون دؤیوشون سونو اولدو. 8 مای 1945-جی ایل‌ده قیرمیزی اوردو، بئرلینی ایداره‌سی آلتینا آلدی.

نازی حؤکومتی، داها سونرالاری هولوکوست اولاراق تعیین اولوناجاق سوی‌قیریم‌لا، یهودی‌لری، کومونیست‌لر، رومان‌لار، ائشجینسل (هم‌جنس‌گرالار)، یهوه‌نین شاهیدلرین، سیاسی رقیب‌لری‌نی، کئشیش‌لری، الیله اورتادان قالدیرما سییاستی ایزله‌دی. نازی آلمانییاسی دؤورونده تخمینن اون بیر میلیون آدام هولوکوست‌دا سوی‌قیریم‌ا اوغرادی. بونلارین آلتی میلیونو یهودی، اوچ میلیونو پولونیالی‌ایدی. ایکینجی دونیا دؤیوشو و ناسیست سوی‌قیریم‌لاری، آوروپادا تخمینن 35 میلیون اینسانین جانینا مال اولدو.<ref>[[Holokost]] ve [[II. Dünya Savaşı]] maddelerine bakınız.</ref>

=== بؤلونمه و بیرلشمه (۱۹۴۵-۱۹۹۰) ===
[[Şəkil:Deutschland Bundeslaender 1957.png|thumbnail|140px|left|<div style="text-align: center;">1949'دن سونرا ایکی آلمان دوولت‌لری‌نه و بولونموش شهییر بئرلینه ایکینجی دونیا ساواشی‌نی قازانان گوج‌لر طرفیندن شکیل وئریلدی. قربی آلمانییا آمئریکا، اینگیلتره و فرانسا ایداره‌ائتمه‌سی آلتیندا، شرقی آلمانییا ایسه سووئت‌لر ایداره‌چی‌لیک آلتینا وئریلدی.</div>]]
بو دؤیوش‌ده تخمینن اون میلیون عسگر و آلمان وطنداش  اولوب-اؤلوموایله نتیجلنمیشدی. اودئر چایی‌نین شرقین‌دکی گئنیش تورپاق‌لار ایتیریلمیش؛ یئنی سرحدلر خاریجینده قالان باشقا اؤلکه‌لردکی اون بئش میلیون آلمان، بو اؤلکه‌لر طرفین‌دن دئپورتاسیا ائدیلمیش؛ بیر چوخ بؤیوک شهر تخریب اوغرامیشدی. گئرییه قالان میللی بؤلگه و بئرلین، موتتفیق‌لر طرفین‌دن دؤرد عسگری بؤلگه‌یه آیریلمیشدی.

قرب بؤلگه‌لری ایداره ائدن [[فرانسا]]، بیرلشمیش کرال‌لیق و [[آبش]] بؤلگه‌لرینی بیرلشدیریب، 23 مای 1949-جو ایلده آلمانییا فئدئراتیو رئسپوبلیکاسینی (Bundesrepublik Deutschland) قوردولار؛ 7 اوکتیابر 1949-جو ایلده، سووئت بؤلگه‌سی، دئموکراتیک آلمانیا رئسپوبلیکاسینا (Deutsche Demokratische Republik) چئوریلدی. بون‌لار، "قربی آلمانیا" و "شرق آلمانیا"، و بئرلین‌ین ایکی پارچاسی "قرب بئرلین" و "شرق بئرلین" اولا‌راق خاطیرلاندی. شرقی آلمانیا، شرق بئرلینی پایتاخت اعلان ائتدی، بونا قارشی‌لیق قرب آلمانیا پایتاختینی بون‌و ائتدی.

قرب آلمانیا، فئدئرال پارلامئنت رئسپوبلیکاسی اعلان ائتدی و بیرلشمیش دؤولت‌لر، فرانسا و بیرلشمیش کرال‌لیق ایله امکداش‌لیغینا گئده‌رک بازار ایقتیصادیاتینا آغیرلیق وئردی. اؤلکه، 1950-جی ایل‌لرین باشین‌دان اعتبارن سورعتله ایقتیصادی اینکیشاف ایچینه گیردی. قرب آلمانیا، عینی زاماندا 1955-جی ایل‌ده ناتو-یا قاتیلدی؛ 1958-جی ایلده آوروپا بیرلیگی‌نین آلتی قوروجو اؤلکه‌سی آراسیندا ایشتیراک ائتدی <ref>[http://europa.eu/abc/history/index_en.htm Avrupa Topluluğu kurucu devletleri] Avrupa Birliği resmi internet sitesi</ref>

شرقی آلمانیا، وارشاوا (ورشو) پئیمانی ایمضالایا‌راق سووئت ایتتیفاقی‌نین حربی و سیاسی نظارتی آلتین‌داکی شرقی بلوکو اؤلکه‌لرین‌دن بیری حالینا گلدی. دئموکراتیا حوقوق‌لارینا قارشی، سیاسی گوج یالنیز قاباقدا گلن عضو‌لر (پولیتبوروPolitburo ) طرفین‌دن تشکیل ائدیلدی. گوج‌لری شرقی آلمانییا دولت تهلوکه‌سیزلیک سازیمانی هئیت طرفین‌دن تامین ائدیلیردی، گئنیش بیر ساحه‌یه یاییلمیش گیزلی خیدمت و حکومت‌دکی سوسیالیست بیرلیک پارتیاسی‌نین بیر چوخ کانار محلله تشکیلاتی جمعییت‌دکی هر جور فیکری تعقیب ائدیردی. خالقین تمل احتیاج‌لاری چوخ اوجوز قیمت‌لره دؤولت طرفین‌دن قارشیلانیردی. سووئت‌لر بنزری پلان‌لی ایقتیصادییات قورولدو؛ سونرا، شرقی آلمانییا قارشی‌لیق‌لی ایقتیصادی یاردیم شوراسی‌نین بیر عضوو اولدو. اؤلکه‌نین سوسیال پروقرامینی ایضاح ائدن و بونون فایدالاریندان‌ بحث ائدن کومونیست تبلیغاتا باخمایا‌راق بیر چوخ وطنداش، قرب‌دکی سیاسی آزادلیق و ایقتیصادی ریفاها حئیران‌لیق دویوردو.  بئرلین دیواری، 1961-جی ایل‌ده شرق آلمانیا‌دان، قرب آلمانیایا قاچیش‌لارین قاباغین آلماق اوچون دوزلدیلدی و سویوق دؤیوش‌ون سیموولو اولدو.

شرقی و قربی آلمانیا آراسین‌داکی تضییق، باش ناظیر ویللی براندتین اوستپولیتیک سیاستی ایله آزالدی. شرق آلمانیا‌دان، قرب آلمانیایا ائدیلن کؤچ‌لرین آرتیمینا قارشی شرق آلمانیا حوکومتی، سینیرلارداکی کئچید مانیعه‌لرینی یونگول‌لشدیردی و وطنداش‌لاری‌نین قرب آلمانیایا گزینتی‌لرینه ایجازه وئردی. آرتان خالق تضییق‌لری قارشی‌سیندا شرقی آلمانییا، سرحدلرینی آچدی.ان نهایت، آلمان یئنی‌دن بیرلشمه‌سی، 3 اوکتیابر 1990دا تامین ائدیلدی. ائدیلن راضی‌لاشما‌لارلا، بو دؤولت‌لری قوران دؤرد بؤیوک گوج حاق‌لاریندان‌ ایمتیناع ائتدی و آلمانییا تام موستقیل‌لیگینه قوووشدو. بئرلین اؤلکه‌نین رسمی پایتاختی اعلان ائدیلدی، بون شهری ایسه بعضی ناظیرلیک‌لرین مرکزی اولدو. <ref>Colchester, Nico. [http://www.ft.com/cms/s/504285c4-68b6-11da-bd30-0000779e2340,dwp_uuid=6f876a3c-e19f-11da-bf4c-0000779e2340.html D-mark day dawns] [[Financial Times]]. 1 Ocak 2001. Erişim tarihi = 07-12-2006</ref>[[Şəkil:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|thumbnail|200px|sol|<div style="text-align: center;">[[Berlin Duvarı]], [[Brandenburg Kapısı]]'nın önünde. 1989'dan sonra kapı açılmıştır.</div>]]
بیرلشمه‌دن بری آلمانییا، ناتو و آوروپا بیرلیگی ایچینده آکتیو رول آلماقدا‌دیر. آلمانیا بالکان‌لارا صولح گوجو گؤندرمیش‌دیر.آیریجا آلمان اوردوسو، [[افقانیستان]] موحاربه‌سینده طالیبانین دئوریلمه‌سین‌دن سونرا، تهلوکه‌سیزلیگین تامین ائدیلمه‌سی اوچون افقانیستانا گئدن ناتو اوردوسو ایچینده رول اوینامیش‌دیر. <ref name="ARM">Dempsey, Judy. [http://www.iht.com/articles/2006/10/31/news/germany.php Almanya Bosna'dan çekilmeyi planlıyor] International Herald Tribune. 31 Ekim 2006. Erişim tarihi = 30-11-2006</ref> بو حربی حرکات‌لار چوخ موباهیسه موذاکیره ائدیلدی، چونکی ایکینجی دونیا دؤیوشون‌دن سونرا اؤلکه‌نین یالنیز مودافعه ائتمه آدینا عسگر ساخلاماسی قبول ائدیلمیش، اؤلکه خاریجینه عسگر گؤندرمه‌سی، قانون‌لا مانیعه تؤردیلمیشدی. بونا قارشی مجلیس، صولح گوجو اوچون بونون رئال‌لاش‌دیریلا قبول ائتدی.

== جوغرافییا ==
[[Şəkil:Deutschland topo.jpg|thumbnail|130px|sol|<div style="text-align: center;">Topografik harita.</div>]]
آلمانییا سرحدلری 357،021 کم ² 'لیک بیر ساحه‌نی اؤرتر. بونون 349،223 کم ² 'سی قورودان، 7،798 کم ² سی سو قایناق‌لاریندان‌ مئیدانا گلیر. آلمانییا، ساحه باخیمین‌دان آوروپانین یئددینجی، دونیانین آلتمیش اوچونجو بؤیوک اؤلکه‌سی‌دیر. یئنیله؛ جنوب‌داکی آلپ داغ‌لاریندان‌، شیمال‌داکی شیمال دنیزینه (Nordsee) و شیمال-قرب‌دکی بالتیک دنیزینه (Ostsee) دوغرو آزالماقدا‌دیر. اؤلکه‌نین ان یوکسک نوقطه‌سی، آلپ‌لار اوزرینده اولان 2.962 م یوکسک‌لیک‌دکی زوگسپیتزئ (Zugspitze) نوقطه‌سی‌دیر. اورتا آلمانییا‌داکی آغاچلانمیش مؤوقع‌دکی یایلا‌لار ایله شیمال‌داکی آلچاق سویه‌لی دوزن‌لیک‌لره نقلییات؛ رئن چایی، تونا چایی و ائلبئ چایی <ref name="CIA">[https://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/gm.html Almanya] CIA Factbook. 14 Kasım 2006. Erişim = 29-11-2006</ref> کیمی، آوروپانین بعضی اهمییت‌لی بؤیوک چای‌لاری ایله تامین ائدیلیر.

آلمانییا سرحدلری‌نین هامی‌سینی آوروپا بیرلیگی عضوو اؤلکه‌لرله پایلاشار. اؤلکه‌نین قونشولاری شیمال‌دا دانیمارکا، شرقده پولشا و چئخ رئسپوبلیکاسی، جنوب‌دا آوستریا و ایسوئچره، قرب‌ده فرانسا و لوکسئمبورق، شیمال-قرب‌دن بئلچیکا و هوللاندیانین.


===ایالت‌لر ===
آلمانیا؛ هر بیری آلت بؤلگه‌لره آیریلمیش جمعی 13 ایالت (Bundesländer) و 3 آزاد شهر ترکیب‌لی‌دیر.
{{-Rtl}}

{{Almaniya yerlərin xəritəsi|options=float:left; font-size:90%; border:3px; max-width:480px; width:50%;}}
{| style="background:transparent;" cellspacing="2px" 
|
{| class="sortable wikitable" options="float:right;" style="text-align:left; font-size:90%;"
|- style="font-size:100%; text-align:right;"
! width="140px"  | [[Almanya'nın Eyaletleri|Eyalet]] !!width="85px"| [[Başkent]] !!width="85px"| [[Yüzölçüm|Alan]] (km²)!!width="85px"| [[Nüfus]] </tr>
|-
| [[Baden-Vürtemberq]] || [[Ştutqart]] || style="text-align:right"|35.752|| style="text-align:right"|10.717.000
|-
| [[Bavariya]] || [[Münhen]] || style="text-align:right"|70.549|| style="text-align:right"|12.444.000
|-
| Berlin || [[Berlin]] ||style="text-align:right"|892|| style="text-align:right"|3.400.000
|-
| [[Brandenburq]] || [[Potsdam]] || style="text-align:right"|29.477|| style="text-align:right"|2.568.000
|-
| [[Bremen]] || Bremen || style="text-align:right"|404|| style="text-align:right"|663.000
|-
| [[Hamburq]] || Hamburq ||style="text-align:right"|755|| style="text-align:right"|1.735.000
|-
| [[Hessen]] || [[Visbaden]] || style="text-align:right"|21.115|| style="text-align:right"|6.098.000
|-
| [[Meklenburq-Ön Pomeraniya]] || [[Şverin]] || style="text-align:right"|23.174|| style="text-align:right"|1.720.000
|-
| [[Aşağı Saksoniya]] || [[Hannover]] || style="text-align:right"|47.618|| style="text-align:right"|8.001.000
|-
| [[Şimali Reyn-Vestfaliya]] || [[Düsseldorf]] || style="text-align:right"|34.043|| style="text-align:right"|18.075.000
|-
| [[Reynland-Pfalts]] || [[Mayns]] || style="text-align:right"|19.847|| style="text-align:right"|4.061.000
|-
| [[Saarland]] || [[Saarbrükken]] || style="text-align:right"|2.569|| style="text-align:right"|1.056.000
|-
| [[Saksoniya]] || [[Drezden]] || style="text-align:right"|18.416|| style="text-align:right"|4.296.000
|-
| [[Saksoniya-Anhalt]] || [[Maqdeburq]] || style="text-align:right"|20.445|| style="text-align:right"|2.494.000
|-
| [[Şlezviq-Holşteyn]] || [[Kil]] || style="text-align:right"|15.763|| style="text-align:right"|2.829.000
|-
| [[Türingiya]] || [[Erfurt]] || style="text-align:right"|16.172|| style="text-align:right"|2.355.000
|}
|}
{{Rtl}}

===آلمانییانین ان بؤیوک شهرلری ===

===ایقلیم ===
[[Şəkil:Hintersee.jpg|thumbnail|200px|left|<div style="text-align: center;">باویئرادان آلپ داغ‌لارینا بیرباخیش</div>]]
آلمانیانین عومومی‌سی، نم‌لی قرب کولک‌لری‌نین اوستونلوک قوردوغو مولاییم بیر ایقلیمه مالیک‌دیر. ایقلیم؛ گولف ایسترئام‌ین تأثیری آلتین‌داکی شیما‌لی آتلانتیکا آخینتی‌لاری طرفین‌دن تأثیرلنمکده‌دیر. بو ایسیدیجی سولار، شیمال دنیزی سینیرلارینداکی ژوتلاند یاریماداسی و شیمال بؤلگه‌سی داخیل اولماق اوزره بیر چوخ بؤلگه‌نی تأثیر ائتمکده‌دیر. نتیجه اولا‌راق شیمال-قرب و شیمال بؤلگه‌لرینده ایقلیم اوقیانوسال ایقلیمی؛ یاغیش یای بویونجا ماکسیموما چیخماق اوزره هر دؤور سورر <ref>[http://www.germanculture.com.ua/library/facts/bl_climate.htm Almanya'da iklim] www.germanculture.com Erişim : 1 Mart 2009</ref>.

قیش‌لاری مولاییم و یای‌لاری سرینلیر، بونا قارشی ایستی‌لیک چوخ واخت 30 ° ج (86 ° ف) آشابیلمکده‌دیر. شرق‌ده ایسه ایقلیم داها یئر؛ قیش‌لار چوخ سویوق، یازلار چوخ ایستی و قورو اولا بیلمکده‌دیر. اورتا و جنوب آلمانییا ایسه فرق‌لی اولا‌راق یئر و اوقیانوسال ایقلیم آراسیندا بیر کئچیش بؤلگه‌سی‌دیر. یئنه، ان یوکسک ایستی‌لیک یازین 30 ° ج (86 ° ف) آشابیلمکده‌دیر.<ref>[http://www.dummies.com/WileyCDA/DummiesArticle/id-5361.html Germany For Dummies 3.baskı] <br /> yayımcı = Wiley Mayıs 2007 ISBN = 978-0-470-08956-9</ref><ref>[http://www.wordtravels.com/Travelguide/Countries/Germany/Climate/ Almanya'da iklim ve hava] World Travels. Erişim = 30-11-2006</ref>

===بیولوژی موختلیف‌لیک ===
[[Şəkil:Cervus elaphus 11.jpg|thumbnail|200px|left|<div style="text-align: center;">گه‌ییک نووع‌لری، گئنیش بیر یابانی اورتاما یاییلمیش‌دیر</div>]]
آلمانیا؛ آوروپانین اورتا و آتلانتیک بؤلگه‌لرینده اولماسی ایله بیر چوخ حیوان و بیتکی نؤوعونو ساخلاماقدا‌دیر. اؤلکه، دؤرد آنا ائکوبؤلگه‌یه آیری‌لار: آتلانتیکا مئشه‌لری، بالتیک مئشه‌لری، اورتا آوروپا مئشه‌لری و قربی آوروپا مئشه‌لری. <ref>[http://www.panda.org/about_wwf/where_we_work/ecoregions/maps/index.cfm Ekobölgeler] WWF, Erişim = 28-12-2008</ref> آلمانیانین عومومی‌سی، ایشلنه بیلر اراضی (% 33) و سیلویکولتورلر، مئشه‌لر (% 31) ایله اؤرتولموش‌دور. یالنیز% 15لیک بیر قیسیم قالیجی چاییرلاردان اؤرتولودور.

[[Şəkil:Thüringerwald.JPG|thumbnail|200px|sol|<div style="text-align: center;">اولکه‌نین اوچ‌ده بیری مئشه‌لرله اورتولوب‌دور</div>]]

بیتکی و حیوان نؤوعو عومومییت‌له اورتا آوروپا ایله عینی‌دیر. کایین‌لار، پالید و دیگر یارپاق تؤکن آغاج‌لار، مئشه‌لرین اوچ‌ده بیرینی تشکیل ائتمکده‌دیر؛ آغاچلاندیرما ایله قوزا‌لی آغاج‌لار آرتماقدا‌دیر. لادین و کؤکنار آغاج‌لاری داغ‌لارین اوست قیسیم‌لرینی دومینه ائتمیش وضعییت‌ده‌دیرلر، بونا قارشی شام و قاراچام، قوم‌لو اراضی‌لرده اولور. اؤلکه‌ده بیر چوخ ائغرئلتیوتو، چیچک، گؤبلک و قارایوسون نؤوعو وار. بالیق، شیمال دنیزینده و چای‌لاردا اولور. یابانی حیوان نؤو‌ع‌لری عومومی اولا‌راق مارال، چؤل دونوزو، یابانی قویون، تولکو، پورسوق، یابانی دووشان و کوندوزدان مئیدانا گلر. یاز و پاییزدا بیر چوخ نؤوع کؤچری قوش، آلمانییا‌دان کئچر.

آلمانییا‌داکی میللی پارک‌لار بون‌لاردیر: -هولستئین  دنیزی میللی پارکی، هامبورگ دنیزی میللی پارکی، آشاغی ساکسونیا  دنیزی میللی پارکی، ژاسموند میللی پارکی، وورپوممئرن لاگو بؤلگه‌سی میللی پارکی، موریتز میللی پارکی، آشاغی اودئر وادی‌سی میللی پارکی، هارز میللی پارکی، ساکسون ایسوئچره میللی پارکی و باویئرا مئشه‌سی میللی پارکی.

آلمانیا حیوانات باغچا‌لاری، یابانی حیات پارک‌لاری، سوآلتی پارک‌لاری، و قوش پارک‌لاری ایله مشهوردور. <ref>[http://www.eupedia.com/europe/zoological_gardens_europe.shtml Avrupadaki ünlü hayvanat bahçeleri listesi] www.eupedia.com, Erişim = 17-10-2008</ref> 400-دن چوخ قئیدیات‌دان کئچمیش زووپارک و طبیعت پارکی‌یلا اؤلکه، دونیادا بو ساحه‌ده بیر نؤمره‌دیر. <ref>[http://www.americanzoos.info/Zoofacts.html Bazı ilginç hayvanat bahçesi olayları] www.americanzoos.info/, Erişim = 2008 17-10-2008</ref> بئرلین زوولوژیک باغچاسی، آلمانیانین ان کؤهنه و ایندیکی واخت‌دا دونیانین ان چوخ حیوان نؤوعونه صاحب زووپارکین.<ref>[http://www.zoo-berlin.de/en/understand/zahlen-fakten.html Hayvan İstatistikleri 2007](Almanca), Berlin Hayvanat bahçesi, Giriş = 05-08-2008</ref>

===اطراف موحیط ===
[[Şəkil:Windgermany.JPG|thumbnail|200px|left|<div style="text-align: center;"> Almanya, [[Rüzgr enerjisi]]ni ve [[Güneş enerjisi]]ni Dünya'da en çok kullanan ülkedirآلمانییادا کولک گوجونو و گونش ائنئرژي‌سي‌ني دونيادا ان چوخ ايستيفاده ائدن اولکه‌دير</div>]]
آلمانیا، اطراف شوعورو یئرینده بیر اؤلکه اولا‌راق بیلینیر. <ref>[http://209.85.135.104/search?q=cache:zXGikuS_5GIJ:www.dzforum.de/downloads/020101311.pdf+germany+%22environmental+consciousness%22&hl=en&ct=clnk&cd=3&client=news Çevre bilinci hedefi] Alman Federal Çevre Vakfı, Erişim = 28-12-2007</ref> چوخ آلمان، اینسانین ائتدیک‌لری‌نین، قلوبال ایسینماتی‌لشمه‌نین ان اهمییت‌لی سببی اولدوغونو بیلر.<ref>[http://www.worldpublicopinion.org/pipa/pdf/sep07/BBCClimate_Sep07_rpt.pdf Bütün ülkeler iklim değişikliği üzerie adımlar atmalı] <br /> Giriş = 11-02-2008 <br /> Yazar = PIPA <br /> Tarih =2007-09-24 <br /> Çalışma = BBC World service Poll, carried out by Globescan</ref> اؤلکه، کیوتو پروتوکولونو و بیر چوخ دیگر اطراف تهلوکه‌سیزلیگی رازشیلاشماسینی ایمضالایا‌راق، آز ائمیسیون ایستارنداردلارینا اویغون گلمه‌یه  ، یئنی‌دن دؤوره‌یه آرتیرماغا و یئنی‌لنه بیلر ائنئرژی قایناق‌لاری ایستیفاده‌سی‌نین یایگقین‌لاشتدیریلماسینا سؤز وئرمیش‌دیر. <ref>[http://www.umweltbundesamt.de/uba-info-presse-e/2004/pe04-056.htm Almanya'nın çevre koruma endüstrisini takviye] Erişim = 25-11-2007</ref>



[[Şəkil:Aquila chrysaetos Flickr.jpg|thumbnail|200px|sol|<div style="text-align: center;">[[Kaya kartalı]], avlanılmasına karşı koruma altına alınmıştırراک عوقابی اوولانماق قاباغیندا موحافیظت اولونوب‌دور </div>]]
آلمان حوکومتی، اطرافا زضررلی مادده‌لرین آزالدیلماسی یولون‌داکی گئنیش آکتیویتئلئه‌لریلئه، بو مقصده لیدئرلیک ائتمیش‌دیر و ایندیکی واخت‌دا دا بو فعالییت‌لرین بیر نتیجه‌سی اولا‌راق اؤلکه‌دکی زضررلی کیمیوی مادده نیسبتی آزالتیلماکتق‌دا‌دیر. [47] آلمانییا، آدام باشینا دوشن کاربون نیسبتینده آوروپا بیرلیگی ایچینده بیرینجی سیرادا ایشتیراک ائتمه‌سینه قارشی؛ آوسترالیا  ، کانادا، سعودیه اعربیستانی و آمئریکا بیرلشمیش دؤولت‌لرینه گؤره اولدوقجا آشاغی بیر نیسبته مالیک‌دیر.

کؤمور یاکیمی و سصنایئع توللانتیلاریندان‌ گلن نشر (ائمیسیون)، هاوا چیرک‌لی‌لیگینه سبب اولماقدا‌دیر. سولفات تورشوسو طرفین‌دن یارادیلان تورشو یاغیش‌لاری، مئشه‌لرین زضرر گؤرمه‌سینه سبب اولماقدا‌دیر. بالتیک دنیزینه شرقی آلمانیا طرفین‌دن، کانالیزاسیا آتیغی و سصنایئع آرتیغی ایله یارادیلان چیرک‌لی‌لیک آزالدیلدی. گئرهارد سجهرؤدئراشنایدئر (Gerhard Schröder) رهبرلیگین‌دکی حکومت زامانیندا ائلئکتریک ایستئهسحصا‌لی اوچون نووه ائنئرژی ایستیفاده‌سی‌نین بیتیریلمئسی‌نین پلانلاندیغی آچیقلاندی.

آلمانییا؛ آوروپا بیرلیگی ایله، آب-نین فاونا، فلورا و هابیتاتی‌نین قورونماسی مقسصدی‌له چالیشماقدا‌دیر. آلمانیانین سون بوزلاق بؤلگه‌سی‌نین اولدوغو آلپ بؤلگه‌سین‌دکی بوزلاق‌لار، اریمه‌یه معروض قالیر.

== ایداره ==
[[Şəkil:Reichstag building Berlin view from west before sunset.jpg|thumbnail|left|250px|<div style="text-align: center;">Berlin'de, parlamentonun toplandığı [[Reichstag]]</div>]]
آلمانیا؛ فئدئرال، پارلامئنت، تمسی‌لی دئموکراسی‌لی بیر رئسپوبلیکا‌دیر. آلمان سیاسی سیستئمی 1949-جو ایلده اعلان ائدیلن کونستیتوسیایلا، بیلینن آدییلا گروندگئسئتز ایله، تمللندیریلمیش‌دیر. گروندگئسئتز آدییلا خاتیرلانان سند، وئرفاسسونگ سؤزونه (کونستیتوسیا) قارشی سئچیلمیش‌دیر، چونکی اؤلکه او زامان ایکی آیری دؤولت و گروندگئسئتزی یازان‌لار، آلمانیا بیرلشدیگینده بونون اصل کونستیتوسیایلا دییش‌دیریله وورغولاماق ایستمیش‌دیر. گروندگئسئتز اوزرینده دییشیک‌لیک‌لرین تکلیف اوچون پارلامئنتین اوچده ایکی‌لیک اکثریتی لازیم‌دیر؛ تمل حاق‌لاری مدافعه مادده‌لری، گوج‌لرین آیری‌لیغینی، فئدئرال قورولوش و کونستیتوسیانی قالدیرماغا ایستیقامت‌لی تشببوس‌لری مقاومتی، دایم قانونی و دییش‌دیریله بیلمز ائدر. [48] گروندگئسئتز، 1990 آلمان یئنی‌دن بیرلشمه‌سین‌دن سونرا کیچیک دییشیک‌لیک‌لرله ایندیکی واختدا وارلیغینی داوام ائتدیرمکده‌دیر. 
فئدئرال پرئزیدئنت، ژواجهیم گاوجک 
[[Şəkil:2011 Joachim Gauck-2.jpg|thumbnail|sol|150px|Federal Başkan, [[Joachim Gauck]]]]
بوندئسکانزلئر (فئدئرال شانسؤلیئ)-بو آن آنگئلا مئرکئلین - حکومتین باشی‌دیر و ایجرا رئال‌لاش‌دیران آدام‌دیر، وظیفه‌لری اعتباریله پارلامئنت دئموکراسیلئردئکی باش ناظر ایله بنزردیر. آنا قانونوئریجی‌لیک اورقانی بوندئستاگ و اون آلتی ایالتی تمسیل ائدن، قانون‌لارین ائدیلمه‌سینه قاتیلان کونستیتوسیا اورقان بوندئسرات، فئدئرال قانونوئریجی‌لیک اورقان‌لاری‌دیر. بو ایکی قورولوش قانون ائدر. بوندئستاگتا 614 میللت وکی‌لی وار. بو میللت وکیل‌لری دؤرد ایلده بیر سئچیلیر و آلمان خالقینی تمسیل ائدیر. سئچکی سیستئمی اکثریت سیستئمی و نیسبی تمسیل سیستئمی‌نین بیر قاریشیغی‌دیر. بوندئسرات عضو‌لری اون آلتی ایالت‌دن سئچیلمیش کس‌لردن میدانا گلر و بون‌لار ایالت کابینئلئریندئ ده اولور. هر ایالت حکومتی، اؤز دئلئگئسینی هر هانسی بیر زاماندا دییش‌دیرمک حقوقونا مالیک‌دیر. 

بوندئسپرäسیدئنت (فئدئرال پرئزیدئنت)-بو آن ژواجهیم گاوجک-دؤولت باشچی‌سی، سیموولیک وظیفه‌لری و گوجلریله پریوریتئت‌لی حقوقونا مالیک‌دیر. وظیفه‌سینی بئش ایللیک بیر دؤور اوچون ایجرا ائدیر. بیر باشقا دؤور اوچون یئنی‌دن سئچیله بیلر. قیسمن فئدئرال مجلیس عضو‌لری، قیسمن ایسه اون آلتی ایالتین پارلامئنتولارینجا سئچیلن و فئدئرال مجلیس عضو‌لرینه برابر سایدا عضو‌لردن عبارت کومیته‌سی طرفین‌دن سئچیلیر. بوندئستاگ باشچی‌سی، پروتوکول باخیمین‌دان رسمی اولا‌راق ایکینجی سیرادا ایشتیراک ائدر. پروتوکولدا اوچونجو سیرادا ایسه شانسؤلیئ گلیر. بوندئستاگ طرفینده سئچیلن شانسؤلیئ، پرئزیدئنت طرفین‌دن تعیین ائدیلیر. 

1949-جو ایلدن بری سئچکی‌لر و ناظرلیک‌لر خریستیان دئموکرات بیرلیگی و آلمانیا اجتماعی دئموکرات پارتیاسی طرفین‌دن کازانیلمیشتیر. بونا قارشی، آز بیر سئقمئنت طرفین‌دن دستک‌لنن، لیبئرال پارتیا اولان لیبئرال دئموکرات پارتیاسی‌نین (1949-جو ایلدن بو یانا همیشه مجلیسده ایشتیراک ائتمیش‌دیر) و بیرلیک 90/یئشیللئر (1983‌دن بو یانا مجلیس‌دن) بوندئستاگتا اهمیت‌لی رول اوستلنمکده‌دیر [49]. بو پارتیا‌لار کوالیسیا حکومت‌لرده کیچیک رول‌لار ائتمکده‌دیر....

==خاریجی علاقه لر ==
[[Şəkil:Treaty of Rome.jpg|thumbnail|200 px|<div style="text-align: center;">Almanya, daha sonra [[Avrupa Birliği|AB]] olan [[Avrupa Ekonomik Topluluğu|AET]]'nin 1957'deki kurucu üyelerinden biridir</div>]]
آلمانیا، قورولوشون‌دان بری آوروپا بیرلیگی ایچینده لیدئر رول اویناییر. II. دونیا دؤیوشون‌دن بری اؤلکه، فرانسا ایله یاخین علاقه ایچینده‌دیر. بو دوستلوق خصوصیله 1980‌لر سونوندا و 1990-لارین باشیندا، خریستیان دئموکرات هئلموت کول و سوسیالیست فرانچویس میتتئرراند اؤندرلیگینده اولدوقجا گوجلندی. آلمانیا، آوروپا‌لی دؤولت‌لره یئنی تئخنولوگیا‌لارین تاپیلماسیندا، بیرلشمیش و هسساس آوروپا سیاستی یارادیلماسیندا، مدافعه و تهلوکه‌سیزلیک جیهازلاری ایستئهسالیندا رهبرلیک ائدیر. [50] 

23 مای 1949-جو ایلدن، قرب آلمانیانین قورولوشون‌دان بری اؤلکه، گرک یاخین کئچمیشی گرکسه ایشغال آلتینا گیرمه‌سی سببیله مؤوجود اولان خاریجی ایلیشکیسیندئکی ضعیف‌لیگی‌نین فرقینه واردی. [51] سویوق دؤیوش مدتین طرفین‌دن، آلمانیانین شرق بلوکو طرفین‌دکی پارچاسی، آوروپادا سیاسی معنا‌داکی شرق -قرب گرگین‌لیگی‌دیر سیموولو اولدو. بونا قارشی 1970-جی ایللرده، Willy براندتین اوستپولیتیکی دéتئنتئنین آنا فاکتورو اولدو. [52] 1999-جو ایلده، شانسؤلیئ گئرهارد سجهرؤدئرین حکومتی تمل آلمان اساس خاریجی سیاستینده فرق‌لی بیر قرار آلا‌راق ناتو-نون یوقوسلاویایا ائتدیگی عملیاتا عسگر گؤندردی. بئله‌جه آلمان عسگرلری، II. دونیا دؤیوشونده بری ایلک دفعه خاریجه چیخمیش اولدو. [53] 
[[Şəkil:33rdG8Leaders.jpg|thumbnail|sol|200px|<div style="text-align: center;">[[Angela Merkel]], [[G8]]'e ev sahipliği yaparken</div>]]

آلمانیا و آمئریکا بیرلشمیش شتات‌لاری یاخین دوست‌دور. [54] 1948تئئ مارسهالل پلانی ایله، آبش حکومتی، آلمانیانین دؤیوش سونراسیندا تکرار سنایئسی‌نین قورولماسینا کؤمک ائتمیش‌دیر. آیریجا آبش یئنه دؤیوش سونراسی آلمانیا‌داکی یئمک بحرانی مؤوضوسوندا یاردیم‌لار ائتمیش‌دیر. ایراق دؤیوشو اسناسیندا آلمانیا، آمئریکا حکومتینه سویوق داورانا‌راق آب ایله آبش-این اورتاق حرکت ائتمه‌سینه سؤیکنن آتلانتیسیزم تئزی‌سینی بوزموش‌لاردیر. بونا قارشی ایکی اؤلکه آراسیندا یاخین بیر سوسیال-مدنی علاقه وار. [55] ایکی اؤلکه آیریجا اقتصادی اولا‌راق بیر-بیرینه اولدوقجا آسی‌لی‌دیر: آلمانیانین ایدخالاتینین% 8.8، ایخراجاتی‌نین ایس% 6.6 'سی آمئریکا بیرلشمیش دؤولت‌لرینه عاییددیر. [56] یئنه آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری% 8.8 'لیک ایدخالاتینی،% 9.8 لیک ایخراج آلمانیا ایله ائدر. [56] بیر باشقا یاخین‌لیق، آمئریکا‌داکی ائتنیک قروپ‌لارلا علاقه‌داردیر. اؤلکه‌دکی ان بؤیوک آزلیغی آلمان وطنداش‌لاری تشکیل ائدیر. [57]. آیریجا کایسئرسلاوتئرنین یاخین‌لارین‌داکی رامستئین آئرودروم آمئریکان اوردوسونون اؤز تورپاق‌لاری خاریجین‌دکی ان بؤیوک اوسسودور. [58] 


آلمانیا فئدئراتیو رئسپوبلیکاسی‌نین اینکیشاف یاردیم‌لار، رسمی اؤلکه سیاستین‌دن موستقیل‌دیر. بو یاردیم‌لار، اقتصادی همری‌لیک و اینکیشاف ناظرلیگی (بمز) طرفین‌دن نیزاما قویولور و تطبیق ائدیلیر. آلمان حکومتی بو یاردیم‌لاری بئینلخالق بیر مسولیت اولا‌راق گؤرر. [59] 

آلمانیا، 2007-جی ایلده اینکیشاف کؤمک‌لری و هومانیتار یاردیم‌لار آدینا 8.96 میلیارد آورو ایستیفاده ائتمیش‌دیر. بو بیر اوولکی ایل اولان 2006ا گؤر% 5.9 آرتیم دئمک‌دیر. بئله‌لیکله، دؤولت، آمئریکا بیرلشمیش شتات‌لاریندا سونرا ان چوخ هدیه‌ده اولان اؤلکه مؤوقئسینه گلمیش‌دیر. [60] آلمانیا، هر ایل اؤلکه بودجسینین% 0،37 'سینی بو یاردیم‌لارا خرجلمکده‌دیر و حکومتین 2010 هدفی بونو% 0،51 ائ چیخارماق‌دیر.

== حربی ==
[[Şəkil:Fregatte Mecklenburg-Vorpommern F218.jpg|thumbnail|200px|left|<div style="text-align: center;">''Mecklenburg-Vorpommern'' savaş gemisi, [[Lübnan]]'daki geçici güç çerçevesinde Lübnan sahillerinde.</div>]]
آلمان اوردوسو یا دا دیگر آدییلا بوندئسوئهر، قورو قوووه‌لری، دنیز قوووه‌لری، هاوا قوووه‌لری و مرکزی تیبب خیدمتینده مئیدانا گه‌لر. حربی خیدمت ۱۸ یاشینی کئچمیش هر کیشی وطنداش اوچون ضروریدیر و دوققوز آیدیر. ایسته‌ین کسلر، عسگرلیک وضعیفه‌سی یئرینه کؤنوللو اولاراق زیویلدیئنست (بیر نؤو ایجتیماعی وضعیف)، یا دا آلتی ایل بویونجا کؤنوللو اولاراق؛ قیرمیزی خاچ، خیلاصئتمه کیمی بیر تجیلی حادیثهقروپوندا وضعیفه آلا بیلر. ۲۰۰۳-جو ایل معلوماتلارینا گؤره اؤلکه گسییهنین %1.5۵‌ای آسکئرییئیئ هارجانماکتادیر. [۳۶] باریش زامانی؛ بوندئسوئهر، مودافیعهنازیری طرفیندن ایداره ائدیلیر. اگر آلمانییا بیر دؤیوشه قاتیلسا، بو وضعیتده آلمانییانین کانسلئری بوندئسوئهرین رهبرلیگینی اله آلیر. [۶۱]
[[Şəkil:Eurofighter 9803.ogg|thumbnail|200px|thumbtime=32|sol|<div style="text-align: center;">Bir [[Eurofighter Typhoon|Eurofighter]] gösteri uçuşunda</div>]]

بو آندا بوندئسوئهردئ وضعیفه‌لی  230.000پروفئسسیونال عسگر، 55.000 18-25 یاش آراسی ضروری حربی خیدمتینی یئرینه یئتیرن عسگر و 2.500 آکتیو احتیاط گوج اولار. [۶۲] آشاغی یوخاری 300.000احتیاط عسگر اوردو گوجو اوچون حاضیردیر. [۶۳] بونلار مودافیعهتالیملئرینئ کاتیلماکتادیرلار و بیر قیسیمی ده خاریجه یاییلمیشدیر. ۲۰۰۱-جی ایلدن بو یانا قادینلار دا قانونی هر هانسی بیر مهدودلاشدیرما اولمادان عسگره پایلاش، لاکین وضعیفه آلماق ضروری دئییل، ایسته‌یه باغلیدیر. تخمینن 14,500 قادین بو آندا آکتیو گؤرئودئدیر. [۶۴] بو عددین ایچینده صولح می‌سسییاسی مقصدییله موختلیف اؤلکه‌لرده اولان قادین عسگرلر ده واردیر. اؤلکه‌ده بو آن ایکی قادین تیبب ایشچیسی گئنئرال روتبه‌سینده وار.

اوکتیابر ۲۰۰۶ا گؤر؛ آلمان اوردوسو؛ تخمینن 9,000[۶۴] شخصیت حربی گوجله خاریجده‌کیبیر چوخ صولح گوجونون اورتاغیدیر. بونلاردان 1,180عسگر بوسنییا هئرسئقووینادا؛ 2,844عسگر کوسووادا؛ ۷۵۰ عسگر ائوفور بونیه‌سینده دئموکراتیک کونگو رئسپوبلیکاسیندا؛ و  2,800 عسگر ناتو طرفیندن یارادیلان ایساف ترکیبینده افقانیستاندا. فئورال ۲۰۰۷-جی ایله گؤر؛ آلمانییا، افقانیستانداکی تخمینن 3,000 ایساف گوجویله آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری ( (14,000)) و بؤیوک بریتانییانین (5,200) سونرا ان چوخ حربی گوج گؤندرن ۳. اؤلکه ایشتیراک ائتمکده‌دیر. [۶۵] آلمانییادا، آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری طرفیندن بوجهئلئ کونوشلاندیریلمیش نووه سیلاهلاری وار. [۶۶]

== دئموگرافی ==
[[Şəkil:Binnenalster am Abend.jpg|thumbnail|left|200 px|<div style="text-align: center;">[[Hamburg]], [[Avrupa Birliği|AB]] içinde [[Nüfuslarına göre Avrupa Birliği şehirleri listesi|başkent olmayan şehirler arasında]] en kalabalık şehirdir.</div>]]
۸۲ میلیوندان اوزرینده‌کی وطنداشی ایله آلمانییا؛ آوروپا بیرلیگی ایچینده ان چوخ اهالییه صاحیب اؤلکه مؤوقئعسی‌نده‌دیر. بونا قارشی اؤلکه‌ده دوغورگانلیک نیسبتی، آنا باشینا 1.39 اوشاق ایله دونیا اورتالاماسینین اولدوقجا آلتیندادیر. [۳۶] فئدئرال ستاتیستیکا اوفیسی تخمینلرینه گؤره اهالی 2050 -جی ایلده ۶۹-۷۴ میلیون آراسیندا اولاجاق (۶۹ میلیون ایللیک +100,000 گؤچلئ؛ ۷۴ میلیون ایللیک +200,000 گؤچلئ). [۶۷] آلمانییا بیر چوخ بؤیوک شهره مالیکدیر. بونلاردان ان بؤیوکلری بئرلین، هامبورگ، مونهئن، کؤلن، فرانکفورت و ستوتتگارتتیر. بونونلا بیرلیکده آلمانییاداکی بیر چوخ شهر، بیربیرییلا قایناشمیش و گئنیش یاشاییش یئرلری مئیدانا گتیرمیشدیر. بونلاردان بیری ده رئن-روحر بؤلگه‌سیدیر. بو بؤلگ؛ دوسسئلدورف (کرونین پایتاختی)، کؤلن، ائسسئن، دورتموند، دویسبورگ و بوجهوم شهرلرینی احاطه ائدیر.
[[Şəkil:Cityscapeberlin2006.JPG|thumbnail|sol|200 px|<div style="text-align: center;">[[Berlin]] 3.4 milyon nüfusu ile Almanya'nın en kalabalık şehridir.</div>]]

دئکابر ۲۰۰۴ اعتیباریل، آلمانییادا تخمینن ۷ میلیون خاریجی، آلمان وطنداشلیغینا کئچمیشدیر. اؤلکه‌ده یاشایان ائدئنلئریندئن% ۱۹و خاریجی و یا خاریجی منشالیدیر. گنج اولانلار یاشلی اولانلارا گؤره دا‌ها خاریجی منشالیدیر. ۱۵ یاشینی آشمیش آلمانلارین ۳۰% `نین خاریجده دوغولموش ان آز بیر والیدئینلرینه وار. بؤیوک شهرلرده ۵ یاش و کیچیک اوشاقلارین% ۶۰ینین خاریجده دوغولموش ان آز بیر والیدئینلرینه وار. [۶۸]

اؤلکه‌ده‌کیان بؤیوک آزلیق قروپونو (۲. ۷ میلیون)، [[تورکییه]]‌دن گلمیش اینسانلار تشکیل ائدیر. دیگر آزلیقلار ایسه [[ایتالییا]]دان، [[سئربییا]]دا، [[يونانيستان]]دان، پولشادان و [[خورواتییا]]دا گلمیشدیر. [۶۹] [۷۰] [[بیرلشمیش می‌لتلر]] تشکیلاتینین اهالی فوندو سییاهیسینا گؤره آلمانییا، دونیادا قاچقین اهالیسی ان چوخ اولان اوچونجو اؤلکه‌سی دئییل. بو؛ دونیا اوزرینده‌کیکؤچکونلرین%5-ای ینی ۱۹۱ میلیون ایممیقرانتین ۱۰ میلیونو، یا دا باشقا بیر تعبیرله آلمانییا اهالیسینین %12-ای دئمکدیر. [۷۱] آلمانییانین کئچمیشده اولان چوخ چتینلیک چیخارمایان کؤچ قانونلاری سایه‌سینده بیر چوخ خاریجی آلمان وطنداشی اولموش و آلمان ائتنیغینی سئچمیشدیر (دا‌ها چوخ کئچمیش سووئتلر بیرلیگی اؤلکه‌لریندن). لاکین 2000-جی ایلدن اعتیبارن قانونلار سئرتلئشتیریلمیش و وطنداشلیغا کئچمک زورلاشتیریلمشتیر. [۷۲]

== دین ==
[[Şəkil:Kölner Dom nachts.jpg|thumbnail|140px|left|<div style="text-align: center;">[[Ren]] nehri kıyısındaki [[Köln Katedrali]], [[Dünya Miras Listesi]]ndedir.</div>]]
[[خریستیانلیق]]، آلمانییادا ۵۳ میلیون  (%64)  تارافتارلا ان مشهور اولان دینی اینانیشدیر. [۷۳] ایکینجی مشهور اینانج ایسه ۳. ۳ میلیون آدام ایله [[ایسلام]] دینی (۴%)، دا‌ها سونرا ایسه هر ایکیسینه اینانان جمعی 200,000 آدام (۰. ۲۵) ایله بوددیزم و [[یهود]]یلیک گلمکده‌دیر. [[هیندویزم]] 90,000 اینانانا مالیکدیر (۰. ۱%). آلمانییاداکی دیگر بوتون دینی ایجماعلار 50,000-دن آز سایدا (وه یا% ۰، ۰۵ دن) طرفدارا مالیکدیر. تخمینن ۲۴. ۴ میلیون آلمان ایسه  (29.6%)  هر هانسی بیر دینه اینانماماقدادیر [۷۴]. 
[[Şəkil:BentoXVI-30-10052007.jpg|thumbnail|140px|sol|<div style="text-align: center;">Şu anki [[Papa]]; [[XVI. Benedictus]], Almanya'nın [[Bavyera]] eyaletinde doğmuştur.</div>]]

پروتئستانتلیق شیمال و شرقد؛ رومان کاتولیکلییه ایسه جنوب و قربده یوغونلاشماکتادیر. بوتون اینانجلار اهالینین تخمینن%31-ده احاطه ائتمکده‌دیر. بو آنکی پاپا بئنئدیکت اون آلتی باویئرادا دوغولموشدور. آتئیستلر و آقنوستیکلر ده داخیل هر هانسی بیر اینانجا داخیل اولمایان اینسانلار اهالینین تخمینن% ۲۹. ۶ سینی تشکیل ائدیر و خوصوصیله کؤهنه شرق آلمانییا بؤلگه‌لرینده و بؤیوک مئتروپول بؤلگه‌لرینده یاشاماقدادیرلار. [۷۵] 

چوخ تورکییه‌دن گلن سوننیلر و شیه‌لرین عیبارت تخمینن ۳. ۳ میلیون موسلمان اهالیسی ایله بیرلیکده آز سایدا دا شیه واردیر. [۷۶] اؤلکه اهالیسینین%1.7 سینی مئیدانا گتیرن، اورتودوکس مذهبینه باغلی اینسانلارین بؤیوک اکثریتی سئربلر و قدیم یونان مئیدانا گه‌لر. [۷۷] آلمانییا، قرب آوروپانین اوچونجو بؤیوک یهودی اهالیسینه صاحیب اؤلکه‌سیدیر. [۷۸] ۲۰۰۴-جو ایلد، آلمانییایا، ایسرایلده اولدوغو کیمی سووئت رئسپوبلیکالاریندان گلن یهودی اهالیسی، آلمانییانین بیرلشمه‌سی زامانی رقم اولان30,000 ایله موقاییسه 200,000-دن چوخ بیر عدده چاتمیشدیر. یهودی اهالیسینین آغیرلیقلی اولدوغو شهرلر آراسیندا بئرلین، فرانکفورت و مونهئن وار. [۷۹] تخمینن  250,000 بوددیست آلمانییادا یاشاییر و بونلارین  %50-ای عاصییا ایممیقراتیدیر. [۸۰] 

۲۰۰۵-جی ایلده‌کیائوروبارومئترئ آنکئتینئ گؤر، آلمان خالقینین ۴۷%-ای «بیر یارادیجینین وار اولدوغونا اینانیرام» دوشونجه‌سینی دستکلرکن، %25-ای «بیر نؤو روح و یا حیات قایناغینین وار اولدوغونا اینانیرام» و %25-ای ده «هر هانسی بیر روح، یارادیجی و یا حیات قایناغینین وار اولدوغونا اینانمیرام» دوشونجه‌سینی منیمسه‌میشلر. [۸۱]

== دیل ==
[[Şəkil:Knowledge German EU map.png|thumbnail|180px|left|<div style="text-align: center;">[[Avrupa ülkeleri listesi|Avrupa ülkelerinde]] Almancanın bilinme oranı.</div>]]
آلمان، آلمانییادا رسمی و آغیرلیقلی اولاراق دانیشیلان دیلدیر. آیریجا بو دیل، [[آوروپا بیرلیگی]]نده‌کی۲۳ رسمی دیلدن بیریدیر و [[آوروپا کومیسسییا]]سینین [[اینگیلیس]] و [[فرانسیزجایلا بیرلی]]کده اوچ ایش دیلیندن بیریدیر. برلین دا‌ها آز دانیشیلان یئرلی دیللر ایسه [[دانیمارک]]ا، [[سئرب]]، [[رومانجا]]، رومانجا، آلچاق آلمان و فریزجئدیر. بو دیللر، رسمی اولاراق آوروپا رئگیونال دیللر و آزلیق دیللرینی قوروما موقاویله‌سی طرفیندن قورونور. چوخ ایستیفاده ائدیلن ایممیقرانت دیللری ایسه تورک، پولیاک، بالکان دیللری و روس. 

ستاندارد آلمان جئرمن دیللری قروپونا منسوبدور و اینگیلیس، فعلئمئنکچئ و فریزجئ ایله چوخ یاخین اولوب عئینی تسنیف صاحیبدیرلر. آیریجا، ستاندارد آلمان آز می‌قداردا دا شرق جئرمن دیللری (یوخ اولموشلار) و شیمالی جئرمن دیللری ایله بنزرلیک گؤستریر. بیر چوخ آلمان سؤز هیند-آوروپا دیل عاییلهسینین جئرمنجئ قولوندان تؤره‌دیلمیشدیر. [۸۲] اهمیتلی آزلیق سؤزلر ایسه لاتینجا و یونانجادا، دا‌ها آز می‌قداردا دا فرانسیزجادان و ایندیکی واختدا دا اینگیلیسجه‌دن تورئمئکتئدیر. آلمان، لاتین الیفباسی ایستیفاده یازیلیر. ۲۶ ستاندارت حرفه علاوهولاراق، آلمان ä، اؤ و او اولماق اوزره اوچ دنه اوملاوت حرفه و ائسزئتت و یا سجهارفئس س (یتی س) دئییلن «ß» حرفینه مالیکدیر. 

آلمان لئهچئلئری، ستاندارت آلمانجانی فارکلیلاشماسییلا مئیدانا گلمیشدیر. آلمان لئهچئلئری عنعنه وی یئرلی نؤولری و فرقلی جئرمن قبیله‌لریندن گونوموزه چاتمیشدیر. بو لئهچئلئری بیر چوخلاری؛ یالنیز ستاندارت آلمان بیلن بیری طرفیندن بئل، تام اولاراق آنلاشیلاماماکتادیر، چونکی بیلینن آلمانجادا سؤزلوک، فونولوژی و سؤز اولاراق بعضی فرقلیلیکلری واردیر. 

آلمان، دونیا سویییه‌سینده تخمینن اولاراق ۱۰۰ میلیون آدامین آنا دیلی و ۸۰ میلیون اطرافیندا اینسانین ایسه ایکینجی دیلیدیر. آلمان، [[آوروپا]] بیرلیگی ایچینده یاشایان تخمینن ۹۰ میلیون آدامین (% ۱۸) آنا دیلیدیر. [[آلمان خالقی]]نین% ۶۷سی ان آز بیر خاریجی دیل ایل، ۲۷%‌ای ایسه اؤز دیللریندن باشقا ان آز ایکی خاریجی دیل ایله اونسیت کورابیلمئکتئدیرلئر. [۸۳]


== ایقتیصادیات ==
[[Şəkil:S-Klasse W221.jpg|thumbnail|200 px|<div style="text-align: center;">Almanya 2007 yılında dünyanın önde gelen ihracatçılarındandı.</div>]]
آلمانييا آوروپانين ان بؤيوک ميللي ايقتيصادياتي، دونيادا اوچونجو ان بؤيوک عومومي داخيلي هاسيلايا صاحيب اؤلک، ساتين آلما گوجو جوتونده گؤره بئشينجي اؤلکه مؤوقئعسينده‌دير؛ [84] 2007-جي ايلده‌کيرئال بؤيومه نيسبتي% 2.4 نؤو. صنايعلشمه‌سيني بري اؤلک؛ قلوبال ايقتيصادياتدا بير لوکوموتيو، يئنيليکچي و قاباقجيل اولاراق رول آلميشدير. "مادئ اين گئرماني" ائتيکئتلي ايخراج ماللاري اؤلکه‌نين زئنگينليغيندئکي آنا عونصوردور. آلمانييا 2006-جي ايلده‌کي$ 1.133 تريليون دوللارليق ايهراجاتييلا دونيانين ان چوخ ايخراجات ائدن اؤلکه‌سي اولموشدور. اؤلک؛ آورو اوچون اؤلکه‌لري داخيلدير و 165 ميليارد آورو تيجارت چوخونا صاحيب اولموشدور. [85] عومومي گليرينين% 70يني خيدمت سئکتورو،% 29.1 ايني صنايع ساحه لري و% 0.9 اونو دا اکينچيليک سئکتورو تشکيل ائدير. چيخاريلان محصوللارين بؤيوک اکثريتيني آوتوموبيل، ماشين، مئتال صنايع و کيميوي مادده قوللارينداکي موهنديسليک محصوللاري تشکيل ائدير. آلمانييا دونياداکي کولک توربينلري و گونش ائنئرژيسي تئخنولوگيياسي ساحه سينده بير نؤمره‌لي ايستحصالچينين. هر ايل هاننووئر، فرانکفورت و بئرلين کيمي بير چوخ آلمان شهرينده بؤيوک بين الخالق تيجارت سرگيلر و کونقرئسلر تشکيل ائديلمکده‌دير. [86]
[[Şəkil:Skyline Frankfurt 2011-01.jpg|thumbnail|left|200 px|<div style="text-align: center;">Frankfurt önemli bir finans merkezidir ve [[Avrupa Merkez Bankası]]'na ev sahipliği yapar </div>]]

دونيانين گليرلريني گؤره سيرالانميش ان بؤيوک 500 شيرکتيني گؤسترن فورتونئ گلوبال 500 سيرالاماسيندا آلمانييادان 37 شيرکت وار. بونلارين ان بؤيوک اون دنه‌سي دايملئر، وولکسwاگئن، آلليانز سئ (ن چوخ قازانج ائدن شيرکت)، سيئمئنس، دئوتسجهئ بانک (2. ان چوخ قازانج ائدن)، ائ.اون، دئوتسجهئ پوست، دئوتسجهئ تئلئکوم، مئترو و باسفتير. [87 ] ان چوخ چاليشانا صاحيب شيرکتلر ايسه دئوتسجهئ پوست، روبئرت بوسجه گمبه و ائدئکادير. [88] دونيا سويييه‌سينده بيلينن مارکالاري؛ مرسدس-بنز، ساپ، بمw، عاديداس، آودي، پورسجهئ، وولکسwاگئن و نيوئادير. [89]


آلمانييا؛ باغلي آوروپا ايقتيصادياتي و سياسي بيرلشمه‌نين مودافيعه چيسيدير. تيجارت قرارلاريندا ايسه آوروپا بيرليگي عوضولرينين و آب تک بازار قانونلارينين قرارلارينا اويغون حرکت ائدير. آلمانييا، آوروپانين عومومي پول واحيدي اولان آورونو ايستيفاده ائتمکده‌دير و آلمانييانين پول سيياستي ايله علاقه دار قرارلاري، ديگر آوروزوندا اولان اؤلکه‌لر کيمي فرانکفورتداکي آوروپا مرکزي بانکي طرفيندن وئريلير. 1990-جي ايلده‌کييئنيدن بيرلشمه‌دن سونرا، حيات ستاندارتي و ايلليک گليرلر کؤهنه قربي آلمانييا عيالتلرينده يوکسک ايدي و بوتون آلمانييادا بو ستاندارتلارين قورونماسي ساغلانيلمايا چاليشيلدي. [90] کؤهنه شرق آلمانييا ايقتيصادياتينين مودئرنيزاسيياسي و قرب عيالتلرين ستاندارتلارينا اينتئقراسييا اولماسي 2019-جي ايله قدر اوزون مودتلي اولاجاق شکيلده پروقراملاشديريلميشدير و ايلليک قربدن شرقه دوغرو تخمينن 80 ميليارد دوللار ترانسفئر اولماقدادير. 2005-جي ايلدن بري ايشسيزليک نيسبتي ائنيشه کئچميشدير و 2008 اييون آييندا سون 15 ايلين ان آشاغي سويييه‌سينه گئريليه‌رک% 7.5 آ چاتميشدير. [91] يوزده نيسبتلر قرب آلمانييادان شرقه دوغرو% 6.2 ايل% 12.7 آراسيندا دييشمکده‌دير. بو آنکي هؤکومت مهدودلاشديريجي بير ماليييه سيياست ايزله‌ييب ايجتيماعي سئکتورونداکي ايشلرده کسيلمه‌يه گيتميشکئن، شانسؤليئ آنگئلا مئرکئل هؤکومتي ايشچي بازاري و ريفاه سويييه‌سي آدينا بير سيرا ايصلاحات حياتا کئچيرميشدير.

===اسکیناسلار ===
2004-جو ايلين ايلک آلتي آييندا آلمانييادا ان چوخ ساختاسي ائديلن بانکنوت 50 آورو (% 43،6)، سونرا 20 آورو (% 28،2) و 100 آورو (% 21،3) بانکنوتلاري ايدي. 500 آورو پوللارين ساختادير ايسه چوخ نادير گؤرولوردو. 2004-جي ايلده آوروپا بؤلگه‌سينده جمده تخمينن 594.000 ساختا پول اورتايا چيخاريلدي. 2005-جي ايلده بو عدد 579.000 و 2006-جي ايلده ده 565.000 ائ گئريله‌دي. آلمانييادا قئيد آلتينا آلينان ساهتئجيليک سايي دا سون ايللرده (2004) 80.583 دن 40.204 (2007) ائ گئريله‌دي. آورونون بازارا چيخاريلما مرحله سينده چوخو دفعهساختا 300 و 1000 آورو (بو پوللارين گئرچکلري يوخ ايدي) پوللارين دا بازارا چيخاريلماسي جهدينده اولدو و بعضي حاللاردا بو جهد مووففقيتله نتيجلندي. 2006-جي ايلده 20 آورو بانکنوتلار% 36ليک نيسبتله ان چوخ ساختاسي ائديلن بانکنوتتو.

2003-جو ايلده ايسوئچره بانکنوتلاريندان 4 ميليون ايسوئچره فرانکي ديرينده‌کي8.277 عددينين ساختا اولدوغو موعين اولوندو. نومينال ديره گؤره (تئداوولدئکي جمعي پول 34 ميليارد فرانک) حسابلانديغيندا ساختا پول پايي% 0،022 دير. 4 ميليون ساختا فرانکتان 2،3 ميليون فرانک فاکسيميلئ-بانکنوت دئييلن ساختا بانکنوتلارين. بو بانکنوتلار تشکيل قورو پول آکلامادا، پول تئسليماتي ائديلرکن ايسوئچره بانکنوتلاريني تانيمايان آلانلار دولانديرمادا ايستيفاده ائديلر. فاکسيميلئ-بانکنوتلار عوموميتله گئرچک پوللارين آراسينا يئرلشديريلميش دسته‌لر حاليندا الدن چيخاريلير.

ايسوئچره‌ده‌کيآورو ساختاچيليغين ان چوخ پروبلئم ياشانان مؤوزولاردان بيريدير. 2004-جو ايلده 2 ميليون آورو ديرينده ساختا آورو کاغيذ و سيککه‌ني ال قويولدو. بونون يانيندا 1 ميليون دوللار ديرينده دوللار ساختاچيليغين ده ائديلميشدير.

دير باخيميندان 100 فرانک بانکنوتلار 2003-جو ايلد% 53لوک ايستيفاده نيسبتييله ان اعتيبارلي بيريمدي. بو واحيدي% 16ليق نيسبتله 50 فرانک بانکنوتلار و% 14لوک نيسبتله 20 فرانک بانکنوتلار تقيب ائدير. ان آز ساختاسي چيخاريلان بانکنوتلار 2،9% نيسبتييله 1000 فرانک بانکنوتلاري. آيريجا رسمي اولاراق بازاردا اولمايان 2000 فرانک بانکنوتلار دا موعين اولونموشدور.

بعضي ساهتئجيليکلئر ائله ديقته چارپاندير کي فئدئرال بانکين تجروبه‌لي ايشچيلري و پوليسه باغلي ساختا پول بيريملئريندئکي وضعيفه‌ليلر و پول سايما ماشينلاري بو پوللاري تانييا بيلرلر.

===اینفراستروکتور ===
[[Şəkil:Two Ships-Hamburg.jpg|left|thumbnail|200 px|<div style="text-align: center;">[[Hamburg]] Limanı [[Avrupa]]'nın ikinci büyük limanıdır</div>]]
آوروپادا مرکزي بير مؤوقئعده اولماسي، آلمانيياني اهميتلي بير نقليات علاقهنؤقته‌سي حالينا گتيرميشدير. بو وضعيت اؤلکه‌نين سيخ و موعاصير نقليات شبکه‌سي سايه‌سينده رئاللاشميشدير. بو شبکه‌نين ان مشهورلاري، دونيادا جمعي اوزونلوقدا اوچونجو ان بؤيوک اولان گئنيش موتورلو واسيطه يولو (وتويول) دور. اوتويوللاردا بعضي مارشروتلاري آراسيندا سورعت سينيرلاماسينين اولماماسي دا اهميتلي بير خوصوصيتدير. [92]

آلمانييا چوخ مرکزلي بير سورعتلي قاتار شبکه‌سي قورموشدور. اينتئرجيتيئخپرئسس ديگر آدييلا ايجئ عوموميتله قونشو اؤلکه‌لرده‌کيبؤيوک شهرلره و مسافه‌لره نقليات تمين ائتمکده‌دير. قاتارلارين سورعتلري 160 کم / سا ايله 300 کم / سا آراسيندا دييشمکده‌دير و ان اوست ايره‌لي خيدمتي دئوتسجهئ باهن وئرير. اولاشيملار 30 دقيقه ليک، ساعاتليق و يا ايکي ساعاتدا بيرليک پئرييوتلار شکلينده رئاللاشمادان. [93]
[[Şəkil:ICE3-Einfahrt-Dortmund.jpg|thumbnail|left|200px|<div style="text-align: center;">Almanya'daki bir hızlı tren</div>]]

آلمانييا دونيانين بئشينجي بؤيوک ائنئرژي ايستئهلاکچيسي دئييل و 2002-جي ايلده ايلک ائنئرژي احتيياجينين اوچده ايکيسي ايتهالاتلا قارشيلانميشدير. [94] عئيني ايل آلمانييا، آوروپانين ان بؤيوک ائلئکتريک ايستئهلاکچيسي اولموشدور: جمعي اولاراق ائلئکتريک ايستئهلاکي 512.9 تئراwاتت-ساعات اولاراق رئاللاشميشدير. [95] هؤکومت سيياستي؛گونش، کولک ائنئرژيسي، بييوديزئل، هيدروئلئکتريک و گئوتئرمال ائنئرژي کيمي يئنيلنه بيلر ائنئرژي قايناقلارينين اينکيشاف ائتديريلمه‌سيني وورغولايير. [96] ائنئرژييه قناعت اؤلچومونون نتيجه‌لرينه گؤر، ائنئرژي محصولدارليغي 1970-جي ايللرين باشلاريندان بري اينکيشاف ائتمکده‌دير. هؤکومت، 2050-جي ايلده اؤلکه‌نين ائنئرژي احتيياجينين ياريسيني يئنيلنه قايناقلاردان قارشيلاما آدينا بير حدف قويموشدور [97].

2000-جي ايلده هؤکومت و آلمانييا نووه گوج صنايعسي؛ 2021ئ قدر نووه ستانسييالاري پيلله‌لي اولاراق آزالتما مؤوزوسوندا آنلاشميشتيرلار. [98] لاکين يئنيلنه بيلر ائنئرژي، ائنئرژي ايستئهلاکيندا اولدوقجا آشاغي پايا ماليکدير. 2006-جي ايل ائنئرژي ايستئهلاکينين قايناقلارا گؤره داغيليمي بو شکيلده رئاللاشميشدير: مايئ ياناجاق (% 35.7)؛ کؤمور (% 23.9)؛ طبيعي قاز (% 22.8)؛ نووه ائنئرژي (% 12.6)؛ سو و کولک گوجو (% 1.3)؛ ديگرلري (% 3.7 ).

== علم ==
[[Şəkil:Einstein1921 by F Schmutzer 4.jpg|thumbnail|left|150 px|<div style="text-align: center;">Albert Einstein - 1921</div>]]
آلمانيا گئچميشتئن بئري موختليف علمي آلانلاردا ائن گؤزئ چارپان آراشتيرمالارين بازيلارينا ائو ساهيپليغي ياپماکتادير. [99] نوبئل موکافاتي بوگونئ کادار 101 آلمان تارافيندان آلينميشتير. [100] آلبئرت ائينستئين وماخ پلانجکين چاليشمالاري موعاصير فيزيغين تئمئللئري آدينا چوخ واجيبدير و داها سونرالاري بو چاليشمالار وئرنئر هئيزئنبئرق وماخ تارافيندان گئليشتيريلميشتير آنادان اولموشدور. [101] بو آدلار، داها اؤنجئلئري يئتيشميش هئرمانن وون هئلمهولتز جوزئف وون فراونهوفئر ودانيئل قابريئل فاهرئنهئيت کيمي ايسيملئردئند ائتکيلئنميشتير. يلهئلم جونراد رؤنتگئن اون-ايشينيني کئشفئتميشتير وبو هئم آلمانجادا هئم دئ ديغئر ديللئردئ رؤنتگئنستراهلئن (رؤنتگئن ايشينلاري) ايسمييلئ آنيلميشتير. بو باشاري اونو، 1901-جي ايلده ايلک نوبئل فيزيک موکافاتي کازانان کيشيسي ياپميشتير. [102]

سپئيس موهئنديسي ئرنهئر وون براون، ايلک اوزاي روکئتيني گئليشتيردي وداها سونرا ناسانين اؤندئ گئلئن اويئلئريندئن اولدو، آبدنين آپوللون پروگرامينين باشاريسينا اؤنجولوک ائدئن ساتورن بئش آي روکئتيني گئليشتيردي. هئينريجه رودولف هئرتزين ائلئکترومانيئتيک ايشين اوپئراتئس چاليشمالاري، موعاصير تئلئکومونيکاسيونون گئليشيمينين تئمئليني اولوشتورموشتور. [103] 1879-جي ايلده لئيپسيق اونيوئرسيتئسيندئ ايلک لابوراتواريني اينشا ائدئن wيلهئلم wوندت، دئنئيسئل پسيکولوژينين آتاسي اولاراق قبول ائديلميشدير. [104] آلئخاندئر وون هومبولدتون دوغا بيليمجي وکاشيف اولاراق ائتديگي چاليشمالار، بييوجوغرافيانين تئمئليني اولوشتورموشتور. [105]
[[Şəkil:Cleanroom1.jpg|thumbnail|sol|200 px|<div style="text-align: center;">[[Stuttgart]]'ta Mikroelektronik Üretim için kapsamlı tozsuz oda birimi</div>]]

جارل فريئدريجه گاوسس، داويد هيلبئرت، بئرنهارد ريئمانن، قوتفريد لئيبنيتس، کارل wئيئرستراسس وهئرمانن wئيل کيمي موهوم ماتئماتيکچيلئر دئ آلمانييادا دوغموشتور. آلمانيا، آوروپادا ماتباايي ايلک کوران يوهان قوتئنبئرق، گئيگئر ساياجينين خاليقي هانس گئيگئر وايلک تام آوتوماتيک ديگيتال بيلگيساياري ياپان کونراد زوسئ کيمي بير چوخ اونلو کشيف وموهئنديسين واتانيدير. [106] فئرديناند وون زئپپئلين، اوتتو ليليئنتهال، گوتتليئب دايملئر، رودولف ديئسئل،هوگو ژونکئرس وکارل بنز کيمي آلمان موجيت، موهئنديس وساناييجي موعاصير اوتوموتيو وهاوا اولاشيم تئکنولوژيسينين شئکيللئنمئسينئ يارديم ائتميشلئردير. [107] [108]

آلمانياداکي موهوم آراشديرما بيريملئري ماکس پلانک طايفا، هئلمهولتز-گئمئينسجهافت وفراونهوفئر-گئسئللسجهافتدير. وبو کوروملار باغيمسيز و يا هاريجي اولاراق اونيوئرسيتئت سيستئمينئ باغليدير علمي اورئتيملئرئ موهوم کاتکيلار ساغلاماکتاديرلار. پرئستيژلي قوتفريد لئيبنيتس wيلهئلم موکافاتي ائلم آدامي و يا آکادئميسيئنئ وئريلمئکتئدير اونون ايل. اونون بير اؤدولون دئغئري ان چوخ 2،5 ميليون آورويئ کادار چيکابيلمئکتئدير وبو موکافات، دونيادا وئريلئن ائن يوکسئک موکافات دئغئرينئ ماليک آراشديرما اؤدوللئريندئن بيريدير. [109]

== تحصیل ==
[[Şəkil:Kindergartenfrankfurt.jpg|thumbnail|200px|<div style="text-align: center;">[[Hessen]]'de bir anaokulu</div>]]
آلمانييادا تحصیلين ايدارئسينين سوروملولوغو، اؤنجئليک اولاراق فئدئرال ايالتلئريندير. فئدئرال باش تحصیل کونوسوندا اولدوقجا کيچيک بير رول ماليکدير. ايستئغئ باغلي اولماقلا آناوکولو تحصیلي اوچ وآلتي ياش آراسيندا بوتون چوجوکلارا ساغلانماکتادير، سونراسيندا دا ائن آز دوققوز ايل سورئجئک زورونلو تحصیل واردير. وايلکؤغرئتيم گئنئلدئ دؤرد ايل سورمئکتئدير دؤولت اوکوللاري بو ايلکؤغرئتيم سورئجيندئ کاتمانلارا آيريلماميشتير. [کايناک بئليرتيلمئلي] بونا زيت اولاراق، اورتا اؤغرئتيمدئ اؤغرئتمئنلئرين اؤغرئنجيلئرين يئتئنئکلئرينئ واؤغرئتمئنلئرين تاوسييئسيلئرينئ گؤرئ اؤغرئنجيلئرين گيدئبيلئجئکلئري دؤرد نؤو اوکول وار: گيمناسيوما ائن يئتئنئکلي اؤغرئنجيلئر قئيدياتدان اولور وگيمنازييانين اونلاري اونيوئرسيتئت تحصیلينئ حاضيرلار، تحصيل، ائيالئتلئرين سيستئمينئ باغلي اولاراق سئکيز و يا دوققوز ايل سورمئکتئدير؛ رئالسجهولئ داها يايگين اولاراق اورتا سيرا اؤغرئنجيلئرئ هيتاپ ائدئر وآلتي ايل سورئر. هاوپتسجهولئ اوکوللاري، اؤغرئنجيلئري مئسلئکي تحصیلئ حاضيرلار وگئسامتسجهولئ دئ اؤنجئکي اوچ نؤوو کاپسايان بير تحصیل سيستئميني بئنيمسئمئکتئدير [کايناک بئليرتيلمئلي]
[[Şəkil:Ludwig-Maximilians-Universität München.jpg|thumbnail|left|200 px|<div style="text-align: center;">[[Münih Ludwig Maximilian Üniversitesi]] 1472 yılında kurulmuştur.</div>]]

اييت بونيئسيندئن ساغلانان اولوسلاراراسي اؤغرئنجي دئغئرلئنديرمئ پروقرامي، اوئجد اولکئلئري وبير نئچه طرفداش اولکئدئن 15 ياشينداکي اؤغرئنجيلئرين يئتئنئکلئريني دئغئرلئنديرمئسي اوچون تاسارلانميشتير. 2006-جي ايلده آلمان اوکول چوجوکلاري اؤنجئکي ييللارا گؤرئ سئوييئلئريني گئليشتيرديلئر وياپيلان ايستاتيستيک آراشتيرمالارا گؤرئ علمي يئتئنئکلئردئ اورتالامانين اولدوقجا اوزئريندئ 13.سيرادا اولوب، ماتئماتيکتئ 20.سيرادا واوکوما يئتئنئکلئريندئ ايسئ 18.سيرادا بولوناراک اورتالامانين نئ چوخ اوزئريندئ، نئ دئ آشاغيسيندا کالميشلاردير. [110] آلمانييادا سوسيو-ايقتيصادي حاللار اولدوقجا يوکسکدير، اؤغرئنجيلئرين پئرفورمانسلاري دا سوسيو-ايقتيصادي فاکتؤرلئردئن ديغئر اولکئلئرئ گؤرئ داها چوخ ائتکيلئنير. [110]

اونيوئرسيتئيئ گيرمئک اوچون، ليسئ اؤغرئنجيلئرينين آبيتور سيناوينا گيرمئلئري طلب اولونور؛ آيريجا مئسلئک ليسئسي ديپلوماسينا ماليک اولان اؤغرئنجيلئر دئ باشوورابيلمئکتئدير. خوسوسي بير چيراکليک سيستئمي اولان دوعالئ تحصیل، اؤغرئنجيلئرئ مئسلئکي ائغيتيملئريني بير شيرکئت بونيئسيندئ سوردورئبيلمئلئرينئ ايزين وئرير. بير چوخ آلمان اونيوئرسيتئتي دئولئتئ عاييددير واؤغرئنجيلئردئن ايستئنئن بير دؤنئمليک هارچ اوجرئتي 50-500 آورو آراسيندا دئغيشمئکتئدير. [111]

آلمانياداکي اونيوئرسيتئلئر، اولکئدئکي يوکسئک ائغيتيم ستاندارتلارييلا بين الخالق بير سايگينليغا ماليکدير. تهئس. - قس دونيا اونيوئرسيتئلئر سيرالاماسي کريتئرلئرينئ گؤرئ 2007-جي ايلده 3 آلمان اونيوئرسيتئتي دونيادا ايلک 100دئ يئر آلاندا، ايلک 200دئ اولان اونيوئرسيتئت سايي 11 اولدو [112]

== مدنیت ==
[[Şəkil:Beethoven.jpg|thumbnail|left|140 px|<div style="text-align: center;">[[Ludwig van Beethoven]] (1770–1827), besteci.</div>
[[Şəkil:Ludwig van Beethoven - Symphonie 5 c-moll - 1. Allegro con brio.ogg|left|140px|]]]]
آلمانيا، تاريختئ داس تورپاق دئر ديجهتئر اوند دئنکئر (شايرلئرين ودوشونورلئرين اولکئسي) دييئ آنيلير وئ. [113] 2006-جي ايلدن بو يانا آلمانيا کئنديسيني فيکيرلئرين اولکئسي اولاراق آدلانديرماکتادير. [114] آلمان جولتورئ، آلمانيانين اولوس دئولئت اولاراق دوغماسيندان چوخ اؤنجئلئري اورتايا چيخدي آلمان ديلي کونوشولان بوتون جوغرافيايي ائتکيسي آلتينا آلميشتير. کؤکلئرينين ائتکيسييلئ آلمانييادا کولتور، آوروپاداکي دين ولايکليک کيمي زيهينسئل وپوپولئر ائغيليملئرين ائتکيسييلئ شئکيللئنميشتير. بو اونلاري آوروپا کولتوروندئن آيري اولاراق خوصوصي بير آلمان گئلئنئغي تانيملاماک زور اولاجاق [115] بو يارگي باغلاميندا ديگر بير چيکاريم دا تاريخي شاهسييئتلئردئ اولاجاق. وولفقانق آمادئي موتسارت، فرانس کافکا وپاول جئلان موعاصير دوشونجئدئ بيرئر آلمان يئرليسي اولمامالارينا باخماياراق، تاريخسئل حاللاري، ايش و سوسيال ايليشکيلئرينين آنلاشيلمالاري آچيسيندان آلمان کولتورئل چئورئسينين ايچيندئ دئغئرلئنديريلمئکتئديرلئر.
[[Şəkil:Franz Marc 003.jpg|thumbnail|sol|140 px|<div style="text-align: center;">[[Franz Marc]]'ın (1880–1916) 1911 yılındaki yapıtı, Blaues Pferd I.</div>]]

آلمانييادا کولتورئل کوروملاردان فئدئرال ائيالئتلئر جاوابدئهدير. اوزئريندئ کيتابخانا ايله مالي دئستئک ساغلانان 240 تيياترو، يوزلئرجئ سئنفونيک اورکئسترا، بينلئرجئ موزئ و 25.000،16 ائيالئتئ داغيلميش دورومدادير. بو کولتورئل اولاناکلار ميليونلارلا اينسان تارافيندان دئغئرلئنديريلمئکتئدير: آلمانييادا هر ايل 91 ميليون کيشي موزئلئري زييارئت ائتمئکتئ، 20 ميليون کيشي تيياترو و اوپئرايا گيتمئکتئ و 3،6 ميليون کيشي سئنفونيک اورکئسترالاري دينلئمئکتئدير [116].

آلمانيا، لودويق وان بئتهووئن، ايوهان سئباستيان باخ، ژوهاننئس براهمس و ريجهارد wاگنئر کيمي دونياجا اونلو کلاسسيک موسيقي بئستئجيلئرينئ ماليک چيکماکتادير. 2006دان ايتيبارئن آلمانيا، دونياداکي بئشينجي بؤيوک موسيقي پازاري حالينا خئيري و کرافتwئرک، سجورپيونس و راممستئين کيمي موسيقي گروپلارييلا پوپ و روجک موسيقي اوزئريندئ ائتکيلي اولدو. [117]

بير چوخ آلمان رئسسام فارکلي آرتيستيک تارزداکي چاليشمالارييلا بين الخالق بير پرئستيژ کازانميشتير. هانس هولبئين، و ماتتهياس گرونئwالد، آلبرئجهت دورئر رؤنئسانس دؤنئمينين، جاسپار داويد فريدريخ رومانتيکا دؤورون، ماخ ائرنستدئ گئرچئکوستوجولوغون موهوم ساناتچيلارينداندير. آلمانيانين کارولئنژ ميماريسي و اوتتو ميماريسي ايلئ بو آلانا ائتديگي کاتکيلار، رومانئسک ميمارينين موهوم هابئرجيلئري اولدولار. رئگيون داها سونرالاري گوتيک، رؤنئسانس و باروک کيمي تارزلارين موهوم چاليشمالارينين ياپيلديغي بير مئکان حالينا گلميشدير. آلمانيا ياخين موعاصير آکيمدا اؤزئلليکلئ wالتئر گروپيوسون باشلاتتيغي باوهاوس آکيمييلا اولدوقجا موهوم بير يئر تئشکيل ائدير. عئيني زاماندا، يئنه آلمانيالي اولان لودويق ميئس وان دئر روهئ، 20. يوزييلين ايکينجي ياريسيندا دونيانين ائن اونلو ميمارلاريندان بيري حالينا گلميشدير. جام جئپهئلي گؤکدئلئنلئر اونون فيکريدير. [118]

===فلسفه ===
[[Şəkil:Immanuel Kant (painted portrait).jpg|thumbnail|left|140px|<div style="text-align: center;">[[Immanuel Kant]] (1724–1804), filozof.</div>]]
آلمانيانين فعلسئفئيئ ائتکيسي تاريخ‌سئل اولاراق بؤيوک اؤنئم آرز ائدئر و بير چوخ اونوتولماز آلمان فيلوزوفو، اورتا چاغدان بئري باتي فعلسئفئسينئ اؤنئملي کاتکيلاردا بولونموشلاردير. قوتفريد لئيبنيزين راسيوناليزمئ کاتکيلاري؛ کلاسسيک آلمان ايدئاليزمينين ايممانوئل کانت، قئورق ويلهئلم فريدريخ هئگئل، و فريدريخ ويلهئلم جوزئف سجهئللينگ ژوهانن گوتتليئب فيجهتئ تارافيندان قورولماسي؛ کارل مارکس و فريدريخ ائنگئلسين کومونيست تئوريگي فورمولئ ائتمئلئري؛ آرتور سجهوپئنهاوئرون مئتافيزيکسئل پئسيميزم دئرلئمئسي؛ فريدريخ نيئتزسجهئين پئرسپئکتيويزمي گئليشتيرمئسي؛ مارتين هئيدئگگئرين وارولوشچولوک اوزئرينئ چاليشمالاري؛ ژورگئن هابئرماسين سوسيال تئوريلئري؛ فعلسئفئنين اينکيشاف ائتمه‌سي آدينا اولدوقجا ائتکيلئييجييديلئر.

آلمان ائدئبيياتي، التهئر وون دئر ووگئلئيدئ و ولفرام وون ائسجهئنباجه کيمي يازارلارين چاليشمالارييلا اورتا چاغا کادار اوزانابيلمئکتئدير. ايوهان وولفقانق وون قؤتئ و فريدريخ شيللئر کيمي بير چوخ آلمان يازار و شاعير بؤيوک بير اونئ ماليک اولدولار. قريمم کاردئشلئر تارافيندان باسيلان حالک ماساللاري، آلمان حالک ائدئبيياتيني بين الخالق سئوييئدئ اون صاحيبي ياپميشتير. 20. يوزييلين ائتکيلي يازارلاري و توماس مانن، بئرتولت برئجهت، هئرمانن هئسسئ، هئينريجه بؤلل، گونتئر گراسستير. [119]

===مئدیا ===
[[Şəkil:FrankfurterBuchmesse2008.JPG|thumbnail|sol|200px|<div style="text-align: center;">Alman kitap pazarı, her yıl dünya çapında basılan tüm kitapların yaklaşık %18'ini üretmiştir.(2008 yılında [[Frankfurt Kitap Fuarı]])</div>]]
آلمان تئلئويزييا پازاري، 34 ميليون تو صاحيبي ايلئ آوروپانين ائن بويوگودور. بير چوخ بؤلگئسئل و ميللي يايين ستاتيون فئدئرال سياسي ستروکتورو ايچيندئ کابلو لينکي ايلئ ائديلير تشکيل ائدير. آلمان هانئهالکلارينين ياکلاشيک% 90ي کابلولو يا اويدو يايينينا ماليکدير و ايزلئييجيلئرين ايجتيماعي کاناللاريندان خوصوصي کاناللارينا قدر ايزلئمئک اوچون بير چوخ سئچيم اولاناغي واردير. اوجرئتلي تو موبيل، عومومي تو ياييمجيلاري زدف و آردنين يايگين ديگيتال کانال ايمکاني سونماسيندان دولايي راغبئت گؤرمئمئکتئدير. [120]

آلمانيا، بئرتئلسمانن و آخئل سپرينگئر آگ کيمي، دونيانين ان بؤيوک مئديا کورولوشلارينا ائو ساهيپليغي ياپماکتادير. آلمانيانين بير کوماندا پولسوز تو رئکلامجيليغي آغلارينين ساهيپليغيني پروسيئبئنسات1 اوستلئنمئکتئدير.

آلمان کيتاب پازاريندا هر ايل ياکلاشيک 60.000 يئني باسيم ياپيلماکتادير. و بو راکام بوتون دونيادا باسيلان کيتاپلارين% 18ينئ تئکابول ائدير، بئله کي، آلمانيا دونيانين 3. بؤيوک کيتاب اورئتيجيسي کونوموندا وار [کايناک بئليرتيلمئلي]. فرانکفورت کيتاب فواري، بين الخالق جليپ و تيجارئتتئ دونيانين ائن اؤنئملي کيتاب فواري اولاراق آنيلماکتادير و 500 ايلين اوزئريندئ بير زاماندير دوزئنلئنمئسييلئ آرتيق بير گئلئنئک حالينا گلميشدير.

اؤلکه هابئرلئري، اينگيليس ديلي اولاراق هابئر حاقيندا دئر سپيئگئل، ياييمجي دئوتسجهئ ئللئ و هابئر حاقيندا تهئ لوجالدا ياييملانماکتادير.

آلمان اينتئرنئت کوللانيجيلاري تارافيندان نويابر 2008دئ ان چوخ زييارئت ائديلئن اينتئرنئت سايتلار گووگلئ، يووتوبئ، ائباي، ويکيپئدييا، ياهوو! دور. [121]

===سینما===
[[Şəkil:Berlinale2007.jpg|thumbnail|sol|200px|<div style="text-align: center;">Şubat'ta [[Berlin Film Festivali]] sırasında Berlinale Palast.</div>]]
آلمان کينوسو، ماخ سکلادانوسکينين ايشلرييله اولدوقجا ائرکن زامانلارا اساسلانير. سينئما، ئيمار رئسپوبليکاسي ايللري بويونجا آلمان ديشاوورومجولاري روبئرت يئن و فريئدريجه يلهئلم مورناو ايله تاثيرلي اولموشدور. آوسترييا منشالي اولوب 1926-جي ايلده آلمان وطنداشليغينا کئچن و دؤيوش اولي آلمان فيلم صنايعسينده کاريئري پارلاميش اولان رئژيسسور فريتز لانگين هولليwوود کينوسو اوزرينده بؤيوک بير تاثيري اولدوغو دئييله بيلر. سسسيز فيلمي مئتروپوليس (1927) موعاصير معنادا ائلم فانتاستيکا فيلملرينين آتاسي اولاراق قبول ائديلير.

1930-جو ايلده آوسترييالي-آمئريکان ژوسئف وون ستئرنبئرگ، ايلک اهميتلي آلمان سسلي فيلمي اولان ماوي مئلئکي ايداره ائتدي و بو فيلم آکتريسا مارلئنئ ديئتريجهئ دونيا سويييه‌سينده بير اون قازانديردي. [122] wالتئر روتتماننين ايداره ائتديگي ايزلئنيمجي سندلي بئرلين: بؤيوک بير شهرين سئنفونيسي،شهر سئنفونيسي نؤوونون ايلک اهميتلي نومونه‌لريندن بيريدير. لئني ريئفئنستاهل ايشلرينده يئني ائستئتيک ائلئمئنتلره يئر وئرميش اولسا دا نازي دؤورو فيلملري عومومي اولاراق تبليغات آغيرليقلي اولموشدور. [123]


1970 و 80-جي ايللر بويونجا، وولکئر سجهلؤندورفف، wئرنئر هئرزوگ، يم ئندئرس و راينئر ئرنئر فاسسبيندئر کيمي يئني آلمان سينئماسي رئژيسسورلاري، اکثريتله ائتديکلري تهريکئديجي فيلملرله بين الخالق آرئنادا قربي آلمانييا کينوسونون ايره‌ليله‌مه‌سينه مانع اولموشلار. [124]

داها ياخين دؤورده‌کيفيلملر اولان گوود بيئ لئنين! (2003)، ديوارا قارشي (2004) و دئر اونتئرگانگ (چؤکوش) (2004) بين الخالق ايجتيماعيتده اهميتلي اوغورلار قازانميشلار. ان ياخشي خاريجي ديلده فيلم آکادئمييا موکافاتي، آلمان ايستحصاللاري اولان، 1979-جو ايلده ديئ بلئجهتروممئل (تئنئکئ ترامپئت) آ، 2002-جي ايلده ايرگئندو اين آفريکا (افريکانين هئچ بير يئريند) يئ و 2007-جي ايلده داس لئبئن دئر آندئرئن (باشقالارينين حياتي) آ گئتميشدير. [125] ان تانينان آلمان آکتيورلاري مارلئنئ ديئتريجه، کلاوس کينسکي، هاننا سجهيگوللا، آرمين موئللئر-ستاهل، ژورگئن پروجهنو و توماس کرئتسجهمانن.

1951-جي ايلدن بو يانا هر ايل تشکيل ائديلن بئرلين فيلم فئستيوالي، دونيانين قاباقدا گلن فيلم فئستيوالي آراسيندادير. دونيانين هر يئريندن گلن فيلملري قييمتلنديرمک اوزره بين الخالق بير مونصيف ايشتيراک ائدر و قازانانلار قيزيل و گوموش آيي ايله موکافاتلانديريلار. [126] هر ايل تشکيل ائديلن آوروپا فيلم موکافاتلاري مراسيمي، هر ايکي ايلده بير آوروپا فيلم آکادئميياسينين (ئفا) اولدوغو شهر اولان بئرلينده تشکيل ائديلمکده‌دير. پوتسدامداکي بابئلسبئرگ ستودييالاري، دونياداکي گئنيش ميقياسلي فيلم ستودييالارينين ان کؤهنه‌سينين و بين الخالق فيلم ايستحصاللاري اوچون بير مرکز حاليندادير.

===ایدمان ===
[[Şəkil:Michael Schumacher-I'm the man (cropped).jpg|thumbnail|left|140 px|<div style="text-align: center;">[[Michael Schumacher]] yedi defa [[Formula 1]] şampiyonluğu kazanmıştır.</div>]]
ایدمان، آلمان حیاتی‌ندا اهمیت‌لی بیر یئر توتماقدا‌دیر. ییرمی یئددی میلیون آلمان بیر ایدمان کلوبونا عضوودور و بونون یانیندا اون ایکی میلیون آدام فردی اولا‌راق بیر فعالیتی تعقیب ائدیر. [127] فوتبول، ا​​ن مشهور ایدمان ساحه‌سی‌دیر. 6،3 میلیون رسمی اوزوویله آلمان فوتبول فئدئراسیاسی (دئوتسجهئر فوßبالل-بوند)، دونیادا اؤز نؤوونده ان گئنیش تشکیلات تشکیلات‌دیر. [127] بوندئسلیگا دونیا‌داکی بوتون پروفئسسیونال ایدمان لیقا‌لاری آراسیندا ان چوخ تاماشاچی اورتالاماسینا صاحب لیگ‌دیر. آلمانیا میللی فوتبول کومانداسی 1954، 1974 و 1990 ایللرینده فیفا دونیا کوبوکونو و 1972، 1980 و 1996 ایللرینده ده آوروپا فوتبول چئمپیوناتینی قازانمیش‌دیر. آلمانیا، فیفا دونیا کوبوکونا 1974 و 2006 ایللرینده و اوئفا آوروپا فوتبول چئمپیوناتینا دا 1988-جی ایلده ائو صاحب‌لیگی ائتمیش‌دیر. ان موفقیت‌لی و مشهور فوتبولچولاری فرانز بئجکئنباوئر، گئرد موللئر، ژورگئن کلینسمانن، لوتهار ماتتهاوس و اولیوئر کاهن‌دیر. تاماشاچی‌لار آراسیندا مشهور اولان دیگر ایدمان بوداق‌لاری دا هندبول، وولئیبول، باسکئتبول، ​​بوز هوکئیی و تئنیستیر. [127]
[[Şəkil:AllianzArenaSunset.jpg|thumbnail|sol|200px|<div style="text-align: center;">[[Allianz Arena]], [[Bayern Münih]]'in iç saha maçlarına ev sahipliği yapar ve [[2006 FIFA Dünya Kupası|2006 Dünya Kupası]]'nda kullanılmış stadlardandır.</div>]]
آلمانیا دونیادا موهرریک‌لی ایدمان نؤو‌لری‌نین بیرینده قاباقجیل اؤلکه‌لردن بیری‌دیر. یاریش قازانان آوتوموبیل‌لر، کوماندا‌لار و سوروجولر آلمانیا‌دان چیخماقدا‌دیر. تاریخ‌دکی ان موفقیت‌لی فورمولا 1 پیلوتو اولان میجهائل سجهوماجهئر، کاریئری بویونجا بیر چوخ اهمیت‌لی موتورسپورلاری رئکوردلارا ایمضا آتمیش‌دیر و 1946-جی ایلدن بو یانا تشکیل ائدیلن فورمولا 1ده ان چوخ یاریش و چئمپیونلوق قازانان پیلوت وضعیتینده‌دیر. تاریخ‌دکی ان چوخ قازانان ایسپورجولاردان بیری اولوب، میلیارد دول‌لارلیق بیر ثروته مالیک‌دیر. [128] بی ام وئ و مرسدس ایستئهسالچی‌لاری موهرریک‌لی ایدمان نؤو‌لری‌نین بیرینده قاباقجیل تاکیم‌لاردان‌دیر. فرانسادا هر ایل تشکیل ائدیلن حؤرمت‌لی یاریش بیر تشکیلاتی اولان لئ مانس 24 ساعتی پورسجهئ 16 دفعه قازانمیش‌دیر. [129]

آلمان ایدمانچی‌لاری بوتون زامان‌لار اولیمپیا اویون‌لاری مئدال سیرالاماسیندا شرقی و قربی آلمانیا بیرلیکده دئغئرلئندیریلدیغینیدئ اوچونجو سیرادا اولا‌راق اولیمپیا اویون‌لاریندا ان موفقیت‌لی اؤلکه‌لری آراسیندا وار. 2008 یاز اولیمپیادا‌لاریندا آلمانیا مئدال سیرالاماسیندا بئشینجی سیرادا اولارکن [130] 2006 قیش اولیمپیادا‌لاریندا ایلک سیرادا ایشتیراک ائتمیش‌دیر. [131] آلمانیا 1936-جی ایلده بئرلین و 1972-جی ایلده دا مونیه اولماق عذره یای اولیمپیا اویون‌لارینا ایکی دفعه ائو صاحب‌لیگی ائتمیش‌دیر. قیش اولیمپیا اویون‌لاری دا 1936-جی ایلده باویئرانین اکیز شهرلری اولان گارمیسجه و پارتئنکیرجهئندئ رئاللاشدیریلمیش‌دیر.

===آلمان متبخی ===
[[Şəkil:Black_Forest_gateau.jpg|thumbnail|left|200px|<div style="text-align: center;">Bir ''Schwarzwälder Kirschtorte'' (Kremalı pasta çeşidi).</div>]]
آلمان متبخی، بؤلگه‌دن بؤلگه‌یه فرق‌لی‌لیک گؤسترمکده‌دیر. باویئرا و سوابیانین جنوب بؤلگه‌لری بونا نومونه‌دیر. بو بؤلگه‌لرین متبخ مدنیتی؛ آوستریا و ایسویچرئنینکینئ بنزردیر. دونوز اتی، مال اتی و ائو حیوان‌لاری اتی ایله ائدیلن یئمک نؤو‌لری آلمانیادا ایستئهلاک ائدیلن یئمک‌لرین قاباقدا گلن‌لری‌نین. خصوصیله دونوز ائتینین آلمان موتفاغینداکی یئری خصوصی‌دیر. [132] آز قالا بوتون بؤلگه‌لرده، یئمک‌لر سوسیس‌لی یئییلیر. آلمانیادا 1500‌لرده چوخ سوسیسکا نؤوو چیخاریلماقدا‌دیر. ان مشهور تروزلر کارتوف، کلم، کؤک، شالغام، ایسپاناق و پاخلانی. [133] اورقانیک قیدا ساتیشی بیر بازار حالینا گلمیش‌دیر و ساتیلان مهسوللارین% 3.0 'ونو بو قروپ قیدا‌لار اولوشتورور.بو بیر ترئند حالیندا یوکسلمکده‌دیر. [134]

مشهور بیر آلمان دییش بئله دئمکده‌دیر: "ناهار بیر ایمپئراتور، گونورتا یئمیی بیر کرال و آخشام یئمیی بیر کاسیب کیمی‌دیر." ناهار عمومیتله تاخیل‌لی یئمک‌لرله و بال یا دا رئچئل‌لی چؤرکله ائدی‌لر. آلمان‌لارین بیر قیسیمی ناهاردا سویوق یئمک‌لری یا دا پئن‌دیرلی چؤریی سئچیم ائدیر. [135] اؤلکه‌ده 300-دن چوخ چؤرک نؤوو سوبا‌لاردا ساتیلماقدا‌دیر. [136]
[[Şəkil:Buffet Germany.jpg|thumbnail|sol|200px|<div style="text-align: center;">Tipik bir peynir ve soğuk yemek servisi</div>]]
باشقا اؤلکه‌لردن گلن ایممیقرانت‌لار سایه‌سینده، آلمان متبخی و گونده‌لیک یئمک وردیش‌لری بیر چوخ متبخ‌دن تسیرلنمیش‌دیر. پیززا و ماکارون کیمی ایتالیان یئمک‌لری، دؤنر کیمی تورک و عرب یئمک‌لری خصوصیله بؤیوک شهرلرده اولدوقجا مشهور اولا‌راق ساتیلماقدا‌دیر. بئینلخالق بورگئر زنجیرلری و چین رئستورانت‌لار اؤلکه‌نین بیر چوخ یئرینه یاییلمیش‌دیر. هیند، یاپون و دیگر آسیا موتفاک‌لاری‌نین پوپولئریتئسی آرتماقدا‌دیر. یوکسک پروفیل‌لی دوققوز آلمان رئستوران، رئستورانت‌لار بئینلخالق دئرئجئلئندیرئن میجهئلین رهبری طرفین‌دن اوچ اولدوزلو اولا‌راق اعلان ائدیلمیش‌دیر. یئنه 15 رئستوران ایکی اولدوز آلمیش‌دیر. [137]

شرابین اؤلکه‌نین بیر چوخ سئقمئنتینده مشهور اولماسینا باخمایا‌راق آلمانیانین میللی ایچکی‌سی پیوه اولا‌راق بیلینمکده‌دیر. آلمانیادا آدام باشینا پیوه ایستئهلاکی ایللره گؤره دوشمه‌سینه باخمایا‌راق، آدام باشینا ایللیک 116 لیتر ایله اوست سیرالارداکی یئرینی قوروماقدا‌دیر. [138] 18 قرب اؤلکه‌سی اوزرینده ائدیلن آراشدیرما‌لار نتیجه‌سینده آلمانیا؛ آدام باشینا ایسپیرت‌سیز ایچکی ایستئهلاکی مؤوضوسوندا 14.، آدام باشینا مئیوه سویو ایستئهلاکیندا ایسه 3. اولموش‌دور. [139] بون‌لارین خاریجینده، مینئرال‌لارلا سو و سجهورلئ (مئیوه سویو ایله قاریشدیریلمیش) آلمانیادا چوخ مشهوردور.

===جمعیت ===
[[Şəkil:Claudia_Schiffer_in_London.jpg|thumbnail|left|140px|<div style="text-align: center;">Almanya'nın dünya çapında [[Ulusal Marka Göstergesi|olumlu tanınmışlığı]] vardır. ([[Claudia Schiffer]], model)</div>]]
2006 دونیا کوبوکون‌دان بری، اؤلکه‌نین ایمیجی داخی‌لی و خاریجی دونیادا دییشمیش‌دیر. [140] بو تورنیردن سونرا، ایللیک ائدیلن میللی مارکا گؤسترمکله آراشدیرماسینا آلمانیا اوست سیرا‌لارا تیرمانمیش و 2008-جی ایلده لیدئرلییه چاتمیش‌دیر. 20 فرق‌لی اؤلکه‌دن اینسان‌لارا اؤلکه‌نین تانینمیش‌لیغی؛ مدنیت، سیاست، ایخراجات، اؤلکه‌نین اینسان‌لاری، اؤلکه‌یه توریزم، ایممیقرانت‌لارین ماراغینی چکمه و اینوئستیسیا‌لار باخیمین‌دان سوروشولموش‌دور. [141] بیر باشقا قلوبال دوشونجه آراشدیرماسی ببج طرفین‌دن ائدیلمیش و نتیجه‌ده آلمانیانین، 22 قاباقدا گلن اینوئستور اؤلکه‌سی آراسیندا ان موسبت تأثیره صاحب اؤلکه اولدوغو اورتایا چیخمیش‌دیر. % 56لیک بؤیوک بیر قروپ اؤلکه حاقیندا موسبت دونیاگؤروشونه ساهیبکن،% 18لیک بیر قیسیم اؤلکه‌یه منفی باخماقدا‌دیر. [142] [143] 

آلمانیا قانونی و اجتماعی اولا‌راق هوموسئکسوال‌لارا قارشی تولئرانس‌لی‌دیر. عائله بیرلیکده‌لییه 2001-جی ایلدن بری ایجازه وئریلیر. [144] گئیلئر و لئزبیئنلئر قانونی اولا‌راق یولداش‌لاری‌نین بیولوژی اوشاق‌لارینی اؤولادلیغا گؤتوره بیلر (اؤگئی اوشاق اولا‌راق). ایکی بؤیوک آلمانیا شهری‌نین بلدیه باشچی‌سی، گئی اولدوژک‌لارینی اعلان ائتمیش‌دیر. [145] 

[[Şəkil:Neuschwanstein Castle panorama.jpg|thumbnail|sol|240px|<div style="text-align: center;">Alman toplumu tatillere oldukça para ayırmaktadır.([[Neuschwanstein|Neuschwanstein Şatosu]])</div>]]

20. عصرین سون اون ایل عرضینده آلمانیا، ایممیقرانت‌لارا قارشی موقع‌ینی دییشدیرمیش‌دیر. 90-جی ایللرین اورتاسینا قدر اومومی دوشونجه آلمانیانین بیر کؤچ اؤلکه‌سی اولمادیغی ایستیقامتینده ایدی. بونا قارشی اها‌لی‌نین 10%-ی آلمان اولمایان کس‌لردن میدانا گلمکده ایدی. گاستاربئیتئرلارین (ماوی یاخا‌لی، قوناق ایشچی) اؤلکه‌یه گیریشی‌نین بیتمه‌سین‌دن سونرا، بو سیغینماجی‌لار تولارئ ائدیلدی‌لر. حال-حاضردا حکومتین و آلمان جمعیتی‌نین دوشونجه‌سی نظارت آلتیندا ایختیساس‌لی ایممیقرانت‌لارین اؤلکه‌یه گلیشی‌نین قبول ائدیله بیلر اولدوغودور. [146] 1984-جو ایلده 4،4 میلیون اولان آلمانیادا یاشایان خاریجی اها‌لی‌سی، 2008-جی ایلده 7،3 میلیونا چیخمیش‌دیر. [147] 

2005-جی ایلدکی 58 میلیارد آورو تتیل هارجاماسییلا آلمانیا، بو مؤوضودا بیرینجی اولموش‌دور. ان مشهور گزینتی یئرلری آوستریا، [[ایسپانیا]]، ایتالیا و فرانسا‌دیر. [148]

== آیریجا باخ ==
== بیبلییوگرافی ==
== خاریجی کئچیدلر ==




== شئکیللر==
<gallery>
Şəkil:Hintersee.jpg|[[Bavariya]]da [[Alp dağları]]nın mənzərəsi
Şəkil:Hohenschwangau von Neuschwanstein.jpg|[[Bavariya]]da 12-ci əsrdə tikilmiş kral qəsri
Şəkil:Blick-über-den-Teutoburger-Wald1.jpg|Tevtoburqda meşə görüntüsü
Şəkil:Ulm public library above.jpg|[[Ulm]] şəhərində kitabxana
Şəkil:Windgermany.JPG|Almaniyada Külək Elektrik Stansiyası
Şəkil:Allianz Arena Pahu.jpg|[[Münhen]]də stadion
Şəkil:Heidelberg Germany 10082005 Main Street.jpg| [[Heydelberq]] şəhərin mərkəz hissəsi
</gallery>

== قايناق ==
{{İstinad siyahısı|2}}
{{Latın|Almaniya}}
{{Avropa ölkələri}}
{{Aİ}}
{{NATO}}
{{Vilayətlər (Almaniya)}}

[[Kateqoriya:Almaniya]]
[[Kateqoriya:Avropa]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]
[[Kateqoriya:Böyük səkkizlik ölkələri]]

{{Link FA|af}}
{{Link FA|hr}}
{{Link FA|mr}}
{{Link FA|vi}}
{{Link FM|en}}
{{Link FM|gv}}
{{Link FM|lv}}
{{Link FM|nah}}
{{Link FM|pt}}
{{Link FM|tr}}
{{Link FM|vi}}
{{Link FM|yi}}
{{Link GA|da}}
{{Link GA|eo}}
{{Link GA|es}}
{{Link GA|lt}}