Difference between revisions 2339388 and 2601099 on azwiki

< previous diff
next diff >
آوروپا ایتتیفاقی
{{Seçilmiş məqalə}}
{{Rtl}}
{| border=1 align=left cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em;
|+<big>'''آوروپا ایتتیفاقی'''<br>'''Avropa İttifaqı'''<br>'''European Union '''</big>
|-
| style="background:#efefef;" align="center" colspan="2" |
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0"
|-
| align="center" width="240" | [[&#350;&#601;kil:Flag of Europe.svg|240px|آوروپا ایتتیفاقی بایراغی]] ||
|-
| align="center" width="240" rowspan="2" height="130" | [[&#350;&#601;kil:EU27_on_a_globe.svg|240px]]||
|}
|-
| align="center" colspan="2" |[http://europa.eu/ '''رسمی سایتی''']
|-
| align="center" colspan="2" |'''شوعار''' :In varietate concordia،Latince<br/>''<ref name="EU-Symbols">{{cite web| title= Symbols of the EU| url = http://europa.eu/abc/symbols/index_en.htm| publisher=[[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]]| accessdate = 2008, [[1 Eylül]]}}</ref>چئشیدلی‌لیک‌ده بیرلیک''
|-
| '''مارش''' ||سئوینجه تعریف<ref name="EU-Symbols"/>
|-
| '''نوع''' || [[رئجیونال ]]
|-
| '''یارانما تاریخی''' || 23 اییول 1952
|-
| '''مرکزی''' ||[[لوکزامبورق]]،[[بروکسئل]]
|-
| '''نوفوس''' || 497,198,740
|-
| '''عوضولری''' ||27 عوضو
|-
|}

'''آوروپا ایتتیفاقی''' و یا '''آوروپا بیرلیگی''' <ref>Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, 2005, s.770</ref>([[اینگیلیسجه]]:European Union)  دؤولتی بیرلش‌دیرن دؤولت‌لر اوستو و عینی زاماندا دؤولت‌لرآراسی ایقتصادی و سیاسی تشکیلات.

آوروپا ایتتیفاقی یادا قیساجا آ.ا(EU)، ایگیرمی یئددی عوضو اؤلکه‌دن عیبارت اولان و تورپاق‌لاری بؤیوک اؤلچوده آوروپا قیطعه‌سینده اولان سیاسی و ایقتیصادی بیر تشکیلاتلانمادیر. 1992-جی ایل‌ده، آوروپا ایتتیفاقی موقاویله‌سی اولا‌راق دا بیلینن ماستریخت آنلاشماسی‌نین قووه‌یه مینمه‌سی نتیجه‌سینده، وار اولان آوروپا ایقتیصادی ایتتیفاقینه یئنی وظیفه و مسولییت ساحه‌لری یوکلنمه‌سی‌له قورولموش‌دور. تخمینن 500 میلیونلوق اهالی‌سی‌له آوروپا ایتتیفاقی، دونیا اؤلکه‌لری‌نین عومومی داخیلی محصول (نومینال / اسمی) گؤره سیرالانماسین‌دان نومینال عومومی داخی‌لی حاصیلاسی‌نین% 30 حیسسه‌سی‌نی مئیدانا گتیرر. (16.8 تریلیون آبش $)<ref name="GDP IMF">{{Cite web | url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/01/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2008&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=998&s=NGDPD%2CPPPGDP&grp=1&a=1&pr.x=46&pr.y=7 | title= IMF GSYİH | accessdate = 2008, [[25 iyun]] | publisher= www.imf.org }}</ref>

آوروپا ایتتیفاقی، بوتون عوضو اؤلکه‌لری باغلایان ایستاندارد قانون‌لار واسیطه‌سی‌له، اینسان، اشیا، خیدمت و سرمایه دؤورانی (آخینی-جریانی) آزادلیق‌لاری‌نی ایحاطه ائدن بیر اورتاق بازار (تک بازار) اینکیشاف ائتدیرمیش‌دیر.<ref name="Europa Internal Market">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/internal_market/index_en.htm | title= The EU Single Market: Fewer barriers, more opportunities | accessdate = 27 Kasım 2007, | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Europa]], European Commission }}{{Cite web | url = http://europa.eu/pol/singl/index_en.htm | title= Activities of the European Union: Internal Market | accessdate = 29 Haziran 2007 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Europa]] }}</ref> بیرلیک ایچینده کند تصرروفاتی، بالیق‌چی‌لیق و رئجیونال اینکیشاف سیاست‌لرین‌دن عیبارت اولان اورتاق بیر تیجارت سیاستی اولونور. <ref name="Farah">{{Cite web | url = http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=916768 | title= Five Years of China WTO Membership. EU and US Perspectives about China's Compliance with Transparency Commitments and the Transitional Review Mechanism | accessdate= 2007, [[25 Ocak]] | publisher= [[Social Science Research Network]] | date= 2006 | first = Paolo | son= Farah }}</ref> بیرلیگه عوضو اؤلکه‌لرین اون بئشی، آورو (یورو) آدی‌ایله خاطیرلانان اورتاق پول واحیدی ایستیفاده ائتمه‌یه باشلامیش‌دیر. آوروپا ایتتیفاقی، عوضو اؤلکه‌لرینی دونیا تیجارت تشکیلاتینا، گ.8 (G8 -8 بویوك دوولت‌لرین قورپو) زیروه‌لرینده و بیرلشمیش میللت‌لرده تمثیل ائده‌رک خاریجی سیاستینده‌ده رول اویناییر. ایتتیفاقین ایگیرمی یئددی عوضوون‌دن ایگیرمی بیری ناتو-نون دا عوضوودور. شئنگئن (Schengen) موقاویله‌سی اویغون اولا‌راق بیرلیک عوضوو اؤلکه‌لر آراسیندا پاسپورت ایداره‌سی‌نین قالدیریلماسینین دا آراسیندا اولدوغو بیر چوخ محکمه مؤوضوع و داخیلی ایش‌لری تنظیم‌لمه‌لرینده آوروپا ایتتیفاقی‌نین پایی اولور.<ref name="Internal borders"> {{Cite web | url = http://ec.europa.eu/justice_home/fsj/freetravel/frontiers/fsj_freetravel_schengen_en.htm | title= Abolition of internal borders and creation of a single EU external frontier | accessdate = 2007-[[24 yanvar]] | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2005 }}</ref>

آوروپا ایتتیفاقی، دؤولت‌لر آراسی و چوخ میللت‌لی بیر مئیدانا گلمه‌دیر. بیرلیک ایچینده کیمی مؤوضوع‌لاردا دؤولت‌لر آراسی راضیلاشما و فیکیر ایتتیفاقی لازیم‌دیر. آنجاق موعه‌ییه‌ن وضعیت‌لرده میللت اوستو رهبرلیک اورقان‌لاری، عوضو‌لرین موقاویله‌سی اولما‌دان دا قرارا وئره بیلر. آوروپا ایتتیفاقی‌نین بو تیپ حاق‌لارا صاحیب اهمیت‌لی رهبرلیک واحیدلری آوروپا کومیسسیاسی، آوروپا پارلامئنتی، آوروپا ایتتیفاقی شوراسی، لیدئرلر ساممیتی (اجلاس سران)، آوروپا عدالت محکمه‌سی و آوروپا مرکزی بانکی‌نین پارلامئنتی، آوروپا ایتتیفاقی وطنداش‌لاری بئش ایل‌دن بیر سس وئرمه اوصولوایله سئچرلر.

آوروپا ایتتیفاقی‌نین تمل‌لری 1951-جی ایلده، آلتی اؤلکه‌نین ایشتیراکی ایله یارادیلان آوروپا کؤمور و پولاد ایتتیفاقی‌نین و 1957 روما سازیشینه اساس‌لانیر. او دؤوردن بو یانا، بیرلیک یئنی عوضو‌لرین ایشتیراک‌لاری‌یلا اؤلچو اولا‌راق بؤیوموش؛ وار اولان صلاحییت‌لرینه یئنی وظیفه و مسولییت ساحه‌لری علاوه ائده‌رک ده گوجونو آرتیرمیش‌دیر. عوضو دؤولت‌لر دئکابر 2007-جی ایل‌ده، ایتتیفاقین بو گونه قدر ائتدیگی موقاویله‌لر و قانونی قورولوشونو یئنیلمک و یاخشی‌لاش‌دیرماق مقصدی‌له لیسبون موقاویله‌سی ایمضالانمیش‌دیر. لیسبون سازیشی‌نین تصدیق‌لنمه و عمله گیرمه پروسئسی‌نین 2008-جی ایلین ایچینده اولماسی اونگورولموش‌سه (تجویز)ده ایرلاندیادا، موقاویله‌نین تصدیق‌لنمه‌سی اوچون ائدیلن خالق‌اویلاماسی‌نین (رئفراندوم/همه‌پرسی) ایلک مرحله‌ده منفی نتیجه‌لنمه‌سی قبول موددتینی گئجیک‌دیرمیش‌دیر.
== ایتتیفاقین کئچمیشی ==
===آوروپا کومور و پولاد ایتتیفاقی===
ایکینجی دونیا دویوشو سونراسی عیبارت اولان سیاسی هاوا قرب‌آوروپادا بیرلیک و برابرلیک کولک‌لری استیرمه‌یه باشلادی. بودا بیر چوخ آدام طرفین‌دن، آوروپایا بویوک ضررلر وئرن حددین‌دن آرتیق میللییت‌چیلیک دوشونجه‌لرین‌دن بیر قاچیش یولو اولاراق گورولوردو.<ref>{{Cite web | url = http://www.ena.lu/?doc=242&lang=3 | title= The political consequences | accessdate = 2007-5 Eylül | coauthors= [[European NAvigator]] }}</ref> بو دوشونجه‌لرله بیرلیک‌ده ۱۹۵۱-جی ایل‌ده، ایلک مووففقییت‌ه چاتان آوروپا داخیلی ایش ایتتیفاقی اولان، آوروپا کومور و پولاد ایتتیفاقی تکلیفی گل‌دی. بو مئیدانا گلمه‌نین اساس مقصدی، باش‌دا فرانسا و قرب آلمانییا اولماق اوزره عوضولری آراسین‌دا کومور و پولاد ائندوستری‌لری‌نین (صنايئع) رهبرلیگینی بیر آرایا گتیرمک‌ایدی. بونون قورولوش سببی، دوورون ان اهمییت‌لی صنایئع خام‌مال‌لاری (مواد اوليه) اولان کومور و پولاددان یارانا بیله‌جک هر هانسی بیر موباحیثه‌نین قارشی‌سی‌نین آلینماسی و بونا باغلی اولاراق ایکی اولکه آراسین‌داکی اولابیله‌جک بیر دویوشون مانیعه توره‌دیلمه‌سی‌نین. بو ایش ایتتیفاقی‌نین قوروجولاری ائتدیک‌لرینی «آوروپا ایتتیفاقین‌دان ایلک آددیم» اولاراق نییت‌لدی‌لر.<ref>{{Cite web | url = http://europa.eu/abc/symbols/9-may/decl_en.htm | title= Declaration of 9 May 1950 | accessdate = 2007-5 Eylül | coauthors= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref> ایتتیفاقین دیگر قوروجو عوضولری ایتالییا و بئنئلوکس اولکه‌لری: بئلچیکا، هوللاندییا و لوکزامبورق ایدی.<ref name="Europa History 45-59">{{Cite web | url = http://europa.eu/abc/history/1945-1959/index_en.htm | title= A peaceful Europe - the beginnings of cooperation | accessdate = 2007-06-25 | coauthors= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref>

===آوروپا بیرلیک‌لری===

۱۹۵۷-جی ایل‌ده ایکی یئنی بیرلیک دا‌ها یارادیل‌دی: گومروک ایتتیفاقی عملییات‌لارینی تأمین ائدن آوروپا ایقتیصادی ایتتیفاقی و نووه ائنئرژی ایش‌لری ایجرا ائتمک اوچون قورولان آوروپا آتوم ائنئرژی‌سی ایتتیفاقی (ئوراتوم).<ref name="Europa History 45-59"/> ۱۹۶۷-جی ایله گلین‌دیگین‌ده ایمضالانان بروکسئل موقاویله‌سی‌ایله وار اولان ۳ بیرلیک آوروپا بیرلیک‌لری یادا دا‌ها مشهور فورماسی‌ایله آوروپا ایتتیفاقی (ات) آدی‌ایله تک بیر دام آلتین‌دا توپلاندی.<ref name="ENA Merge">{{Cite web | url = http://www.ena.lu?lang=2&doc=473 | title= Merging the executives | accessdate = 2007-25 Haziran | coauthors= [[European NAvigator]] }}</ref>

۱۹۷۳-جی ایل‌ده آوروپا بیرلیک‌لری دانیمارکا، ایرلاندییا و بیرلشمیش کرال‌لیغین‌دا ایچینه آلیناراق گئنیشله‌مه یولونا گئت‌دی.<ref name="ENA First enlargement">{{Cite web | url = http://www.ena.lu?lang=2&doc=555 | title= The first enlargement | accessdate = 2007-06-25 | coauthors= [[European NAvigator]] }}</ref> بو اولکه‌لرده ایلک ایشتیراک آپاریلان دانیشیق‌لار زامانی نوروئچ‌ایله‌ده موزاکیره اوتورولدو. آنجاق اولکه‌ده تشکیل ائدیلن خالق‌اوی‌لاماسی (رئفراندوم) نتیجه‌سین‌ده ایشتیراک ایستگی ردد ائدیلین‌جه، نوروئچ ایتتیفاقین خاریجین‌ده قال‌دی. 

آوروپا پارلامئنتی‌نین عوضولری آراسین‌دا ایلک دئموکراتیک، بیرباشا سئچکی‌لر ۱۹۷۹-جو ایل‌ده رئال‌لاش‌دیریل‌دی.<ref name="ENA New Parliament">{{Cite web | url = http://www.ena.lu?lang=2&doc=571 | title= The new European Parliament | accessdate = 2007-06-25 | coauthors= [[European NAvigator]] }}</ref> بون‌لار آوروپالی‌لارا آوروپا پارلامئنتی میللت وکیل‌لرینی سئچمه‌لری مووضوع‌سون‌دا ایمکان تأمین ائدن و آیری‌جا بین‌الخالق سویییه‌ده ائدیلن ایلک سئچیم‌لردی.

یونانیستان، ایسپانییا و پورتوقالییا بیرلیگه ۱۹۸۰-جی ایل‌لرده قاتیل‌دیرلار.<ref name="ENA Enlargement negotiations">{{Cite web | url = http://www.ena.lu?lang=2&doc=6525 | title= Negotiations for enlargement | accessdate = 2007-06-25 | coauthors= [[European NAvigator]] }}</ref> ۱۹۸۵-جی ایل‌ده ایمضالانان شئنگئن سازیشی عوضو دوولت‌لرین بیر چوخو آراسین‌دا سرحدده پاسپورت ایداره‌سی اولمادان سفر ائده بیلمه ایمکانینی تأمین ائت‌دی.<ref name="Europa History 90-99">{{Cite web | url = http://europa.eu/abc/history/1990-1999/index_en.htm | title= A Europe without frontiers | accessdate = 2007-06-25 | coauthors= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref> ۱۹۸۶-جی ایل‌ده آوروپا بایراغی ایستیفاده ائدیلمه‌یه باشلان‌دی و لیدئرلر آوروپا تک سندینی ایمضالادیرلار. بونون‌لا بیرلیک‌ده ایتتیفاقین قرار آلما مئکانیزمی‌نین گئنیشله‌مه‌سی، تیجارت عملییات‌لاردا مانیعه و فورمال (رسمی) آزالدیلماسی و دا‌ها ایره‌لی بیر آوروپا سییاسی ایش‌ایتتیفاقی تشکیلاتی یارادیلماسی تأمین ائدیل‌دی.

===آوروپا ایتتیفاقی===
[[Şəkil:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|thumb|left|دمیر پرده‌نین داغیلماسی، ایتتیفاقین شرقه دوغرو گئنیشلنمه‌سینه ایمکان وئردی (بئرلین دیواری).]]
۱۹۹۰-جی ایل‌ده دمیر پرده‌نین ییخیلماسی‌ایله کوهنه شرق آلمانییا، بیرلش‌میش یئنی آلمانییانین بیر حیسسه‌سی کیمی بیرلیگه قاتیل‌دی.<ref name="Europa History 80-89">{{Cite web | url = http://europa.eu/abc/history/1980-1989/index_en.htm | title= 1980-1989 The changing face of Europe - the fall of the Berlin Wall | accessdate = 2007-06-25 | coauthors= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref> شرق آوروپایا دوغرو رئال‌لاش‌دیریلان گئنیشله‌مه‌ایله بیرلیک‌ده، بیرلیگه قوشولماق نامیزد اولکه‌لره تطبیق مقصدی‌ایله کوپئنهاگ کریتئرلری‌نین قبول ائدیلمه‌سی اوزرینه گوروش ایتتیفاقینه چاتیل‌دی.

۷ فئورال ۱۹۹۲ تاریخین‌ده مااستریخت موقاویله‌سی قوووه‌یه میندی.<ref>{{Cite web | url = http://europa.eu/scadplus/treaties/maastricht_en.htm |title=Treaty of Maastricht on European Union | accessdate = 2007-10-20 | coauthors= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | iş = Activities of the European Union }}; {{cite book |son=Craig |first=Paul |coauthors=Grainne De Burca , P. P. Craig |title=EU Law: Text, Cases and Materials |year = 2006 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-927389-8 |sayfalar=p15 }}</ref> بو آندلاشما ایلک دفعه آوروپا ایتتیفاقی تئرمینینی ایستیفاده ائت‌دی و اوچ سوتون آدینی وئردیگی تطبیق ساحه‌سینی باشلاد‌دی. بوگون‌کی آوروپا ایتتیفاقی تئرمینی، کئچمیش‌ده آوروپا بیرلیک‌لری‌نین وظیفه ساحه‌سینه گیرن سییاست و میللت‌اوستو عملییات‌لاری ایحاطه ائدن بیرینجی سوتونا یولداش دوشور. ایکینجی و اوچونجو سوتون‌لارسا ایتتیفاقین خاریجی سییاستی‌ایله داخیلی ایش‌لریله علاقه‌دار، دا‌ها چوخ دوولت‌لر آراسی سویییه‌ده ایش‌ایتتیفاقی تقدیم ائدیر. گونده‌لیک دانیشیق دیلین‌ده آوروپا ایتتیفاقی تئرمینی، آوروپا ایتتیفاقی اوچون‌ده ایستیفاده ائدیلمک‌ده‌دیر و ایتتیفاقین بیرینجی سوتونونون بیر عوضوو اولاراق آوروپا ایتتیفاقی آدی، نظرده توتولدوغو تاریخ‌ده قوووه‌یه گیره‌جک اولان لیسبون موقاویله‌سی‌ایله بیرلیک‌ده ایستیفاده‌دن قالخاجاق.

بیرلیگه ۱۹۹۵-جی ایل‌ده، آوسترییا، ایسوئچ و فینلاندییا قاتیل‌دی. ۱۹۹۷-جی ایل تاریخ‌لی [[آمئستئردام]] آندلاشماسی، مااستریخت آندلاشماسی‌نین دئموکراتییا و خاریجی سییاست باشلیق‌لاردا یاخشی‌لاشدیرمالار ائتمک اوچون ایمضالانیب. آمئستئردام آندلاشماسینی ۲۰۰۱-جی ایل‌دن‌ایجه آنلاشماسی ایزله‌دی و بودا ایتتیفاقین شرق ایستیقامت‌لی گئنیشلن‌مه‌سینه یئنی ویزیونلار قازان‌دیرماق آدینا روما و مااستریخت آندلاشمالاری‌نین اوزرین‌ده تنظیم‌لمه‌لر ائت‌دی.

۲۰۰۲-جی ایل‌ده اون‌ایکی عوضو اولکه «آورو» آدلی اورتاق بیر پول واحیدی منیم‌سه‌دی. اوگون‌دن بویانا، آورو ساحه‌سی دئییلن آورو ایستیفاده اولکه‌لر سایجا اون‌بئشی آش‌دی. ۲۰۰۴-جو ایل‌ده آوروپا ایتتیفاقی، اکثرییه‌ت‌ی کوهنه شرق بولوکو اولکه‌لرین‌دن اولان اون یئنی نامیزد اولکه‌نین‌ده بیرلیگه رسمی اولاراق قاتیل‌مالاری‌ایلا تاریخین‌ده‌کی ان بویوک گئنیشله‌مه‌یی گوردو.<ref name="Europa History 00">{{Cite web | url = http://europa.eu/abc/history/2000_today/index_en.htm | title= A decade of further expansion | accessdate = 2007-06-25 | coauthors= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref> اوچ ایل سونرا، بولقاریستان و رومینییادا بیرلیگه گیردی.<ref name="Europa History 00"/>

===کونستیتوسییاسی و لیسبون موقاویله‌سی===
۲۰۰۴-جو ایل‌ده [[روما]]دا، دا‌ها اوولکی بوتون موقاویله‌لری تک بیر سندده ییغاجاق آوروپا ایتتیفاقی کونستیتوسییاسی حاضیرلانماسینی نظرده توتان موقاویله ایمضالانیب. آنجاق بو کونستیتوسییا لاییحه‌سینی، فرانسا و هوللاندییادا تشکیل ائدیلن خالق‌اوی‌لامالارین‌دا (رئفراندوم) آلینان منفی نتیجه‌لردن اوتری دیگر اولکه‌لرده تطبیق اولونمادی و تصدیق ائتمه عملییاتی هئچ بیر زامان تامام‌لانمادی. بو سبب‌له بونون یئرین، ۲۰۰۷-جی ایل‌ده اوولکی موقاویله‌لری یئنی بیر کونستیتوسییایلا ده‌ییشدیرمک شرط‌‌لرینی یاخشیلاشدیرماغی نظرده توتان و ایصلاحات آندلاشماسی اولاراق خاطیرلانان لیسبون آندلاشماسی ایمضالاندی.<ref name="Europa Lisbon treaty">{{Cite web | url = http://europa.eu/lisbon_treaty/glance/index_en.htm | title= The Treaty at a glance | accessdate = 2008-06-25 | coauthors= www.europa.eu }}</ref>

قوناق اولکه‌لرده ائدیلن خالق‌اوی‌لامالاری نتیجه‌سین‌ده تصدیق‌لنسه، یانوار ۲۰۰۹دا قوووه‌یه گیرمه‌سی نظرده توتولان آندلاشما ایلک اولاراق اویلان‌دیغی (رئفراندوما قويولدوغو) ایرلاندییا رئسپوبلیکاسین‌دا ردد ائدیلین‌جه، پروسئسین گله‌جگینه باغلی گوزلمه‌لر بلیرسیزلش‌دی. ۲ اوکتیابر ۲۰۰۹ تاریخین‌ده یئنی‌دن حیاتا کئچیریلن سس‌وئرمه‌ده ایرلاندییا خالقی‌نین‌دا موثبت گوروش بیل‌دیرمه‌سی لیسبون موقاویله‌سی بوتون عوضو اولکه‌لر طرفین‌دن قبول گورموش اولدو و تطبیق موددتینه آلینماسی‌نین اولان بوتون مانیعه‌لر آرادان قالدیریل‌میش اولدو. موقاویله جبل‌الطارق و ساحه خوصوصی بولگه‌لرین‌ده‌ده اویلاندیق‌دان سونرا بو بولگه‌لر قارشی گوروش بیلدیرسه‌ده، بو بولگه‌لرین موقاویله موددعالاری‌نین خاریجین‌ده قالماسی شرطی‌ایله قوووه‌یه مینیر.

{{Rtl}}
==عوضو دوولت‌لر==
[[Şəkil:European Union map.svg|thumb|right|آوروپا ایتتیفاقی‌نین عوضو اولکه‌لری.]]
آوروپا ایتتیفاقی ایییرمی‌یئددی موستقیل دوولت‌دن عیبارت‌دیر. بون‌لار عوضو دوولت‌لر اولاراق بیلینن آلمانییا، آوسترییا، بیرلش‌میش کرال‌لیق (بویوک بریتانییا)، بئل‌چیکا (بئلژیک)، بولقاریستان، چئک رئسپوبلیکاسی، دانیمارکا، ائستونی‌یا، فینلاندییا، فرانسا، قیبریس، هوللاندییا، ایرلاندییا، ایسپانییا، ایسوئچ، ایتالییا، لاتوییا، لیتوا، لوکزامبورق، ماجاریستان، مالتا، لهیستان، پورتوقالییا، رومانی‌یا، اسلوواکی‌یا، اسلووئنی‌یا و یونانیستانین‌دیر.<ref>{{Cite web | url = http://europa.eu/abc/european_countries/index_en.htm | title= European Countries | accessdate = 2007-09-05 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref>

بیرلیگه قاتیلماغی گوزله‌ین ۵ نامیزد اولکه واردیر. بون‌لار: کورواسی‌یا، ایسلاندییا، مقدونییه رئسپوبلیکاسی، مونته‌نئگرو و تورکییه‌دیر. قربی بالکان اولکه‌لری آلبانییا، بوسنییا-هئرزئقووینا و صئربییا اولا بیله‌جک رسمی نامیزدلر اولاراق تعیین اولون‌موش‌دور.<ref name="Europa Enlargement">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/enlargement/countries/index_en.htm | title= European Commission - Enlargement - Candidate and Potential Candidate Countries | accessdate = 2007-06-26 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref> سون دوورده کوزووایادا بنزر بیر ستاتوس وئریل‌میش‌دیر.<ref name="EU Council on Kosovo">{{Cite web | url = http://www.consilium.europa.eu/ueDocs/cms_Data/docs/pressData/en/gena/98770.pdf | title= EU/Kosovo Factsheet | accessdate = 2007-03-27 | publisher= European Union - Delegation of the European Commission to the United States }}</ref>

آوروپا ایتتیفاقینه قاتیلابیلمک اوچون بیر اولکه ۱۹۹۳-جو ایل‌ده کوپئنهاگ لیدئرلر ساممی‌تین‌ده تعیین اولونان کوپن‌هاگ کریتئرلرینی تامامی‌ایله تأمین ائتمک وضعییتین‌ده‌دیر. بو اولچوت‌لر (مئعيارلار)، قانونون عالی‌لیگینه و اینسان حوقوق‌لارینا حورمت گوسترن ثابیت دئموکراتییا، بیرلیک عوضولری‌ایله رقابت ائده بیله‌جک سویییه‌ده موحکم اساس‌لی بیر ایقتیصادییات و آوروپا ایتتیفاقی قانون‌لارینی‌دا احتیوا ائدن عوضولوک شرط‌لری‌نین قبول ائدیلمه‌سینی طلب ائدیر. بیر نامیزد اؤلکه‌نین بو اولچوت‌لر عویوب اویمادیغی‌نین ده‌یه‌رلندیریلمه‌سی‌نین ائدیلمه‌سی شورانین وظیفه ساحه‌سی‌دیر.<ref name="Europa Enlargement">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/enlargement/countries/index_en.htm | title= European Commission - Enlargement - Candidate and Potential Candidate Countries | accessdate = 2007-06-26 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref>

ایتتیفاقین ایندی‌کی واخت‌دا وار اولان تعلیمات‌لاری، ۱۹۸۵-جی ایل‌ده قرین‌لندییا بیرلیک‌دن چکیلمه‌سی‌ایله نومونه‌سی یاشانماسینا قارشی، عوضو بیر اولکه‌نین بیرلیک‌دن نئجه آیری‌لا آچیق‌جا گوسترمک‌ده‌دیر. آنجاق بو مووضوع‌ا تصدیق‌لنمه گوزله‌یه‌ن لیسبون آندلاشماسین‌دا توخونول‌موش‌دور و بو لاییحه بیر اولکه‌نین بیرلیک‌دن چیخماق ایستمه‌سی وضعییتین‌ده ایزله‌نیله‌جک عملییات‌لاری داخیل‌دیر.

بیرلیگه قاتیلماماق ایسته‌یه‌ن دورد آوروپا اولکه‌سی ایسوئچ، ایسلاندییا، لیختئن‌شتاین و نوروئچ‌دن آوروپا ایتتیفاقی‌ایله علاقه‌دار بیر چوخ ایقتیصادی و حوقوقی تنظیمله‌مه‌یه ایسه قیسمن‌ده اولسا ایشتیراک گوسترمیش‌دیر. بو اولکه‌لردن ایسلاندییا، لیختئن‌شتاین و نوروئچ، آوروپا ایقتیصادی اوچون واسیطه‌سی‌له اورتاق بازار قایدالارینا قاتیل‌میش‌دیر. ایسوئچه‌ده بنزر ایکی-طرف‌لی موقاویله‌لر واسیطه‌سی‌له آوروپا ایتتیفاقی‌ایله علاقه‌لر قورموش‌دور.<ref name="CH">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/external_relations/switzerland/intro/index.htm | title= The EU's relations with Switzerland | accessdate = 2007-09-16 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref><ref name="euro use world">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/external_relations/eea/index.htm | title= The euro outside the euro area | accessdate = 2007-06-25 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref>

آوروپانین سییاسی اولاراق تانین‌میش بئش کیچیک دوولتی اولان آندوررا، لیختئن‌شتاین، موناکو، سان‌مارینو و واتیکان‌ایله ایجرا ائدیلن علاقه‌لرده آورونو اورتاق پول واحیدی اولاراق ایستیفاده و بعضی دیگر ایقتیصادی امکداش‌لیق ایش‌لری ائتمک‌دن عیبارت‌دیر.<ref name="euro use world">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/economy_finance/the_euro/euro_in_world9369_en.htm | title= The euro outside the euro area | accessdate = 2007-06-25 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref>

<div style="clear:both;" class="NavFrame">     
<div class="NavHead"><big>آوروپا ایتتیفاقی‌نین گئنیش‌لنمه سوره‌جی</big></div>   
<div class="NavContent">
{| align="center" width="100%" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border: 1px solid #000000; float: right; margin-bottom: 5px; margin-top: 5px;"
|- style="background-color: #CCCCCC;"
| width="210px" rowspan="2" style="background-color: #CCCCCC;" | [[Şəkil:EC1957.png|210px|آوروپا بیرلیگی‌نین خریطه‌سی(1957)]]
| align= "center" valign="center" |<big>'''[[1957]] – قوروجو عوضولر'''</big>
|-
| style="background-color: #EEEEEE;" valign="center" align="right" |آوروپا ایقتیصادی بیرلییی‌نین قورولوش 6 قوران عوضو:
* {{Bayraq-ölkə|Belçika}} [[Belçika|بئل‌چیکا/بئلژیک]],
* {{Bayraq-ölkə|Fransa}} [[Fransa|فرانسا]],
* {{Bayraq-ölkə|Hollandiya}} [[Hollandiya|هوللاندییا]],
* {{Bayraq-ölkə|Lüksemburq}} [[Lüksemburq|لوکزامبورق]],
* {{Bayraq-ölkə|Almaniya}} [[Almaniya|آلمانییا]]
* {{Bayraq-ölkə|İtaliya}} [[İtaliya|ایتالییا]].
|- style="background-color: #000000;"
| colspan="6" |
|- style="background-color: #CCCCCC;"
| rowspan="2" style="background-color: #CCCCCC;" | [[Şəkil:EC1973.png|210px|آوروپا ایقتیصادی بیرلیک خریطه‌سی (1973)]]
| align= "center" valign="center" | <big>'''[[1973]] – بیرینجی بویومه'''</big>
|-
| style="background-color: #EEEEEE;" valign="center" align="right" | بیرینجی بویومه، یئنی عوضولر:
* {{Bayraq-ölkə|Danimarka}} [[Danimarka|دانیماکا/دانمارک]],
* {{Bayraq-ölkə|Böyük Britaniya}} [[Böyük Britaniya|بویوک بریتانییا]], 
* {{Bayraq-ölkə| İrlandiya}} [[İrlandiya|ایرلاندییا/ایرلند]].
|- style="background-color: #000000;"
| colspan="6" |
|- style="background-color: #CCCCCC;"
| rowspan="2" | [[Şəkil:EC1981.png|210px|آوروپا بیرلییی‌نین خریطه‌سی (1981)]]
| align= "center" valign="center" |<big>'''[[1981]] – ایکینجی بویومه'''</big>
|- 
| style="background-color: #EEEEEE;" valign="center" align="right" | ایکینجی بویومه، یئنی عوضولر:
* {{Bayraq-ölkə|Yunanıstan}} [[Yunanıstan|یونانیستان/یونان]].
|- style="background-color: #000000;"
| colspan="6" |
|- style="background-color: #CCCCCC;"
| rowspan="2" | [[Şəkil:EC1981.png|210px|ایلک آیریلما(1981)]]
| align= "center" valign="center" |<big>'''[[1985]] – ایلک آیریلما'''</big>
|- 
| style="background-color: #EEEEEE;" valign="center" align="right" | ایلک آیریلما، آیریلان بولگه:
* {{Bayraq-ölkə|Greenland}} [[Qrenlandiya|قرین‌لند]].
|- style="background-color: #000000;"
| colspan="6" |
|- style="background-color: #CCCCCC;"
| rowspan="2" | [[Şəkil:EC1986.png|210px|آوروپا بیرلییی‌نین خریطه‌سی (1986)]]
| align= "center" valign="center" |<big>'''[[1986]] – اوچونجو بویومه'''</big>
|- 
| style="background-color: #EEEEEE;" valign="center" align="right" |  اوچونجو بویومه، یئنی عوضولر:
* {{Bayraq-ölkə|Portuqaliya}} [[Portuqaliya|پورتاقالییا]], 
* {{Bayraq-ölkə|İspaniya}} [[İspaniya|ایسپانییا]].
|- style="background-color: #000000;"
| colspan="6" |
|- style="background-color: #CCCCCC;"
| rowspan="2" | [[Şəkil:EC1990.png|210px|آوروپا ایقتیصادی بیرلیک خریطه‌سی (1990)]]
| align= "center" valign="center" |<big>'''[[1990]] – آلمانیانین یئنی‌دن بیرلشمه‌سی'''</big>
|- 
| style="background-color: #EEEEEE;" valign="center" align="right" | آلمانیانین یئنی‌دن بیرلشمه‌سی, بیرلییه رسمن قاتیلان ایالت‌لر:
* {{Bayraq-ölkə|Almaniya}} [[Brandenburq|براندئن بورق]],
* [[Şəkil:Flag of Mecklenburg-Western Pomerania (state).svg|25px]] [[Meklenburq-Ön Pomeraniya|مئکلئن‌بورق-اون پومئرانییا]],
* [[Şəkil:Flag of Saxony.svg|25px]]  [[Saksoniya|ساکسونییا]],
* [[Şəkil:Flag of Saxony-Anhalt.svg|25px]]  [[Saksoniya-Anhalt|ساکسونییا-آنهالت]], 
* [[Şəkil:Flag of Thuringia.svg|25px]]  [[Türingiya|تورونقییا]].
|- style="background-color: #000000;"
| colspan="6" |
|- style="background-color: #CCCCCC;"
| rowspan="2" | [[Şəkil:EU1995.png|210px|آوروپا ایتتیفاقی خریطه‌سی (1995)]]
| align= "center" valign="center" |<big>'''[[1995]] – دوردونجو بویومه'''</big>
|- 
| style="background-color: #EEEEEE;" valign="center" align="right" | دوردونجو بویومه، یئنی عوضولر:
* {{Bayraq-ölkə|Avstriya}} [[Avstriya|آوسترییا/اوتریش]],
* {{Bayraq-ölkə|Finlandiya}} [[Finlandiya|فینلاندییا]],
* {{Bayraq-ölkə|İsveç}} [[İsveç|ایسوئچ/سوئد]].
|- style="background-color: #000000;"
| colspan="6" |
|- style="background-color: #CCCCCC;"
| rowspan="2" | [[Şəkil:EU2004.png|210px|آوروپا بیرلییی ترکیبی (2004)]]
| align= "center" valign="center" |<big>'''[[2004]] – بئشینجی بویومه'''</big>
|- 
| style="background-color: #EEEEEE;" valign="center" align="right" | بئشینجی بویومه، یئنی عوضولر:
* {{Bayraq-ölkə|Çexiya}} [[Çexiya|چئک اسلوواکی]],
* {{Bayraq-ölkə|Estoniya}} [[Estoniya|استونی‌یا]],
* {{Bayraq-ölkə|Kipr}} [[Kipr|قیبریس]],
* {{Bayraq-ölkə|Latviya}} [[Latviya|لئتونی‌یا]],
* {{Bayraq-ölkə|Litva}} [[Litva|لیتوانی]],
* {{Bayraq-ölkə|Macarıstan}} [[Macarıstan|ماجاریستان]],
* {{Bayraq-ölkə|Malta}} [[Malta|مالت]],
* {{Bayraq-ölkə|Polşa}} [[Polşa|لهیستان]],
* {{Bayraq-ölkə|Slovakiya}} [[Slovakiya|اسلوواکی‌یا]], 
* {{Bayraq-ölkə|Sloveniya}} [[Sloveniya|اسلوونی‌یا]].
|- style="background-color: #000000;"
| colspan="6" |
|- style="background-color: #CCCCCC;"
| rowspan="2" | [[Şəkil:EU2007.png|210px|آوروپا بیرلییی خریطه‌سی (2007)]]
| align= "center" valign="center" |<big>'''[[2007]] – آلتینجی بویومه'''</big>
|- 
| style="background-color: #EEEEEE;" valign="center" align="right" | آلتینجی بویومه، یئنی اولکه‌لر:
* {{Bayraq-ölkə|Bolqarıstan}} [[Bolqarıstan|بولقاریستان]], 
* {{Bayraq-ölkə|Rumıniya}} [[Rumıniya|رومانی‌یا]].
|- style="background-color: #000000;"
| colspan="6" |
|- style="background-color: #CCCCCC;"
| rowspan="2" | [[File:European Union Members.png|210px|آوروپا ایتتیفاقی‌اوچون نامیزد اولکه‌لر]]
| align= "center" valign="center" |<big>'''[[2011]] – نامیزد اولکه‌لر و اولابیله‌جک نامیزدلر'''</big>
|- 
| style="background-color: #EEEEEE;" valign="center" align="right" | نامیزد اولکه‌لر :
* {{Bayraq-ölkə|Xorvatiya}} [[Xorvatiya|کرواسی‌یا]], 
* {{Bayraq-ölkə|İslandiya}} [[İslandiya|ایسلاندییا]]
* {{Bayraq-ölkə|Çernoqoriya}} [[Çernoqoriya|چئرنوقورییا/مونته‌نئگرو]],
* {{Bayraq-ölkə|Makedoniya}} [[Makedoniya|مقدونییه]],
* {{Bayraq-ölkə|Türkiyə}} [[Türkiyə|تورکییه]].
اولابیله‌جک نامیزدلر:
* {{Bayraq-ölkə|Albaniya}} [[Albaniya|آلبانییا]],
* {{Bayraq-ölkə|Bosniya və Herseqovina}} [[Bosniya və Herseqovina|بوسنی و هئرزئقووین]],
* {{Bayraq-ölkə|Kosovo}} [[Kosova|کوزووو]],
* {{Bayraq-ölkə|Serbiya}} [[Serbiya|صربئییا]].
|}</div></div>{{-}}
==جوغرافییا==
[[Şəkil:Mont_Blanc_depuis_la_gare_des_glaciers.jpg|thumb|left|مونت بلانج، آوروپا ایتتیفاقی‌نین ان یوکسک نوقطه‌سی‌دیر.]]
آوروپا ایتتیفاقی‌نین تورپاق‌لاری قیطعه خاریجینه داشان یادا قیطعه خاریجین‌ده اولان بعضی تورپاق‌لار خاریجین‌ده ایگیرمی‌یئددی عوضو اولکه‌نین جمعی تورپاق‌لارین‌دان عیبارت‌دیر. آوروپا ایتتیفاقی‌نین سرحدلری، آوروپا قیطعه‌سی‌نین سرحدلری‌ایله برابر دئییل؛ چون‌کی قیطعه‌نین بیر پارچاسی اولمالارینا قارشی، ایسلاندییا، نوروئچ و ایسوئچره کیمی اولکه‌لر بیرلیک ایچین‌ده دئییل. بونون‌لا بیرلیک‌ده، بعضی عوضو اولکه‌لرین‌ده تورپاق‌لاری‌نین بیر حیسسه‌سینی تشکیل ائدن یئرلر، مثلن دانیمارکانین فارئر آدالاری و بیرلش‌میش کرال‌لیغین مانش آدالاری، ایتتیفاقین خاریجین‌ده‌دیر.

ایتتیفاقین عوضولرینه باغلی، جوغرافی اولاراق آوروپا خاریجین‌ده قالان، قرین‌لند، آروبا و هوللاندییا آنتیل کیمی بیر چوخ بولگه‌ده ایتتیفاقین خاریجین‌ده‌دیر. آزورلار، کانارییا آدالاری، فرانسیز گویاناسی، گواده‌لووپه، مادئیرا، مارتینیقوه، رئونیون، ساینت بارتهئلئمی و ساینت مارتین کیمی جوغرافی اولاراق آوروپا تورپاق‌لاری ایچین‌ده اولمایان بعضی خوصوصی عوضو دوولت توپراق‌لاری‌ایسه بو وضعییت‌لرینه قارشی بیرلیک عوضوو اولاراق گورونورلر.<ref name="Amsterdam">{{Cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/en/treaties/dat/11997D/htm/11997D.html | title= Treaty of Amsterdam | accessdate = 2007-06-29 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author= [[EUR-Lex]]: Official Journal }}</ref><ref name="Consolidated Treaties">{{Cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2006:321E:0001:0331:EN:pdf | title= Consolidated Treaties on European Union and establishing the European Community | accessdate = 2007-06-25 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author= [[EUR-Lex]] }}</ref><ref name="ECB where euro">{{Cite web | url = http://www.ecb.int/bc/faqbc/circulation/html/index.en.html#q2 | title= Where is the euro legal tender? | accessdate = 2007-06-25 | publisher= [[European Central Bank]] | date = 2006 | format= PDF }}</ref>

[[Şəkil:Bay_of_Balos.jpg|thumb|right|۶۹ مین ک.م-لیک ساحیل شریدی (نواری) آ.ا‌نین ایقلیمینی تأثیر ائدر (گیریت).]]
آوروپا ایتتیفاقی عوضوو اولکه‌لرین جمعی ساحه‌سی ۴.۴۲۲.۷۷۳ کوادرات کیلومئترلیک بیر ساحه‌نی توتور. ایتتیفاقین جمعی تورپاق‌لاری، ساحه باخیمین‌دان اله آلیندیغین‌دا ۶ اولکه‌دن سونرا گلیر. ایتتیفاقین سرحدلری ایچین‌ده‌کی ان یوکسک نوقطه، آلپ‌لاردا دنیز سویییه‌سین‌دن ۴۸۰۷ مئترلیک یوسکلیگی‌ایله قرب آوروپانین‌دا ان یوکسک نوقطه‌سی اولان مونت بلانج‌دیر.

کانادادان سونرا دونیانین ان اوزون ساحیلینه صاحیب اولان آوروپا ایتتیفاقی ۶۹.۳۴۷ کیلومئتر اوزون‌لوغون‌داکی ساحیل‌لری طرفین‌دن گرک یئرشکیل‌لری، گرک ایقلیم خوصوصییت‌لری، ایسترسه‌ده ایقتیصادی شرط‌‌لری باخیمین‌دان تأثیرلن‌میش‌دیر. عوضو دوولت‌لر جمع‌ده اییگرمی‌بیر بیرلیک خاریجی اولکه قورو سرحدی پایلاشارلار. جمع‌ده ۱۲.۴۴۱ کیلومئتره چاتان بو اوزون‌لوقویلا آوروپا ایتتیفاقی‌نین سرحدلری دونیاداکی ان اوزون بئشینجی سرحد اولما خوصوصییت‌ینی داشیییر.<ref name="Europa Members">{{Cite web | url = http://europa.eu/abc/european_countries/index_en.htm | title= European countries | accessdate = 2007-06-29 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date = 2007 }}</ref><ref name="CIA">{{Cite web | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html | title= European Union | accessdate = 2007-08-08 | publisher= [[Central Intelligence Agency]] | iş = [[The World Factbook]] }}</ref><ref name="Longest coasts">{{Cite web | url = http://home.comcast.net/~igpl/Countries.html | title= Countries of the Earth | accessdate = 2007-08-08 | publisher= home.comcast.net | date = 2006 }}<!--Eğer daha bilimsel bir kaynak bulabiliyorsanız ekleyin--></ref>

دنیزاشیری اولکه تورپاق‌لاری‌دا ایشین ایچینه قاتیلدیغین‌دا آوروپا عومومی اولاراق قوطب ایقلیمین‌دن تروپیک ایقلیمه قدر گئنیش یئلپییه (محدوده‌یه) یاییلان بیر ایقلیم موختلیف‌لیگی یاشار. بو وضعییت‌ده آوروپا اوچون عومومی بیر ایقلیم قییمت‌لندیرمه ائتمگی قئیری-مومکون ائدر. اهالی‌نین چوخو یا آرالیق دنیزی ایقلیمی‌نین (جنوبی آوروپا) یا اوقیانوسال ایقلیمین (قربی آوروپا) یادا شیمال ایقلیمینه کئچید ایلک یئر ایقلیمین حاکیم اولدوغو بولگه‌لرده (شیمالی آوروپا) یاشار.<ref name="Humid Continental climate">{{Cite web | url = http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/geog101/textbook/climate_systems/humid_continental.html | title= Humid Continental Climate | accessdate = 2007-06-29 | publisher= [[University of Wisconsin-Stevens Point]] | çalışma = The physical environment | date = 2007 }}</ref>

==ایداره==
آوروپا ایتتیفاقی‌نین بوگون‌کو قورولوشو بعضی موقاویله‌لر اساسی اوزرینه قورولودور. بو موقاویله‌لر یئنی علاوه‌لر و وار اولان شرح‌لری یاخشیلاش‌دیرمالار ائدیله‌رک بیر چوخ دفعه رئداکته ائدیلیب.<ref>{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/ireland/general_information/legal_information_and_eu_law/sources_eu_law/index_en.htm | title= Sources of EU law | accessdate = 2007-09-05 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref> سازیش‌لر، ایتتیفاقین سیاسی مقصدلرینی تعریف‌لر و قانونی گوج‌لری‌له مقصدینه چاتابیلمک اوچون تشکیلات‌لار اینکیشاف ائتدیرر. ائدیلن موقاویله‌لر بیرلیگه عوضو دوولت‌لری و یوردداش‌لاری‌نی دوغرودان تأثیر ائدر و بودا بیرلیک لوغت‌ین‌ده بیرباشا تأثیر تئرمینی تعیین اولونار.<ref name="art249 Rome"> {{Cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf | title= European Community consolidated treaty, (article 249, provisions for making regulations) | accessdate = 2007-11-08 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author= [[EUR-Lex]] }}</ref>

قوناق اوچون اولکه‌لر، عوضولوک شرط‌‌لرین‌دن بیری اولاراق، میللی محکمه‌لرین‌ده آوروپا ایتتیفاقی موقاویله‌لری ایشیغین‌دا آوروپا ایتتیفاقی قانون‌وئریجی‌لیگینه گوره حرکت ائدر. هر هانسی بیر اولکه‌ده آوروپا ایتتیفاقی حوقوقون‌دا اولان بیر قانون وار اولان میللی قانون‌وئریجی‌لیک ضیددییت تشکیل ائتسه آوروپا ایتتیفاقی قانون‌لاری‌نین تطبیق اولونماسی گوزله‌نیلیر.<ref name="Supremacy">According to the principle of Supremacy as established by the ECJ in Case 6/64, ''Falminio Costa v. ENEL'' [1964] ECR 585. See Craig and de Búrca, ch. 7. See also: ''Factortame Ltd. v. Secretary of State for Transport (No. 2) [1991] 1 AC 603'', ''Solange II'' (''Re Wuensche Handelsgesellschaft'', BVerfG decision of 22 Oct. 1986 [1987] 3 CMLR 225,265) and ''Frontini v. Ministero delle Finanze'' [1974] 2 CMLR 372; ''Raoul George Nicolo'' [1990] 1 CMLR 173.</ref> آوروپا ایتتیفاقی نیظام‌نامه‌سی‌نی تطبیق قرارلار میللی محکمه‌لر آوروپا عدالت محکمه‌سی تطبیق‌لری اولاراق آدلاندیریرلار. آوروپا ایتتیفاقی، باش‌دا آوروپا ایتتیفاقی شوراسی، آوروپا کومیسسییاسی و آوروپا پارلامئنتی اولماق اوزره موختلیف تشکیلات‌لار طرفین‌دن ایداره اولونور.

چوخ واخت آوروپا ایتتیفاقی، هر بیرینه سوتون آدی وئریلن وظیفه ساحه‌لرینه بولون‌موش اولاراق تعیین اولونار. آوروپا ایتتیفاقی تعلیمات‌لاری بیرینجی سوتونو مئیدانا گتیررکن، ایکینجی سوتون اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سییاستینی اله آلار. اوچونجو سوتون‌دا ایلک اولاراق عدالت و داخیلی ایش‌لر مسأله‌لری موزاکیره آلین‌میش‌سادا [[آمئستئردام]] و نیجه آندلاشمالارین‌دا ائدیلن ده‌ییشیک‌لیک و علاوه‌لرله بو سوتونون وظیفه ساحه‌سی حال-حاضیردا یالنیز تهلوکه‌سیزلیک گوج‌لری و عدالت ساحه‌سین‌ده امکداش‌لیغی ایحاطه ائدیر. بو مضمون‌دا ایکینجی و اوچونجو سوتون‌لار دوولت‌لر آراسین‌داکی عملییات‌لار اولاراق تعیین اولونا بیلر؛ چون‌کی کومیسسییا، پارلامئنت و عدالت دیوانی کیمی میللت‌اوستو تشکیلات‌لار بو عملییات‌لاردا یا هئچ رول اوینامازلار یادا مووضوع‌ا چوخ آز داخیل اولارلار. آوروپا ایتتیفاقی‌نین ایجرا ائتدیگی فععالییت‌لرین چوخو بیرینجی سوتون دامی آلتین‌دا حیاتا کئچیریلیر. بو حادیثه‌لر اکثرییت‌له ایقتیصادی مرکزلیک و میللت‌اوستو تشکیلات‌لار بو سوتونون مووضوع‌لارین‌دا دا‌ها تأثیرلی‌دیر.<ref name="Glossary Pillars">{{Cite web | url = http://europa.eu/scadplus/glossary/eu_pillars_en.htm | title= Pillars of the European Union | accessdate = 2007-06-27 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref>
{| width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="2" style="border:1px #cccccc solid"
|- style="text-align: center"
|width="25%" style="background:#f0aca8" | '''ایجرا'''
|width="25%" style="background:#a8dca8" | '''قانون‌وئرجی‌لیک'''
|width="25%" style="background:#9898e0" | '''قانون‌وئرجی‌لیک'''
|width="25%" style="background:#ffecc0" | '''موحاکیمه'''
|- style="text-align: center"
| width="25%" style="background:#f0aca8" | '''آوروپا کومیسییاسی'''
| width="25%" style="background:#a8dca8" | '''آوروپا بیرلیگی شوراسی'''
| width="25%" style="background:#9898e0" | '''آوروپا پارلامئنتی'''
| width="25%" style="background:#ffecc0" | '''آوروپا عدالت محکمه‌سی'''
|- style="text-align: center"
| style="background:#f0aca8" |
|-
| valign="top" style="background:#f0aca8" |
* قانون لاییحه‌سی تقدیم ائدیر
* بودجه‌نی حاضیرلاییر
* ایجرا نظارتی
| valign="top" style="background:#a8dca8" |
* قانون و داخیلی ایش‌لرینه نیظام‌لار
* بین‌الخالق موقاویله‌لری ایمضالاییر
| valign="top" style="background:#9898e0" |
* قانون و داخیلی ایش‌لرینه تصدیق
* کومیسییا نظارتی
| valign="top" style="background:#ffecc0" |
* اساس حوقوق و آزادلیق‌لارین قورونماسینی تأمین ائدیر
|}

===کومیسسییا===
آوروپا کومیسسییاسی، آوروپا ایتتیفاقی‌نین ایجرا اورقانی کیمی فونکسییا گورر (عمل ائدر) و قانون‌وئریجی‌لیک تکلیف‌لری حاضیرلایاراق بیرلیک ایچین‌ده بون‌لارین گون‌به‌گون حیاتا کئچیریل‌مه‌سینه نظارت ائدیر. بو تشکیلات یارادیلارکن، تشکیلاتین لیدئرلرین میللی چیخارلار ایستیقامتین‌ده حرکت ائتدیگی آوروپا ایتتیفاقی شوراسی‌نین عکسینه یالنیز عوضو دوولت‌لر اوچون دئییل، بوتون آوروپا دوولت‌لری اوچون چالیشماسی مقصد قویول‌موش‌دور. کومیسسییا بونا علاوه اولاراق آوروپا اینتئقراسییاسی‌نین‌دا مرکزی اولاراق گورولر. بو آن ائعتیباری‌ایله موختلیف ساحه‌لرده وظیفه‌لی ایگیرمی‌یئددی عوضو اولکه‌نین هر بیرین‌دن گلن بیر کومیسسییا عوضوون‌دن عیبارت‌دیر. 

کومیسسییایا سئچیله‌جک بوتون عوضولر و کومیسسییایا باشچی‌لیق ائده‌جک عوضو شورا طرفین‌دن نامیزد گوستریلیر. کومیسسییا صدری‌نین آتانماسی‌نین و آیریجا کومیسسییا کابینئتی‌نین قبولو اوچون پارلامئنتین تصدیق لازیم‌دیر.<ref name="Europa Institutions Commission">{{Cite web | url = http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm | title= Institutions: The European Commission | accessdate = 2007-06-25 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref>

===پارلامئنت===
[[Şəkil:EP_Strasbourg_hemicycle_l-gal.jpg|thumb|left|ائسترازبورق‌داکی آ.ا پارلامئنتی.]]
آوروپا پارلامئنتی، آوروپا ایتتیفاقی‌نین قانون‌وئریجیلیک اورقانینین بیر یاری‌سینی مئیدانا گتیرر. پارلامئنتین ۷۳۶ عوضوو، آوروپا ایتتیفاقی وطن‌داش‌لاری طرفین‌دن هر بئش ایل‌دن بیر سئچیلیر. بوتون میللت وکیل‌لری، اوز اولکه‌لرینده میللی دیامئترده تشکیل ائدیلن سئچکی‌لریله ایش باشینا گلمه‌لرینه قارشی، پارلامئنتوداکی کولتوکارین‌دا میللی شخصییت‌لرین‌دن چوخ سییاسی فیکیرلرینه گوره قروپلانیرلار. هر عوضو اولکه ایلک‌دن تعیین اولون‌موش سای‌دا میللت وکیلینی پارلامئنته گوندریر. پارلامئنت و شورا بیرلیک ایچین‌ده‌کی قانون‌وئریجی‌لیک عملییات‌لارینی موشترک بیر شکیل‌ده ایجرا ائدرلر.

بعضی سییاست‌لری اورتاق قرار مئکانیزمینی ایستیفاده ائدرک ایستیقامت‌لندیررلر. بو پروسه‌دور قوووه‌یه گیرمگی گوزله‌ین لیسبون آندلاشماسین‌دا گئنیشله‌دیل‌میش و اورتاق قرار ساحه‌سینه یئنی باشلیق‌لار علاوه اولون‌موش‌دور. پارلامئنت آیریجا، کومیسسییانین و آوروپا ایتتیفاقی بودجه‌سی‌نین آلدیغی قرارلاری ردد ائتمه یادا تنقید حوقوقونادا مالیک‌دیر. پارلامئنت باشچی‌سی عئینی زامان‌دا مجلیس سوزجوسو اولاراق‌دا وظیفه یئرینه یئتیرر و پارلامئنتی بین‌الخالق سویییه‌ده تمثیل ائدیر. باشچی و باشچی کومک‌چی‌لری هر ایکی یاریم ایل‌ده بیر پارلامئنت ایچین‌ده میللت وکیل‌لری طرفین‌دن سئچیلیر.<ref name="Europa Institutions Parliament">{{Cite web | url = http://europa.eu/institutions/inst/parliament/index_en.htm | title= Institutions: The European Parliament | accessdate = 2007-06-25 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref>

===آوروپا ایتتیفاقی شوراسی===
آوروپا ایتتیفاقی شوراسی، آوروپا ایتتیفاقی‌نین قانون‌وئریجی‌لیک اورقانی‌نین دیگر یاری‌سینی مئیدانا گتیرر. بو شورا هر عوضو اولکه‌دن وکیل‌لری ایلک‌دن تعیین اولون‌موش ساحه‌لره گوره وظیفه‌لره تعیین ائدیل‌دیگی موتشککیل بیر پلاتفورمادیر. شورا بیر چوخ آلت حیسسه‌دن عیبارت‌دیر اولماسینا قارشی تک بیر واحید اولاراق قبول گورر.<ref name="Europa Institutions Council">{{Cite web | url = http://europa.eu/institutions/inst/council/index_en.htm | title= Institutions: The Council of the European Union | accessdate = 2007-06-25 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref>

قانون‌وئریجی‌لیک ساحه‌سین‌ده‌کی فونکسییالاری‌نین یانین‌دا شورا، آیریجا اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سییاستی داخیلین‌ده‌ده ایداره ائتمه وظیفه‌لر آلیر. آوروپا ایتتیفاقی شوراسی‌نین صدری، باشچی‌لاری شوراسی‌نین خوصوصییت‌لی چوخ‌لوغویله سئچیلیر، باشچی ۲ و ۵ ایل موددت‌له وظیفه ائدر. سس حاققی یوخ‌دور.

آوروپا ایتتیفاقی باشچی‌لیغی وظیفه‌سی ایسه ایگیرمی‌یئددی عوضو اولکه‌نین هر بیری‌نین سیرا-سیرا ایشتیراک‌لاری‌ایله آلتی آیلیق دوورلر حالین‌دا چئوریلمه‌لی اولاراق ایجرا ائدیلر. بو موددت بویونجا حاققین‌دا دانیشیلان اولکه‌نین نوماینده‌سی تشکیل ائدیلن ییغینجاق و گوروش‌لرین بیر چوخونا صدرلیک ائدیر.<ref name="Europa Institutions Council"/> دوور باشچی‌لیغی وظیفه‌سینی ایجرا ائتمک‌ده اولان اولکه عومومییت‌له، بعضی یئنی‌لیک‌لر، ایتتیفاقین گئنیش‌لنمه‌سینی ماراق‌لاندیران مووضوع‌لار یادا دونیانین هر هانسی بیر بولگه‌سی‌ایله داوام ائتدیریلن خاریجی علاقه‌لر کیمی ساحه‌لرده محدود بیر صلاحییت چرچیوه‌سین‌ده حرکت ائدر.

===دوولت و حوکومت باشچی‌لاری زیروه‌سی===
آوروپا ایتتیفاقین‌دا ان یوکسک درجه‌لی سیاسی لیدئرلری بیر آرایا گتیرن تشکیلات، بیر باشچی و هر عوضو اولکه‌دن بیر نوماینده‌نین عیبارت لیدئرلر زیروه‌سی‌دیر. عوضو اولکه‌لر، زیروه‌ه گوندرمک اوزره یا دوولت باشچی‌لارینی (پرئزیدئنت کیمی) یادا حوکومت باشچی‌لارینی (باش‌ناظیر کیمی) سئچرلر. لیدئرلر زیروه‌سی هر ایل ان آز اولماسا دورد زیروه نیظام‌لار و بو زیروه‌لره چئوریلمه‌لی اولاراق آوروپا ایتتیفاقی شوراسی‌نین باشچی‌لیغی وظیفه‌سینی ایجرا ائدن اولکه‌نین نوماینده‌سی صدرلیک ائدیر.<ref name="Europa Institutions Council"/> اینگیلیسجه‌ده آوروپا شوراسی (European Council) آدی‌ایله خاطیرلانان آوروپا زیروه‌سی، اینسان حوقوق‌لاری، تحصیل و مدنییت ساحه‌سین‌ده خیدمت ائدن و بوتون آوروپا دوولت‌لرینه آچیق اولان آوروپا شوراسی‌نین شورايي آوروپا (Council of Europe) ‌ایله قاریش‌دیریلمامالی‌دیر.

===حوقوقی آکت‌لاری===
{{#tag:imagemap|
Image:Uluslarüstü Avrupa Cisimleri.png{{!}}thumb{{!}}{{{size|640px}}}{{!}}{{{align|center}}}{{!}}{{{caption|موختلیف آوروپا تشکیلات‌لاری‌نین بیر-بیری‌ایله علاقه‌دارلیق‌لارینی گوسترن جدول}}}
rect 398 109 572 130 [[آوروپا شوراسی]]
rect 195 138 239 168 [[آلبانییا]]
rect 244 108 287 139 [[ائرمنیستان]]
rect 293 87 335 117 [[آزربایجان]]
rect 345 75 387 104 [[بوسنییا و هئرزئقووینا]]
rect 392 64 434 94 [[کورواسی‌یا]]
rect 442 53 482 82 [[گورجوستان]]
rect 489 52 534 81 [[مولدووا]]
rect 541 65 583 94 [[مونته‌نئگرو]]
rect 589 73 634 103 [[مقدونییه]]
rect 640 88 686 120 [[روسییا]]
rect 691 107 736 137 [[صئربییا]]
rect 743 139 787 170 [[اوکراینا]]
rect 97 236 183 304 [[آوروپا سربست تیجارت بیرلییی]]
rect 129 377 170 405 [[ایسوئچ]]
rect 205 273 246 301 [[لیختئن‌شیتاین]]
rect 205 337 247 365 [[ایسلاندییا]]
rect 205 380 247 408 [[نوروئچ]]
rect 650 210 722 278 [[آوروپا گومروک بیرلییی]]
rect 647 504 689 534 [[آندوررا]]
rect 597 537 640 564 [[تورکییه]]
rect 727 274 764 303 [[سان‌مارینو]]
rect 726 358 769 388 [[موناکو]]
rect 422 192 551 211 [[آوروپا بیرلیگی]]
rect 418 504 461 534 [[بولقاریستان]]
rect 467 517 508 545 [[رومانی‌یا]]
rect 514 506 556 534 [[بویوک بریتانییا]]
rect 324 399 367 428 [[چئک رئسپوبلیکاسی]]
rect 372 425 414 454 [[دانیمارکا]]
rect 419 443 461 472 [[ماجاریستان]]
rect 468 457 509 484 [[لئتونی‌یا]]
rect 513 441 556 470 [[لیتوانی‌یا]]
rect 561 425 603 452 [[لهیستان]]
rect 610 398 652 426 [[ایسوئچ]]
rect 448 225 525 241 [[آورو بولگه‌سی]]
rect 441 249 483 278 [[گونئی قیبریس]]
rect 492 249 533 277 [[ایرلاندا]]
rect 346 300 388 329 [[اوتریش]]
rect 394 300 437 329 [[بئلچیکا]]
rect 441 300 485 329 [[ائستونی‌یا]]
rect 491 300 533 329 [[فینلاندا]]
rect 539 300 582 329 [[فرانسا]]
rect 587 300 629 329 [[آلمانییا]]
rect 347 336 388 364 [[یونانیستان]]
rect 394 336 437 364 [[ایتالییا]]
rect 442 336 484 364 [[لوکزامبورق]]
rect 491 336 533 364 [[مالتا]]
rect 540 336 583 364 [[هوللاندیا]]
rect 588 336 629 364 [[پورتوقالییا]]
rect 420 378 461 406 [[ائسلوواکی‌یا]]
rect 467 378 509 406 [[ائسلووئنی‌یا]]
rect 515 378 557 406 [[ایسپانییا]]
rect 248 211 321 277 [[آوروپا ایقتیصادی]]
rect 234 434 310 470 [[شئنگئن]]
rect 900 322 943 350 [[واتیکان]]
}}<noinclude>
ائدیلن موقاویله‌لر آوروپا ایتتیفاقی قانون‌وئریجی‌لیگی‌نین اساس ائلئمئنت‌لری اولماسینا قارشی، بیرلیک تشکیلات‌لاری اوچون حاضیرلان‌میش بعضی تنظیم‌لمه‌لرده واردیر. بو قایدالارین اوچ آنا حیسسه‌سی: بيرلیک اساسنامه‌لر و موقررات‌لار، یونرگه‌لر (دستورالعمل‌لر) و قارارلاردیر (تصمیم). بو اوچ بولوم آراسین‌دا رسمی بیر اییئرارکییا یوخ‌دور.

بيرلیک اساسنامه‌لری، قوووه‌یه گیردیک‌لری آن‌دان ائعتیبارن بیرلیگه عوضو بوتون اولکه‌لرده تطبیق عونصوره‌سی تانین‌مادان درحال قانون حالینا گلن دوزنلم‌لردیر.[۳۸] آوروپا ایتتیفاقین‌دا تطبیق اولونان بیرباشا تأثیر تنظیمله‌مه‌سی سببی‌ایله قوووه‌یه گیردیک‌لری آن‌دان باشلایاراق حاققین‌دا دانیشیلان اولکه‌لرده‌کی اونجل قانون‌لاری ائعتیبارسیز ائدرلر.<ref name="art249 Rome"/>

یونرگه‌لر (دستورالعمل‌لر)، نئجه و هانسی یول‌لارلا چوزوم‌له‌یه‌جک‌لری‌نین تقدیرینی عوضو دوولت‌لره بوراخاراق، اولکه‌لرین موعه‌ییه‌ن بیر زامان حیسسه‌سی ایچری‌سین‌ده موعه‌ییه‌ن بیر نتیجه‌سی الده ائتمه‌سینی طلب ائدیر. بو تقدیرین ایستیفاده ائدیلمه‌سی عومومییت‌له، قانونی تنظیم‌لمه‌لرین دئتال‌لاری میللی حوکومت‌لره بوراخیل‌دیغی زامان اوستون‌لوک وئریلیر.<ref>To do otherwise would require the drafting of legislation which would have to cope with the frequently divergent legal systems and administrative systems of all of the now 27 member states. See Craig and de Búrca, p. 115</ref> ایلک‌دن قویولان موددت دولان‌دا موقررات‌لار حوکم‌لری بیرباشا تأثیر تطبیقی‌ایله بیرلیک‌ده یئرلی حوکومت‌لرین حوقوقونا گیره بیلر.

قرارلار  (تصمیم‌لر) یوخاری‌دا گوستریلن ایکی قانون‌وئریجی‌لیک مودئلینه آلتئرناتیو بیر یول تقدیم ائده بیلر. لیدئرلر ساممیتی یادا آوروپا کومیسسییاسی رسمی قزئت‌ده هر هانسی بیر تاجیر یادا شیرکت کیمی موعه‌ییه‌ن بیر آلیجییا (گیرنده‌یه) ایستیقامت‌لی قرارلاشار. بو قرارلار عومومییت‌له آوروپا ایتتیفاقی رقابت حوقوقو ایچین‌ده یادا دوولت کومکی مودیرییت‌لرینه بیلر و آوروپا ایتتیفاقی محکمه‌لرین‌ده ایکجه بو علاقه‌دار قرارلارا قارشی چیخا بیلرلر.

آوروپا ایتتیفاقی‌نین حوقوقی سیستئمی یوخاری‌داکی قایدالاری ایحاطه ائدن بیر چوخ قانونی یول (روش) مئیدانا گلر. ایتتیفاقین ائتدیگی موقاویله‌لر بوتون قانون‌وئریجی‌لیک اورقان و عملییات‌لاری اوچون اساس تشکیل ائدیر و موختلیف ساحه‌لرده قانون چیخارماق اوچون موختلیف یول‌لار اورتایا قویار.<ref>For a good example of this see Title IV of Part Three of the Treaty of Rome, Council Decision (2004/927/EC) of [[22 December]] [[2004]] providing for certain areas covered by Title IV of Part Three of the Treaty establishing the European Community to be governed by the procedure laid down in Article 251 of that Treaty and the Protocol on Article 67 of the Treaty establishing the European Community attached to the Nice Treaty.</ref>

آوروپا ایتتیفاقی‌نین قانون‌وئریجی‌لیک پروسه‌دورلارین بیر اهمییت‌لی خوصوصییتی‌ده عوضو دوولت‌لردن بیری یادا پارلامئنت عوضولرین‌دن چوخ آز قالا هر واخت آوروپا کومیسسییاسی طرفین‌دن تکلیف ائدیله‌بیلر اولماسی‌دیر. دیگر ایکی اهمییت‌لی عونصور ایسه آوروپا پارلامئنتینه حاضیرلانان بیر قانون لاییحه‌سینی وئتو ائده‌بیلمه حاققینی وئرن اورتاق قرار مئکانیزمی و پارلامئنتین بیرلیک لیدئرلرینه مجبوری قوووه‌سی اولمایان تکلیف و تنقیدلر بولونابیلمه‌سی‌دیر. بیر چوخ وضعییت‌ده قانون تاساری‌لاری‌نین (پیش‌نویس) زیروه‌ده تصدیق‌لنمه‌سی لازیم‌دیر.<ref name="decision making">{{Cite web | url = http://europa.eu/institutions/decision-making/index_en.htm | title= Decision-making in the European Union | accessdate = 2007-09-18 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref>

===محکمه‌لر===
آوروپا ایتتیفاقی‌نین محکمه حیسسه‌سی آوروپا عدالت محکمه‌سی و لیسبون موقاویله‌سی اویغون اولاراق آدی‌نین عومومی محکمه اولاراق ده‌ییش‌دیریلمه‌سی نظرده توتولان آوروپا بیرلیک‌لری ایلک درجه محکمه‌سین‌ده مئیدانا گلر. بو ایکی تشکیلات بیرلیک‌ده، ایمضالانان آندلاش‌مالاریله آوروپا ایتتیفاقی حوقوقونو ده‌یه‌رلن‌دیریر و تطبیق ائدیر.<ref name="art220 Rome"> {{Cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf | title= European Community consolidated treaty, (article 220, The court of Justice) | accessdate = 2007-11-08 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author= [[EUR-Lex]] }}</ref>

ایلک درجه محکمه‌سی، آوروپا ایتتیفاقی‌نین دیگر محکمه‌لرین‌ده ایلک عومومی اولاراق بیرباشا فردلر یادا شیرکت‌لر طرفین‌دن آچیلان ایددیعالارا باخار. آوروپا عدالت محکمه‌سی ایسه عوضو اولکه‌لریله یادا آوروپا ایتتیفاقی تشکیلات‌لاری‌ایله علاقه‌دار داوالارلا و عوضو اولکه محکمه‌لری‌نین بیر اوست تشکیلاتا سووق ائتدیگی اویوشمازلیک‌لارلا مشغول اولار.<ref>{{Cite web | url = http://curia.europa.eu/en/instit/presentationfr/cje.htm | title= The Court of Justice of the European Communities | accessdate = 2007-09-14 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }};{{Cite web | url = http://curia.europa.eu/en/instit/presentationfr/tpi.htm | title= The Court of First Instance | accessdate = 2007-09-14 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}; {{Cite web | url = http://europa.eu/institutions/inst/justice/index_en.htm | title= Institutions: Court of Justice | accessdate = 2007-06-25 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref> ایلک درجه محکمه‌لرین‌ده آلینان قرارلار اوچون بعضی قانون‌لار ایستیقامتین‌ده عدالت محکمه‌سینه موراجیعت ائدیله‌بیلر و شیکایت ایسته‌نیله‌بیلیر.<ref name="art225(1) Rome"> {{Cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf | title= European Community consolidated treaty, (article 225 (1), The court of First Instance) | accessdate = 2007-11-08 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author= [[EUR-Lex]] }}</ref>

عوضو دوولت‌لرین یئرلی محکمه‌لری، آوروپا ایتتیفاقی حوقوقونون اساس ایجراچی‌سی اولاراق بیرلیک ایچین‌ده اهمییت‌لی بیر رول اوینایارلار. ائدیلن موقاویله‌لر ایشیغین‌دا، آوروپا ایتتیفاقی و میللی محکمه‌لر آراسین‌دا بیر ایش‌ایتتیفاقی علاقه‌سی یاتار. یئرلی محکمه‌لر داخیلی مووضوع‌لاردا آوروپا ایتتیفاقی حوقوقونو تطبیق ائده و بیر قانونون شرح اولونماسی مووضوع‌سون‌دا شرحه احتییاج ائشیتسه‌لر عدالت دیوانین‌دان بیر اوندوروشما تاریخی ایسته‌یه بیلرلر.

== سییاست ==
[[Şəkil:José Manuel Barroso MEDEF 2.jpg|thumbnail|150px|left|آوروپا کومیسسیاسی باش‌چی‌سی ژوسئ مانوال بارروسو]]

آوروپا ایتتیفاقی‌نین ان چوخ ماراقلاندیغی ایکی مؤوضوع آوروپا اینتئقراسیاسی و آوروپا ایتتیفاقی‌نین گئنیشلنمه‌سی موددتی‌دیر. بیرلیگه یئنی اؤلکه‌لرین قاتیلماسی فاکتی بیرلیک ایچینده و عوضو اؤلکه‌لرده چوخ تئز شکیلده سیاسی وساییت وضعییتینه گلمیش‌دیر. بو پروسئسین دستک‌چی‌لری یئنی عوضو ایشتیراک، بیرلییه داخیل اولان اؤلکه‌لرده دئموکراتیانین اینکیشافینا ایشتیراک ائتدیگینی مودافیعه یانیندا بؤیومه‌نین ایقتیصادییاتا تؤحفه‌لرینی ده اله آلارلار. بؤیومه تقابول‌لری‌سه آوروپا ایتتیفاقی‌نین سیاسی و / و یا مدنی باخیم‌دان حیمایت ائدن داها کنار سرحدلره چاتماسی‌نین بیرلیگه ضرر وئره‌جه‌یین‌دن قایغی دویورلار. 2004-جو ایل‌ده بیرلیگه اون یئنی اؤلکه‌نین قاتیلماسین‌دان بو یانا، آوروپا جمعیتی‌نین و بونون‌لا مورتبیط اولا‌راق پارتیا گؤروش‌لری‌نین ایسه بو مؤوضوع‌ا یاناشما‌لاری داها بی‌طرف اولموش‌دور. بو مؤوضوع‌دا ان بؤیوک قئید-شرط‌‌لر تورکییه‌نین بیرلیگه داخیل اولماسی مؤوضوع‌سوندا‌دیر. <ref name="IHT fatigue">{{Cite web | url = http://www.iht.com/articles/2006/06/19/news/eu.php | title= Fighting EU 'enlargement fatigue' | accessdate= 2007-08-14 | publisher= [[International Herald Tribune]] | date= 2006-06-19 | last Alison first = Smale }}</ref><ref name="Enlargement voice">{{Cite web | url = http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1139992114487 | title= EU enlargement - voices from the debate | accessdate= 2007-06-27 | publisher= British [[Foreign and Commonwealth Office]] }}</ref><ref name="BBC Turkey">{{Cite web | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4107919.stm | title= Q&A: Turkey's EU entry talks | accessdate= 2007-08-14 | publisher= [[BBC News]] | date= 2006-12-11 }}</ref>

اینتئقراسیا، آوروپا ایتتیفاقی‌نین اهمیت وئردیگی لاکین زامان زامان میللی دوشونجه‌لرین آوروپا ایتتیفاقینینکی‌لرله ضیدییت تشکیل ائتدیگی بیر باشقا سیاسی مؤوضوع‌دور. عوضو و نامیزد اؤلکه‌لر آراسین‌داکی اویغونلاشماسی آرتیرماق مقصدی گودن اینتئقراسیا پروسئسی، آوروپا ایتتیفاقی‌نین فونکسیا‌لارین‌دان شوبهه ائشیدن کس‌لری، میللی منلیک‌لرینی ایتیرمه مؤوضوع‌سوندا قایغی‌لاندیرماق‌دا‌دیر. <ref name="Anti-EU">{{Cite web | url = http://www.sovereignty.org.uk/features/articles/campquest.html | title= FAQs on the EU, from the campaign trail | accessdate= 2007-06-29 | publisher= Sovereignty | date= 2001 }}</ref> 2004-جو ایل‌ده اورتاق بیر آوروپا ایتتیفاقی کونستیتوسیاسی یاراتماق تکلیف‌لری عوضو دؤولت باش‌چی‌لاری آراسیندا قبول ائدیلمیش، آنجاق باشلانغیج اولا‌راق عوضو ایکی اؤلکه‌ده ائدیلن رئفراندوم‌لار نتیجه‌سینده رد ائدیلینجه هئچ بیر زامان قووه‌یه گیرمه‌میش‌دیر. اوکتیابر 2007-جی ایل‌ده سون فورماسی وئریلن و عوضو اؤلکه‌لرده رئفراندوما تقدیم ائدیلن لیسبون آندلاشماسی، قووه‌یه مینمه‌میش اولان بو کونستیتوسیا لاییحه‌سینی ایچین‌دکی بیر چوخ شرحی ایحاطه ائدر آنجاق کونستیتوسیا باغلایی‌جیلیک‌دن محروم‌دور.

لیسبون سازیشی‌نین 2009-جو ایل ایچینده بوتون عوضو اؤلکه‌لرده قبول ائدیلمه‌سین‌دن سونرا، یاخین گله‌جکده رسمی اولا‌راق قووه‌یه گیرمه‌سی گؤزله‌نیلیر. اگر عوضو اؤلکه‌لر ایچینده تصدیق‌لنسه شورانین سس وئرمه اصول‌لارینا ده‌ییشیک‌لیک گتیره‌جک و اکثرییت سس وئرمه‌سی سیستئمینه گئچیله‌جک‌دیر. موقاویله آیریجا آوروپا ایتتیفاقی‌نین اوچ سوتون سیستئمینی ده لغو ائتمه‌یه نظرده توتماقدا‌دیر. تصویب‌ائتمك‌له بیرلیک‌ده، بیر چوخ خاریجی سیاست مؤوضوع‌سو دا بیرلیک ایچینده میللت‌اوستو تشکیلات‌لارا تابیع اولا‌جاق. <ref name="BBC Reform">{{Cite web | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6232540.stm | title= EU leaders agree on reform treaty | accessdate= 2007-06-27 | publisher= [[BBC News]] | date= 2007 }}</ref><ref name="Europa Lisbon treaty">{{Cite web | url = http://europa.eu/lisbon_treaty/glance/index_en.htm | title= Treaty of Lisbon at a glance | accessdate= 2008-02-28 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref>

== عدالت، آزادلیق و تهلوکه‌سیزلیک ==
[[Şəkil:SchengenGrenzeBayern-Tirol.jpg|thumbnail|left|150px|شئنگئن آندلاشماسی، چوخلو عوضولر آراسیندا شرط‌‌سیز سفر آزادلیغی تامین ائدیر. (آلمانیا-اوتریش سرحدی)]]
آوروپا ایتتیفاقی‌نین داخیلی ایش‌لر و عدالت ساحه‌سینده صاحب اولدوغو صلاحییت‌لرین بؤیوک حیسسه‌سی 1985-جی ایل‌ده اون عوضو دؤولتین آلتی‌سی‌نین آراسیندا سرحد ایداره‌لری‌نین یاواش-یاواش آزالدیلماسینی نظرده توتان شئنگئن سازیشین‌دن گلمک‌ده‌دیر. شئنگئن سازیشی تطبیق اوچون ایشتیراک‌چی اؤلکه‌لر آزالدیلمیش سرحد ایداره‌لری‌نین تأثیرلری‌نین قارشیلانماسی، سیغینا‌جاق پروبلئم‌لری، چؤل‌دن کؤچ و جینایت حوقوقو کیمی مؤوضوع‌لاری ائحتیوا ائدن تدبیرلر آلمیش‌لار.<ref name="EC Schengen">{{Cite web | url = http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l33020.htm | title= The Schengen ''acquis'' and its integration into the Union | accessdate = 2007-09-01 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref> ماستریخت آندلاشماسی، شئنگئن دونیاسینی آوروپا ایتتیفاقینه کؤچورموش‌دور. (اؤزگون موقاویله‌نین IV. مادده‌سی) <ref name="Maastricht IV"/> 

ماستریخت سازیشی آوروپا ایتتیفاقینه موقاویله حوقوقو و عائیله حوقوقو کیمی مؤوضوع‌لاردا اورتاق وطنداش قایدا‌لار یوکله‌یه‌رک وطنداش‌لارین حرکت آزادلیغینی آسان‌لاشدیرمیش‌دیر.<ref name="Maastricht IV"> {{Cite web | url = http://europa.eu/eur-lex/en/treaties/dat/EU_treaty.html | title= Maastricht Treaty | accessdate = 2008-02-28 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author= [[EUR-Lex]] }}</ref> ماستریخت موقاویله‌سی آیریجا بیرلیگه عوضو اؤلکه‌لرین وطنداش‌لارینا موكممیل اولا‌راق بیر ده آوروپا ایتتیفاقی وطنداش‌لیغی شخصیتی وئرمیش‌دیر.<ref name="art17 Rome"> {{Cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf | title= European Community consolidated treaty, (article 17), European Citizenship) | accessdate = 2008-02-28 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author= [[EUR-Lex]] }}</ref>

بو آندلاشما‌لاری یاخشی‌لاش‌دیرماق اوچون توپ‌لانان آمئستئردام موقاویله‌سی ایسه بیر آزادلیق، تهلوکه‌سیزلیک و عدالت اوچون یارادا‌راق آوروپا ایتتیفاقینه یئنی هدف‌لر یوکلمیش‌دیر.<ref name="art1(3) Amsterdam"> {{Cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/en/treaties/dat/11997D/htm/11997D.html#0001010001 | title= Amsterdam treaty article 1 s.3 amending European Union consolidated treaty article 2, creating an area of freedom and justice) | accessdate = 2008-02-28 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author= [[EUR-Lex]] }}</ref> آندلاشما آیریجا عدالت و داخیلی ایش‌لر ساحه‌سینده قانون چیخارتماغی داها آسان حالا گتیررکن، عوضو اؤلکه‌لرسه بو قانون تاساری‌لارینی (پیش‌نویس) وئتو ائتمه‌سینی داها گوج حالا گتیردی. آوروپا پارلامئنتی‌نین صلاحییت‌لری بعضی مؤوضوع‌لاردا عوضو دؤولت‌لرین اورتاق قرارا چاتماسی شرطینه باغ‌لانا‌راق داها دا آرتیریلدی. سون قانون‌وئریجی‌لیک آوروپا حبس امری مؤوضوع‌سونو <ref>{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/justice_home/fsj/criminal/extradition/fsj_criminal_extradition_en.htm | title= European arrest warrant replaces extradition between EU Member States | accessdate = 2007-09-04 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref> و عائیله حوقوقو یؤنرگه‌لرینی ده ایحاطه ائدیر.<ref>Council Regulation (EC) No 2201/2003 of [[27 November]] [[2003]] concerning jurisdiction and the recognition and enforcement of judgements in matrimonial matters and the matters of parental responsibility.</ref>

آوروپا ایتتیفاقی، عدالت و داخیلی ایش‌لر مؤوضوع‌سون‌داکی حرکت‌لرینی بیر نیظاما قویماق مقصدی‌له بعضی تشکیلات‌لار مئیدانا گتیرمیش‌دیر. بون‌لاردان، ائوروپول (Europol آوروپا پولیس ایداره‌سی) پولیس گوج‌لری آراسیندا ایش ایتتیفاقینی،<ref>{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/justice_home/fsj/police/europol/fsj_police_europol_en.htm | title= European police office now in full swing | accessdate = 2007-09-04 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref> ائوروجاست (Eurojust)، جینایت حقوقو ساحه‌سینده محکمه امکداش‌لیغی<ref>{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/justice_home/fsj/criminal/eurojust/fsj_criminal_eurojust_en.htm | title= Eurojust coordinating cross-border prosecutions at EU level | accessdate = 2007-09-04 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref> فرونتئكس (Frontex) ایسه سرحد ایداره‌لری اثناسیندا صلاحییت‌لی‌لر آراسیندا امکداش‌لیغی نظرده توتور.<ref>{{Cite web | url = http://www.frontex.europa.eu/ | title= What is Frontex? | accessdate = 2007-09-04 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author= [[Frontex]] }}</ref> آوروپا ایتتیفاقی آیریجا شئنگئن معلومات سیستئمی واسطه‌سیله پولیس و کؤچکون دفترلری اوچون اورتاق بیر وئریلن‌لر بازاسی تقدیم ائدیر.<ref name="Internal borders">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/justice_home/fsj/freetravel/frontiers/fsj_freetravel_schengen_en.htm | title= Abolition of internal borders and creation of a single Union external frontier | accessdate = 2007-01-24 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date = 2005 }}</ref>

=== اساس حوقوق‌لار ===

آوروپا ایتتیفاقی اینسان حوقوق‌لاری‌نین قورونماسی مؤوضوع‌سوندا تأثیرلی بیر وظیفه بوینونا گؤتورموش‌دور. جینس و عیرق آیری-سئچکی‌لیک‌چی‌لیگینه قارشی آندلاشما‌لاریندا و قرارلاریندا نشر قاداغان کؤک‌لو بیر کئچمیشسه مالیک‌دیر.<ref name="art39/141 Rome"> {{Cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf | title= European Community consolidated treaty, (articles 39 and 141), prohibition of national or sexual discrimination) | accessdate = 2008-02-28 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author= [[EUR-Lex]] }}</ref> آمئستئردام آندلاشماسی دا، عیرق، دین، فیزیکی مانیعه و جینسیت باخیمین‌دان اینسان‌لارا آیری-سئچکی‌لیک ائدیلمه‌سینی قاداغان ائده‌رک بو قرارلاری بوتونله‌میش‌دیر.<ref name="art2(7) Amsterdam"> {{Cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/en/treaties/dat/11997D/htm/11997D.html#0001010001 | title= Amsterdam treaty article 2 s.7 amending European Community consolidated treaty article 13, combatting discrimination) | accessdate = 2008-02-28 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author= [[EUR-Lex]] }}</ref> بو صلاحییت‌لری ایستیفاده ائده‌رک آوروپا ایتتیفاقی، قانون‌وئریجیلیگینده ایش یئرینده جینسیت آیری-سئچکی‌لیگی، عیرقی آیری-سئچکی‌لیک و یاش آیری-سئچکی‌لیک‌چی‌لیگینه قارشی تدبیرلر ائتمه یولونا گئتمیش‌دیر.<ref name="art2(7) Amsterdam"> {{Cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/en/treaties/dat/11997D/htm/11997D.html#0001010001 | title= Amsterdam treaty article 2 s.7 amending European Community consolidated treaty article 13, combatting discrimination) | accessdate = 2008-02-28 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author= [[EUR-Lex]] }}</ref> آوروپا ایتتیفاقینه عوضو بوتون اؤلکه‌لر هانسی جینایته قارشی اولورسا اولسون اعدام جزاسینی قالدیرمیش‌دیر و بونون بوتون دونیادا قالدیریلماسینی تامین ائتمک مقصدی ایله ائدیلن ایش‌لره دستک وئریر.<ref name="DP">{{Cite web | url = http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/07/850 | title= Launching the European Day against the Death Penalty | accessdate = 2007-11-12 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date = 2007-06-19 }}</ref>

1950-جی ایل‌ده چیخاردیلان آوروپا اینسان حوقوق‌لاری کونوئنسیاسی‌نین ایمضالامیش اولماق آوروپا ایتتیفاقی عوضوو اولا بیلمک اوچون تمل شرط‌‌لردن بیری‌دیر آنجاق بو آندلاشما آوروپا ایتتیفاقی تشکیلات‌لارینی ایحاطه ائتمیر. آوروپا ایتتیفاقی بیر آندلاشما یا دا توزوک (اساسنامه) ده‌ییشیک‌لیگی اولما‌دان بو موقاویله‌نین آلتینا ایمضا قویامادیغین‌دان، اؤزو آوروپا ایتتیفاقی اساس حوقوق‌لار بیلدیرگه‌سی (منشورو) آدی آلتیندا بیر توزوک مئیدانا گتیرمیش‌دیر. بو بیلدیریش یالنیز اینسان حوقوق‌لاری حاقیندا کونوئنسیانین مادده‌لری ایحاطه ائتمک‌له قالماز، آیریجا اؤز آندلاشما‌لاریندا اوول‌دن قبول ائتدیگی حؤکم‌لرله بیرلشمیش میللت‌لر تشکیلاتی‌نین قرارلارینی‌دا ایحاطه ائدیر. بو حؤکم و قرارلار ایقتیصادی و سیاسی حوقوق‌لاردان، یاخشی ایداره‌ائتمه و تمیز یاشاییش محیطِ حاق (حق محیط کیمی اوچونجو قورشاق حوقوق‌لارا قدر گئنیش بیر یئلپییه (محدوده‌یه) یاییلان ایجتماعی حوقوق‌لاری ائحتیوا ائدر. اساس حوقوق‌لار بیلدیرگه‌سی، 2000-جی ایلده نشر اولونماسینا قارشی هله قانونی بیر مجبوری قووه‌سی یوخ‌دور. اصلاحات موقاویله‌سی اولا‌راق خاطیرلانان لیسبون آندلاشماسی اویغون اولا‌راق بو بیلدیریش آوروپا ایتتیفاقی اوچون باغلاییجی وضعییته گله‌جک و آوروپا ایتتیفاقی، آوروپا اینسان حوقوق‌لاری کونوئنسیاسی‌نین داخیل اولا بیله‌جک. بئله‌جه بیرلیک، بو آن اؤزون‌دن تامامی‌له موستقیل اولان و آوروپادا اینسان حوقوق‌لاری مؤوضوع‌سوندا ان موکممل تشکیلات اولان آوروپا اینسان حاق‌لاری محکمه‌سی قرارلارینا تابیع اولا‌جاق و بو محکمه ایتتیفاقین مؤوجود بوتون عدالت واحیدلرین‌دن یوکسک وضعیته کئچه‌جک.<ref name="BBC Lisbon Q&A">{{Cite web | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6901353.stm | title= Q&A: The Lisbon Treaty | accessdate = 2007-11-12 | publisher= [[BBC News]] | date = 2007-10-19 }}</ref>

آنجاق آوروپا ایتتیفاقی، بونا قاتیلما‌دان بئله عدالت دیوانی و آوروپا اینسان حاق‌لاری محکمه‌سی قرار و توزوک‌لری‌نین بیربیرلری‌نین‌کی‌له چئلیشمه‌مه‌سینه (اساسنامه تضادلاری‌نا) اهمییت وئرر. بو سبب‌له، عدالت دیوانی‌نین آوروپا اینسان حوقوق‌لاری کونوئنسیاسی‌نین اون‌سوز دا قانون‌وئریجی‌لیگی‌نین بیر حیسسه‌سی کیمی تطبیق اولدوغو دئییله بیلر.<ref name="Juncker Council">{{Cite web | url = http://assembly.coe.int/Sessions/2006/speeches/20060411_report_JCJuncker_EN.pdf | title= Council of Europe - European Union: "A sole ambition for the European continent" | accessdate = 2007-07-28 | publisher= [[Council of Europe]] | date = 2006 | format= PDF | yazarlink = Jean-Claude Juncker | ilk = Jean-Claude | son = Juncker }}</ref>

==خاریجی علاقه‌لر==
[[Şəkil:Javier_Solana_(2007).jpg|thumb|left|خاویئر سولانا، آوروپا ایتتیفاقی‌نین خاریجی علاقه‌لرین‌ده ان صلاحیییت‌لی آددیر.]]
آوروپا ایتتیفاقی‌نین خاریجی علاقه‌لری بویوک اولچوده اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک پولیتیکاسی‌نین ایشیغین‌دا آپاریلیر. بین‌الخالق تیجارت دانیشیق‌لارین‌دا ایش‌ایتتیفاقی اساسی اورتاق بیر تیجارت سییاستی چرچیوه‌سین‌ده ایتتیفاقین کومور و پولاد ایتتیفاقی اولاراق تمل‌لری‌نین آتیل‌دیغی ۱۹۵۷-جی ایل‌ده اساس‌لانیر.<ref>{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/archives/igc2000/geninfo/fact-sheets/fact-sheet6/index_en.htm | title= Qualified-Majority Voting: Common commercial policy | accessdate = 2007-09-03 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref> اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک پولیتیکاسی‌نین ایسه تمل‌لری ۱۹۷۰-جی ایل‌ده یارادیلان آوروپا سیاسی ایش‌ایتتیفاقی قرارلارین‌دا آتیل‌میش‌دیر.<ref name="EPC">{{Cite web | url = http://europa.eu/scadplus/glossary/european_political_cooperation_en.htm | title= European political co-operation (EPC) | accessdate = 2007-09-03 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= The European commission | iş = Europa Glossary }}</ref>

آوروپا سیاسی ایش ایتتیفاقی مئیدانا گلمه‌سی عوضو اولکه‌لر آراسین‌دا اورتاق خاریجی سییاست اینکیشاف ائت‌دیریلمه‌سی اوچون قورولموش قئیری-رسمی بیر واحید اولموش‌دور. آوروپا تک سندی طرفین‌دن آوروپا ایتتیفاقینه تقدیم ائدیل‌میش و درحال آردین‌دان مااستریخت آندلاشماسین‌دا آدی اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سییاستی اولاراق دییش‌دیریل‌میش‌دیر.<ref name="EPC"/>

مااستریخت سازیشی اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک پولیتیکاسینا هم آوروپا ایتتیفاقی‌نین اوز ماراق ساحه‌لرینی، هم‌ده بین‌الخالق ایتتیفاقین ماراق‌لارینی حیمایه‌سی مقصدینی یوک‌لر. بو مقصد، بین‌الخالق امک‌داش‌لیغی دستکله‌مک، اینسان حوقوق‌لارینا حورمت ائتمک و بونلاری اینکیشاف ائت‌دیرمک، دئموکراتییا و حوقوقون اوستون‌لوگون‌دن گوزشت وئرمه‌مک کیمی پرینسیپ‌لری ایحاطه ائدیر.<ref name="art11 Union"> {{Cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf | title= European Union consolidated treaty, (article 11, common foreign policy) | accessdate = 2007-11-08 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[EUR-Lex]] }}</ref>

[[آمئستئردام]] آندلاشماسین‌دا، آوروپا ایتتیفاقی‌نین خاریجی سییاست‌لرینی ایجرا ائدیلمه‌سی اوچون بو آن خاویئر سولانا طرفین‌دن ایجرا ائدیلن بیر باش‌چیلیق وظیفه‌سی یارادیل‌میش‌دیر.<ref name="Europa CFSP">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/external_relations/cfsp/intro/index.htm | title= Common Foreign and Security Policy (CFSP) - Overview | accessdate = 2007-06-26 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2002 }}</ref> بو یوکسک نوماینده، مووجود آوروپا ایتتیفاقی شوراسی‌نین باش‌چیلیغی وظیفه‌سی‌ایله بیرلیک‌ده، آوروپا ایتتیفاقی آدینا خاریجی سییاست باغلی مووضوع‌لاردا بیل‌دیریش وئره بیلر و ایکی عوضو اولکه آراسین‌دا مئیدانا گله بیله‌جک هر هانسی بیر نامعلوم سییاسی وضعییتی آچیق‌لیغا قووش‌دورابیلیر. اورتاق خاریجی سییاستین قبول ائدیلمه‌سی و موعه‌ییه‌ن بیر آچي‌دان ایزله‌نیله بیلمه‌سی اوچون ایگیرمی‌یئددی عوضوون‌ده گوروش ایتتیفاقینه چاتیب، تصدیق وئرمه‌سی لازیم‌دیر. اورتاق خاریجی سییاست اوصولون‌دا، یئک‌دیل چاتما ضروریلیگی، عیراق دویوشو مووضوع‌سونون موزاکیره ائدیل‌دیگی دانیشیق‌لاردا اولدوغو کیمی زامان-‌زامان آنلاشیلمازلیق‌لارا سبب اولماق‌دادیر.<ref name="BBC Iraq statement">{{Cite web | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/2697667.stm | title= Divided EU agrees Iraq statement | accessdate = 2007-06-26 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2003 }}</ref>

[[Şəkil:33rdG8Leaders.jpg|thumb|left|[[آلمانییا]]، هئیلیگئندامم‌دا تشکیل ائدیلن ۳۳ونجو گ۸ زیروه‌سی .ایشتیراکچی‌لاری]]
آوروپا ایتتیفاقی‌نین بین‌الخالق تأثیری، خاریجی سییاستی‌نین یانین‌دا گئنیش‌لمه موددتی‌دیر سایه‌سین‌ده‌ده حیس ائدیل‌مک‌ده‌دیر. آوروپا ایتتیفاقی عوضوو اولمانین گتیردیگی گورونورده‌کی فایدالار، سییاسی یادا ایقتیصادی مووضوع‌لاردا آوروپا ایتتیفاقینه ایشتیراک شرطی اولان مئعیارلاری یئرینه یئتیرمک ایسته‌یه‌ن اولکه‌لر اوچون ائعتینا ائتدیریجی بیر فاکتور اولماق‌دادیر. بو شرط‌‌لر آیری‌جا شرقی آوروپانین کوهنه کومونیست حوکومت‌لری‌نین تأثیرلرینین قالدیریلماسین‌دا اهمیییت‌لی رول اوینایار.<ref name="Enlargement voice"/>

ایتتیفاقین خاریجی اولکه‌لرین داخیلی ایش‌لرینه بئله بیر تأثیره صاحیب اولونماسی «یومشاق گوج» اولاراق تعیین اولونماق‌دادیر.<ref name="Soft Power">{{Cite web | url = http://www.cer.org.uk/articles/bildt_ft_1june05.html | title= Europe must keep its 'soft power' | accessdate = 2007-06-26 | publisher= [[Financial Times]] on [[Centre for European Reform]] | date= 2005 | yazarlink = Carl Bildt | last= Carl | first= Bildt }}</ref> فینلاندییا باش ناظیری، فینلاندییانین آرتیق حقیقتن طرفی بیر دوولت اولماماسی سببی‌نین آوروپا ایتتیفاقی خاریجی سییاستی اولدوغونو وورغولامیش‌دیر. بو گوروشون دیگر بیرلیک عوضوو اولکه باشکان‌لارین‌جادا (ناظیر/وزیر) پایلاشیلیب پای‌لاشیلمادیغی بیلینمک‌ده‌دیر.<ref name="Finnish presidency">{{Cite web | url = http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+CRE+20060705+ITEM-002+DOC+XML+V0//EN&language=EN | title= Presentation of the programme of the Finnish presidency | accessdate = 2007-08-13 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2006-07-05 | coauthors= [[European Parliament]] }}</ref>

اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سییاستی باشچی‌سی‌نین یانین‌دا، آوروپا کومیسسییاسی‌دا بین‌الخالق سویییه‌ده دانیشیق‌لارا اوز نوماینده‌سی گوندریر. بیرلش‌میش میللت‌لر ایچین‌ده آوروپا ایتتیفاقی یاردیم مووضوع‌لاردا ائتدیگی بویوک توحفه‌لره گوره بویوک اهمیییت قازان‌میش‌دیر. (آلت باشلیق‌لارا باخ)<ref name="EUObserver UN Seat">{{Cite web | url = http://euobserver.com/24/22553 | title= EU heading for single UN seat, UN official says | accessdate = 2007-06-26 | publisher= [[EUobserver]] | date= 2007 }}</ref>

گ۸ (G8) زیروه‌لرین‌ده، آوروپا ایتتیفاقی عوضولوک حوقوق‌لارینا مالیک‌دیر و ییغینجاق‌لاری ایداره ائتمک، توپلانت‌لارا ائو صاحیب‌لیگی ائتمک کیمی وظیفه‌لرین یانین‌دا، ییغینجاق‌لاردا آوروپا کومیسسییاسی باشچی‌سی و دوور باشچی‌سی اولکه نوماینده‌سی طرفین‌دن‌ده تمثیل ائدیلیر.<ref name="EC G8">{{Cite web | url = http://www.deljpn.ec.europa.eu/union/showpage_en_union.external.g8.php | title= EU and the G8 | accessdate = 2007-09-26 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= Delegation of the European Commission to Japan }}</ref> ایتتیفاقین ایگیرمی‌یئددی عوضوونون‌ده تمثیل ائدیل‌دیگی دونیا تیجارت تشکیلاتینا، آوروپا ایتتیفاقی‌ده رسمی اولاراق آوروپا کومیسسییاسی‌نین خاریجی تیجارتین مسئول عوضوو طرفین‌دن تمثیل ائدیلیر.

===اینسانی کومک===
[[Şəkil:ECHO_plane.jpg|thumb|left|آوروپا ایتتیفاقی و عوضولری جمع‌ده دونیاداکی ان بویوک خاریجی کومکی ائدرلر. ]]
آوروپا ایتتیفاقی اینسانی کومک بوروسویادا قیساجا ECHO ، آوروپا ایتتیفاقین‌دن اینکیشاف ائتمک‌ده اولان اولکه‌لره اینسانی کومک تأمین ائدر. ۲۰۰۶-جی ایل‌ده بورونون بودجه‌سی ۶۷۱ میلیون آورویا چاتمیش و بونون ۴۸ فایزلیک حیسسه‌سی آکپ (AKP) اولکه‌لری اولاراق‌دا خاطیرلانان آفریقا، کاراییب و ساکیت اوکئان اولکه‌لرین‌ده گئت‌میش‌دیر.<ref name="ECHO 2006">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/echo/pdf_files/financial_report.pdf | title= DG for humanitarian aid - ECHO, financial report 2006 | accessdate = 2007-08-13 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2006 | coauthors= [[European Commission]] | format= PDF }}</ref> آوروپا ایتتیفاقی‌نین اوزونون و عوضو اولکه‌لری‌نین ائتدیگی کومک‌لر توپلاندیغین‌دا، آوروپا ایتتیفاقی دونیاداکی ان بویوک باغیشچی وضعیییتینه گلیر.<ref name="Aid Consensus">{{Cite web | url = http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/07/814&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en | title= Commission calls for a European consensus to boost impact of humanitarian aid | accessdate = 2007-08-13 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2007-06-13 | coauthors= [[European Commission]] }}</ref>

آوروپا ایتتیفاقی‌نین اینسانی کومک‌لری کئچ‌میش‌ده، بو یاردیم‌لارین قئیری-کافی، مقصدین‌دن ساپمیش و دا‌ها چوخ ایتتیفاقین ایقتیصادی ماراق‌لارینا خیدمت ائتمک‌ده اولدوغو کیمی سبب‌لرله تئز-تئز کیمی سئقمئنت‌لرین تنقیدلرینه مووضوع اولموش‌دور.<ref name="BBC Aid Inefficient">{{Cite web | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6705773.stm | title= EU attacked for 'inefficient' aid | accessdate = 2007-08-13 | publisher= [[BBC|BBC News]] | date= 2007-05-30 | last= Stephen | first= Mulvey }}</ref> بونا علاوه اولاراق، بعضی ایداره‌لر آوروپا دوولت‌لری‌نین کومک اوچون خرج‌لدیگی پول میقداری‌نین، بورج یونگول‌لتمه‌لری‌نین، خاریجی طلبه و سیغیناجاق آختاران شخص‌لر خرج‌لری‌نین‌ده داخیل ائدیلرک یوکسک گوستریل‌دیگینی ایره‌لی سورموش‌لر.<ref name="Indy Inflated Aid">{{Cite web | url = http://www.independent.co.uk/news/europe/eu-accused-of-artificially-inflating-its-aid-figures-448343.html | title= EU accused of artificially inflating its aid figures | accessdate = 2007-08-13 | publisher= [[The Independent]] | date= 2007-05-11 | last= Jerome | first= Taylor }}</ref>

بو خرج‌لر چیخاریلیب، ساده‌لش‌دیریل‌میش رقم‌لر ایشیغین‌دا آوروپا ایتتیفاقی ۲۰۰۶-جی ایل‌ده چاتماق ایسته‌دیگی کومک هدفینی گرچکلشدیرمه‌میش‌دیر. ۲۰۰۵-جی ایل‌ده ایسه آوروپا ایتتیفاقی‌نین کومک مبلغی قئیری صافی میللی حاصیلاسی‌نین ۳۴ فاییز اولموش و بو رقم‌لری‌له [[آمئریکا بیرلش‌میش شیتات‌لاری]] و [[یاپونییا]]نین اونونه کئچیل‌میش‌دیر.<ref name="ECHO Overview">{{Cite web | url = http://europa.eu/pol/dev/overview_en.htm | title= Overviews of the European Union activities: Development | accessdate = 2007-08-13 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] }}</ref> آوروپا کومیسسییاسی‌نین اینسانی یاردیم مسئول باشچی‌سی اولان لویس میشئل بو یاردیم‌لارین دا‌ها سورعت‌لی، دا‌ها تأثیرلی و اینسانی پرینسیپ‌لره دا‌ها اویغون شکیل‌ده ائدیلمه‌سی‌نین واجیب‌لیغینی وورغولامیش‌دیر.<ref name="Aid Consensus"/>

===حرب و مودافیعه===
آوروپا ایتتیفاقی‌نین عوضولری اوز اولکه تورپاق‌لاری‌نین قورولماسی اوزلری مسئول‌دور. آوروپا ایتتیفاقی‌نین ایگیرمی‌یئددی عوضوونون ایگیرمی‌بیری ناتو عوضوودور. قربی آوروپا ایتتیفاقی، آوروپا ایتتیفاقینه باغلی بیر تهلوکه‌سیزلیک و مودافیعه واحیدی‌دیر. آوروپا ایتتیفاقی‌ایله قرب آوروپا ایتتیفاقی علاقه‌لری، ۱۹۹۲-جی ایل‌ده آوروپا ایتتیفاقی‌نین قارشی طرفه یوکله‌دیگی و پئتئرسبئرگ وظیفه‌لری اولاراق‌دا بیلینن شرط‌لرله تعیین اولون‌موش‌دور. بونلار آراسین‌دا بوحران رهبرلیگی و صولح گوجو عسگرلیگی کیمی اینسانی کومک وظیفه‌لری‌ده وار. بو وظیفه‌لر، دا‌ها سونرا آمئستئردام موقاویله‌سی‌ایله قربی آوروپا ایتتیفاقین‌دن آوروپا ایتتیفاقینه کئچمیش‌دیر. بونون طلب ائتدیگی مسئولییت‌لر اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سییاستی‌ایله آوروپادا تهلوکه‌سیزلیک و مودافیعه پولیتیکاسی‌نین بیر حیسسه‌سی کیمی تطبیق اولونماغا باشلان‌میش‌دیر. قرب آوروپا ایتتیفاقی‌نین اساس عونصورلاری آوروپا ایتتیفاقی سییاستینه علاوه اولونموش و قربی آوروپا ایتتیفاقی باشچی‌سی، خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سییاستی‌نین یوکسک نوماینده‌سی مووقئع‌سینه گتیریلمیش‌دیر.<ref name="Europa ESDP">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/external_relations/cfsp/esdp/index.htm | title= EU Security Police & the role of the European Commission | accessdate = 2007-06-26 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] }}</ref><ref name="Europa Chronology">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/external_relations/cfsp/esdp/chrono.htm | title= EU Security Police & the role of the European Commission: Chronology | accessdate = 2007-06-26 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] }}</ref>

۱۹۹۹ کوزووو موحاریبه‌سین‌دن سونرا، لیدئرلر ساممیتین‌ده ایتتیفاقین، بین‌الخالق بوحران و بوحرانلاردان ناتونون حرکت‌لرینه قورخو دوشمه‌دن، اهمیییت‌لی عسگری قوووت‌لرجه دستکله‌نیله‌جک، نه واخت و هانسی شراییط‌‌ده ایستیفاده ایتتیفاقین قرار وئره‌جگی آوتونوم بیر تهلوکه‌سیزلیک واحیدینه صاحیب اولماسی گرگی مووضوع‌سون‌دا گوروش ایتتیفاقینه گلمیش‌لر. بو سبب‌له، باش‌دا [[هئلسینکی]] زیروه قرارلاری اولماق اوزره آوروپا ایتتیفاقی‌نین حربی ساحه‌ده یئترلیگینی آرتیرماق اوچون بیر چوخ آددیم آتیل‌میش‌دیر. بویوک موباحیثه‌لردن سونرا، هر بیری آن اولماسا ۱.۵۰۰ شخصیت واحیدلردن عیبارت اولان آوروپا ایتتیفاقی دویوش قروپ‌لاری‌نین قورولماسینی نظرده توتان قرار بو مووضوع‌دا آتیل‌میش ان کونکرئت آددیم اولموش‌دور.<ref name="Council Capabilities">{{Cite web | url = http://www.consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.asp?id=1349&lang=EN | title= Military Capabilities | accessdate = 2007-10-09 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[Council of the European Union]] }}</ref> آوروپا ایتتیفاقی حربی واحیدلری، آفریقادان کوهنه یوقوسلاوییا و اورتاشرقه قدر بیر چوخ بولگه‌ده صولح گوجو خیدمتینه قاتیل‌میش‌لار.<ref name="Council Operations">{{Cite web | url = http://www.consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.asp?id=268&lang=EN&mode=g | title= EU security and defense Operations | accessdate =  | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[Council of the European Union]] }}</ref> آوروپا ایتتیفاقی فعالیییت‌لری، آوروپا ایتتیفاقی حربی قوللوق‌چولارین، آوروپا ایتتیفاقی پئیک مرکزی و آوروپا مودافیعه اگئنتلیگی کیمی تشکیلات‌لار طرفین‌دن دستکله‌نیر.<ref name="Council Structures">{{Cite web | url = http://www.consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.asp?id=279&lang=EN&mode=g | title= ESPD Structures | accessdate = 2007-06-26 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[Council of the European Union]] }}</ref>

== ایقتیصادی سیاست ==
[[Şəkil:Nokia HQ.jpg|thumbnail|left|دونیانین ان بؤیوک 500 شیرکتین‌دن 163ونون عومومی مرکزلری آ.ا(EU) اؤلکه‌لری ایچری‌سینده‌دیر. (نوکیا،فینلاندیا)]]
دونیانین ان بؤیوک 500 شیرکتین‌دن 163ونون عومومی مرکزلری آ.ا(EU) اؤلکه‌لری ایچری‌سینده‌دیر. (نوکیا، فینلاندیا)

قورولوشون‌دان بو یانا، آوروپا ایتتیفاقی بوتون عوضو‌لری آراسیندا ایقتیصادی بیر اورتاق بازار اینکیشاف ائتدیرمیش‌دیر. 2009-جی ایل اعتباری‌له، آورو (یورو) ساحه‌سی دئییلن بؤلگه ایچینده ایتتیفاقین اون آلتی عوضوو آورو آدلی اورتاق پول واحیدی ایستیفاده ائتمک‌ده‌دیر. <ref name="euro website">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/economy_finance/the_euro/index_en.htm?cs_mid=2946 | title= The euro | accessdate= 2008-06-30 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref><ref name="Europa Single Market">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/internal_market/index_en.htm | title= The Single Market | accessdate= 2008-06-30 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref> تک بیر ایقتیصادییات اولا‌راق دوشونولدوگونده آوروپا ایتتیفاقی، 16.8 تریلیون دوللارلیق عومومی داخیلی حاصیلی‌نن دونیا جمعی‌نین% 31‌ لیک حیسسه‌سینی مئیدانا گتیرر. <ref name="GDP IMF"> {{Cite web | url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/01/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2008&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=998&s=NGDPD%2CPPPGDP&grp=1&a=1&pr.x=46&pr.y=7 | title= Report for Selected Country Groups and Subjects (European Union) | accessdate= 2008-05-03 | publisher= International Monetary Fund | year = 2008 | ay = April | iş = World Economic Outlook Database, April 2008 Edition }}</ref> بو آوروپا ایتتیفاقینی دونیانین نومینال عومومی داخیلی محصول اثناسیندا بیرینجی، گ.ی.س‌ی.ه (GYSİH) (تولید ناخالص ملی) اساس‌لی ساتیش گوجو جوتو سیراسی (برابری قدرت خرید) ایچینده ده ایکینجی بؤیوک تیجارت بولوکودور. آوروپا ایتتیفاقی آیریجا، دونیا‌داکی ان بؤیوک ایخراجات‌چی (صادركننده) مئیدانا گلمه <ref name="CIA exports">{{Cite web | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2078rank.html | title= Rank Order - Exports | accessdate= 2007-08-21 | publisher= [[Central Intelligence Agency]] | iş = [[The World Factbook]] }}</ref> ایکینجی ان بؤیوک ایدخالات‌چی (واردكننده)، <ref name="CIA imports">{{Cite web | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2087rank.html | title= Rank Order - Imports | accessdate= 2007-08-21 | publisher= [[Central Intelligence Agency]] | iş = [[The World Factbook]] }}</ref> و هیندوستان ایله چین خالق رئسپوبلیکاسی کیمی اؤلکه‌لرین ان بؤیوک تیجارت اورتاغی‌دیر. <ref name="Trade China"> {{Cite web | url = http://english.peopledaily.com.cn/200701/31/eng20070131_346408.html | title= China now EU's biggest import market | accessdate= 2007-07-22 | publisher= People's Daily Online | date= 2007-01-31 }}</ref><ref name="Trade China-EU">{{Cite web | url = http://www.china-embassy.org/eng/xw/t272113.htm | title= EU now biggest trading partner of China | accessdate= 2008-04-04 | publisher= Chinese Embassy | date= 2006-09-15 }}</ref><ref name="Trade India-EU">{{Cite web | url = http://www.cer.org.uk/articles/46_grant.html | title= India and the EU: strategic partners? | accessdate= 2008-04-04 | publisher= Centre for European Reform | date= February/March 2006 }}</ref> گلیرلرینی گؤره اؤلچولن دونیانین ان بؤیوک 500 تشکیلاتین‌دان 163-ونون عومومی مرکزلری آوروپا ایتتیفاقی سرحدلری ایچینده ایشتیراک ائتمک‌ده‌دیر. <ref name="Fortune 500">{{Cite web | url = http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/countries/US.html | title= Fortune Global 500: Countries | accessdate= 2007-08-24 | publisher= [[CNN]] Money | date= 2007-07-23 }}</ref> مای 2007 اعتباری‌له آوروپا ایتتیفاقی ایچینده ایش‌سیزلیک نیسبتی% 7 اولا‌راق اؤلچولورکن <ref name="UNEMP">{{Cite web | url = http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2007/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2007_MONTH_07/3-03072007-EN-AP.PDF | title= Euro area and EU 27 unemployment down to 7.0% | accessdate= 2007-11-01 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2007-07-03 | format= PDF }}</ref> اینوئستیسیا‌لار عومومی داخیلی محصول% 21.4 'و، اینفلیاسیا (تورم) نیسبتی% 2.2 و ایجتماعی سئقمئنتی آچیغی (كسری بودجه بخش عمومی)% - 0.9 اولا‌راق تعیین اولونموش‌دور. <ref name="IMF all but GDP">{{Cite web | url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/01/data/weorept.aspx?sy=2006&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=80&pr1.y=6&c=998&s=NID_NGDP%2CNGSD_NGDP%2CPCPIPCH%2CGGB_NGDP%2CBCA%2CBCA_NGDPD&grp=1&a=1 | title= Eur4. Report for Selected Country Groups and Subjects | accessdate= 2007-11-29 | publisher= [[International Monetary Fund]] | date= April 2007 }}</ref>

=== اورتاق بازار===

روما موقاویله‌سی بیرلیک‌ده ایلک اولا‌راق آوروپا ایقتیصادی ایتتیفاقی قورولدو. بو آندلاشما ایشتیراک‌چی اؤلکه‌لر آراسیندا گؤمروک ایتتیفاقی‌نین قورولماغی‌لا باشلایا‌راق، اورتاق بازار تطبیقی‌نین اینکیشاف ائتدیریلمه‌سی‌نین آنا خطط‌‌لرینی چکدی. بو بیرلیک آوروپا ایتتیفاقی آدی‌یلا خاطیرلانماغا باشلاندی و بو گون هله آوروپا ایتتیفاقی آدی آلتیندا ایشله‌یه‌ن بیر تشکیلات اولا‌راق اورتاق بازار تطبیقی‌نین تشکیل ائدیلمه‌سی مؤوضوع‌سوندا وظیفه گؤتوردو. آوروپا ایتتیفاقی‌نین بیر باشقا مقصدی ده عوضو اؤلکه‌لر آراسیندا اینسان، اشیا، خیدمت و سرمایه دؤورانی (دولاشیمی-جریانی) آزادلیق‌لارینی ضمانت آلتینا آلماق‌دیر. <ref name="Europa Single Market">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/internal_market/index_en.htm | title= The Single Market | accessdate= 2007-06-27 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref>

اشیانین سربست دؤورانی پرینسیپی، هر جور مالین بوتون بیرلیک اؤلکه‌لری آراسیندا هر هانسی بیر مانیعه‌ایله قارشیلاشما‌دان آسان‌لیق‌لا دولاشابیلمه‌سینی ضمانت آلتینا آلار. بو دؤوران (دولاشیم-جریان) آزادلیغینین هم داخیلی، هم‌ده خاریجی اؤلچوسو واردیر. بیرلیک ایچینده مال‌لار، اؤلکه‌لرآراسی گؤمروک عملیات‌لارینا اوغراما‌دان، ایدخال (واردات) محدودلاشدیرماسی گؤرمه‌دن، آیری-سئچکی‌لیک گودن وئرگی و تدبیرلر اولما‌دان دولاشابیلمه‌‌لی‌دیر. بیرلیک خاریجی اولا‌راق ایسه، بیرلیگه عوضو اولمایان اؤلکه‌لردن آلینان مال‌لار اورتاق گؤمروک تعریفه اؤدنیشینه اؤده‌دیک‌دن سونرا یئنه بیرلیک ایچینده سربست گزه بیلرلر.
[[Şəkil:Pasas2008.gif|thumbnail|130px|left|آ.ا(EU) ده اورتاسیندا ده‌ییشه بیلن میللی سیموول اولان اورتاق بیر پاسپورت حاضیرلامیش‌دیر.<ref>{{Cite web | url = http://www.euro.lt/en/news/lithuanias-membership-in-the-eu/news/2333/ | title= New-generation passports to appear in Lithuania starting New Years | accessdate = 2008-03-17 }}</ref>]]


کاپیتالین سربست دؤورانی پرینسیپی، داشینماز املاکین آلیم-ساتیمی، اؤلکه‌لرآراسی حیسسه پایلاشیم‌لاری کیمی سرمایه‌لره ایمکان تامین ائتمک مقصدی‌له یارادیلمیش‌دیر. <ref name="Europa Single Market C">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/internal_market/top_layer/index_42_en.htm | title= A Single Market for Capital | accessdate= 2007-06-27 | publisher= [[European Commission]] | coauthors= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] }}</ref> اورتاق ایقتیصادییات و پول واحیدی تطبیقینه گئچیله‌نه قدر سرمایه اینکیشافی عملیات‌لاری اولدوقجا یاواش اولموش‌دور.

اینسان‌لارین سربست دؤورانی (دولاشیمی-جریانی) پرینسیپی، آوروپا ایتتیفاقی وطنداش‌لاری‌نین دیگر عوضو اؤلکه‌لر آراسیندا اوتورماق، چالیشماق، اوخوماق، گزمک یا دا تقاودچو اولا بیلمک (امك‌لی اولا بیلمك-بازنشست اولابیلمك) اوچون سربست سفر ائده بیلمه‌سینه ایمکان تامین ائدر. بو قانونون اینکیشاف ائتدیریله بیلمه‌سی اوچون بیر چوخ فورمال آزالدیلماسی و دیگر اؤلکه‌لردن گلن اینسان‌لارین پئشه اهلییت‌لری‌نین (ایش صلاحییت‌لری-گواهینامه‌های شغلی) تانینماسی لازیم ایدی.<ref name="Europa Single Market P">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/internal_market/top_layer/index_15_en.htm | title= Living and working in the Single Market | accessdate=  | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] }}</ref> کؤهنه‌دن، ایقتیصادی اولا‌راق داها تأثیرلی اولان اؤلکه‌لره، اولمایان‌لاردان داها چوخ آزادلیق تانینمیش‌دیر. ایقتیصادی باخیم‌دان داها آز تأثیرلی اولان‌لارا دا حاق‌لار تانینماسی ایلک اولا‌راق 1999-جو ایل‌ده آوروپا ایتتیفاقی وطنداش‌لیغی آنلاییشی‌نین اورتایا آتیلماسی‌یلا اولموش‌دور. اینسان‌لارین سربست دؤورانی‌نین اؤلچوسونون آرتدیریلماسی‌نین یاناشی، بو قانون بیرلیک وطنداش‌لارینا کیمی اجتماعی و سیاسی حوقوق‌لاردا وئریر.

خیدمت‌لرین (خدمات) و شیرکت‌لرین سربست دؤورانی پرینسیپی اؤز ایشینی ایجرا ائدن کس‌لرین عوضو اؤلکه‌لر آراسیندا وطنداش‌لارا کئچیجی یا دا داوام‌لی خیدمت تقدیم ائتمک مقصدی‌ایله هر هانسی بیر مانیعه‌یه توخونماق‌سیزین حرکت ائده بیلمه‌سینی نظرده توتور. بو خیدمت‌لر، آوروپا ایتتیفاقی عومومی داخیلی حاصیلی‌نین 60%-دان % 70 یارا‌دیر. بازارین بو ساحه‌سینی داها دا آزادلاش‌دیرماق مقصد قویان خیدمت‌لر و بازار اونرگه‌سی‌نین (Bolkestein Direktifi ) یاخین کئچمیشده قبول ائدیلمیش‌دیر. <ref name="Europa Single Market S">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/internal_market/top_layer/index_19_en.htm | title= A Single Market for Services | accessdate= 2007-06-27 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] }}</ref> بونا گؤره خیدمت ساحه‌سی عملیات‌لاری، اگر باشقا بیر سربستی ایشه آپاریلمامیش‌سا، قالیجی خوصوصیت‌ده‌دیر.

بو خصوصیت‌لرین هئچ بیری تامامی‌له سرحدسیز و قطعی دئییل. عوضو اؤلکه‌لر ایسته‌سه‌لر، آندلاشما‌لارجا نظرده توتولان موعه‌ییه‌ن آزادلیق ساحه‌لرینده قیسالدلاما‌لاردا بیلر یا دا داها خصوصی وضعیت‌لرده آوروپا محکمه‌لری‌نین مؤوضوع‌ا باغ‌لی حؤکم‌لرین‌دن فایدا‌لانا بیلرلر. مثلن، موقاویله‌لر هر هانسی بیر عوضو اؤلکه‌یه، ایجتیماعی سیاست و یا تهلوکه‌سیزلیگینه ترس دوشمه‌سی وضعییتینده بو آزادلیق ساحه‌لرینی قالدیرا حاق و صلاحیتی‌نی وئریر. بو مؤوضوع‌دا بیرلیک طرفین‌دن اوول‌دن تعیین اولونموش حؤکم‌لرین یوخلوغوندا، ائدیله‌جک‌لره عوضو اؤلکه‌لر اؤز ایچینده قرار وئریر. بو وضعییت‌ده، آوروپا ایتتیفاقی محکمه‌لری عوضو اؤلکه‌نین قراری‌نین، ایتتیفاقین داخی‌لی نیظامنامه‌سینه ضید اولوب اولمادیغی مؤوضوع‌سوندا حاکم‌لیک ائدر. آوروپا ایتتیفاقی عوضو‌لری آراسین‌داکی سربست حرکت آنلاییشی، آوروپا اقتصادی اوچون اوزرین‌دن بیرلییه عوضو اولمایان ایسلاندیا، نوروئچ و لیختئنشتاین کیمی اؤلکه‌لره ده تطبیق اولونموش‌دور. <ref name="EEA">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/external_relations/eea/index.htm | title= The European Economic Area (EEA) | accessdate= 2007-07-21 | coauthors= [[European Commission]] }}</ref> آوروپا ایتتیفاقی ایچین‌دکی تیجارتین تخمینن یاری‌سی یئنه بیرلیک طرفین‌دن اویغونلاش‌دیریلان قایدا و قانون‌لار آلتیندا باش وئریر.<ref name="Europa Single Market G">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/internal_market/top_layer/index_18_en.htm | title= A Single Market for goods | accessdate= 2007-06-27 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] }}</ref>

=== اورتاق پول واحیدی ===
[[Şəkil:Eurotower-ffm005.jpg|thumbnail|left|آوروپا مرکزی بانکی ایتتیفاقین پول سیاستینی ایداره ائدر.]]
آوروپا اتفاقیندا پول ایتتیفاقی 1969-جو ایل‌دن بری رئال‌لاشدیریلماغا چالیشیلان رسمی بیر هدف اولموش‌دور و 1990-جی ایلده آوروپا اقتصادی و پول ایتتیفاقینده بونون اوچون ایلک ایش‌لر باشلادیلمیش‌دیر. دوققوز ایل سونرا، 1999-جو ایلده ایتتیفاقین او زامانکی اون بئش عوضوونون، اون بیری‌نین آورونو (یورونو) اورتاق پول واحیدی اولا‌راق قبول ائتمه‌سی ایله کؤهنه میللی پول واحیدلری ده بیر موددت ایستیفاده‌ده قالمیش آنجاق قور فرق‌لری آورویا گؤره نیظاملانمیش‌دیر. 1 یانوار 2002-جی ایل‌ده بو دفعه اون ایکی اؤلکه‌ده کؤهنه میللی پول واحیدلری تداوول‌دن قالخمیش و آورو ایستیفاده ائدیلن تک اورتاق پول اولموش‌دور. ائسلوونی‌یا، 1 یانوار 2007-جی ایل‌ده، مالتا و قیبریس 1 یانوار 2008-جی ایل‌ده، ائسلوواکی‌یا دا 1 یانوار 2009-جو ایل‌ده آورو ایستیفاده ائتمه‌یه باشلامیش و بئله‌جه جمع‌ده آورونو رسمی پول واحیدی اولا‌راق ایستیفاده ائدن اؤلکه سایی اون آلتی‌یا چیخا‌راق آورو ساحه‌سی بؤیوموش‌دور. بیرلشمیش کرال‌لیق (United Kingdom) و دانیمارکا خاریجینده بوتون اؤلکه‌لر عوضولوک شرطی آورونو اورتاق پول اولا‌راق ایستیفاده قبول ائتمیش‌لر. قالان اؤلکه‌لرین آورونو ایستیفاده نه واخت کئچجیی اقتصادی وضعیت‌لر گؤروشولدوگونده قرارا باغ‌لانا‌جاق. آنجاق، بو اؤلکه‌لرده آورویا کئچیش‌له علاقه‌دار ایجتیماعییت فیکیرلری دانیمارکا <ref name="EU Business, June 2008">{{Cite web | url = http://eubusiness.com/news-eu/1213010235.83 | title= Growing number of Danes oppose switching to euro, poll shows | accessdate= 2008-06-25 | publisher= EU Business }}</ref>و رومانی‌یا <ref name="Open Europe EU-wide poll, March 2007">{{Cite web | url = http://www.openeurope.org.uk/research/mainfindings.pdf | title= Poll on the future of Europe: Main findings report | accessdate= 2008-06-25 | publisher= Open Europe | date= 2007-03-23 | format= PDF }}</ref> خاریجینده منفی ایستیقامت‌ده‌دیر. مونته‌نئگرو و كوزوو  کیمی بعضی اؤلکه‌لر ده قئیری-رسمی اولا‌راق آورونو پول واحیدی اولا‌راق ایستیفاده ائدیر. <ref name="euro use world">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/economy_finance/the_euro/euro_in_world9369_en.htm | title= Use of the euro in the world | accessdate= 2008-02-27 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] | iş = The euro outside the euro area }}</ref> [[Şəkil:Zahlungsmittel.JPG|thumbnail|left|اورتاق پول واحیدی آورو(یورو)]]


آورو ایله علاقه‌دار عملیات‌لار و آورونو پول واحیدی اولا‌راق ایستیفاده ائدن اؤلکه‌لرین پول سیاستی آوروپا مرکزی بانکاسینجا تشکیل ائدیلمکده‌دیر.<ref>{{Cite web | url = http://www.ecb.int/ecb/orga/escb/html/index.en.html | title= ECB, ESCB and the Eurosystem | accessdate= 2007-09-15 | publisher= [[European Central Bank]] }}</ref> آوروپا ایتتیفاقی ایچینده ایستیفاده ائدیلن 12 باشقا پول واحیدی داها واردیر. <ref name="euro website">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/economy_finance/euro/our_currency_en.htm | title= The Euro: our currency | accessdate= 2007-11-12 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] }}</ref><ref name="euro website"/>


آورو، آوروپا ایتتیفاقی وطنداش‌لاری‌نین و مال‌لارین سربست سفر ائتمه‌سینی و گزمه‌سینی آسانلاش‌دیرماق، مزننه فرقی کیمی سوال‌لاری اورتا‌دان قال‌دیرماق، قیمت شففاف‌لیغی یاراتماق، تک بیر اورتاق مالیه بازار یاراتماق، قیمت ثابیت‌لیگی تامین ائتمک، آشاغی فاییز درجه‌سی و تک بیر اورتاق پول واحیدی‌له بئین‌الخالق بوحران‌لارا قارشی قورونماق مقصدی‌له ایستیفاده‌یه سوخولموشدور. آیریجا آورودان عوضو اؤلکه‌لر آراسیندا بوتون‌لشمه‌یه کؤمک اولماسی و بونو اینکیشاف ائتدیرمه‌سی مقصدی‌له سیاسی بیر سیموول اولا‌راق دا فایدالانیلماسی دوشونولموش‌دور. <ref name="euro website"/> سون ایل‌لرده، آورو هجمی سورعت‌له آرتمیش‌دیر و آورو آلانی‌نین یاخین گله‌جک‌ده داها دا یاخشی اولاجاغینی باغ‌لی سؤز-صوحبت‌لر وار. آورونون دیر آرتیمینین و آمئریکان دولاری‌نین دیر ایتکی‌سی‌نین سورمه‌سی وضعییت‌ینده آورونون دونیا‌داکی باش‌لیجا ائحتیاط صندوق وضعییت‌ینه گلمه‌سی اولاسی‌دیر. <ref>{{Jurnala istinad|son= Menzie |first= Chinn |coauthors= Jeffery Frankel |il= 2006 |ay= January |başlıq
= Will the Euro Eventually Surpass The Dollar As Leading International Reserve Currency? |jurnal=[[National Bureau of Economic Research|NBER]] |url=http://www.wage.wisc.edu/uploads/Working%20Papers/chinnfrankel_NBER_eurotopcurrency.pdf |format=PDF |accessdate= 2007-10-11 }}</ref>

=== ریقابت ===
آوروپا ایتتیفاقی، مئیدانا گتیردیگی اورتاق بازار ایچینده هر هانسی بیر حاق‌سیز ریقابت حادیثه‌سینه یئر وئریلمه‌مه‌سینی تامین ائتمک مقصدی‌له بیر ریقابت حوقوقو یؤنرگه‌سی (دستورو) ایجرا ائتمکده‌دیر.<ref>Article 3(1)(g) of the Treaty of Rome</ref> ریقابت تشکیلاتی اولا‌راق، آوروپا کومیسسیاسی‌نین اورتاق بازار ایچینده اعتیمادلارا قارشی تدبیرلر گؤرمک، کارتئل قیرماق، ایقتیصادییاتی داها دا آزادلاش‌دیرماق و دؤولت دسته‌یینی اؤنلمک کیمی عؤهده‌لیک‌لری وار.<ref>{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/comm/competition/index_en.html | title= Competition: making markets work better | accessdate = 2007-11-12 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] yazar=[[European Commission]] | author= [[European Commission]] }}</ref>

آوروپا ایتتیفاقی‌نین ریقابت‌دن مسئول عوضوو، کومیسسیا ایچین‌دکی ان اهمییت‌لی مؤوقع‌لرده بیرینده‌دیر و قرارلاری‌یلا چوخ‌میللت‌لی شیرکت‌لری (شركت‌های چند ملیتی) تأثیر ائده بیلر.<ref>{{Cite web | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/letter_from_america/3921303.stm | title= Examining the EU executive | accessdate = 2007-09-18 | publisher= [[BBC News]] | date = 2004-07-23 | ilk = Oana | son = Lungescu }}</ref> مثلن، 2001-جی ایل‌ده کومیسسیا عوضوو اینحیصارین قباغی آلینما مقصدی‌له آمئریکا بیرلشمیش شیتات‌لاری قایناق‌لی ایکی بؤیوک شیرکتین بیرلشمه‌سینی میللی صلاحیت‌لی‌لر راضیلاشمیش اولماسینا قارشی مانیعه تؤرتمیش‌دیر.<ref>{{Cite web | url = http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/01/939 | title= The Commission prohibits GE's acquisition of Honeywell | accessdate = 2007-11-12 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date = 2001-07-03 }}</ref> ریقابت مؤوضوع‌سوندا بیر باشقا اهمیت‌لی ایددیعا دا، 9 ایل‌لیک بیر موددت‌دن سونرا کومیسسیانین مایکروسافتو، ویندوز مئدیا پلایئر اوزرینده اینحیصار یاراتماق اوچون 777 میلیون آورولوق پول جزاسینا تحمیل ائتمه‌یی‌دیر.<ref>{{Cite web | url = http://www.guardian.co.uk/business/2007/oct/22/microsoft.microsoft | title= Microsoft caves in to European commission | accessdate = 2007-11-12 | publisher= [[The Guardian]] | date = 2007-10-22 | ilk = David | son = Gow }}</ref>

لیسبون آندلاشماسی گؤروشمه‌لرینده، فرانسا پرئزیدئنتی نیکولار سارکوزی‌نین گریشیم‌لری‌له آندلاشما لاییحه‌سینده ایتتیفاقین ریقابته علاقه‌دار یؤنرگلریندن (دستورلاریندان) بعضی مادده‌لرین حذف ائتمیش‌دیر. آنجاق بو مادده بعضی علاوه یؤنرگلره هله وار و بونون آوروپا ایتتیفاقی سیاستی ایچینده تأثیرلی اولوب اولمایاجاغی نامعلوم‌دور.<ref>{{Cite web | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6231684.stm | title= EU competition to remain in place | accessdate = 2007-11-12 | publisher= [[BBC News]] | date = 2007-06-22 }}</ref>

=== بودجه ===
[[Şəkil:EU Budget 2006 - Total expenditure.png|thumbnail|left|آ.ا(EU)-نین 2006-جی ایل خرج‌لری.<ref name="ECDetail20002007">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/budget/library/publications/fin_reports/fin_report_07_data_en.pdf | title= Detailed data 2000-2007 | accessdate = 2008-07-07 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] | format= PDF }}</ref>
{{legend|#990000|اکین‌چی‌لیک: 46.7%}}
{{legend|#FF0000|ایستروکتورجا خرج‌لر: 30.4%}}
{{legend|#FF9900|داخیلی سیاست: 8.5%}}
{{legend|#FFFF00|ایداره: 6.3%}}
{{legend|#00FF00|خاریجی خرج‌لر: 4.9%}}
{{legend|#3399FF|بیرلشمه‌دن اونجه‌ خرج‌لری: 2.1%}}
{{legend|#0000FF|تضمینات‌لار:    1.0%}}
{{legend|#000000|ائحتیاط‌لار(رزرو): 0.1%}}]]

آوروپا ایتتیفاقی‌نین 2007-جی ایل راضی‌لاشدیریلمیش بودجه‌سی 120.7 میلیارد آورودور و 2007-2013 آراسی موددت اوچون جمع‌ده 864.3 میلیارد آورو آییرمیش‌دیر.<ref> {{Cite web | url = http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=MEMO/06/204&format=HTML | title= Q&A on Interinstitutional Agreement on Budgetary Discipline and Sound Financial Management 2007-2013 | accessdate =  }}</ref> بو میقدار آوروپا ایتتیفاقی‌نین ایگیرمی یئددی اؤلکه‌سی‌نین جمعی قئیری صافی میللی حاصیل‌اسی‌نین% 1.1 'ی دن% 1.05 -اینه برابر گلیر. بیر موقاییسه ائدیله‌جک اولسا، بیرلشمیش کراللیغین (بریتانییا) 2004-جی ایل بودجه‌سی 759 میلیارد آورو اولا‌راق تخمین ائدیلمیش و فرانسانین دا 801 میلیارد آورو خرجلیه‌جه‌یی نظرده توتولموش‌دور. 1960-جی ایلده آوروپا ایتتیفاقی‌نین اؤنجل آوروپا ایتتیفاقی‌نین بودجه‌سی قئیری صافی میللی محصول یالنیز% 0.03 'و ایدی.<ref>{{Cite web | url = http://www.euro-know.org/articles/wew.html | title= Will Europe Work? | accessdate = 2008-02-29 | publisher= Euro-know }}</ref>

ان بؤیوک اورتاق خرجلمه اؤگه‌سی (عونصورو) بودجه‌نین% 45 لیک حیسسه‌سی‌نین آیریلمیش اولدوغو اورتاق اکین‌چی‌لیک پولیتیکاسی‌دیر. ایکینجی سیرادا% 30 ایله آوروپا ایتتیفاقی‌نین رئجیونال اینکیشاف سیاستی گلیر. بو خرج‌لری 8%-لیک پای ایله خاریجی ایش‌لر سیاستی گئدن،% 6 لیک پای ایله ایداره‌ائتمه خرج‌لر و 5% لیک پای ایله آراشدیرما خرج‌لری ایزلر.

==اینکیشاف سییاستی==
===کند تصرروفاتی===
[[Şəkil:ClosLaPlanaEdit.jpg|thumb|left|آوروپا ایتتیفاقین‌دا کند تصرروفاتی بودجه‌دن ان بویوک پایی آلار (ایسپانییا).]]
اورتاق اکین‌چیلیک سییاستی، آوروپا ایتتیفاقی‌نین ان کوهنه یونرگلرین‌دن و اساس مقصدلرین‌دن بیری‌دیر.<ref name="stead">{{Cite web | url = http://eh.net/encyclopedia/article/Stead.CAP | title= Common Agricultural Policy | accessdate = 2007-08-30 | coauthors = Robert Whaples (eds) | publisher= EH.Net Encyclopedia | date= 2007-06-22 | last= David | first= Stead }}</ref> بو سییاستین، اکین‌چیلیک ایستئحصالی آرتیرماق، محصول آنبارلارین‌دا قطعی‌لیک تأمین ائتمک، اکین‌چیلیک‌له مشغول اولان کس‌لر اوچون یاخشی بیر حیات ایستانداردی تقدیم ائتمک، بازاردا ثابیت‌لیگی اوزرین‌ده قورولماسی، ایستئهلاک‌چی‌لار اوچون اویغون قیمت‌لر تعیین کیمی مقصد و وظیفه‌لری واردیر (روما سازیشی‌نین ۳۳ونجو مادده‌سی).<ref name="Consolidated Treaties"/> سییاست یاخین زامانا قدر بیر دوولت دستکی نیظامی و بازار موداخیله‌سی ایشله‌ییردی. اکین‌چیلیگه وئریلن دستک ۹۰-جی ایل‌لره قدر او زامان‌کی آوروپا ایقتیصادی ایتتیفاقی‌نین ایل‌لیک بودجه‌سی‌نین ۶۰ فایزی قدرایدی. اکین‌چیلیک دستگی بوگون‌کو آوروپا ایتتیفاقی بودجه‌سی‌نین ۳۵ فایزینی مئیدانا گتیرمک‌ده‌دیر.<ref name="stead"/>

سییاستین قیمت ایداره‌سی (کنترل قيمت) و بازار موداخیله‌سی (دستک آلیشی) بویوک اولچوده ائحتییاج چوخو محصول اورتایا چیخاردی. بو ائحتیاط‌لار بیرلیک طرفین‌دن ان آلت قیمت سرحدین‌دن توپ‌دان ساتین آلین‌دی. بیرلیک الینده‌کی آنبارلاری اریده‌بیلمک اوچون محصول‌لاری ضمانت قویدوغو قیمت‌لرین چوخ آلتین‌دا دونیا بازارلارین‌دا ساتیشا تقدیم ائت‌دی یادا جوت‌چولره (اکینچی‌لره) ایتتیفاقین محصول‌لاری آلدیغی قییمت‌له سات‌دیغی قییمت آراسین‌داکی فرق قدر دوولت دستکی وئریل‌دی. بو اوصول اینکیشاف ائتمک‌ده اولان دونیانین آز وساییط‌آلان جوت‌چولری طرفین‌دن بویوک تنقیدلره معروض قال‌دی.<ref name="Guardian CAP">{{Cite web | url = http://www.guardian.co.uk/world/2003/jun/26/eu.politics1 | title= The EU common agricultural policy | accessdate = 2007-08-30 | publisher= [[The Guardian]] | date= 2007-06-26 | last= Simon | first= Jeffery }}</ref> ائحتییاج چوخو ایستئحصال، ائکولوژی اطرافا توخونجاسی اولان اکین‌چیلیک اوصول‌لارین سیخ بیر شکیل‌ده ایستیفاده اوتری‌ده چوخ چوخ رئاکسییا آل‌دی.<ref name="Guardian CAP">{{Cite web | url = http://www.guardian.co.uk/world/2003/jun/26/eu.politics1 | title= The EU common agricultural policy | accessdate = 2007-08-30 | publisher= [[The Guardian]] | date= 2007-06-26 | last= Simon | first= Jeffery }}</ref>

۹۰-جی ایل‌لرین باشلانغیجین‌دان بری، اورتاق اکین‌چیلیک سییاستی بیر سیرا تنظیم‌لمه کئچیرمیش‌دیر. ایلک اولاراق بو تدبیرلر بیر بولوم تورپاغین شوورلو اولاراق ایستئحصال‌دان چکیلمه‌سینی نظرده توتان ۱۹۸۸ کنارا-قویما سییاستی، سود کووتاسی (سود سهميه‌سی) و دا‌ها یاخین کئچمیش‌ده اورتایا آتیلان جوت‌چولرین (اکینچی‌لرین) چیخاردیق‌لاری محصول میقدارینا گوره آوروپا ایتتیفاقین‌دن پول آلماسینی تأمین ائدن آیری-سئچکی‌لیک مودئلی‌دیر. بو خوصوصی مودئل خوصوصی بیر محصول چیخاریب پولونو آلماق یئرین، کند تصروفاتی ساحه‌سی بویوک‌لوگونه گوره بیرباشا اودمه پلانینا کئچیلیر.<ref name="stead"/> بونون اکین‌چیلیک گلیر سویییه‌سینی یوکسک توتارکن، بازارین ایستئحصال نیسبتینی‌ده موعه‌ییه‌ن بیر نوقطه‌ده توتماسینا کومک ائتمه‌سی اومید ائدیلمک‌ده‌دیر. اکین‌چیلیک مووضوع‌سون‌دا ائدیلن ان یئنی ایصلاحات‌لاردان بیری‌ده شکر بازارینی بویوتمک اوچون دا‌ها ایلک عوضو دوولت‌لر آراسین‌دا و آوروپا ایتتیفاقی‌ایله خوصوصی علاقه‌لر ایچری‌سین‌ده اولان بعضی آفریقا-کاراییب-ساکیت اوکئان (اقیانوس آرام) اولکه‌لری آراسین‌دا بیرگه شکر بازاری‌نین بو خوصوصییتی‌نین سونونجو تنظیم‌لمه‌سی‌دیر.<ref name="EC CAP">{{Cite web | url = http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/04/915&format=HTML&aged=1&language=EN&guiLanguage=en | title= Sugar: Commission proposes more market-, consumer- and trade-friendly regime | accessdate = 2007-08-30 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2007-04-14 }}</ref>


===ائنئرژی===
[[Şəkil:RF_NG_pipestoEU.gif|thumb|left|بیر چوخ آوروپا ایتتیفاقی عوضوو روسییادان طبیعی قاز ساتین آلار.]]
آوروپا ایتتیفاقی قورولوشون‌دان بویانا بولگه‌سین‌ده‌کی ائنئرژی سییاستین‌ده قاباق‌جیل گوج اولموش‌دور. بو وضعییتین تمه‌لین‌ده ایتتیفاقین ۱۹۵۱-جی ایل‌ده آوروپا کومور و پولاد ایتتیفاقی اولاراق قورولماسی یاتماق‌دادیر. ایلک ضروری و گئنیش ایحاطه‌لی بیر آوروپا ائنئرژی سییاستی‌نین اینکیشاف ائت‌دیریلمه‌سی ۲۰۰۵-جی ایل‌ده تشکیل ائدیلن آوروپا ایتتیفاقی ساممیتین‌ده تصدیق ائدیلمیش، ایلک قارالاما یونرگه یانوار ۲۰۰۷-جی ایل‌ده نشر اولون‌موش‌دور.<ref name="Energy Q&A">{{Cite web | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4783996.stm | title= Q&A: EU energy plans | accessdate = 2007-07-13 | publisher= [[BBC|BBC News]] | date= 2007-03-09 }}</ref>

آوروپا کومیسسییاسی‌نین ائنئرژی سییاستینه باغلی بئش اهمییت‌لی نوقطه‌سی واردیر: داخیلی بازاردا رقابتین آرتیریلماسی، یاتیریم یاتیرماغین تشویقی (تشویق سرمایه‌گذاری) و ائلئکتریک پایلاما شبکه‌سی‌نین گئنیش‌لندیریلمه‌سی؛ بیر بوحران وضعییتین‌ده ائحتییاجی قارشیلایاجاق ائنئرژی قایناق‌لاری‌نین نوع‌لره آییریلدیریلماسی؛ روسییا فئدئراسییاسی‌ایله ائنئرژی اورتاق‌لیغینی اینکیشاف ائتدیررکن اورتا آسییانین و شیمالی آمئریکانین طبیعی قایناق باخیمین‌دان زنگین اولکه‌لریله‌ده آل‌وئر مقصدی‌ایله ایش‌ایتتیفاقی ائتمک اوچون یئنی آندلاشما چرچیوه‌لری چیخارماق؛ یئنی‌لنه‌بیلر ائنئرژی قایناق‌لاری‌نین ایستیفاده‌سینه آرتیرارکن، وار اولان ائنئرژی قایناق‌لارینی دا‌ها ثمره‌لی ایستیفاده ائتمک و یئنی ائنئرژی قایناق‌لاری اوچون آیریلان اودنیگین (مستمری) آرتیریلماسی‌دیر.<ref name="Energy Q&A"/>

آوروپا ایتتیفاقی بوگون، نئفتی‌نین ۸۲ فایزسینی، طبیعی قاز ائحتییاجی‌نین ایسه ۵۷ فایزسینی چول‌دن آلیر و بودا آوروپا ایتتیفاقینی بو یاناجاق‌لارین ان بویوک ایدخالاتچی‌سی (واردکننده) وضعییتینه گتیرر.<ref name="low carb prop">{{Cite web | url = http://www.msnbc.msn.com/id/16560106/ | title= 'Low-carbon economy' proposed for Europe | accessdate = 2007-01-24 | publisher= [[MSNBC]] }}</ref> آوروپا ایتتیفاقی‌نین یاناجاق مووضوع‌سون‌دا خاریجی اولکه‌لره خوصوصی‌ایله‌ده روسییایا آسیلی اولماسین‌دان اوتری بعضی قایغی‌لار دویولماق‌دادیر. بو قایغی‌لار یاخین کئچمیش‌ده روسییا و قونشولاری آراسین‌دا یاشانان یاناجاق چاتدیریلما پروبلئم‌لری سببی‌ایله دا‌هادا آرتمیش‌دیر. بونون نتیجه‌سی اولاراق آوروپا ایتتیفاقی وار اولان ائنئرژی قایناق‌لارینی و کوک‌لری‌نی نوع‌لره آییریلدیرماغا چالیش‌ماق‌دادیر.<ref name="Energy Russia">{{Cite web | url = http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?language=EN&type=IM-PRESS&reference=20060112STO04233&secondRef=0 | title= Ukraine-Russia gas dispute{{ndash}} call for stronger EU energy policy | accessdate = 2008-02-27 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Parliament]] }}</ref>

===اینفراستروکتور===
آوروپا ایتتیفاقی، ترانس-آوروپا شبکه‌لری کیمی (اینگلیسجه: ns-European Networks, TEN) اوز سرحدلری ایچین‌ده اولکه‌لر آراسی اینفراستروکتور خیدمت‌لرینی اینکیشاف ائتدیرمه‌یه چالیش‌ماق‌دادیر. ترانس-آوروپا شبکه‌لری لاییحه‌سین‌ده مانش تونئلی، مونت جئنیس تونئلی، لگو ائست، اورئسوند کورپوسو، برئننئر تونئلی کیمی ایش‌لر ایجرا ائدیلمک‌ده‌دیر. ۲۰۱۰-جی ایل سونو ائعتیباری‌ایلا آوروپا ایتتیفاقی ایچین‌ده‌کی نقلییات شبکه‌سی‌نین جمعی اوزون‌لوغونون ۷۵.۲۰۰ کیلومئتر قورو، ۷۸.۰۰۰ کیلومئتر دمیر یولونا، ۳۳۰ هاواآلانی‌نا (فرودگاه)، ۲۷۰ بین‌الخالق لیمانا و ۲۱۰ داخیلی لیمانا چاتماسی گوزله‌نیلیر.<ref>{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/ten/transport/revision/doc/revision_1692_memo_en.pdf | title= The trans-European transport network: new guidelines and financial rules | accessdate = 2007-08-15 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2003-10-01 | coauthors= [[European Commission]] | format= PDF }}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.cfr.ro/jf/engleza/0304/ten-t.htm | title= The trans-European transport network: new guidelines and financial rules | accessdate = 2007-08-15 | publisher= The Railway Journal | last= Silvia | first= Mirea }}</ref>

اینکیشاف ائتمک‌ده اولان آوروپا نقلییات سییاستی ایتتیفاقین بیر چوخ یئرین‌ده آرتان نقلییات شبکه‌سی‌ایله بیرلیک‌ده طبیعی اطراف اوزرین‌ده‌کی تزییقی‌دا آرتیرمیش‌دیر. ۲۰۰۴ اوولی آوروپا ایتتیفاقی عوضوو اولکه‌لرده نقلییات‌لا علاقه‌دار ان بویوک پروبلئم یول سیخیشیق‌لیغی (ازدحام) و چیرک‌لی‌لیک (آلودگی)‌دیر. بون‌دان سونرا یاشانان گئنیشله‌مه موددت‌لرین‌دن سونرا نقلییات آژان‌داسینا اولاشیلابیلیرلیک (تقویم در دسترس بودن) پروبلئمین حلل ائدیلمه‌سی گرک‌لیگی‌ده علاوه اولون‌موش‌دور.<ref>{{Cite web | url = http://www.euractiv.com/en/transport/white-paper-transport/article-129628 | title= White Paper on Transport | accessdate = 2007-08-15 | publisher= Euractiv | date= 2004-09-22 }}</ref> خوصوصی‌ایله لهیستان‌ین یول‌لاری، اولکه آوروپا ایتتیفاقینه قاتیلدیغین‌دا چوخ پیس وضعییت‌ده اولدوغون‌دان، ۴.۶۰۰ کیلومئتر یول آوروپا ایتتیفاقی اولچون‌لرینه یوکسل‌دیلمیش و بونا باغلی اولاراق ۱۷ میلیارد آورو خرج‌لنمیش‌دیر.<ref>{{Cite web | url = http://www.ukie.gov.pl/WWW/en.nsf/0/574AB36381D2F551C1256E82004F9470?Open | title= Transport – How Quickly will Polish Roads Improve After Accession | accessdate = 2007-08-15 | publisher= Urząd Komitetu Integracji Europejskiej | date= 2003-05-29 }}</ref>

آوروپا ایتتیفاقی‌نین حاضیرلادیغی بیر باشقا اینفراستروکتور لاییحه‌سی‌ده گالیله مووقئع‌لندیرمه سیستئمی‌دیر. گالیله لاییحه‌سی تکلیفه تقدیم ائدیل‌میش بیر قلوبال پئیک (اویدو-قمر مصنوعی) سئیروسفر سیستئمی‌دیر. سیستئمین آوروپا ایتتیفاقی طرفین‌دن ائدیلمه‌سی و ۲۰۱۰-جی ایل‌ده ایستیفاده‌یه حاضیر وضعییته گتیریله‌رک آوروپا کوسموس آگئنت‌لیگی طرفین‌دن کوسموسا آتیلماسی گوزله‌نیلیر. آوروپا ایتتیفاقی، گالیله پرویئکتینی، [[آمئریکا بیرلشمیش شیتات‌لاری]] قایناق‌لی قلوبال مووقئع‌لندیرمه سیستئم‌لرینه اولان باغیم‌لیغینی آزالت‌ماق اوچون باشلات‌میش‌دیر.<ref name="Barrot">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/commission_barroso/barrot/index_en.htm | title= Jacques Barrot Home Page, Commission vice president for transport | accessdate = 2007-07-21 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | last= Jacques | first= Barrot }}</ref> بو جهد بیر چوخ کیمسه طرفین‌دن یوکسک مبلغی، گئجیکمه‌لری و وار اولان جی.پی.ائس (GPS) سیستئم‌لری‌نین یانین‌دا گرک‌سیز اولدوغو ایستیقامتین‌ده آلدیغی رئاکسییالار سببی‌ایله تئز-تئز تنقید اولون‌ماقدادیر.<ref>{{Cite web | url = http://www.guardian.co.uk/science/2007/jul/15/spaceexploration.europeanunion | title= Sat-nav rival could crash and burn | accessdate = 2007-08-11 | publisher= [[The Guardian]] | date= 2007-07-15 | last= Robin | first= McKie }}</ref>

===رئگیونال اینکیشاف===
[[Şəkil:D%C3%A1lnice_D8_u_Lovosic.jpg|thumb|left|آ.ا اوده‌مه‌لرین شوسه‌لر کیمی اینفراستروکتور خیدمت‌لری اوچون ایستیفاده ائدیله بیلر. (لوووسیجه، چئک رئسپوبلیکاسی). ]]
آوروپا ایتتیفاقی ایچین‌ده بیر چوخ بولگه آراسین‌دا گوزه‌گورولر خوصوصییت‌ده برابرسیزلیک‌لر واردیر. ساتین آلما گوجونه گوره اویغون‌لاشدیریلاندا ان یوخسول و ان وارلی بولگه‌لر (نومئنکلاتورون NUT-2  و  NUT-3 حیسسه‌لری) آراسین‌داکی آیری-سئچکی‌لیک یاخشی‌جا دیققته چارپان حالا گلمکده‌دیر. یوکسک طرف‌ده، آدام باشی ۶۸.۷۵۱ آورولوق آلیش گوجویله فرانکفورت، ۶۷.۹۸۰ آورولوق آلیش گوجویله [[پاریس]] و ۶۵.۱۳۸ آورولوق آلیش گوجویله ایچری [[لوندون]] اولارکن، آشاغی طرف‌ده کیشی‌باشی ۵.۰۷۰ آورولوق آلیش گوج‌لری‌ایله رومانی‌یانین نورد-ائست اینکیشاف بولگه‌سی و ۵.۵۰۲ آورولوق آلیش گوجویله بولقاریستانین سئوئروزاپادئن (Severozapadentranslate ) کیمی بولگه‌لری اولور.<ref name="STAT/06/166">{{Cite web | url = http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=STAT/06/166&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en | title= GDP per capita in the Member States ranged from 48% to 251% of the EU25 average in 2005 | accessdate = 2007-07-13 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2006-12-18 | coauthors= [[Eurostat]] }}</ref> آوروپا ایتتیفاقی اورتالاماسینا باخیلدیغین‌دا، آمئریکا بیرلشمیش شیتات‌لاری عومومی داخیلی نتیجه‌سی ۳۵ فایز، [[یاپونییا]] عومومی داخیلی نتیجه‌سی ۱۵ فایز دا‌ها یوکسک‌دیر.<ref name="STAT/06/166">{{Cite web | url = http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=STAT/06/166&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en | title= GDP per capita in the Member States ranged from 48% to 251% of the EU25 average in 2005 | accessdate = 2007-07-13 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2006-12-18 | coauthors= [[Eurostat]] }}</ref>

آوروپا ایتتیفاقین‌دا گئری قالمیش بولگه‌لرین اینکیشافی‌نین دستک‌لنمه‌سی اوچون آیریلمیش ائستروکتورجا فون و اویغون‌لاشما فوندو آدی وئریلن اودمه‌لرین واردیر. بوجور بولگه‌لر عومومییت‌له بیرلیگه یئنی قاتیلان شرقی آوروپا اولکه‌لرین‌ده‌دیر.<ref name="Business2000 Funds">{{Cite web | url = http://www.business2000.ie/cases/cases_8th/case12.htm | title= EU Structural and Cohesion Funds | accessdate = 2007-06-27 | publisher= Business 2000 }}</ref> بیر چوخ اودنک، تعجیلی کومکی، نامیزد اولکه‌لرین اوزلرینی آوروپا اولچون‌لرینه داشیماسینا کومک‌چی اولاجاق ایمکان (Phare, ISPA, SAPARD) و کوهنه [[سووئت‌لر بیرلییی|سوئت]] سوسیالیست رئسپوبلیکالار ایتتیفاقی اولکه‌لری اولان موستقیل دوولت‌لر ایتتیفاقی عوضولرینه پول دستک تأمین ائدر. تاجیس (TACIS -Technical Aid to the Commonwealth of Independent States) ایندی‌کی واخت‌دا آوروپا کومیسسییاسی‌نین بیر پارچاسی اولان آوروپا یاردیم و ایش‌ایتتیفاقی ایداره‌سی‌نین بیر پارچاسی اولموش‌دور. ۷.چرچیوه پروقرامی، اورتاق بیر آوروپا آراش‌دیرما اوچون یاراتماق اوچون بوتون بیرلیک عوضوو اولکه‌لردن قاتیلان کونسورسییوم‌لارجا ایداره اولونان آراش‌دیرمالاری مالیییه‌یه ائدر.<ref name="Euractiv FP7">{{Cite web | url = http://www.euractiv.com/en/science/7th-research-framework-programme-fp7/article-117494 | title= 7th Research Framework Programme (FP7) | accessdate = 2007-06-27 | publisher= Euractiv }}</ref>

===اطراف موحیط===
[[Şəkil:Rospudavalley.jpg|thumb|left|آوروپا کومیسسییاسی، لهیستان‌داکی روسپودا وادی‌سینی قوروماغا چالیشیر.]]
آوروپا توپ‌لولوغون‌دا اطراف‌لا علاقه‌دار ایلک سییاست ۱۹۷۲-جی ایل‌ده باشلان‌دی. او گون‌دن بری، آوروپا ایتتیفاقی تورشو یاغیش‌لاری، اوزون طبقه‌سی‌نین اینجله‌مه‌سی، هاوا کئیفییتی، سس-کوی چیرک‌لی‌لیگی، سو چیرک‌لی‌لیگی و توللانتی‌لار کیمی بیر چوخ مووضوع‌ایلا ماراق‌لانماق‌دادیر. آخار سولارین، گول‌لرین، تورپاغین و ساحیل طبقه‌لری‌نین سولاری‌نین ۲۰۱۵-جی ایله قدر تمیزلنمه‌سی‌نی مقصد قویان سو چرچیوه‌سی امرلری، آوروپا ایتتیفاقی‌نین ائکولوژی سییاستی‌نین بیر نومونه‌سی‌دیر. آوروپا ایتتیفاقین‌دا چول حیاتی، ناتورا ۲۰۰۰ پروقرامی اساسین‌دا قورونور. قوروما آلتین‌دا تخمینن ۳۰ مین ساحه اولور.<ref name="BBC Dimas">{{Cite web | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/6476273.stm | title= Celebrating the Environmental Union | accessdate = 2007-08-15 | publisher= [[BBC|BBC News]] | date= 2007-03-23 | last= Stavros | first= Dimas }}</ref> ۲۰۰۷-جی ایل‌ده، لهیستان حوکومتی روسپودا وادیسی ایچین‌دن کئچن بیر شوسه ائتمه جهدلرین‌ده تاپیلمیش آنجاق بو جهد، آوروپا کومیسسییاسی طرفین‌دن، بولگه‌نین چول حیات قوروما پروقرامینا داخیل بیر ساحه اولدوغو سببی ایله دایان‌دیریلمیش‌دیر.<ref name="FT Respuda">{{Cite web | url = http://www.ft.com/cms/s/640968f2-3f5b-11dc-b034-0000779fd2ac.html | title= Poland ends stand-off with EU over road plans | accessdate = 2007-08-15 | publisher= [[Financial Times]] | date= 2007-07-31 | last= Adam | first= Easton }}</ref>

کیموی (شیمیایی) مادده‌لرین کایدی، قییمت‌لندیریلمه‌سی، آللاهین ایذنی و محدودلاشدیریلماسی (رئاجه) پروقرامی (اینگلیسجه: رئگیستراتیون، ائوالواتیون، آوتهوریساتیون آند رئستریجتیون اوف جهئمیجالس)، آوروپا ایتتیفاقی‌نین گونده‌لیک ایستیفاده اوچون چیخاریل‌میش ۳۰ مین ده‌ییشیک کیموی مادده‌نین تهلوکه‌سیزلیک‌لری‌نین اولچولمه‌سینی نظرده توتان بیر سییاست‌دیر.<ref name="RTE REACH">{{Cite web | url = http://www.rte.ie/news/2006/1201/reach.html | title= EU chemicals directive agreed | accessdate = 2007-08-15 | publisher= [[RTÉ News And Current Affairs]] | date= 2006-12-01 }}</ref> ۲۰۰۶-جی ایل‌ده آوروپادان گلن بیر گمی‌نین فیل ده‌یشی ساحیلی ساحیل‌لرین‌ده زهرلی توللانتی سیزینتی‌سی‌نا سبب اولماسین‌دان اوتری، آوروپا کومیسسییاسی زهرلی آتیکلارلا علاقه‌دار دا‌ها جیددی تدبیر و سانکسییالار تطبیق قرار وئرمیش‌دیر. گمی‌لرله زهرلی توللانتی داشیماجی‌لیغینی قاداغان ائدن ایسپانییا کیمی اولکه‌لرله بو گون آوروپا کومیسسییاسی، ائکولوژی جینایت‌لر باشلیغی آلتین‌دا بعضی جینایت سانکسییالار تطبیقی تکلیف ائتمیش‌دیر. کومیسسییانین بو مووضوع‌ا باغلی قانون چیخارماسینا بعضی کسیم‌لرجه قارشی چیخیلسادا گورولن ایددیعادا آوروپا عدالت محکمه‌سی قانون لاییحه‌سینی تصدیق ائتمیش‌دیر.<ref name="E!Sharp0507 Legal">{{cite news| son=Charter| first=David| başlık=A new legal environment| iş=E!Sharp|pages=23–5|dil=English|accessdate=People Power Process|date=2007|}}</ref>

[[Şəkil:Rapsfeld_2007.jpg|thumb|left|[[آلمانییا]]دا تارلالار.]]
۲۰۰۷-جی ایل‌ده عوضو اولکه‌لر آوروپا ایتتیفاقی‌نین گله‌جک‌ده برپا ائنئرژینی ۲۰ فایز نیسبتین‌ده ایستیفاده و ۲۰۲۰-جی ایله قدر آتموسفئره آتیلان کاربون‌دی‌اوکسید نیسبتی‌نین ۹۰جی ایل‌لره نیسبتن ان آز ۲۰ فایز آزالدیلماسینی نظرده توتان قانون لاییحه‌سینی قبول ائتمیش‌دیر.<ref name="EUO energy">{{Cite web | url = http://www.guardian.co.uk/environment/2008/jan/23/climatechange.eu1 | title= EU sets 20% target for carbon cuts | accessdate = 2008-02-29 | coauthors= [[The Guardian|guardian.co.uk]] | last= Jessica | first= Aldred }} </ref> بو قانونا اویغون گلمک اوچون ایمضالانان ۲۰۰۵ قئیدییات موقاویله‌سی اویغون اولاراق ۲۰۲۰-جی ایله قدر، عوضو اولکه‌لرده‌کی بوتون آوتوموبیل و یوک ماشین‌لاری‌نین ان آز اون‌دا بیری‌نین بییویاکیت‌ایله چالیشار وضعییته گتیریل‌مه‌سی قرارلاشدیریلدی. بونون صنایئع‌لشمیش بیر بولگه اوچون قلوبال ایستی‌لش‌مه‌یه قارشی آلینا بیله‌جک ان یئرین‌ده تدبیرلر بیری اولدوغو دوشونولمک‌ده‌دیر.<ref name="Discovery energy">{{Cite web | url = http://www.valcent.net/s/RelatedArticles.asp?ReportID=183114&_Type=Related-Articles&_Title=European-Union-agrees-on-ambitious-plan-to-fight-global-warming | title= European Union agrees on ambitious plan to fight global warming | accessdate = 2007-03-09 | publisher= [[Discovery Channel]], on Valcent Products website | date= 2007-03-09 | last= Paul | first= Ames }}</ref>

کیوتو پروتوکولونون داوامی خوصوصییتین‌ده‌کی بیرلشمیش میللت‌لر ایقلیم ده‌ییشیک‌لیگی کونفرانسین‌دا آوروپا ایتتیفاقی‌نین ۲۰۵۰-جی ایله قدر ایستی‌خانا قازی سالینی‌مینی یاری-یارییا آزالتماسی تکلیف ائدیل‌میش‌دیر.<ref name="PostKyoto">{{Cite web | url = http://www.businessweek.com/globalbiz/content/dec2007/gb2007124_968205.htm?chan=globalbiz_europe+index+page_top+stories | title= In Bali, EU Floats 50% Greenhouse Gas Cut | accessdate = 2007-12-07 | date= 2007-12-04 | coauthors= [[BusinessWeek]] }}</ref> آوروپا ایتتیفاقی‌نین اوز کاربون آیاق ایزینی آزالت‌ماق ایستیقامت‌لی جهدلری ۱۹۹۰ ایله ۲۰۰۵ آراسین‌دا شرقی آوروپادا ۱۵ فایز، قربی آوروپادا ۱۰ فایز اولان مئشه نیسبتی‌نین آرتماسی‌ایلادا دستکلنمیش‌دیر. بو موددت بویون‌جا بو مئشه‌لر آوروپا ایتتیفاقی ایچین‌ده اینسان قایناق‌لی چرشنبه آخشامینیمی ۱۲ فایز عئینی دوشن ۱۲۶ میلیون مئتری‌سین تون کاربون اممیش و هاوانی تمیزله‌میش‌دیر.<ref name="PostKyoto">{{Cite web | url = http://uk.reuters.com/article/environmentNews/idUKL2920316220071129 | title= Expanding EU forests may aid climate goals | accessdate = 2007-12-07 | publisher= [[Reuters]] | date= 2007-11-29 }}</ref>

===تحصیل و آراشدیرما===
تحصیل و آراشدیرما ساحه‌سین‌ده آوروپا ایتتیفاقی‌نین وظیفه‌سی میللی رهبرلیک‌لری دستکله‌مک‌له محدوددور. تحصیل‌ده ایتتیفاقین سییاستی عومومی اولاراق ۹۰لاردا حاضیرلانان و شاگیرد ده‌ییشمه‌سینی و شاگیردلرین خاریج‌ده اوخوماسی‌نی آسان‌لاشدیران پروقرام‌لاردان عیبارت‌دیر. بو پروقرام‌لاردان ان گوزه آرتیرما، ۱۹۸۷-جی ایل‌ده تطبیقه قویولان اونیوئرسیته‌لر آراسی بیر شاگیرد موبادیله‌سی پروقرامی اولان ائراسموس‌دور. ایلک ایگیرمی ایل‌ده بو پروقرام بین‌الخالق سویییه‌ده ۱.۵ میلیون اونیوئرسیتئت و کوللئج شاگیردینه خاریج‌ده تحصیل‌لرینی داوام ائتدیرمه ایمکانی تأمین ائتمیش‌دیر.<ref>{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/education/news/erasmus20_en.html | title= The Erasmus programme celebrates its 20th anniversary | accessdate = 2007-07-21 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] }}; {{Cite web | url = http://www.cafebabel.com/en/article.asp?T=T&Id=9702 | title= Erasmus turns 20 - time to grow up? | accessdate = 2007-08-10 | publisher= Café Babel | date= 2007-01-22 | last= Lefebvre | first= Jean-Sébastien }}</ref>

[[Şəkil:Windkraftanlagen_D%C3%A4nemark_gross.jpg|thumb|left|یئنی‌لنه‌بیلر ائنئرژی قایناق‌لاری آراش‌دیرمالاری پریوریتئت‌لی ائتکین‌لیک‌لردن‌دیر.]]
ایندی‌کی واخت‌دا ایبتیدایی تحصیل شاگیردلری، موعللیم‌لر، پئشه‌تحصیل شاگیرد و حیات بویو اویرنمه لاییحه‌سی ایچین‌ده‌کی یئتکین طلبه‌لر اوچون‌ده بنزر پروقرام‌لار واردیر. بو پروقرام‌لار اولکه‌لر آراسی معلومات اوتورولمه‌سینی آرتیرماق، تحصیل و یئتیش‌دیرمه مووضوع‌سون‌دا فایدالی تطبیق‌لری بیرلیگه عوضو اولکه‌لر آراسینا یایما کیمی مقصدلر گودولرک یارادیلمیش‌دیر.<ref>{{Cite web | url = http://eacea.ec.europa.eu/index.htm | title= About the Education, Audiovisual and Culture Executive Agency | accessdate = 2007-07-21 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= EACEA }}; {{Cite web | url = http://ec.europa.eu/education/programmes/llp/national_en.html | title= Lifelong Learning Programme | accessdate = 2007-07-21 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] }}</ref> بولوگنا سوره‌جینه وئردیگی دستک‌له‌ده آوروپا ایتتیفاقی، آوروپادا تحصیل دستکی‌نی داوام ائتدیرمک‌ده‌دیر.

علمی آراشدیرمالار، آوروپا ایتتیفاقی‌نین ایلکی ۱۹۸۴-جو ایل‌ده باشلادیلان آراشدیرما و تئکنولوژی اینکیشاف ائتدیرمه چرچیوه پروقرامی داخیلین‌ده آسان‌لاشدیریل‌ماق‌دادیر. بو ساحه‌ده‌کی آوروپا ایتتیفاقی سییاستی‌نین مقصدی علمی آراشدیرمانی اعتینا ائت‌دیرمک و دوزن‌لمک‌دیر. موستقیل بیر قورولوش اولان آوروپا آراشدیرما شوراسی، آوروپا ایتتیفاقی اودنک‌لرینی آوروپادا ایجرا ائدیلن آراشدیرمالار و میللی آراشدیرمالار آراسین‌دا پایلاش‌دیریر.<ref>{{Cite web | url = http://erc.europa.eu/index.cfm?fuseaction=page.display&topicID=12 | title= What is the ERC? | accessdate = 2007-07-21 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Research Council]] }}</ref> یئددینجی آراشدیرما و تئکنولوژی اینکیشاف ائتدیرمه چرچیوه پروقرامی (فپ۷)، چول‌دن آلینمیش یاناجاق‌لارا اولان آسیلی‌لیغی آزالت‌ماق و یئنی‌لنه‌بیلر ائنئرژی قایناق‌لاری‌نی نوع‌لره آییریلدیرماغا مقصدی‌ایله، ائنئرژی ساحه‌سین‌ده اولدوغو کیمی چوخ موختلیف مساله‌لری موزاکیره ائدیر.<ref>{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/index_en.cfm?pg=energy | title= Energy | accessdate = 2007-11-12 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] }}</ref>

یانوار ۲۰۰۰-دن بری آوروپا کومیسسییاسی، آوروپا آراشدیرما اوچون اولاراق بیلینن دا‌ها بویوک هدف‌لره یونل‌میش‌دیر. بو ساحه‌ده بویوک اودنک‌لرله بعضی اهمییت‌لی مووضوع‌لاردا آراش‌دیرمالار ایجرا ائدیلمک‌ده‌دیر. بو آراش‌دیرمالار بوتون عوضو اولکه‌لرین دستکینی آلمیش‌دیر. آراشدیرما ساحه‌سین‌دن ایش‌ایتتیفاقی، معلومات پایلاشیمی، آوروپا ایچین‌ده آراش‌دیرما ایشچی‌لری‌نین دووران آزادلیغی‌نین تأمین ائدیلمه‌سی، شیرکت‌لری‌له صنایع آراسین‌داکی باغ‌لارین گوجلندیریلمه‌سی و ایداره ائتمه مانیعه‌لرین قالدیریلماسی کیمی مقصدلر اوزرین‌ده یوغونلاشیلماق‌دادیر.<ref>{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/research/era/index_en.html | title= What is the European Research Area? | accessdate = 2007-07-21 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] }}</ref>

آوروپا ایتتیفاقی، [[فرانسا]]نین جاداراجه شهرین‌ده قورولاجاق اولان بین‌الخالق تئرمونوک‌لر تجروبی رئاکتور (یتله‌یر) پرویئکتینی رئال‌لاشدیرماق اوچون آلتی باشقا اولکه‌ایله ایش‌ایتتیفاقی ایچینه گیرمیش‌دیر. بو لاییحه بوگونه قدر ائدیلمیش اولان ان بویوک نوعه رئاکتور اولان ژئتین (اینگلیسجه: ژوینت ائوروپئان توروس) قورولوشو اوزرینه قبول ائدیلمیش‌دیر.<ref name="ITER">{{Cite web | url = http://fusionforenergy.europa.eu/3_2_iter_en.htm | title= ITER fusion research project | accessdate = 2007-09-24 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= Fusion for energy }}</ref> آوروپا کومیسسییاسی بو لاییحه‌نین ۲۰۵۰-جی ایله قدر ائنئرژی ایستئحصالینا باشلایاجاغینی نظرده توت‌ماق‌دادیر.<ref name="Energy Q&A"/> آوروپا ایتتیفاقی‌نین، آوروپا نوعه آراشدیرما مرکزی بونیه‌سین‌ده‌ده موشاهیده‌چی ایستاتوسو، آوروپا کوسموس آگئنت‌لیگی‌ایله موختلیف موقاویله‌لر و آوروپا جنوب رصدخانای‌له‌ده ایش‌ایتتیفاقی واردیر.<ref name="ESO"> {{Cite web | url = http://www.eso.org/public/about-eso/collaborations.html | title= Astronomical research collaborations | accessdate = 2008-02-29 | publisher= [[European Southern Observatory|ESO]] }}</ref> بو تشکیلات‌لار آوروپا ایتتیفاقی بونیه‌سین‌ده اولاماسالاردا بونلارلا تئز-تئز بیرلیک‌ده ایش‌لر ایجرا ائدیلمک‌ده‌دیر

==اهالی معلومات‌لاری==
[[Şəkil:London_Skyline.jpg|thumb|left|[[لوندون]]؛ بیرلش‌میش کرال‌لیق.]]
[[Şəkil:Tour_Eiffel,_%C3%89cole_militaire,_Champ-de-Mars,_Palais_de_Chaillot,_La_D%C3%A9fense_-_03.jpg|thumb|left|[[پاریس]]؛ [[فرانسا]].]]
[[Şəkil:Colosseum_in_Rome-April_2007-1-_copie_2B.jpg|thumb|left|[[روما]]؛ ایتالییا.]]
[[Şəkil:MadridSkyline2008.jpg|thumb|left|[[مادرید]]؛ اسپانییا.]]
[[Şəkil:Berlin-alt-treptow_treptowers_20050922_441_corr.jpg|thumb|left|[[بئرلین]]؛ [[آلمانییا]].]]
آوروپا ایتتیفاقی‌نین ایییرمی‌یئددی عوضو اولکه‌سی‌نین جمعی اهالی‌لری یانوار ۲۰۰۷ اعتیباریله ۴۹۵.۱۲۸.۵۲۹ نفردیر.<ref name="Eurostat Population">{{Cite web | url = http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page?_pageid=1996,39140985&_dad=portal&_schema=PORTAL&screen=detailref&language=en&product=Yearlies_new_population&root=Yearlies_new_population/C/C1/C11/caa10000 | title= Total population | accessdate= 2007-07-14 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[Eurostat]] }}</ref> عومومی اولاراق آوروپا قیطعه‌سین‌ده یاشایان جمعی اهالی ایسه تخمینن اولاراق ۷۱۰ میلیون نفردیر. بیر چوخ آوروپا اولکه‌سینه دوغرو یاشانان چول‌دن کوچ‌لر سببی‌ایله بیرلیک اهالی‌سین‌ده بیر میقدار آرتیم گوزله‌نیلیر.<ref name="Press Pop Eurostat">{{Cite web | url = http://intranet.icea.es/pensiones/documentacion/Proy_demog_2004_2050.pdf | title= EU25 population rises until 2025, then falls | accessdate= 2007-07-14 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2005-04-08 | coauthors= [[Eurostat]] | format= PDF }}</ref><ref name="Migration Info">{{Cite web | url = http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?ID=402 | title= Europe: Population and Migration in 2005 | accessdate=  | publisher= Migration Information | date= 2006 | last= Rainer | first= Muenz }}</ref>

آوروپا ایتتیفاقی‌نین عومومی اهالی‌سی دونیا اهالی‌سی‌نین ۷.۳ فایزنا برابر دوشر. بیرلیک تورپاق‌لاری دونیا سطحی‌نین یالنیز ۳ فایزی‌نین کاپلاماسینا قارشی کوادرات کیلومئتره ۱۱۴ آدامین دوشدویو بیرلیک تورپاق‌لاری دونیانین ان سیخ نوفوسلان‌میش بولگه‌لرین‌دن‌دیر. جمعییتین ۸۰ فایزی شهرلرده یاشاییر و بیرلیک وطنداش‌لاری‌نین اوچ‌ده بیری اهالی‌سی ۱ میلیون‌دان چوخ اولان شهرلرده یاشاییر.<ref name="urban dens">{{Cite web | url = http://telsat.belspo.be/beo/en/profs/europe-population.asp?section=6.3.3 | title= A densely populated area | accessdate= 2007-07-22 | publisher= Telsat Guide }}</ref> آوروپا ایتتیفاقی، دونیاداکی دیگر بوتون بولگه‌لردن دا‌ها چوخ دونیا شهرینه مالیک‌دیر.<ref>{{Cite web | url = http://www.lboro.ac.uk/gawc/citymap.html | title= The World According to GaWC | accessdate= 2007-06-29 | publisher= Loughborough University }}</ref> بیرلییه داخیل اولکه‌لر ایچین‌ده جمعی ۱۶ عدد اهالی‌سی ۱ میلیونو آشان شهر واردیر.

آوروپا ایتتیفاقین‌دا بیر چوخ بویوک شهرین یانین‌دا بیر اوقدرده تک بیر مرکزی اولمایان آنجاق سیخ شکیل‌ده نوفوسلان‌میش بولگه‌لر واردیر. بو بولگه‌لر ایکی اهمییت‌لی شهرین آراسین‌دا اینکیشاف ائتمیش یادا اهمییت‌لی بیر مرکزین اطرافینی احاطه ساحه‌لردیر. بون‌لارین ان اهمییت‌لی نومونه‌لری: تخمینن ۱۰.۵ میلیون نفر اهالی‌سی اولان رئن-روحر بوگه‌سی (کولن، دورتموند، دوسسئل‌دورف و س.)، ۷ میلیون نفر اهالی‌سی اولان راندستاد بولگه‌سی (آمس‌تئردام، روتتئردام، لاهئی، اوترئجهت و س.)، ۵.۵ میلیون نفر اهالی‌سی اولان ولاامسه رویت بولگه‌سی (انوئرس، بروس‌سئل، لئووئن، گئنت و س.) و ۳.۵ میلیون نفر اهالی‌سی اولان یوخاری سیلئزیا مئتروپولودان ایتتیفاقی‌دیر (کاتوویجه، سوسنوعیئج)<ref name="Eurostat Urban zones">{{Cite web | url = http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page?_pageid=1996,45323734&_dad=portal&_schema=PORTAL&screen=welcomeref&open=/&product=EU_MASTER_urban_audit&depth=2 | title= Indicators for larger urban zones 1999 - 2003 | accessdate= 2007-01-25 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[Eurostat]] }}</ref>

{|class="wikitable" style="margin-right:70px;font-size:90%;text-align:right"
|-
!align="center"|آوروپا ایتتیفاقین‌دا اهالی‌سی ۲ میلیون نفری آشان شهر بولگه‌لری
!شهر بولگه‌سی<br /><small>۲۰۰۷ اهالی‌سی (تخمینی)</small>
!شهر مرکزی<br /><small>۲۰۰۷ اهالی‌سی (تخمینی)</small>
|-
|align="left"|'''[[لوندون]]''' <small>(بیرلش‌میش کرال‌لیق)
||12&nbsp;577&nbsp;000||'''7&nbsp;554&nbsp;000'''
|-
|align="left"|'''[[پاریس]]''' <small>([[فرانسا]])</small>||11&nbsp;367&nbsp;000||'''2&nbsp;153&nbsp;000'''
|-
|align="left"|'''میلانو''' <small>(ایتالییا)</small>||7&nbsp;320&nbsp;000||1&nbsp;324&nbsp;000
|-
|align="left"|'''[[مادرید]]''' <small>(ایسپانییا)</small>||6&nbsp;098&nbsp;000||'''3&nbsp;183&nbsp;000'''
|-
|align="left"|'''بارسئلونا''' <small>(ایسپانییا)</small>||4&nbsp;853&nbsp;000||'''1&nbsp;606&nbsp;000'''
|-
|align="left"|''لیوئرپول-مانچئستئر مئگاپولو''<br />'''لیوئرپول''' <small>(بیرلش‌میش کرال‌لیق)</small><br />'''مانچئستئر''' <small>(بیرلش‌میش کرال‌لیق)
</small>
||4&nbsp;209&nbsp;000<br />-<br />-||<br />468&nbsp;000<br />433&nbsp;000
|-
|align="left"|'''[[بئرلین]]''' <small>(آلمانییا)</small>||4&nbsp;026&nbsp;000||'''3&nbsp;405&nbsp;000'''
|-
|align="left"|'''ناپولی''' <small>(ایتالییا)</small>||3&nbsp;833&nbsp;000||978&nbsp;000
|-
|align="left"|'''آفینا''' <small>(یونانیستان)</small>||3&nbsp;799&nbsp;000||721&nbsp;000
|-
|align="left"|'''[[روما]]''' <small>(ایتالییا)</small>||3&nbsp;776&nbsp;000||'''2&nbsp;548&nbsp;000'''
|-
|align="left"|'''هامبورگ''' <small>(آلمانییا)</small>||3&nbsp;280&nbsp;000||'''1&nbsp;748&nbsp;000'''
|-
|align="left"|'''بیرمینگ‌هام''' <small>(بیرلش‌میش کرال‌لیق)</small>||3&nbsp;250&nbsp;000||989&nbsp;000
|-
|align="left"|'''[[آمس‌تئردام]]''' <small>(هول‌لاندییا)</small>||2&nbsp;310&nbsp;000||751&nbsp;329
|-
|align="left"|'''لیس‌سابون''' <small>(پورتوقالییا)</small>||2&nbsp;800&nbsp;000||564&nbsp;000
|-
|align="left"|'''بوداپئشت''' <small>(ماجاریستان) </small>||2&nbsp;572&nbsp;000||'''1&nbsp;692&nbsp;000'''
|-
|align="left"|'''کاتوویجه''' <small>(پولشا)</small>||2&nbsp;566&nbsp;000||312&nbsp;000
|-
|align="left"|''کوپئن‌هاگئن-مالمو megapolü''<br />'''[[کوپئن‌هاگئن]]''' <small>(دانیمارکا)</small><br />'''مالمو''' <small>(ایسوئچ)
</small>
||2&nbsp;379&nbsp;000<br />-<br />-||<br />1&nbsp;094&nbsp;000<br />249&nbsp;000
|-
|align="left"|'''ستوت‌گارت''' <small>(آلمانییا)</small>||2&nbsp;344&nbsp;000||591&nbsp;000
|-
|align="left"|'''مونیخ''' <small>(آلمانییا)</small>||2&nbsp;325&nbsp;000||1&nbsp;282&nbsp;000
|-
|align="left"|'''[[وارشاوا]]''' <small>(پولشا)</small>||2&nbsp;251&nbsp;000||'''1&nbsp;619&nbsp;000'''
|-
|align="left"|'''بوخارئست''' <small>(رومانییا)</small>||2&nbsp;209&nbsp;000||'''1&nbsp;849&nbsp;000'''
|-
|align="left"|'''بروس‌سئل''' <small>(بئل‌چیکا)</small>||2&nbsp;129&nbsp;000||1&nbsp;044&nbsp;000
|-
|align="left"|'''وییانا''' <small>(آوسترییا)</small>||2&nbsp;082&nbsp;000||'''1&nbsp;573&nbsp;000'''
|}

===دیل===
{| class="wikitable sortable" style="line-height: 0.9em; border:1px #000000;" cellspacing="0" align="left" style="margin-left: 1em; text-align:left;"
|+ '''دیل‌لر''' (۲۰۰۶)<ref name="Eurobarometer Languages"/>
|-
! width="40px" | دیل
! width="40px" | آنادیلی
! width="40px" | دوشونن
|- style="line-height: 1.1em"
|align=left |اینگیلیس
|13%
|51%
|- style="line-height: 1.1em"
|align=left |آلمان
|18%
|32%
|- style="line-height: 1.1em"
|align=left |فرانسیز
|13%
|26%
|- style="line-height: 1.1em"
|align=left |ایتالییان
|13%
|16%
|- style="line-height: 1.1em"
|align=left |ایسپان
|9%
|15%
|- style="line-height: 1.1em"
|align=left |پولیاک
|9%
|10%
|- style="line-height: 1.1em"
|align=left |رومئن
|7%
|8%
|- style="line-height: 1.1em"
|align=left |فعلمنک
|5%
|6%
|- style="line-height: 1.1em"
|align=left |یونان
|3%
|3%
|- style="line-height: 1.1em"
|align=left |ایسوئچ
|2%
|3%
|- style="line-height: 1.1em"
|align=left |چئخ
|2%
|3%
|- style="line-height: 1.1em"
|align=left |پورتوقال
|2%
|2%
|- style="line-height: 1.1em"
|align=left |ماجار
|2%
|2%
|- style="line-height: 1.1em"
|align=left |بولقار
|2%
|2%
|- style="line-height: 1.1em"
|align=left |سلوواک
|1%
|1%
|-  style="line-height: 1.1em" class="sortbottom"
| align=left colspan="2"|دیگر آب دیل‌لری
| ~6%
|-  style="line-height: 1.1em" class="sortbottom"
| align=left colspan="2"|آزلیق دیل‌لر
| ~16%
|}
آوروپا ایتتیفاقین‌دا کونوشلان بوتون دیل و لهجه آراسین‌دا ایییرمی‌اوچ دنه‌سی رسمی ستاتوسا مالیک‌دیر. بو بیلم: آلمان، بولقار، چئخ، دانیمارکا، ائستون، فعلئمئنکچه، فین، فرانسیز، اینگیلیس، ایرلاند، ایسپان، ایسوئچ، ایتالیان، پولیاک، لاتیش، لیتوا، ماجار، مالتا، پورتوقال، رومئنجه، سلوواک، سلووئن و یونانجا.<ref name="Official Languages">{{Cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:31958R0001:EN:NOT | title= Council Regulation (EC) No 1791/2006 of [[20 November]] [[2006]] | accessdate= 2007-02-02 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2006-12-12 | coauthors= [[EUR-Lex]] | iş = [[Official Journal of the European Union]] }}</ref> قانونوئریجی‌لیک قرارلاری کیمی، بیرلیک‌ده اله آلینان بوتون مووضوع‌لارین سندلری ایتتیفاقین هر رسمی دیلینه چئوریلیر. آوروپا پارلامئنتی بوتون باش مجلیسین سندلرینی یئنه بوتون بو رسمی دیل‌لره چئویره‌رک عوضولرینه تقدیم ائدیر. بیرلیک ایچین‌ده‌کی بعضی تشکیلات‌لار ایسه داخیلی ایش‌لر کیمی کیمی مووضوع‌لاردا یالنیز علاقه‌دار اولکه‌لرین دیلینی ایستیفاده ائدر. بو سندلر خبرلشمه و اونسیت مووضوع‌لاری اوچون قیسمن چئویریله بیلیر.<ref>{{Cite web | url = http://europa.eu/languages/en/document/59#5 | title= Languages and Europe. FAQ: Is every document generated by the EU translated into all the official languages? | accessdate= 2007-02-03 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2004 }}</ref> دیل سییاستی هر عوضو اولکه‌نین اوز مسئولییتین‌ده‌دیر؛ آنجاق آوروپا ایتتیفاقی قوروم‌لاری‌دا بونیه‌سین‌ده‌کی رسمی دیل‌لرین اویره‌نیل‌مه‌سینی تشویق ائدر.<ref>{{Cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/en/treaties/dat/12002E/htm/C_2002325EN.003301.html#anArt150 | title= Consolidated version of the Treaty establishing the European Community, Articles 149 to 150 | accessdate= 2007-02-01 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2004 | coauthors= [[EUR-Lex]] | iş = [[Official Journal of the European Union]] }}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.europarl.europa.eu/facts/4_16_3_en.htm | title= European Parliament Fact Sheets: 4.16.3. Language policy | accessdate= 2007-02-03 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2004 | coauthors= [[European Parliament]] }}</ref>

۲۰۰۶-جی ایل اعتیباریله ۸۸،۷ میلیون نفر کونوشانی‌ایله آلمان، آوروپا ایتتیفاقین‌دا آنادیل اولاراق دانیشیلان ان مشهور دیل‌دیر. آلمان، اینگیلیس، فرانسیز و ایتالییان ایزلر. ان چوخ بیلینن خاریجی دیل اهالی‌نین ۵۱ فایزی‌نین دانیشا اینگیلیزه‌دیر. بونو آلمان و فرانسیز بیلن‌لر ایزلر. اهالی‌نین ۵۶ فایزی ایسه آنا دیل‌لرین‌دن باشقا بیر دیلی دانیشا بیلمک‌ده‌دیر.<ref name="Eurobarometer Languages">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf | title= Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Survey) | accessdate= 2007-02-03 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2006 | coauthors= [[European Commission]] | format= PDF }}<br />{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_sum_en.pdf | title= Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Executive Summary) | accessdate= 2007-02-03 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2006 | coauthors= [[European Commission]] | format= PDF }}</ref> آوروپا ایتتیفاقی‌نین رسمی دیل‌لری‌نین چوخو هیند-آوروپا دیل عاییله‌سینه منسوب‌دور. بونون ایستیثنالاری فین-اوگور دیل‌لرین‌دن اولان ماجار و فین‌ایله سامی دیل عاییله‌سینه عایید اولان مالتا دیلی‌دیر. رسمی دیل‌لر ایچین‌ده، کیریل الیفباسی‌ایله یازیلان بولقار و یونان الفیباسی یازیلان یونان خاریجین‌ده بوتون بیلمه لاتین حرف‌لرییله یازیلار.<ref name="Many tongues, one family">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/publications/booklets/move/45/en.pdf | title= Many tongues, one family. Languages in the European Union | accessdate= 2007-02-03 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2004 | coauthors= [[European Commission]] | format= PDF }}</ref>

ایییرمی‌اوچ رسمی دیلین یانی سیرا، آوروپا ایتتیفاقی ایچین‌ده اورتالاما ۵۰ میلیون آدام طرفین‌دن تخمینن ۱۵۰ رئگیونال دیل و آزلیق دیلی دانیشیل‌ماق‌دادیر.<ref name="Many tongues, one family"/> بون‌لار آراسین‌دا، یالنیز ایسپانییادا دانیشیل‌ماق‌دادیر اولان رئگیونال دیل‌لردن باسک، کاتالان و قالیسیان‌ایله آوروپا ایتتیفاقی وطن‌داش‌لاری ایتتیفاقین رسمی تشکیلات‌لارینا موراجیعت ائده بیلرلر.<ref name="Mercator">{{Cite web | url = http://www.mercator-central.org/newsletter/newsletter29.htm#2 | title= Mercator Newsletter - n. 29 | accessdate= 2007-02-01 | publisher= Mercator Central | date= 2006 }}</ref> آوروپا ایتتیفاقی زامان‌زامان خوصوصی پروقرام‌لارلا آزلیق دیل‌لرینی یادا یئرلی دیل‌لری دستکله‌سه‌ده، جمعییت‌لرین دیل حوقوق‌لارینی قوروماق عوضو دوولت‌لرین اوز مسئولییتین‌ده‌دیر.

بیر چوخ رئگیونال دیلین یانین‌دا، دونیانین بیر چوخ اولکه‌سین‌دن آوروپایا گل‌میش قاچقین بیریلرجه دانیشیلان بیر اوقدرده آزلیق دیلی واردیر. تورک، ماغریب عربجه‌سی، روس، اوردو، بئنقال، هیند، تامیل، اوکراینجا و موختلیف بالکان دیل‌لری، آوروپا ایتتیفاقی‌نین بیر چوخ کونجون‌ده دانیشیلار. بو ایممیقرانت قروپ‌لار عومومیت‌له هم اوز دیل‌لرینی هم‌ده ایچین‌ده اولدوق‌لاری اولکه‌نین رسمی دیلینی دانیشان ایکی-دیل‌لی کس‌لردیر. کوچری دیل‌لری هله آوروپا ایتتیفاقی ایچین‌ده یادا عوضو اولکه‌لردن هرهانسی بیرین‌ده رسمی بیر ستاتوسا صاحیب دئییل. آنجاق آوروپا ایتتیفاقی‌نین حیات بویو اویرنمه پرویئکتی داخیلین‌ده ۲۰۰۷-جی ایل‌دن ائعتیبارن خوصوصی دستک گوره بیلرلر.<ref name="Many tongues, one family"/> تورکجه [[شمالی کیپر تورک جمهوریتی|کیپر]]ده، لوکسئم‌بورق لوکسئم‌بورق‌دا رسمی دیل ستاتوسون‌دا اولماسینا قارشی بو اولکه‌لرده، ایتتیفاقین مووجود دیل‌لرین‌دن ان بیرینین اونسوزدا رسمی دیل اولماسین‌دان اوتری (لوکسئم‌بورق‌دا فرانسیز و آلمان، کیپرده یونان) بو بیلمه آوروپا ایتتیفاقی دیل‌لری ایچینه آلینمامیش‌دیر.

===دین===
[[Şəkil:EU_belief_in_god.png|thumb|left|آب عوضوو اولکه‌لرده بیر تانرییا اینانان‌لارین فایزی.]]
آوروپا ایتتیفاقی وار اولان هئچ بیر دین‌ایله علاقه‌سی اولمایان و ائتدیگی راضیلاشما و آلدیغی قرارلاردا هرهانسی بیر دینه دغینمه‌ین دونیوی بیر تشکیلات‌لانمانین<ref name="Consolidated Treaties"/> حاضیرلانماسی اوچون ایش‌لر باشلادیلان آوروپا ایتتیفاقی کونستیتوسییاسی لاییحه‌سی‌نین اون سوزون‌ده و لیس‌سابون سازیشی‌نین بعضی مادده‌لرین‌ده تانری و یا کریستییان‌لیق‌ایله علاقه‌دار بعضی سویلییش‌لری اولماسی بویوک رئاکسییالار آلمیش و نتیجه اولاراق بوندان ایمتیناع ائدیل‌میش‌دیر.<ref name="EUO Merkel God">{{Cite web | url = http://www.independent.co.uk/news/europe/eu-celebrates-its-50th-birthday--with-a-row-about-religion-440976.html | title= EU celebrates 50th birthday-with a row about religion | accessdate= 2008-03-04 | publisher= [[The Independent]] | date= 2007-03-21 | last= Stephen | first= Castle }}</ref>

کریستییان‌لیق مووضوع‌سو اوزرین‌ده بوقدر دورولماسی‌نین سببی، بونون آوروپادا، طبیعی اولاراق‌دا آوروپا ایتتیفاقی ایچین‌ده ان مشهور دین اولماسین‌دان‌دیر. آوروپادا کریستییان‌لیق اینانجی [[روما]] کاتولیک کیلسه‌سی، اورتودوکس کیلسه‌سی (جنوب‌شرقی آوروپا) و چوخ موختلیف پروتئستانت کیلسه‌لری (خوصوصی‌ایله شیمالی آوروپا) آراسین‌دا بولون‌موش‌دور. ایسلام و یهودی‌لیک کیمی دین‌لرده آوروپا ایتتیفاقی ایچین‌ده تمثیل ائدیلن اینانج‌لاردان‌دیر. ۲۰۰۲-جی ایل اعتیباری‌ایله آوروپادا ۱ میلیون نفردن چوخ یهودی‌ایله<ref>{{Cite web | url = http://www.jafi.org.il/education/100/concepts/demography/demjpop.html | title= World Jewish Population (2002) | accessdate= 2007-05-03 | publisher= The Jewish Agency for Israel | coauthors= Sergio DellaPergola | iş = American Jewish Year Book }}</ref> ۱۶ میلیون نفر موسلمان اولدوغو سانیل‌ماق‌دادیر.<ref name="Islam.de SecE">{{Cite web | url = http://islam.de/8368.php | title= In Europa leben gegen­wärtig knapp 53&nbsp;millionen Muslime | accessdate= 2007-07-21 | publisher= Islam.de | date= 2006-02-25 }}</ref>

ائوروستات طرفین‌دن تشکیل ائدیلن آوروبارومئتره ایجتیماعی یوخلامالارا آوروپا ایتتیفاقی وطنداش‌لاری‌نین اکثریتیی‌نین بیر نوع اینانجا منسوب اولدوغونو آنجاق بو قروپون یالنیز ۲۱ فایزی‌نین بو مووضوعو اهمییت‌لی سایدیغینی گوستریر. عومومی اهالی ایچری‌سین‌ده هر اولکه‌ده گئده‌رک دوشمک‌ده اولان کیلسه‌یه باغلی‌لیق وضعییتی‌نین یانین‌دا گئتدیک‌جه آرتان آتئیست یادا آقنوستیک بیر قروپ مئیدانا گلمک‌ده‌دیر.<ref name="About SecE">{{Cite web | url = http://www.usatoday.com/news/world/2005-02-21-god-europe_x.htm | title= What place for God in Europe | accessdate= 2008-03-04 | publisher= [[USA Today]] | date= 2005-02-22 | last= Peter | first= Ford }}</ref> ۲۰۰۵-جی ایلین آوروبارومئتره ایجتیماعبیت یوکلامالارین‌دا، رومینییا و بولقاریستانین بیرلییه هله قاتیلمامیش اولدوغو ایییرمی‌بئش عوضولو دوورده، آوروپا ایتتیفاقین‌دا یاشایان اینسان‌لارین ۵۲ فایزی ایسه هرهانسی بیر تانرییا ایناندیغینی، ۲۷ فایزی بیر نوع روحانی وارلیغین یادا حیات قایناغی‌نین اولدوغونو دوشون‌دویونو، ۱۸ فایزی‌ایسه هرهانسی بیر یارادیجی‌یا اینانمادیغینی دیله گتیرمیش‌دیر. ائدیلن آنکئت‌لر نتیجه‌سین‌ده اورتایا چیخان جدول‌لر تانرییا اینانما نیسبت‌لرین ان آشاغی اولدوغو اولکه‌لرین ۱۹ فایزیله چئخییا و ۱۶ فایزیله ائستونییا اولدوغونو اورتایا قویموش‌دور.<ref name="Eurostat Religion">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf | title= [[Eurostat]] | accessdate= 2007-07-21 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2005 | format= PDF }}</ref>

عئینی ایجتیماعییت یوکلامالارین‌دا ان دین‌دار اولکه‌لرین ۹۵ فایزلیک تانرییا اینانما نیسبتی‌ایله باسقین بیر کاتولیک اهالییه صاحیب اولان مالتا و خالق‌لاری‌نین ۹۰ فایزین‌دان چوخو تانرییا اینانان کیپر و رومینییا اولدوغو گورول‌موش‌دور. آوروپا ایتتیفاقی ایچین‌ده، تانری اینانجی‌نین قادین‌لار آراسین‌دا کیشی‌لردن دا‌ها مشهور اولدوغو اورتایا چیخ‌میش‌دیر. بو وضعییت، کس‌لرین یاشی، یئتیش‌دیریل‌دیگی دینی اطراف و آشاغی تحصیل سوییه‌سینه منسوب اولمالاری کیمی فاکتورلاریله پارارلئل اولاراق آرت‌میش‌دیر. بو سئقمئنتده‌کیاینسانلار سییاسی فیکیر اولاراق‌دا اوزلرینی ساغجی‌لیک‌ایله ایلیشکی‌لندیرمیش و فلسفه و ائتیک‌ایله علاقه‌دار مووضوع‌لاری دا‌ها چوخ الشدیرمیشلردیر.<ref name="Eurostat Religion"/>

آوروپا ایتتیفاقی تورپاق‌لاری ایچین‌ده اینانانی اولان دیگر اهمییت‌لی اینانج آخین‌لاری ایسه بوددیزم، هیندویزم (بویوک اکثرییتی بیرلش‌میش کرال‌لیق‌دا اولور<ref>[http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget<script type="text/javascript" src="http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-popups.js&action=raw&ctype=text/javascript&dontcountme=s"></script>.asp?id=954 BK 2001 nüfus sayımı]</ref>) و نئوپاگانیزم‌دیر.<ref>[http://www.bbc.co.uk/religion/religions/paganism/ BBC section on Neopaganism]</ref> نئوپاگانیزم آوروپادا آنتیک چاغ‌دا اینسان‌لارین تطبیق چوخانری‌لی دین‌لرین یئنی‌دن جانلانماسینی تأمین ائدن و سورعت‌له یاییلان بیر اینانج حرکتی‌دیر.<ref>Strmiska, Michael F. (2005). Modern Paganism in World Cultures: Comparative Perspectives. Santa Barbara: ABC-CLIO.</ref> نئوپاگان اینانج‌لاری بیرلش‌میش کرال‌لیق، دانیمارکا<ref name="esref">[http://www.asatru.es/paginas/legalization.htm Odinist and Asatruar Community of Spain - legalization]</ref>، ایسوئچ و ایسپانییا<ref name="esref" /> حوکومت‌لری طرفین‌دن رسمی اولاراق تانین‌میش‌دیر.

== مدنییت سیاستی ==
[[Şəkil:Liverpool 2008 Flag.jpg|thumbnail|left|لیوئرپول 2008-جی ایلین آوروپا مدنیت پایتاخت‌لاریندا بیری‌دیر.]]


آوروپا ایتتیفاقی‌نین مدنییتی، پارچاسی اولدوغو آوروپانین مدنییتی خاطیرلانار. مدنییت‌لر ایله علاقه‌دار سیاست عومومییت‌له هر بیر عوضو اؤلکه طرفین‌دن موستقیل اولا‌راق موع‌ییه‌ن ائدیلیر. عوضو دؤولت‌لر آراسیندا مدنی هم‌رای‌لیک و امکداش‌لیق ماستریخت آندلاشماسیندا بیر بیرلیک اولا‌راق تعیین اولونماسیندا بری آوروپا ایتتیفاقی‌نین ماراقلاندیغی اساس مؤوضوع‌لاردان بیری اولموش‌دور. <ref name="Bozoki">{{Cite web | url = http://137.204.115.130/activities/download/Bozoki/Cultural%20Policy%20and%20Politics%20in%20the%20European%20Union.pdf | title= Cultural Policy and Politics in the European Union | accessdate= 2007-07-13 | publisher= IECOB, Institute for Central Eastern and Balkan Europe | format= PDF | last= Andras | first= Bozoki }}</ref> آوروپا ایتتیفاقی‌نین مدنی ساحه‌ده آلدیغی قرارلار آراسیندا یئددی ایل‌لیک مدنییت 2000، <ref name="Bozoki"/> آوروپا مدنییت آیی فعالیت‌لری، [165] مئدیا پلوس پروقرامی، <ref name="Culture Month">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/culture/eac/ecocs/present_cap/retrospective_en.html | title= European Culture Month | accessdate= 2008-02-27 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] }}</ref> آوروپا ایتتیفاقی گنج‌لیک اورکئستری کیمی موسیقی بیرلیک‌لری و هر ایل بیر یا دا ایکی شهرین اؤز مدنییتی‌نی تانیتماق ایمکانی قازاندیغی آوروپا مدنییت باش‌کندلیغی (پایتخت فرهنگی) پروقرامی کیمی تدبیرلر واردیر. <ref name="Capital Culture">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/culture/eac/ecocs/present_cap/present_cap_en.html | title= European Capitals of Culture | accessdate= 2008-02-27 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] }}</ref>


آوروپا ایتتیفاقی آیریجا عددلری 2004-جو ایل‌ده ایکی یوز اوتوز اوچه چاتان بیر چوخ مدنییت لاییحه‌سینه‌ده وساییت وئریر. آوروپا شوراسی‌نین ایسته‌یی اوزرینه مدنی علاقه‌لرین اینکیشاف ائتدیریلمه‌سینه کؤمک گؤستریلمه‌سی اوچون "آوروپا و مدنییت" مؤوضوع‌سوندا عومومی شبکه پورتا‌لی آچیلمیش‌دیر. <ref name="Culture Portal">{{Cite web | url = http://ec.europa.eu/culture/portal/activities/heritage/cultural_heritage_vehic_en.htm | title= Cultural heritage as a vehicle of cultural identity | accessdate= 2008-03-04 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= 2006-05-03 }}</ref>


بیرلیک ایچینده، اینتئقراسیا (بیرلشمه) پروسئسینی دستکله‌ین‌لر چوخ واخت اسكی یونان، قدیم روما، اورتا چاغ فئودالیزمی، رنسانس (اینتیباه)، معاریف‌چی‌لیک دؤورو (آیدین‌لانما چاغی-عصر روشنگری)، 19. عصر لیبئرالیزم آخینی و دونیا موحاریبه‌لری کیمی قیطعه‌نین تاریخینه و اینکیشافینا ایستیقامت وئرن حادیثه‌لری ایحاطه ائدن اورتاق مدنی و تاریخی بیر میراث‌دان سؤز ائدرلر. آوروپا ده‌یه‌رلری‌نین بو پایلاشیلان اورتاق میراثین اوزرینه قورولماسی مودافیعه اولونور. <ref>For example: {{Cite web | url = http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?language=EN&type=IM-PRESS&reference=20070208IPR02888 | title= Priority is dialogue for partnership and tolerance | accessdate= 2008-02-27 | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]], [[European parliament]] | date= 2007-02-13 | coauthors= Hans-Gert Poettering | iş = Inaugural speech by the new president of the European Parliament }}</ref>
=== ایدمان ===
[[Şəkil:Campnoumatch.jpg|left|thumbnail|250px|نوماییش ایدمان‌لاری ایتتیفاقین بیر چوخ عوضوونده اوینانیر. (نیو كمپ، بارسئلونا)]]
ایدمان، آوروپا ایتتیفاقین‌دن چوخ، عوضو دؤولت‌لرین اؤزلری‌نین یا دا بئین‌الخالق تشکیلات‌لارین مسولییت‌ینده‌دیر. آنجاق، میللی فوتبول لیقا‌لاریندا آوروپا ایتتیفاقی وطنداشی خاریجی اویون‌چو سایینا کووتا قویماغی (تعیین سهمیه) قالدیران و رای عوضی (هزینه نقل و انتقالات) اولما‌دان ترانسفئر ائدیلمه‌سینه ایمکان وئرن بوسمان قایدا‌لاری (Bosman ruling) کیمی بعضی قرارلار آوروپا ایتتیفاقی ایچینده ایدمان سیاستی اوزرینه بؤیوک اهمییته مالیک‌دیر. <ref name="BBC Boseman">{{Cite web | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/4528732.stm | title= 10&nbsp;years since Bosman | accessdate = 2007-07-13 | publisher= [[BBC News]] | date= 2007-07-11 | first= Tom | last= Fordyce }}</ref>


تصدیق گؤزله‌ین لیسبون آندلاشماسی ایدمان اویون‌لارینا، بو سئکتورو آوروپا ایتتیفاقی‌نین ایقتیصادی قایدا‌لارین‌دان آزاد توتا‌جاق خوصوصی ایستاتوس تانینماسی‌نی نظرده توتماقدا‌دیر. سربست بازار پرینسیپ‌لری‌نین وارلی و یوخسول فوتبول کلوب‌لاری آراسین‌داکی فرقی بؤیوتمه‌سین‌دن ایستیقامت‌لی دویولان قایغی‌لار سببی‌له بو وضعیت بئین‌الخالق اولمپیا کومیته‌سی و بئین‌الخالق فوتبول فئدئراسیا‌لاری ایتتیفاقی کیمی رهبرلیک واحیدلری‌له گؤروشولموش‌دور. <ref name="IHT RT">{{Cite web | url = http://www.iht.com/articles/ap/2007/10/19/sports/EU-SPT-OLY-EU-Treaty.php | title= IOC, FIFA presidents welcomes new EU treaty, call it breakthrough to give sports more power | accessdate = 2007-10-21 | publisher= [[International Herald Tribune]] | date= 2007-10-19 }}</ref>

آوروپا ایتتیفاقی‌نین ایدمان سیاستی‌نین یارادیلماسی زامانی، بئین‌الخالق بسكیتبال فئدئراسیاسی، آوروپا فوتبول فئدئراسیا‌لاری ایتتیفاقی، آوروپا هندبال فئدئراسیاسی، بئین‌الخالق بوز هاكی فئدئراسیاسی، آوروپا راگبی ایتتیفاقی و آوروپا والیبال کونفئدئراسیاسی کیمی بیر چوخ ایدمان تشکیلاتینا مصلحت‌لشیلر و اونلارین فیکیرلری آلینیر. <ref>{{Cite web | url = http://www.uefa.com/multimediafiles/download/uefa/keytopics/560675_download.pdf | title= Statement of European team sports | accessdate = 2007-10-21 | publisher= UEFA.com | date= 2007-10-19 | format= PDF }}</ref> بوتون آوروپا ایتتیفاقی عوضو‌لری و بو اؤلکه‌لرین علاقه‌دار میللی ایدمان کوماندا‌لاری یوفا کیمی آوروپا ایچی ایدمان فعالییت‌لرینه ایشتیراک ائدیرلر. <ref>{{Cite web | url = http://www.uefa.com/ | title= UEFA | accessdate = 2007-10-21 | publisher= UEFA.com | date= 2007-10-19 }}</ref>

== خاریجی کئچیدلر ==
* [http://www.euturkey.org.tr/ تورکییه رئسپوبلیکاسی – آوروپا بیرلیغی گئنئل سئکرئتئرلیغی ]
* [http://www.baki-xeber.com/new/2010/01/29/get=39715 آوروپا ایتتیفاقینده داغلیق قاراباغلا باغلی خوصوصی ستراتئگییا...]
* [http://www.ayna.az/2009-11-14/siyaset/1214-Aliyev-Bolgaristan-eneryi آزربایجان آوروپا ایتتیفاقینین ائنئرژی طرفداشینا چئوریلیر ]
* [http://mfa.gov.az/index.php?option=com_content&task=view&id=828&Itemid=130 آزربایجان رئسپوبلیکاسینین خاریجی ایشلر ناظیرلیگی ]
* [http://europa.eu/ Europa – The European Union On-Line]

== قایناق ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== همچنین‌باخ ==
{{commons|Atlas of the European Union}}
{{latın| Avropa İttifaqı}}
{{Aİ}}
{{Şablon:Şərq Tərəfdaşlığı}}

{{Link FM|pt}}
{{Link FM|ro}}
{{Link FM|sco}}
{{Link FM|sv}}
{{Link GA|de}}
{{Link GA|en}}
{{Link GA|ja}}
{{Link GA|no}}
{{Link FM|tr}}
{{Link GA|es}}
[[Kateqoriya:Avropa Birliyi|*]]
[[Kateqoriya:Ərəb əlifbalı məqalələr]]