Difference between revisions 3694549 and 3752433 on azwiki

< previous diff
next diff >
Etrusklar
{{qaralama-az}}
{{Tərəfli}}
[[Şəkil:Etruscan cippus warrior head.jpg|thumb|right|Etruks döyüşçüsü]]
{{Roma tarixi}}
'''Etrusklar''' qədim [[İtaliya]] xalqıdır.

Türk tarixçi [[Kazım Mirşan]] etdiyi təhlil ilə Etrüsk yazısını və dilini deşifr etmiş və Etrüskler Türk mənşəli olduqlarını sübut etmişdir.<ref>[Prototürkçe Yazıtlar,Ankara,1970]</ref>

Etrüskler mənşəyi haqqında edilən ən yeni iş, 2004-cü ildə müxtəlif İtalyan universitetlərindən gələn bir qrup genetik alim tərəfindən edilmişdir. Bu araşdırma çərçivəsində MÖ 7-3 əsrlər arasında yaşamış Etrüskler aid 80 skeletdən alınan [[DNT]] nümunələri alınaraq çox vasvası bir iş ilə indiki vaxtda yaşayan müxtəlif millətlərə aid DNTlər ilə müqayisə edilir.

Nəticə olaraq Etrüskler genetiğinin digər millətlərə görə ən çox bu günki [[Türkiyə]] Türkləri ilə yaxınlığı% 98,2 nisbətində ortaya çıxmışdır.<ref>http://articles.latimes.com/2007/jun/18/science/sci-etruscans18
</ref> [[Köhnə Yunan]] əfsanələrində də tez-tez izah edildiyi kimi bu vəziyyət antik çağda Anadoludan İtalyan yarımadasına edilən köçlərlə təsvir edilir.<ref>http://www.hurriyet.com.tr/dunya/7544610.asp</ref>

Torino universitetinin son 4 ildə müxtəlif istiqamətlərdə apardığı araşdırmaların nəticələri açıqlanıb. Bu nəticələrə görə, etrüsklərin ataları Anadoluda yerləşən Lidiya ərazisindən qıtlıq üzündən kütləvi halda əvvəl Lemnos adasına, burdan da dəniz yolu ilə mərkəzi İtaliyadakı Toskana ərazisinə köçüblər. Araşdırmanın sədri, genetika mütəxəssisi professor Alberto Piazza bildirib ki, Toskana ərazisində etrüsklərin yaşadığı üç qəsəbə – Volterra, Murlo və Kasentinoda yaşayan 263 nəfərdən götürülən qan nümunələrinin DNT testləri daha sonra şimali və cənubi İtaliya, cənubi Balkan dövlətləri, Sicilya adası, Sardinya adası, Lemnos adası və Anadolunun köhnə Lidiya torpaqlarında yaşayan 1264 nəfərin DNT testi ilə müqayisə edilib. Professor Piazza bildirib ki, Volterra, Murlo və Kasentiodan götürülən nümunələrə ən yaxın nümunələr Türkiyədən götürülənlər olub. Fransanın Naik şəhərində keçirilən Avropa ictimaiyyətləri qurultayında çıxış edən italyalı genetika mütəxəssisi bildirib ki, könüllü olaraq bu qəsəbələrdə qan verən və ən azı üç nəsildir ki, Toskanada yaşayan insanların DNT nümunələri İtaliya və Balkanlarda yaşayanlardan çox Lidiya ərazisində yaşayanların DNT nümunələrinə yaxındır. Professorun fikrinə görə, Bodrumda doğulan məşhur tarixçi Herodotun nəzəriyyəsi doğru ola bilər. Herodot etrüsklülərin qıtlıq üzündən Anadoludan İtalyaya köçdüklərini yazıb. Prof. Piazza 30 etrüsk qəbrindən götürülmüş DNT nümunələrinin daha əvvəl Ferrara universitetində araşdırıldığını və onun nəticələrinə yaxın bir nəticə hasil olduğunu vurğulayıb.  

Qeyd edək ki, Roma şəhərinin əsasını qoyan Romul və Remin də etrüsk nəslindən gəldiyi bildirilir. Vergilinin qədim Roma tarixindən bəhs "Eneida" əsərində milliyyətcə etrüsk olan Romul və Remin troyalı Eneyin törəmələri olduğu bildirilir. Romanın məşhur Qay ailəsi də özlərini troyalı Eneyin nəslindən olduğunu iddia edib. Roma imperatoru Qay Yuli Sezar senatda ilk çıxışında "Mən əsilzadəyəm, troyalı Eneyin nəslindənəm" deyərək özünü təqdim edib. Qədim etrüsk əfsanəsinə görə, Eneyin törəmələri olan Romul və Rem sahibsiz qaldıqda dişi canavar onları əmizdirərək böyüdüb. Daha sonra onlar Roma şəhərinin əsasını qoyublar. Bu baxımdan etrüsklər türklərin Qayı boyunun, monqolların Qiyat soyunun bozqurd ana əfsanəsinə uyğun mifolgiyaya malik olublar. Etrüskləri türklərlə bağlayan başqa bir oxşarlıq isə eyni əlifbadan, yəni Orxon-Yenisey abidələrinin yazıldığı runa əlifbasından istifadə etmələridir. Latınlar Romanı işğal edənə kimi etrüsklər yalnız runa yazılarından istifadə ediblər. Lakin rəsmi İtaliya etrüsklərin mətnlərinin Orxon – Yenisey əlifbasından istifadə edilərək oxunmasının əlyehinədir. Hazırda 5 mindən çox sözə malik etrüsk mətnlərinin olmasına baxmayaraq İtaliyanın rəsmi elmi dairələri yalnız 30-a yaxın etrüsk sözünün mənasının açıldığını bildirirlər. Latın dilində işlədilən bu sözlərin də əksəriyyəti türkcədir, "klan" oğlan, "konsul" qonşu kimi qarşılıqlara malikdir.

⏎
⏎
== Əlifba ==

{| border="0" cellpadding="2" rules="all" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF; text-align: center;"
|+ [[Şəkil:Masiliana tablet.svg]]
|- bgcolor="#cccccc"
! Etrusk<br />archaïque || Etrusk<br />classique || Équivalent<br />yunan || Équivalent<br />latın || Prononciation
|-
| [[Şəkil:EtruscanA-01.svg|15px|A]] || [[Şəkil:EtruscanA-01.svg|15px|A]] || [[Şəkil:Greek uc alpha.svg|15px|Alpha]] || A || [a]
|-
| [[Şəkil:EtruscanB-01.png|15px|B]] || &nbsp; || [[Şəkil:Greek uc beta.png|15px|Bêta]] || B || [b]
|-
| [[Şəkil:EtruscanC-01.svg|15px|C]], [[Şəkil:PhoenicianG-01.png|15px|Gimel]] || [[Şəkil:EtruscanC-01.svg|15px|]], [[Şəkil:PhoenicianG-01.png|15px|Gimel]] || [[Şəkil:Greek uc gamma.png|15px|Gamma]] || C || [k]
|-
| [[Şəkil:EtruscanD-01.png|15px|D]] || &nbsp; || [[Şəkil:Greek uc delta.png|15px|Delta]] || D || [r], [d]
|-
| [[Şəkil:Alfabeto camuno-e.svg|15px|E]] || [[Şəkil:Alfabeto camuno-e.svg|15px|E]] || [[Şəkil:Greek uc epsilon.png|15px|Epsilon]] || E || [e]
|-
| [[Şəkil:EtruscanF-01.png|15px|]] || &nbsp; || [[Şəkil:Digamma et stigma.png|15px|Digamma]] || V || [v], [w], [u]
|-
| [[Şəkil:EtruscanZ-01.png|15px|Z]] || [[Şəkil:EtruscanZ-01.png|15px|Z]], [[Şəkil:Long-branch Oss.png|12px|]] || [[Şəkil:Greek uc zeta.png|15px|Zêta]] || Z || [z], [ts]
|-
| [[Şəkil:EtruscanH-01.png|15px|]] || [[Şəkil:EtruscanH-01.png|15px|]], [[Şəkil:EtruscanH-02.png|15px|]] || [[Şəkil:Greek uc eta.png|15px|Êta]] || H  || [h]
|-
| [[Şəkil:Earth symbol.svg|15px|]], [[Şəkil:Sun symbol.svg|15px|]] || [[Şəkil:Phoenician teth.png|15px|]], [[Şəkil:Sun symbol.svg|15px|]] || [[Şəkil:Greek uc theta.png|15px|Thêta]] || &nbsp; || [th]
|-
| [[Şəkil:EtruscanI-01.png|15px|]] || [[Şəkil:EtruscanI-01.png|15px|]] || [[Şəkil:Greek uc iota.png|10px|Iota]] || I || [i]
|-
| [[Şəkil:EtruscanK-01.png|15px|]] || [[Şəkil:EtruscanK-01.png|15px|]] || [[Şəkil:Greek uc kappa.png|15px|Kappa]] || K  || [k]
|-
| [[Şəkil:EtruscanL-01.png|15px|]] || [[Şəkil:EtruscanL-01.png|15px|]] || [[Şəkil:Greek uc lamda.png|15px|Lambda]] || L  || [l]
|-
| [[Şəkil:EtruscanM-01.png|15px|]] || [[Şəkil:EtruscanM-01.png|15px|]] || [[Şəkil:Greek uc mu.png|15px|Mu]] || M  || [m]
|-
| [[Şəkil:EtruscanN-01.png|15px|]] || [[Şəkil:EtruscanN-01.png|15px|]] || [[Şəkil:Greek uc nu.png|15px|Nu]] || N  || [n]
|-
| [[Şəkil:EtruscanO-01.png|15px|]] || [[Şəkil:Sun symbol.svg|15px|]], [[Şəkil:EtruscanO-01.png|15px|]] || [[Şəkil:Greek uc omicron.png|15px|Omicron]] || O  || [thi], [u], [o]
|-
| [[Şəkil:EtruscanP-01.png|15px|]] || [[Şəkil:EtruscanP-01.png|15px|]] || [[Şəkil:Greek uc pi.png|15px|Pi]] || P  || [p]
|-
| [[Şəkil:Phoenician sade.png|15px|]], [[Şəkil:Rune-Eh.png|15px|]] || [[Şəkil:Rune-Dæg.png|15px|]] || [[Şəkil:Greek alphabet san.png|40px|San]] || &nbsp; || [ch]
|-
| [[Şəkil:EtruscanQ-01.svg|15px|]] || [[Şəkil:EtruscanQ-01.svg|15px|]], [[Şəkil:phoenician qof.png|15px|]] || [[Şəkil:Koppa.png|15px|Koppa]] || Q  || [q], [phi]
|-
| [[Şəkil:EtruscanR-01.png|15px|]] || [[Şəkil:EtruscanR-01.png|15px|]], [[Şəkil:EtruscanR-02.png|15px|]] || [[Şəkil:Greek uc rho.png|15px|Rhô]] || R  || [r]
|-
| [[Şəkil:EtruscanS-01.png|15px|]] || [[Şəkil:EtruscanS-01.png|15px|]] || [[Şəkil:Greek uc sigma.svg|15px|Sigma]] || S  || [s]
|-
| [[Şəkil:EtruscanT-01.png|15px|]] || [[Şəkil:Long-branch Ar.png|10px|]] || [[Şəkil:Greek uc tau.svg|15px|Tau]] || T || [t]
|-
| [[Şəkil:EtruscanV-01.png|15px|]] || [[Şəkil:EtruscanV-01.png|15px|]], [[Şəkil:phoenician waw.png|12px|Waw]] || [[Şəkil:Greek uc upsilon.png|15px|Upsilon]] || U  || [u]
|-
| [[Şəkil:EtruscanX-01.svg|15px|]] || &nbsp; || [[Şəkil:Greek uc chi.svg|15px|Chi]] || X  || [ch]
|-
| <font size=3>Φ</font> || <font size=3>Φ</font> || [[Şəkil:Greek uc phi.png|15px|Phi]] || &nbsp; || [phi]
|-
| <font size=3>Ψ</font> || <font size=3>Ψ</font> || [[Şəkil:Greek uc psi.png|15px|Psi]] || &nbsp; || [khi]
|-
| &nbsp; || [[Şəkil:EtruscanF-02.png|15px|]] || &nbsp; || F || [f], [fh]
|}

⏎
⏎
⏎
⏎
⏎
⏎
[[Şəkil:Lupa romana.jpeg|thumb|250px|Etrusk mitosu]]

== Xarici keçidlər ==
* [https://yadi.sk/i/MJybEvi9jb2tH Adile Ayda. Etrüskler Türk mü idi (1974)]
* [https://yadi.sk/i/MWXeLnKrjbSJm Adile Ayda. Türklerin İlk Ataları (1987)]
* http://anspress.com/index.php?nid=22563
* http://web.unife.it/progetti/genetica/Guido/
* http://www.pnas.org/cgi/content/abstract/0509718103v1
* http://www.nytimes.com/2007/04/03/science/03etruscan.html
* http://www.sciencedaily.com/releases/2006/05/060526065706.htm
* [http://boxca.com/files/5/70vs9z4vb5uz55/Bitik-Etrusk.pdf Firudin Ağasıoğlu Cəlilovun "Etrusk-Türk bağı" kitabının elektron variantı]
*  Philipp Ammon: ''Ruma Rasna – Die etruskischen Wurzeln Roms''. http://www.academia.edu/28000848/Ruma_Rasna_Die_etruskischen_Wurzeln_Roms

== İstinadlar ==
<references/>

{{Türk xalqları}}

[[Kateqoriya:Türk xalqları]]
[[Kateqoriya:Qədim türk tayfaları]]
[[Kateqoriya:Qədim mədəniyyətlər]]
[[Kateqoriya:İtaliya xalqları]]