Difference between revisions 5829086 and 5992667 on azwiki

< previous diff
next diff >
Etrusklar
{{qaralama-az}}
{{Tərəfli}}
[[ŞəkiFayl:Etruscan cippus warrior head.jpg|thumb|right|Etruks döyüşçüsü]]
{{Roma tarixi}}
'''Etrusklar''' qədim Türk xalqıdır.

Türk tarixçi [[Kazım Mirşan]] etdiyi təhlil ilə Etrüsk yazısını və dilini deşifr etmiş və Etrüskler Türk mənşəli olduqlarını sübut etmişdir.<ref>[Prototürkçe Yazıtlar,Ankara,1970]</ref>

Etrüskler mənşəyi haqqında edilən ən yeni iş, 2004-cü ildə müxtəlif İtalyan universitetlərindən gələn bir qrup genetik alim tərəfindən edilmişdir. Bu araşdırma çərçivəsində MÖ 7-3 əsrlər arasında yaşamış Etrüskler aid 80 skeletdən alınan [[DNT]] nümunələri alınaraq çox vasvası bir iş ilə indiki vaxtda yaşayan müxtəlif millətlərə aid DNTlər ilə müqayisə edilir.

Nəticə olaraq Etrüskler genetiğinin digər millətlərə görə ən çox bu günki [[Türkiyə]] Türkləri ilə yaxınlığı% 98,2 nisbətində ortaya çıxmışdır.<ref>http://articles.latimes.com/2007/jun/18/science/sci-etruscans18
</ref> [[Köhnə Yunan]] əfsanələrində də tez-tez izah edildiyi kimi bu vəziyyət antik çağda Anadoludan İtalyan yarımadasına edilən köçlərlə təsvir edilir.<ref>http://www.hurriyet.com.tr/dunya/7544610.asp</ref>

Torino universitetinin son 4 ildə müxtəlif istiqamətlərdə apardığı araşdırmaların nəticələri açıqlanıb. Bu nəticələrə görə, etrüsklərin ataları Anadoluda yerləşən Lidiya ərazisindən qıtlıq üzündən kütləvi halda əvvəl Lemnos adasına, burdan da dəniz yolu ilə mərkəzi İtaliyadakı Toskana ərazisinə köçüblər. Araşdırmanın sədri, genetika mütəxəssisi professor Alberto Piazza bildirib ki, Toskana ərazisində etrüsklərin yaşadığı üç qəsəbə – Volterra, Murlo və Kasentinoda yaşayan 263 nəfərdən götürülən qan nümunələrinin DNT testləri daha sonra şimali və cənubi İtaliya, cənubi Balkan dövlətləri, Sicilya adası, Sardinya adası, Lemnos adası və Anadolunun köhnə Lidiya torpaqlarında yaşayan 1264 nəfərin DNT testi ilə müqayisə edilib. Professor Piazza bildirib ki, Volterra, Murlo və Kasentiodan götürülən nümunələrə ən yaxın nümunələr Türkiyədən götürülənlər olub. Fransanın Naik şəhərində keçirilən Avropa ictimaiyyətləri qurultayında çıxış edən italyalı genetika mütəxəssisi bildirib ki, könüllü olaraq bu qəsəbələrdə qan verən və ən azı üç nəsildir ki, Toskanada yaşayan insanların DNT nümunələri İtaliya və Balkanlarda yaşayanlardan çox Lidiya ərazisində yaşayanların DNT nümunələrinə yaxındır. Professorun fikrinə görə, Bodrumda doğulan məşhur tarixçi Herodotun nəzəriyyəsi doğru ola bilər. Herodot etrüsklülərin qıtlıq üzündən Anadoludan İtalyaya köçdüklərini yazıb. Prof. Piazza 30 etrüsk qəbrindən götürülmüş DNT nümunələrinin daha əvvəl Ferrara universitetində araşdırıldığını və onun nəticələrinə yaxın bir nəticə hasil olduğunu vurğulayıb.

Qeyd edək ki, Roma şəhərinin əsasını qoyan Romul və Remin də etrüsk nəslindən gəldiyi bildirilir. Vergilinin qədim Roma tarixindən bəhs "Eneida" əsərində milliyyətcə etrüsk olan Romul və Remin troyalı Eneyin törəmələri olduğu bildirilir. Romanın məşhur Qay ailəsi də özlərini troyalı Eneyin nəslindən olduğunu iddia edib. Roma imperatoru Qay Yuli Sezar senatda ilk çıxışında "Mən əsilzadəyəm, troyalı Eneyin nəslindənəm" deyərək özünü təqdim edib. Qədim etrüsk əfsanəsinə görə, Eneyin törəmələri olan Romul və Rem sahibsiz qaldıqda dişi canavar onları əmizdirərək böyüdüb. Daha sonra onlar Roma şəhərinin əsasını qoyublar. Bu baxımdan etrüsklər türklərin Qayı boyunun, monqolların Qiyat soyunun bozqurd ana əfsanəsinə uyğun mifolgiyaya malik olublar. Etrüskləri türklərlə bağlayan başqa bir oxşarlıq isə eyni əlifbadan, yəni Orxon-Yenisey abidələrinin yazıldığı runa əlifbasından istifadə etmələridir. Latınlar Romanı işğal edənə kimi etrüsklər yalnız runa yazılarından istifadə ediblər. Lakin rəsmi İtaliya etrüsklərin mətnlərinin Orxon – Yenisey əlifbasından istifadə edilərək oxunmasının əlyehinədir. Hazırda 5 mindən çox sözə malik etrüsk mətnlərinin olmasına baxmayaraq İtaliyanın rəsmi elmi dairələri yalnız 30-a yaxın etrüsk sözünün mənasının açıldığını bildirirlər. Latın dilində işlədilən bu sözlərin də əksəriyyəti türkcədir, "klan" oğlan, "konsul" qonşu kimi qarşılıqlara malikdir.

== Əlifba ==

{| border="0" cellpadding="2" rules="all" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF; text-align: center;"
|+ [[ŞəkiFayl:Marsiliana tablet.svg]]
|- bgcolor="#cccccc"
! Etrusk<br />archaïque || Etrusk<br />classique || Équivalent<br />yunan || Équivalent<br />latın || Prononciation
|-
| [[ŞəkiFayl:EtruscanA-01.svg|15px|A]] || [[ŞəkiFayl:EtruscanA-01.svg|15px|A]] || [[ŞəkiFayl:Greek uc alpha.svg|15px|Alpha]] || A || [a]
|-
| [[ŞəkiFayl:EtruscanB-01.png|15px|B]] || &nbsp; || [[ŞəkiFayl:Greek uc beta.png|15px|Bêta]] || B || [b]
|-
| [[ŞəkiFayl:EtruscanC-01.svg|15px|C]], [[ŞəkiFayl:PhoenicianG-01.png|15px|Gimel]] || [[ŞəkiFayl:EtruscanC-01.svg|15px|]], [[ŞəkiFayl:PhoenicianG-01.png|15px|Gimel]] || [[ŞəkiFayl:Greek uc gamma.png|15px|Gamma]] || C || [k]
|-
| [[ŞəkiFayl:EtruscanD-01.png|15px|D]] || &nbsp; || [[ŞəkiFayl:Greek uc delta.png|15px|Delta]] || D || [r], [d]
|-
| [[ŞəkiFayl:Alfabeto camuno-e.svg|15px|E]] || [[ŞəkiFayl:Alfabeto camuno-e.svg|15px|E]] || [[ŞəkiFayl:Greek uc epsilon.png|15px|Epsilon]] || E || [e]
|-
| [[ŞəkiFayl:EtruscanF-01.png|15px|]] || &nbsp; || [[ŞəkiFayl:Digamma et stigma.png|15px|Digamma]] || V || [v], [w], [u]
|-
| [[ŞəkiFayl:EtruscanZ-01.png|15px|Z]] || [[ŞəkiFayl:EtruscanZ-01.png|15px|Z]], [[ŞəkiFayl:Long-branch Oss.png|12px|]] || [[ŞəkiFayl:Greek uc zeta.png|15px|Zêta]] || Z || [z], [ts]
|-
| [[ŞəkiFayl:EtruscanH-01.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:EtruscanH-01.png|15px|]], [[ŞəkiFayl:EtruscanH-02.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:Greek uc eta.png|15px|Êta]] || H  || [h]
|-
| [[ŞəkiFayl:Earth symbol.svg|15px|]], [[ŞəkiFayl:Sun symbol.svg|15px|]] || [[ŞəkiFayl:Phoenician teth.png|15px|]], [[ŞəkiFayl:Sun symbol.svg|15px|]] || [[ŞəkiFayl:Greek uc theta.png|15px|Thêta]] || &nbsp; || [th]
|-
| [[ŞəkiFayl:EtruscanI-01.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:EtruscanI-01.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:Greek uc iota.png|10px|Iota]] || I || [i]
|-
| [[ŞəkiFayl:EtruscanK-01.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:EtruscanK-01.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:Greek uc kappa.png|15px|Kappa]] || K  || [k]
|-
| [[ŞəkiFayl:EtruscanL-01.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:EtruscanL-01.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:Greek uc lamda.png|15px|Lambda]] || L  || [l]
|-
| [[ŞəkiFayl:EtruscanM-01.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:EtruscanM-01.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:Greek uc mu.png|15px|Mu]] || M  || [m]
|-
| [[ŞəkiFayl:EtruscanN-01.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:EtruscanN-01.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:Greek uc nu.png|15px|Nu]] || N  || [n]
|-
| [[ŞəkiFayl:EtruscanO-01.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:Sun symbol.svg|15px|]], [[ŞəkiFayl:EtruscanO-01.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:Greek uc omicron.png|15px|Omicron]] || O  || [thi], [u], [o]
|-
| [[ŞəkiFayl:EtruscanP-01.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:EtruscanP-01.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:Greek uc pi.png|15px|Pi]] || P  || [p]
|-
| [[ŞəkiFayl:Phoenician sade.png|15px|]], [[ŞəkiFayl:Rune-Eh.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:Rune-Dæg.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:Greek alphabet san.png|40px|San]] || &nbsp; || [ch]
|-
| [[ŞəkiFayl:EtruscanQ-01.svg|15px|]] || [[ŞəkiFayl:EtruscanQ-01.svg|15px|]], [[ŞəkiFayl:phoenician qof.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:Koppa.png|15px|Koppa]] || Q  || [q], [phi]
|-
| [[ŞəkiFayl:EtruscanR-01.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:EtruscanR-01.png|15px|]], [[ŞəkiFayl:EtruscanR-02.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:Greek uc rho.png|15px|Rhô]] || R  || [r]
|-
| [[ŞəkiFayl:EtruscanS-01.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:EtruscanS-01.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:Greek uc sigma.svg|15px|Sigma]] || S  || [s]
|-
| [[ŞəkiFayl:EtruscanT-01.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:Long-branch Ar.png|10px|]] || [[ŞəkiFayl:Greek uc tau.svg|15px|Tau]] || T || [t]
|-
| [[ŞəkiFayl:EtruscanV-01.png|15px|]] || [[ŞəkiFayl:EtruscanV-01.png|15px|]], [[ŞəkiFayl:phoenician waw.png|12px|Waw]] || [[ŞəkiFayl:Greek uc upsilon.png|15px|Upsilon]] || U  || [u]
|-
| [[ŞəkiFayl:EtruscanX-01.svg|15px|]] || &nbsp; || [[ŞəkiFayl:Greek uc chi.svg|15px|Chi]] || X  || [ch]
|-
| <font size=3>Φ</font> || <font size=3>Φ</font> || [[ŞəkiFayl:Greek uc phi.png|15px|Phi]] || &nbsp; || [phi]
|-
| <font size=3>Ψ</font> || <font size=3>Ψ</font> || [[ŞəkiFayl:Greek uc psi.png|15px|Psi]] || &nbsp; || [khi]
|-
| &nbsp; || [[ŞəkiFayl:EtruscanF-02.png|15px|]] || &nbsp; || F || [f], [fh]
|}

[[ŞəkiFayl:Lupa romana.jpeg|thumb|250px|Etrusk mitosu]]

== Xarici keçidlər ==
* [https://yadi.sk/i/MJybEvi9jb2tH Adile Ayda. Etrüskler Türk mü idi (1974)]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}
* [https://yadi.sk/i/MWXeLnKrjbSJm Adile Ayda. Türklerin İlk Ataları (1987)]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}
* http://anspress.com/index.php?nid=22563
* http://web.unife.it/progetti/genetica/Guido/ {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080731132037/http://web.unife.it/progetti/genetica/Guido/ |date=2008-07-31 }}
* http://www.pnas.org/cgi/content/abstract/0509718103v1
* http://www.nytimes.com/2007/04/03/science/03etruscan.html
* http://www.sciencedaily.com/releases/2006/05/060526065706.htm
* [http://boxca.com/files/5/70vs9z4vb5uz55/Bitik-Etrusk.pdf Firudin Ağasıoğlu Cəlilovun "Etrusk-Türk bağı" kitabının elektron variantı]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}
*  Philipp Ammon: ''Ruma Rasna – Die etruskischen Wurzeln Roms''. http://www.academia.edu/28000848/Ruma_Rasna_Die_etruskischen_Wurzeln_Roms

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Türk xalqları}}

[[Kateqoriya:Türk xalqları]]
[[Kateqoriya:Qədim türk tayfaları]]
[[Kateqoriya:Qədim mədəniyyətlər]]
[[Kateqoriya:İtaliya xalqları]]