Revision 2309277 of "تبریز" on azwiki

{{Rtl}}


تبریز شهری [[آزربایجان]] و [[ایران]] ين بویوک شهرلرینده‌ن بیری و [[دوغو آزربایجان ایالتی]]نین مرکزی‌دیر. بو شهرین نووفوسو، 2006-اينجی ایلين نوفوس سايي‌سي اساسيندا، ۱٬۳۹۸٬۰۶۰ نفر‌ايميش، بونا اساسن ایرانین دوردونجو ان بویوک شهری حيساب اولور..<ref name="آمار">[http://www.amar.org.ir/portal/faces/public/census85/census85.natayej/ ایرانین آمار مرکزی‌نین وئب‌سایتی]</ref> بو شهر چوخلو کارخانالاری اوزونده یئرله‌شدیریب‌دیر و ایرانین ان بویوک صنعتی شهرلرینده‌ن بیری ساییلیر. بو شهر قوزئیدن عئینالی داغینا، گونئیدن سهند داغینا و باتیدان تبریز چولونه محدود اولوب‌دور. تبریز شهری نئچه بویوک سولاله‌نین او جومله‌ده‌ن [[ائلخان‌لار]] و [[صفوی‌لر]]ین باشکندی و هابئله [[قاجار]]لارین ولیعهد اوتورموش شهری‌دیر. 

==تاریخ==
[[Şəkil:Muzə təbriz iskilet.jpg|thumb|left]]
تبریز شهری [[آزربایجان]]ین قدیمی شهرلرینده‌ن بیریدیر و اونون قیدمتی 4.500 ایل بوندان قاباغا یئتیشیر.

شاردئن، 7ینجی قرنده تبریز حاققیندا یازیر کی: عالمده من بیر شهر تانیمیرام کی  یارانماسی  و اوولینجی آدی باره‌سینده یئنی یازیچیلار بو قدر چوخ، بحث و جدل ائله‌گیبلر.<ref>سياحتنامه شاردن، ج 2، ص 411</ref>

چوخلو اوروپالی توریست‌لر کی 17ینجی و حتتی 18ینجی و 19ونجو یوزایللیک‌لرده تبریزده‌ن گئچیب‌لر، تبریزی همان قدیم ایکباتان سانیب‌لار. تاورانی‌ییه کی شاردئنده‌ن قاباق تبریزده‌ن گوروش ائله‌گیب، یازیر کی: بعضی‌لرین عقیده‌سی بودور کی تبریز همان قدیم ایکباتان ، ماد مملکتینین پایتختی‌دیر.<ref>سفرنامه تاورنيه، ص 66</ref>

اولئآری‌یوس کی 17ینجی یورایللیگین اوول نیمه‌سینده تبریزده‌ن گئچیب، قدیم ایران شاهلارینین پایتخت‌لرینده‌ن سوز دئیه‌ن زامان، ایظهار-ی نظر ائله‌يیر کی: اونلار یایدا ایکباتانا – کی ایندیجه اورانی تبریز آدلاندیرارلار – داشیناردیلار . . .<ref>سفرنامه اولئاريوس، ص 247</ref>

لابولای لو ْگوزدا کی اون 17ینجی یوزایللیگین آرالاریندا موددت‌لرجه ایران‌دا یاشاییب، بو ایناندایدی کی: تبریز قدیمده ایکباتان آدلاناردی، او یئر کی ماد شاه‌لارینین کیتاب ائوییدی.<ref>تبريز از ديدگاه سياحان خارجی در قرن هفدهم، ص 54</ref> 
گاسپار دئ ويل کی 19ونجو یوزایللیگین ایلک ایل‌لرینده تبریزده‌یدی، تردیدله یازیر کی: تبریز کی تصووور ائله‌گیرلر قدیم ایکباتاندی – باخمایاراق کی بعضی تاریخ‌چی‌لر همدانی ایکباتان بیلیرلر. . .<ref>سفر در ايران، ص 45</ref> و نهایت بیزیم روزیگاردا سئیید ایسماییل وکیلی‌دیر کی اخی سعدالدین تپه‌سینی کی ولیان(بیلان) داغی‌دا آدلانیر و تبریزین قوزئی‌دوغوسوندا بیر تپه‌دیر، ایکباتان شهری‌نین یئری سانیر.

او زامان کی ایکینجی سارقون آشوردا شاهلیق ائله‌گیردی، ایندیکی آزربایجان اراضیسینین بیر بخشینده، [[ماننا]] دوولتی و آیری بخشینه اورارتو دوولتی حوکومت ائله‌گیردیلر. او ناحییه کی تبریز اوندا قرار تاپیب، ذیکر اولونان ایکی دوولتین اراضیسینده نیسبی موستقیللیگی وارییدی و دالی‌یان قبیله‌سی بو ناحی‌ییه‌یه تسللوط‌لری وارییدی و گاه ایکی یاد اولونان دوولت‌لره ایطاعت ائدیب و تابع اولاردیلار، نئجه کی ایکینجی سارقونون لشکرچکمه‌سینده ائحتیمالاً" اورارتولار فرمانینین آلتیندایدی‌لار.

بو زاماندا سارقون، ماننانین حوکمدارینین اولومویله یارانان هرج-و مرج‌ده‌ن ایستیفاده ائده‌رکن، 714ونجو می‌یلاددان قاباق ایلده، همین اراضیده‌ن اورارتویا لشکر چکیب و اوز یولو اوستونده او یئرده‌ن کی تبریز اوردا بنا اولونوب، گئچیب و اورانین قالالارین تصرروفونه چیخاردیب و توپراقلا بیر ائدیب. بو ناحی‌ییه‌نین قالالارینین بیرینین وصفی کی: ا . م . دياکونووون نظرینه گوره تبریزین مووقئعگینده‌یدی، کتیبه‌ده بو قرارلادی:

" تارماکیس اونملی برکیتمه‌لره صاحیبیدی. بوردا کی دوزه‌لینمیش بندلر موحکمیدی. همین بندلری درین قویولار(خندق‌لر) دوره‌سین آلمیشدی. دوولت قوشون‌لارینین قوروماق نیرولاری بوردا موستقرریدیلر. اونلارین آت‌لاریدا بو یئرده ساخلانیلیردی، اطرافداکی ساکین‌لر منیم(سارقون) قورخومدان بوردا سیغینمیشدیلار. منیم بورا لشکر چکمه زامانی، اهالی جانلارینین نیجاتی اوچون بورانی ترک ائتمه‌یه و سوسوز چو‌ل‌لره قاچماغا مجبور اولدولار. من بو یئرلری تصرروفومه چیخارتدیم و او اوتوراق یئرلرینین آراسیندا کی دیفاع اوچون ایستئحکاماتا تبدیل اولونموشدولار، دویوشدوم. همین قالالارین دووارلارین توپراق‌لا بیر ائله‌دیم، قالانین ایچینده کی مکان‌لارا اود ووردوم و قالا ساکین‌لرینین بویوک حجم‌ده ارزاقلارینی اودا چکدیم. بویوک آنبارلارین قاپیسین کی آرپایلا دولویدولار، آچیب، سایسیز لشکرلریمین آراسیندا بولوشدوردوم. بو قالانین اطرافیندا کی اوتوز کندیده یانغینا طوعمه ائله‌دیم. بو کندلرین توستوسو گویه گئتدی.<ref>تاريخ سده های قديم و ميانه مقدم آذربايجان در تاريخ شناسی ايران ، ص 60</ref> .

هئرتسفئلد اوز اثرینده-"تاريخ باستانی ايران بر بنياد باستان شناسی" کی 1936 میلادی ایلینده ياييليب، ذیکر اولونان کتیبه و اوندان اله گله‌ن بیلگی‌لر باره‌سینده، بیزیم نظرده توتدوغوموز مووضوع رابیطه‌ده بئله یازیر:

". . . بیر تئعداد او مکان‌لاردان کی او کتیبه‌ده آد آپاریلیب، ایندیجه هله ائله‌مک اولار تشخیص وئریب و اونلارین یئری معلوم ائدیله. او ایبتیدایی جنگ‌لرین جریانی اورمو گولونون اطرافیندا حتتی آزربایجان توپراغیناجا آچیق آیدیندی. . .او جومله‌ده‌ن [[اوشکایا]] شهرین وصف ائله‌گیر کی سگگیز ذیراع قالینلیغی اولان بیر حیصاری وارییدی و همده انیاس تانیا(ماد تاریخینده: [[Şəkil:ShahGoli-Tabriz.JPG|left|350px|thumb|شاه گولو (ائل گولو)]]آنیاشتانیا) آدلی بیر آیری شهری کی اوشکایا و تاوراکیسا(ماد تاریخینده: تارماکیس) آراسیندا واقئع اولان بیر محلده‌یدی، ایکی حیصار و خندق صاحیبی و تواریر(ماد تاریخینده: تارویی) شهری، اوزوده بیر خندق و ایکی حیصارا صاحیبیدی.<ref>تاريخ باستانی ايران بر بنياد باستان شناسی ، صص 5 – 34</ref>

آیدیندی کی هئرتسفئلدین آنلاشماسینین اساسیندا تاوراکیسا و تواریر ایکی آیری-آیری شهریدی‌لر؛ او حالدا کی دیاکونوو بو ایکی آدی، تارویی _ تارماکیس شیکلینده یازیب و اولاری بیر قالا سانیب.

سارقونون گوزاریشینده‌ن کی اوسته بیر بخشی نقل اولوندو، بئله آنلاشیلیر کی، تارماکیسین خالقی ایستیلاچی نیرولارین قاباغیندا دایانیب، کوچه به کوچه اونلارلا دویوشوب‌لر. اطرافین اهالی‌سی‌نین سیغینماسی تارویی _ تارماکیس‌ده و تاخیل آنبارلارینین وارلیغی _ کی وئرگی(مالی‌یات) و خراج عونوانیندا قالانین ساکین‌لری و دوره نواحی‌د‌ن ییغیلمیش‌دی _ و ایصطبل‌لر و همده او عیمارت‌لر کی سقف‌لری سیدر آغاجینلانیدی، و اورانین برکیتمه‌لری و ایستیراتئژیکی موقئعی‌ییتی و اهمییتی کی گوزاریش‌ده اونا وئریلیب، هامیسی اهمییت‌لی بیر شهرین وارلیغینین نیشانه‌سیدی.

سئیيد آغا عون آللاهی، ا . م . دياکونووون گوزاریش‌لر و پژوهئش‌لرینده وئردیگی بیلگی‌لره گوره، اورارتو و ماننانین ایقتیصادی و ایجتیماعی موختلیف یاشاییش درجه‌لر باره‌سینده، تارویی _ تارماکیس ساکین‌‌لرینین میلاددان قاباق 8ینجی  یوزایللیکده ایجتیماعی موناسیبت‌لرینده‌ن بیر طرح اله‌چاتدیریر:

" تارماکیسین ساکین‌لری آزاد(پولسوز) دویوشچولردن و صنعت‌کارلاردان عیبارتیدیلر، اکینچیلیک و مال‌داوارساخلاماقدا رونقلییدی. قول صاحیب‌لرینین املاکلاری، شاهین اراضی‌سی‌ندان خاریج‌ده‌یدی. شهر اطرافینداکی سووارما کانال‌لاریندان _ کی ائحتیمالن شهرچایی(مئیدان چایی، قوروچای) و آجی چایدان فایدالانیردی‌لار _ شاه  و خوصوصی اراضی‌نین صاحیب‌لری(کی قول صاحیب‌لری‌ایدی‌لر) ـنین  املاک‌لارینین سووارماسی اوچون ایستیفاده اولوناردی. تارماکیسده سارقونون ایسارتینه چیخانلارین اغلبی، اورارتو شاهینین باغ‌لار و کارقاه‌لاریندا ایشه مشقولویدولار.<ref>تاريخ شهر تبريز در سده های 13 تا 17 م، ص 37.</ref>

تأسسوف کی ایندی‌یه قدر تبریز و اطرافیندا باستان‌شیناسلیق آختاریش اولماییب، آمما زیوییه(ساققیز و حسنلینین یاخینلیغیندا) کیمی موجاویر محللردن اله گلمیش نتیجه‌لره گوره _ هر ایکیسی ماننا دوولتینین اراضی‌سی‌نده‌ایدیلر، قدر اولا بیله بو ناحییه‌یه عومومییت وئرمک اولار. دی‌یاکونووون مووجود بیگیلرده‌ن نتیجه‌توتماسی اساسیندا بو ناحی‌ییه، ایقتیصادی لحاظدان آیریجا موجاویر ناحی‌ییه‌لرده‌ن قاباقجیل‌ایدی(پیشرفته‌یدی). م . ق 8ینجی یوزایللیکده، اکینچیلیک و مال-‌داوارساخلاماق بو ناحییه‌ده آرتیم تاپیب و صنعت اکینچی‌لرده‌ن آیریلمیشدی. فیلیزکارلیق بورونجله راییجیدی و دمیرده‌ن ایستیفاده‌ده تدیرجن عومومی اولوردو. آشور و اورارتو فرهنگ و تمددونو  ایجتیماعی زیند‌گانلیغین موختلیف درجه‌لرینده آز-چوخ تأثیری وارییدی و جامیعه، بحثیمیز موریدینین دوره‌سینده، موناسیب طبقاتی ایستیقرار آستاناسیندا یئرله‌شیردی.

زیوی‌ییه‌ده تاپیلان گنج و حسنلی(حسنلو)دان اله گلمیش آثارلار، هامیسی ماننالی اوستالارینین اوستالیغین یئتیریر و بونلارین هامیسی باعیث اولدو کی باستان‌شیناس‌لار بو مطلبه ائعتیقاد تاپسین‌لار کی می‌یلاددان قاباق ایلک مین‌ایللیگین اووللرینده ایران فلاتینین قوزئی ناحی‌ییه‌لرینده امیرلیک‌لر وارییدی کی قاباقجیل هونر و تمددونه صاحیبییدی و بو نظرده‌ن بئین-وننهرئین دوزو یا سوری‌ییه و آنادولودا موستقر اولان میللت‌لرده‌ن اسگیک‌لری یوخویدو.<ref>در هر گوشه از سرزمين ايران بخشی از تاريخ بسيار کهن ما نهفته است ." عيسی بهنام، مجله هنر و مردم، شماره 22 (آذر 1351)،ص 3.</ref>
[[Şəkil:Tabriz Iran.JPG|left|350px|thumb|خاقاني پاركي]]هر حالدا ایلک دفعه حاضیر یوزایللیگین اورتالاریندایدی کی ایکینجی سارقون و اونون سئیر خططی گوزاریشی باره‌سینده ائدیلمیش تحقیق‌لر اوزه‌رینده بیر پارا نظرلر بو باره‌ده کی تارویی _ تارماکیس ایندیکی تبریز مووقئگینده قرار تاپیب، بعضی اورتاشرق(خاورمیانه) قدیم تاریخینین پژوهنده‌لرینین طرفینده‌ن ایبراز ائدیلدی و بو نظر زامانین گئچدیگیجه اوزونه چوخلو طرفدار تاپدی. او جومله‌ده‌ن مینورسکی که قاباقجا "ماده تبريز انسيکلوپدی اسلامی" نی بیرینجی ال ایستینادی منبع‌لر و مآخیذلر اساسیندا یازمیشدی، همان نظری قبول ائله‌دی و بیر نامه  کی 1345ینجی شمسی ایلینده، عبدولعلی کارنگ، همان مقله‌نی فارس دیلینه چئویرن دیلمانجا یولادی، او یازینین ترجومه‌سی بودور :

"ائله کی بیلیرسینیز، تبریز آدیندان لاب قدیم ذیکر آشور پادیشاهینین(سارغونون) کتبه‌سینده تاپیلیر. ایکینجی سارغون(سارقون) می‌یلاددان قاباق 714ونجو ایلده اورارتو مملکتلرینین ضیددینه بیر سفر ائله‌دی و اوز فتح‌لرین مملکتینین تانریسینا ذیکر ائله‌دی. او ایندیکی سولئیمانی‌ییه‌ده‌ن(عراق کوردوستانیندا) موکری کوردوستانا گیردی و اورمو گولونون گونئیده کی ناحی‌ییه‌لرین، تصرروف ائله‌دی. پارسوا محللی کی منیم عقیده‌م‌جه اونو پسوه‌نین خاراب قالاسینین یاخینلیغیندان گرک آختاراق. اوردان سفری اورمو گولونون دوغوسوندانیدی. اوشکایایا( کی منیم نظریمه گوره ایندیکی [[اوسکو]] اولا بیلر) چاتماقدان سونرا، گوزاریش اولونان فتح ائله‌یه‌ن قالالارین آراسیندا، تروی و تئرماکیسیونو ذیکر ائدیر. اوزاق ده‌گیر کی بیر یئرین آدییدی کی ایرانلی‌لارین گیریشینده‌ن سونرا ایرانلی شیکلینه تبدیل اولوب و آخیرده‌ده ایندیکی تبریز اولوبدور . . .) .<ref>قديمی ترين مآخذ که نام تبريز در آن برده شده است "، نشريه دانشکده ادبيات تبريز، شماره 2، سال 18 ( تابستان 1345 )، صص 74 – 173.</ref>

عبدوللاه فاضیلی قطعی یقینله ایضهای-ی نظر ائله‌گیر کی: "بوندا کی ذیکر اولونان تارماکیس سارقونون کتیبه‌سینده همان ایندیکی تبریزدی، هئچ شوبهه یئری یوخدور. و دیگر طرفده‌ن‌ده یاد اولونموش کتیبه‌ده اوشکایا و اوسکو سوزونون بیر منشاءدن اولونماسی و همده بو ایکی قالانین بیر-بیرینه یاخینلیغی ذیکر اولونان ایددیعایا تصدیق وئریر.<ref>تاريخ سده های قديم و ميانه مقدم آذربايجان در تاريخ شناسی ايران، ص 62.</ref>


ایکینجی سارقون اوز کتیبه‌سینده بو منطقه‌ده ایگیرمی‌بیر شهرده‌ن آد آپاریر کی شهر دوزه‌لتمه‌نین آرتیمی اورمو گولونون اطرافیندا بیرینجی می‌یلاددان قاباق مین‌ایللیکده گوستریر.

شهرله‌شمه زیندگانلیغین یارانماسینین دقیق تاریخینین تعینی او دوزده کی تبریز اوندا قرار تاپیب، چتیندی. بیر بئله دئمک اولار کی بو برکت‌لی و حاصل‌لی دوزون شراییطی کی [[شهرچایی]] و [[آجی‌چای]] اونو سوواریر و مولاییم بیر ایقلیمی وار و قوزئی‌لی _ گونئی‌لی و باتیلی _ دوغولو یولار اوردان گئچیرلر و زنگین یئرآلتی منبع‌لرین وارلیغی و موناسیب ایستیراتئژیکی مووقئعگی و . . . هامی و هامیسی شهرلی زیندگانلیغین یارانماسی و توسیعه‌سینه بیر موساعید زمینه عرضه ائدیرلر.

تارویی يا تارماکیس و يا تارویی _ تارماکیس شهری کی وصفی گئچدی، معلوم ده‌گیر نه تاریخده یارانیب. آمما هر حالدا بیر شهر، بیر گئجه‌ده گوبه‌لک کیمی یئردن چیخماز و بلکه‌ده شیکل تاپماسی و تاریخ صفحه‌لرینه یول تاپماسی اون‌ایللیک‌لر و یوزایللیک‌لر واخت آلیر.

آختاریش جریانلاریندا کی اینگیلیسین باستان‌شیناسلیق شوراسی، چارلز بورنون رهبرلییغی توسسوطیله  تبریزین گونئی‌باتیسینین 30 کیلومئترلیگینده،"قراتپه (يانیق تپه)"ده  اوز تاپدی، داییره شکیل‌لی ائولره کی چیر کرپیج و چینه‌دن دوزه‌لمیشدی‌لر و م . ق 2ینجی مین‌ایللیگین آخیرلری و 3ونجو مین‌ایللیگین اووللری، داش _ میس دوورونون آخیرلری و بورونج دوورونون اووللرینه عاییددیلر، اله چاتیب. بو ائولرده ده‌گیرمان داشلاری، حئیوان‌لار سوموگو، هندسی شکیل‌لی نقش‌لر، قوشلار و حئیوان‌لار تصویرلریله بزنمیش سخسی(گیل) قاب‌لار و ارزاق آنبارلاری و همده کارقاه کشف اولونوب. بو کشف اولونموش‌لاردان بئله آنلاشیلیر کی، او زاماندا ایندیکی تبریز یاخینلیقلاریندا بیر قوروه اینسان‌لار صنعت‌کارلیغا ایشتیغال‌لاری وارییدی و ایش بولمه‌نین ایشه آلینماسی، شهرلی زیندگانلیق و شهرلر ایجادینا بیر موساعید زمینه یاراتمیشدی.

هر حالدا، تبریزین(تارويی _تارماکيسین) وارلیغینا لاب قدیمی سند ایکینجی سارقونون کتیبه‌سیدی(م . ق 8ینیجی یوزایللیگین [[Şəkil:Behnam's House, Sahand University of Technology, Tabriz, Azerbaijan, Iran, 08-19-2006.jpg|left|350px|thumb|بهمن ائوی]]آخیلرینده) . گوجلو ائحتیمالا گوره، شهر، آشورون ییخیچی نیرولارینین حمله‌سینین جریانیندا آرادان گئدیر و داها نئجه کی گئچدی، می‌یلاددان قاباق اوچونجو و دوردونجو یوزایللیک‌لرده‌ن سوندایاجا، اوندان بیر آد و نیشان یوخدور، تا او کی ائرمنی تاریخ‌چی‌لر تاوریژ آدلی بیر شهرده‌ن دانیشیرلار و [[ساسانی]] دوورونده ایندیکی تبریز مووقئعگینده بیر شهرین وارلیغی وئریلمیش صوبوتلا اله گلیر. حدس وورماق اولار کی ویران اولونموش تارویی _ تارماکیس شهرینین دوور-و برینده و کندلر توپلوسو کی او حودوددا سپه‌له‌نمیشدی‌لر کی سارقونون کتیبه‌سینده‌ده اولاردان سوز دئگیلیب، یئنه بیر شهر جانلانیر و آبادلیق و توسیعه‌یه اوز توتور. سونرا بیر سببه گوره، شهر یئنه تنززوله گئدیش آچیر. نئجه کی ساسانی دوورونون آخیرلرینده و عرب‌لرین حمله و فتح‌لرینده و تا هیجری 2نجی یوزایللیگین اوول نیمه‌سینه‌جه اوندان بیر آد آپاریلمیر؛ و تا او واخت کی ایلک دفعه اوچون، و بو دفعه تبریز آدیلا تاپیلیر. اوولده بیر قالادان آرتیق ده‌گیر؛ بیر قالا کی سوندالار بیر بویوک شهره تبدیل اولور. بیر شهر کی اوزونون اخیر 12نجی _ 13ونجو یوزایللیک اوزون عومرونون عرضینده آزربایجانین لاب آدلیم شهری و غالیبأ" بو یوردون مرکزی و نئچه قودرت‌لی سولاله‌نین پایتختی اولوب و همده گاه تاریخی و  طبیعی بلالارا گیریشب، رونق و جمعی‌ییت الده‌ن وئریب و یاری-خارابالیغا تبدیل اولوب، تا او کی آیری دفعه اوچون قوقنوس کیمی کول‌لر آراسیندان باش چیخاردیب و رونق و توسیعه تاپیب.

==کارخانالار==
تبریز شهری ایرانین 2ینجی بویوک صنعتی شهریدیر و چوخلو بویوک و صنعتی کارخانانی اوزونده یئرله‌شدیریب‌دیر. بو کارخانالاردان [[تراکتورسازی]]، [[ماشین سازی]]، [[چرخشگر]]، [[ایدم]]، [[موتوژن]]، [[بلبرینگ سازی]]، [[پیستون سازی]]، [[پمپیران]]، [[آذربنیاد]] و [[صانع]] کارخانالارینا ایشاره ائتمه‌ک اولار.

==چای‌لار==
تبریز شهرینین ایچینده‌ن ایکی چای گئچیر: [[قورو چای]] و [[اسبه‌ریز چایی]]. بو چای‌لار بونا گوره کی سولارینا زیبیل (ائو زیبیلی و کارخانا زیبیلی) توکولور نئچه ایل‌لردیر کی باتیق اولوب‌دولار و شهرین چئهره‌سین خاراب ائدیب‌لر. آما تازالیقدا تبریز شهرداریسی بیر طرحده بو چای‌لارین دوره‌سینده آغاج و چمن اکمه‌گیله‌ ایسته‌گیر کی اولاری گوزل‌له‌تسین.

==بیلیم یوردلار==
بو شهرده چوخلو اونملی و موعتبر بیلیم یورد واردیر کی اونلارین ایچینده‌ن [[تبریز بیلیم‌یوردو]]، [[سهند بیلیم‌یوردو]]، [[آزاد بیلیم‌یوردو]]، [[پیام-ی نور]]، [[هونر بیلیم‌یوردو]]، [[آزربایجان بیلیم‌یوردو]] و [[خوجا رشید بیلیم‌یوردو]]نا ایشاره ائتمه‌ک اولار.

==بازارلار==
[[Şəkil:Təbriz bazari.jpg|thumb|left]]
تبریز شهری‌نین چوخلو گوزل و بویوک بازارلاری واردیر کی اونلارین لاپ اونملی‌سی تبریزین قدیم بازاری‌دیر کی دونیانین لاپ بویوک سوننتی بازاری آدلانیر. شمس-ی تبریزی، تربیت، امیر، گورجولر و دوه‌چی تبریز شهری‌نین آیری بازارلاریندان‌دیرلار.
ایندیسه تبریزین اوستو اورتولو بازار بیرله‌شمیش میللت‌لرین یونئسكو سازمانینین طرفینده‌ن ثبت اولونوب كی بوندان سونرا اونون طرفینده‌ن داها یاخشی بیر شكیلده قوروناجاق‌دیر.

==دیل==
تبریز جماعاتینین دیلی [[آزربايجان توركجه‌سی]]دیر. آمما بو شهرین اهراب محله‌سینده بیر عیدده ائرمنی یاشاییرلار کی اونلارین تعدادی چوخ آزدیر.

==پارک‌لار==
[[Şəkil:Şah göli.jpg|thumb|left]]
بو شهرین یوزده‌ن آرتیق [[پارک]]ی واردیر کی اونلارین لاب اونملی‌لری [[ائل گولو]] ، [[باغلارباغی]] و [[گولوستان باغی]] پارک‌لاریدیلار.

==محلله‌لر==
تبریز شهرینین ایکی‌یوز دانایا یاخین محلله‌سی واردیر کی اونلارین لاب اونملی و تاریخی‌لری [[مقصودی‌ییه]]،  [[بازار]]، [[نوبار]]، [[خی‌یاوان]]، [[منصور]]، [[باغمئشه]]، [[امیره‌قیز]]، [[دوه‌چی]]، [[مارالان]]، [[سئلاب]]، [[سورخاب]]، [[شیشگیلان]]، [[چرنداب]] و [[ شام‌قازان]] محله‌لری‌دی‌لر.
[[Şəkil:Arg Alishah, Tabriz.jpg|220px|thumb|left|[[Arg-e Tabriz]].]]

==مشهور شخصی‌ییت‌لری==
*[[ثقه الاسلام تبریزی]]
*[[خواجه شهاب الدین صیرفی تبریزی]]
*[[ستار خان]]
*[[باقر خان]]
*[[قطران تبریزی]]
*[[همام تبریزی]]
*[[پروین اعتصامی]]
*[[شهریار]]
*[[کلنل محمد تقی خان پسیان]]
*[[علامه  جعفری]]
*[[علامه  طباطبایی]]
*[[ناصیر پایگذار]]
*[[محمدعلی تربیت]]
*[[میرزا تقی خان رفت]]
*[[ایرج میرزا]]
*[[صمد بهرنگی]]
*[[فرهاد فخرالدینی]]
*[[کلنل محمد تقی خان پسیان]]
*[[غلامحسین بیگجه خانی]]
*[[محمود فرنام]]
*[[بابک رادمنش]]
*[[ناصر پایگذار]]

==تاریخی و گورمه‌لی یئرلر==
[[File:Panomara of Tabriz.jpg|1050px|thumb|left|تبریز]]
بو شهر بونا گوره کی بیر تاریخی شهردیر، چوخلو قدیمی و گورمه‌لی یئرلری واردیر کی اونلارین ایچینده‌ن بو یئرلره ایشاره ائله‌مه‌ک اولار:
*[[تبریز بلدی‌ییه‌سی]]
*[[تبریز ارگی]]
*[[مقبرة‌الشعرا]] (شاعیرلر مزاری)
*[[گوی مچید]]
*[[تبریز بازاری]]
*[[ائل‌گولو]]
*[[مشروطه ائوی]]
*[[آزربایجان موزه‌سی]]
*[[سئییدحمزه مزاری]]
*[[اولچو موزه‌سی]]
*[[قاجار موزه‌سی]]
*[[صاحب‌الامر مچیدی]]
*[[سئییدابراهیم بوقعه‌سی]]

==قایناق==
<references/>

{{-Rtl}}
{{Latın|Təbriz}}
{{Şərqi Azərbaycan ostanı}}
{{İran ostanlarının mərkəzləri}}
[[Kateqoriya:Şərqi Azərbaycan ostanı]]
[[Kateqoriya:Ərəb əlifbalı məqalələr]]
[[Kateqoriya:Təbriz]]
[[Kateqoriya:دوغو آزربایجان ایالتینین شهرلری]]
[[Kateqoriya:دوغو آزربایجان ایالتی]]
[[Kateqoriya:İran şəhərləri]]

[[hy:Թավրիզ]]