Revision 6076509 of "Türbülans" on azwiki

{{qaralama-az}}
[[Fayl:Vortex-street-animation.gif|thumb|200x200px| türbülans]]
'''Türbülans''' və ya '''çalxantı''' ([[Latın dili|Latın]] ''turbare'' - dönmək, çaşmaq, şaşmaq) — bir [[Maye|sıvının]] ya da [[qaz]]ın hərəkət halındakı nizamsızlığıdır. Sıvı dinamikasında, çalxantı və ya çalxantılı axış, xaotik, stoxastik  özəllikleriylə tanınan bir axış rejimidir. Buna aşağı anı yayılma, yüksək anı [[konveksiya]] və məkan və zamandakı sürətli təzyiq və sürət dəyişmələri daxildir. Çalxantılı olmayan axın ya [[düzgün axış]] yada düzgün-çalxantılı axışların arasındakı keçid axışıdır. [[Reynolds ədədi|Reynolds sayıl]]arı (ölçüsüz sayı), axın şərtlərinin təbəqələşmiş və ya çalxantılı axına səbəb olub-olmadığını  müəyyənləşdirir; məsələn, boru axını üçün Reynolds sayısı təxminən 2300ün üstüdə olan axın, çalxantılı axındır. Çalxantılı axın üçün ən gözəl örnəklərdən bir dənəsi havadaki siqaret tüstüsüdür.

Çalxantılı axış, bir çox [[fizik]]çi tərəfindən həll olmaq istənən problemlərdən biri idi, lakin düzgün bir həll tapılmadı. Vahid axını olan bir sıvının [[molekul]]ları bir-birlərinə mümkün qədər yaxın olmağa və buna bənzər davranmağa meyllidirlər. [[XIX əsr|19-cu əsrin]] əvvəllərində müntəzəm axışı olan axışqanların əsas problemləri həll edildi və sıvı dinamikasının əsasları qoyuldu . Ancaq elm uzun müddət çalxantılı axış üzərində işləməkdən imtina etdi və çalxantılı axışı bir mühəndislik problemi hesab etdi. Çalxantı ümumiyyətlə arzuolunmaz təsirdir. Bu sahədə görülən işlərin böyük bir hissəsi Çalxantının qarşısını almağa yönəldilmişdir. 
[[Fayl:Airplane_vortex_edit.jpg|thumb|200x200px| Təyyarənin qanadlarının üstü və altı arasındakı [[təzyiq]] fərqi (wingtip vortex, wingtip vortices) ndan təyyarənin arxasında yaranan girdaplardan qaynaqlanan wake türbülansının görselleştirilmiş halı ([[NASA]])]]
Çalxalanmaq, müasir baxışda hər miqyaslı səviyyədə baş verən nizamsızlıq olaraq təyin olunur. [[Andrey Kolmoqorov|Çalxantı]] haqqında ilk vacib araşdırmalara [[Andrey Kolmoqorov|Andrey Kolmogorov]] başladı. Lakin Kolmogorovun təklifləri kifayət etməyib. Daha uğurlu bir çalxalanmaq nəzəriyyəsi [[1944]] - [[1944|cü]] ildə [[Lev Landau]] tərəfindən təqdim edilmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Hidrodinamika]]