Difference between revisions 323476 and 328162 on bawiki

{{Язык
|цвет = алтайские
|имя = Башҡорт теле 			
|самоназвание = Башҡорт теле
|страны = {{RUS}}, {{KAZ}}
|регионы =[[Башҡортостан]], [[Силәбе өлкәһе]], [[Ырымбур өлкәһе]], [[Төмән өлкәһе]], [[ХМАО]], [[Свердловск өлкәһе]], [[Ҡурған өлкәһе]], [[Һамар өлкәһе]], [[Һарытау өлкәһе]], [[Пермь крайы]], [[Татарстан]], [[Удмуртстан]]
|официальный язык ={{Флаг|Башҡортостан}} [[Башҡортостан]] ([[Рәсәй|Рәсәй Федерацияһы]]нда республика)
(contracted; show full)

[[ЮНЕСКО]] 2009 йылда башҡорт телен «Юғалыу ҡурҡынысы янаған донъя телдәре Атласы»на индерҙе<ref>[http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-334.html ЮНЕСКО сайты мәғлүмәте]</ref>. 

[[Башҡорт алфавиты]] урыҫ алфавитына нигеҙләнеп төҙөлгән.

== Башҡорт алфавиты ==
⏎
{{main|Башҡорт әлифбаһы}}
[[Ислам дине]]н ҡабул иткәнгә тиклем башҡорттар боронғо төрки рун яҙмаһын ҡуллана.<ref>[http://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&to=art&id=1588 Иршат ЙӘНБИРҘИН, «БАШҠОРТ ЯҘМАҺЫ... ете мең йыллыҡ тарихҡа эйә», «Киске Өфө» гәзите, №37, 15 - 21 сентябрь, 2012]</ref> Боронғо төрки халыҡтары руна яҙыуынан башҡа тағы икенсе бер төр яҙыу ҡулланған. Ул — боронғо уйғыр яҙыуы, VIII–ХVII быуаттарҙа ҡулланылышта була. <ref>[http://bashgazet.ru/kajdi-den/3377-bashort-bi-tele-nisek-barlya-kilde.html   Ишмөхәмәт Ғәләүетдинов. «Башҡорт әҙәби теле нисек барлыҡҡа килде?», «Башҡортостан» гәзите, 25 май 2012 йыл]</ref>

Х быуаттан башҡорттар мөхитенә Ислам дине үтеп инә башлай. Ислам менән бергә [[ғәрәп теле|ғәрәп яҙмаһы]] тарала башлай. Үҙ заманының уҡымышлылары ғәрәп яҙмаһын ҡулланып күп нәмә яҙып ҡалдырғандар, улар араһында тарихи документтар менән шәжәрәләр ҙә, эпос, легендалар һәм башҡалар ҙа бар. Боронғо ҡәбер таштарындағы, һәр төрлө һәйкәлдәрҙәге яҙыуҙар ҙа ғәрәп хәрефе менән башҡарылған. XIX быуатта, XX быуат башында байтаҡ китап, әҙәби әҫәрҙәр, журнал, газета, һәр төрлө мөһим документтар анна шул ғәрәп хәрефе менән баҫылған.<ref>Ғәли Ишбулатов «Ғәрәп яҙмаһын өйрәнеүселәргә әлифба»</ref>

[[1928]] йылда латиница нигеҙендә яңы башҡорт алфавиты ҡабул ителә. 1928-[[1930]] йылдарға тиклем партия, совет учреждениеларында эш йөрөтөү ғәрәп хәрефе менән алып барыла әле.

[[1940]] йылда иһә латин алфавиты урынына кириллица ҡабул ителә. [[1950]] алфавитҡа Ёё хәрефе өҫтәлә һәм нәҡ ошо вариант әлеге көндәрҙә ҡулланыла. Шулай итеп, ғәмәлдәге башҡорт алфавитында 42 хәреф, шуларҙың туғыҙа телдең үҙенсәлекле өндәрен билдәләй – Ә ә, Ө ө, Ү ү, Ғ ғ, Ҡ ҡ, Ң ң, Ҙ ҙ, Ҫ ҫ, Һ һ хәрефтәре. Шуныһы тағы ла иғтибарға лайыҡ –  Ҡҡ, Ҙҙ хәрефтәре башҡа бер төрки телдә лә осрамай.<ref>[http://lingtown.ru/blog/linguistic/28.html Юлия Филиппова «Письменность башкирского народа», lingtown.ru сайты]</ref><ref>[http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/y-artyu-ar/8-statya/805-fkafdbn Башҡорт энциклопедияһы]</ref>

'''Башҡорт алфавиты'''
{| style="font-family:Microsoft Sans Serif; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF"
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Б б
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | В в
(contracted; show full)[[tt:Başqort tele]]
[[udm:Башкир кыл]]
[[ug:باشقۇرتچە]]
[[uk:Башкирська мова]]
[[uz:Boshqird tili]]
[[vep:Baškiran kel']]
[[vi:Tiếng Bashkir]]
[[zh:巴什基尔语]]