Revision 408888 of "Израиль" on bawiki

{{Ил
|Башҡортса исеме= Израиль Дәүләте
|Төп исеме=מדינת ישראל‎<br />دَوْلَةْ إِسْرَائِيل‎
|Төп килеш=Израиль Дәүләтенең
|Герб=Coat of arms of Israel.svg
|Нигеҙ һалынған=
|Девиз=
|Гимн исеме=Һатиква
|Аудио=Hatikvah_instrumental.ogg
|Идара итеү формаһы=[[Парламент республикаһы]]
|Картала=LocationIsrael.svg
|Телдәр=[[Йәһүд теле]], [[ғәрәп теле]]
|Бойондороҡһоҙлоҡ яулауы=5 [[ияр]] 5708/14 май/һабанай 1948
|Башҡала=[[Иерусалим]]
|Иң ҙур ҡалалары=[[Иерусалим]], [[Тель-Авив]], [[Яффо]], [[Хайфа]]
|Етәкселәр вазифалары=[[Израиль Президенты|Президент]]<br />[[Израиль Премьер-министрҙары|Премьер-министр]]
|Етәкселәр=[[Шимон Перес]]<br />[[Беньямин Нетанъяһу]]
|Территория буйынса урын=143
|Территория=20 070/22 072<ref>[[Берләшкән милләттәр ойошмаһы]] һәм күпселек дәүләттәр тарафынан беренсе һан дөрөҫ тип танылған, [[1949]] йылғы үҙаллылыҡ өсөн һуғыштан һуң суверенитет ошо сиктәрҙә булдырылған. Икенсе һан Израилдең рәсми ҡағыҙҙарында ҡулланылһа ла, БМО уны дөрөҫ тип танымай.</ref>
|Һыу %=2
|Халыҡ буйынса урыны=96
|Халыҡ=7 411 000 мең кеше
|Иҫәп йылы=2009
|Халыҡ тығыҙлығы= 337
|ЭТП=2,223 &nbsp;трлн.&nbsp;<ref name="IMF">[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=946%2C921%2C964%2C939%2C134%2C463%2C436%2C941&s=NGDPD%2CNGDPDPC&grp=0&a=&pr.x=45&pr.y=13 Халыҡ-ара валюта фонды]</ref>
|ЭТП иҫәпләү йылы=2008
|ЭТП буйынса урын=55
|Кеше башына ЭТП=9612<ref name="IMF" />
|Валюта=[[Яңы Израиль шекеле]]
|Домендар=[[.il]]
|Телефон коды=972
|Ваҡыт бүлкәте= +2 йәй UTC +3
}}
'''Изра́иль''', рәсми исеме — '''Израиль Дәүләте''', {{lang-he|מדינת ישראל‎}}, [[Ғәрәп теле|ғәр.]] {{lang-ar2|دَوْلَةْ إِسْرَائِيل‎}} — көньяк-көнбатыш Азиялағы, [[Урта диңгеҙ]]ҙең көнсығышындағы дәүләт. Төньяҡтан [[Ливан]], төньяҡ-көнсығыштан [[Сүриә]], көнсығыштан [[Иордания]], көньяҡ-көнбатыштан [[Газа секторы]] менән сиктәш.

1948 йылдың 14 майында (5708 йылдың 5 ияре) БМО Генераль Ассамблеяһының 1947 йылдың 29 ноябрендә ҡабул ителгән №181 резолюцияһы нигеҙендә иғлан ителә.

Бойондороҡһоҙлоҡ декларацияһына ярашлы Израиль йәһүд дәүләте<ref name="KE_declar">{{ЭЕЭ|11392|Декларация Независимости Израиля}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=363&year=2007&country=7199 |work=Country Report |title=Israel |publisher=[[Freedom House]] |datepublished=2007 |accessdate = 22 июня 2008 | lang = en }}</ref>. Шул уҡ ваҡытта Израиль күп милләтле һәм демократик дәүләт, йәһүдтәр менән башҡа этник төркөмдәр диненә ҡарамай тигеҙ хоҡуҡҡа эйә: мосолман-ғәрәптәр, христиан-ғәрәптәр, друздар, [[бәҙүәндәр]], самариттәр, черкестар һ.б. Айырым алғанда друз һәм күсмә ғәрәптәр депутаттары, ғәрәп фирҡәһе һәм депутаттары Кнессетта урын алған<ref>{{cite web |url=http://www.knesset.gov.il/faction/ru/FactionPageCurrent_ru.asp?PG=12 |title=Демократический фронт за мир и равноправие (ХАДАШ) |publisher=государство Израиль |datepublished=2008 |accessdate = 1 июля 2008}}</ref>.
== Исеме ==
Һуңғы өс мең йыл буйы "Израиль" һүҙе Израиль ере (Э́рец-Исраэ́ль) һәм йәһүд халҡы тигәнде аңлата. Был һүҙҙең сығанағы Йәшәйеш Китабында (Книга Бытия), унда нәҫел башлығы Яаков (христиан традицияһы буйынса ''Иаков'') Аллаһ менән көрәшкәс Израиль исемен алыуы тураһында яҙылған. Һүҙҙең мәғәнәһенә төрлө аңлатма бирелә. Берәүҙәр сара һүҙенән килеп сыҡҡан тип, идара итеүсе тигән мәғәнә бирә. Тағы "Аллаһ принцы", "Эль (йәғни Аллаһ) көрәше" тигән аңлатмалар бар. Һүңынан Иаковтан таралған йәһүд халҡын "Израиль балалары" йәки "Израиллеләр" тип атайҙар.
Израиль һүҙен беренсе телгә алыу Боронғо Мысыр территорияһының Мернептах стенаһында (XIII быуат аҙағы б.э.т.) табылған, бында ил тураһында түгел, халыҡ тураһында яҙылған.
Хәҙерге дәүләт «Медина́т Исраэ́ль» (Израиль дәүләте) тип аталған булған. Э́рец Исраэ́ль, Сион, Иудея тигән исемдәрҙә ҡарала, әммә ҡабул ителмәй. Үҙаллылыҡтың беренсе көндәренән үк хөкүмәт граждандарҙы исраэли́м "израиллеләр" тип атай. Был һүҙҙе беренсе тапҡыр Израиль тышҡы эштәр министры Моше Шарет ҡуллана.

== Сиктәре ==
[[Файл:ISmap.svg|thumb|230px]]
Төрлө сәбәптәр менән Израиль үҙ сиктәрен билдәләүҙән баш тарта<ref>{{ЭЕЭ|13236|«Планы раздела Палестины»}}</ref>; Израиль юристәре ил сиге мәжбүри дәүләт элементы түгел тип иҫәпләй<ref name="Baglai">''Конституционное право зарубежных стран.'' Под общей редакцией члена-корреспондента [[Российская академия наук|РАН]], профессора [[Баглай, Марат Викторович|М. В. Баглая]], Ю. И. Лейбо и Ф. М. Энтина. М., 2008, стр. 1023.</ref>.
Израиль ерҙәре бер нисә төрлө билдәләнә:
* Генераль ассамблеяһының 1947 йылдын 29 ноябрендә ҡабул ителгән 181 һанлы резолюцияһында күрһәтелгән йәһүд дәүләтенең сиктәре берҙән-бер халыҡ-ара хоҡуҡи документ булып тора. Был резолюцияны ғәрәп илдәре танымай һәм ҡабул итмәй. 
* Бөгөнгө көндә Израиль контролендә, Алты көнлөк һуғышта баҫып алынған, 27 799 км² майҙанлы Иордан йылғаһының көнбатышындағы Палестина милли администрацияһы керә.
== Физик-географик характеристика ==
Израиль көньяҡ-көнбатыш Азияла урынлашҡан, көнбатыштан Урта диңгеҙ, көньяҡтан Ҡыҙыл диңгеҙ менән йыуыла, көнсығышында ил сиге Иордан йылғаһы буйлап 1949 йылғы «Йәшел һыҙыҡ» булап үтә.

== Геология һәм рельеф ==
Ҙур булмаған территорияһына ҡарамаҫтан Израиль рельефы төрлөлөгө менән айырылып тора: көньяғындағы Негев сүллегенән алып, төньяғындағы Галилей, Кармель һәм Голан тау теҙмәләренә тиклем. Көнсығышында Иордан далаһы урынлашҡан. [[Үле диңгеҙ]]ҙең көньяғында [[Арава сүллеге]], [[Ҡыҙыл диңгеҙ]]ҙең Эйлат ҡултығы урынлашҡан.


<references/>

{{Азия илдәре}}
{{Israel-stub}}

[[Категория:Израиль]]
[[Категория:Илдәр]]

{{Link FA|cs}}
{{Link FA|eu}}
{{Link FA|he}}
{{Link FA|id}}
{{Link FA|no}}
{{Link FA|pl}}
{{Link FA|pt}}
{{Link FA|ru}}
{{Link FA|sl}}
{{Link GA|pl}}