Difference between revisions 3569 and 19337 on blkwiki

'''"ခွေသွဥဉ်းကသေထွꩻ ဖက်ဒရယ်"'''
၁။ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို တယ်ႏဒျာႏစခေါင်ႏစခါ ခါးလားခမ်းတန်ပေါက်ကံႏ တယ်ႏ(၁)ရျာꩻဗူႏရပ်ကိုနောဝ်ꩻကာႏ ကိုꩻကွယ်ႏလွဥဉ်ဗုဒ္ဓသာႏသနာႏ ရတနာႏ(၃)ပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ကအောဝ်ႏလွူးနမ်းကမ်းကြို၊ ကအောဝ်ႏတယ်ႏဆို့ꩻလွေꩻ ပအိုဝ်ႏဘဝ၊ ဒေႏသရပ်ရာႏ၊ ဒုံဆောင်ႏ၊ ဘာႏသာႏ၊ သာႏသနာႏ၊ စွိုးခွိုꩻ လိုꩻမျိုꩻအကျိုꩻယို နေးထူႏနာႏခံႏ ယွုမ်းအံႏလွေꩻ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ အဆွုံꩻအမꩻတဲင် [[ဒီမိုကရေစီ]]ယိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏပါလွဥဉ်ထွူဒျာႏ မွိုးဖါထွုံꩻစံႏအမွီႏကိုကာႏနောဝ်ꩻသွူ။
မဥဉ်ႏထွားယင်းတနယ်ꩻ [[ဖက်ဒရယ်စနစ်]]ကရိုꩻယိုနောဝ်ꩻ တသွိုန်တန်ႏတူႏဝင်ꩻဖေႏကအောဝ်ႏ၊ နီတွမ်ႏနီဖန်းဖြယ်ခွုန်ꩻချာ နီဘဝ ယံကအောဝ်ႏ ရိုꩻဒေါ့ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻမꩻ ဗွိုန်ပီမျတ်ဗုဒ္ဓ ကဟော်ꩻသေꩻခါꩻဒါႏ "အတ္တာ ဟိ အတ္တနော နာထော-နီတွမ်ႏနီ ဖန်းဖြယ်ခွုန်ꩻချာ ဖေႏကဒါႏ ဖေႏကလꩻ"နုဲင်းနောဝ်ꩻမꩻ ဖက်ဒရယ်ကရိုꩻဒါႏ ကလာꩻဗွာငေါဝ်းယို ခွိုꩻပအိုဝ်ႏဖုံႏ ယွုမ်းအံႏကျင်ꩻသွုံꩻလွေꩻ ညလဲဥဉ်းဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
၂။ ကွပ်ပွိုး စွိုးခွိုꩻပအိုဝ်ႏယို ယွုမ်းအံႏ အတ္တဝါဒ တန်ႏခိုꩻဗွေႏဝါဒ၊ ဘုရာꩻဖန်ဆင်ꩻဖေႏဝါဒ တမွေးတောဝ်း၊ ယွုမ်းအံႏဒျာႏ ကံႏ ကံႏအကျိုꩻ နီမာꩻမꩻ နီလꩻဒျာႏနောဝ်ꩻမꩻ ခမ်းအရေꩻ၊ ထီအရေꩻကိုယိုနောဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီနုဲင်းနောဝ်ꩻနေနေ ထာꩻမာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ အာႏကွိုꩻဗာႏဝင်ꩻနောဝ်ꩻ တတွိုႏသွုန်ႏတတွိုႏသꩻတောဝ်း၊ နီကျွိုက်သꩻ တထွာနွောင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
နောဝ်ꩻမꩻ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏဖုံႏယို တွမ်ႏဖက်ဒရယ် ဒီမိုကရေစီစနစ်ယို သွုန်ႏညာꩻ နာႏညာꩻ ထာꩻသေတရာꩻ ညာꩻငါႏတမွေးတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ၊ တသေနာႏစဲင်းခါꩻတောဝ်းဒျာႏ ကလာꩻဗွာသီး ဗွောင်သေꩻအဓိပ္ပါယ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဟံႏတန်အလောင်း အခေါဝ်တွို့ꩻ ကုလာꩻကဟဲ့ꩻဟောင် ဖက်ဒရယ်ကရိုꩻယိုနောဝ်ꩻ မဉ်ႏထွားခွုန်ꩻချာ ကကျင်ꩻသွုံꩻဖက်ဒရယ်စနစ် အညသွတ်ꩻခမ်းကထွာဒါႏ ကနေဒါခမ်း၊ အမေႏရိကန်ႏခမ်း ဝွေꩻသီးနုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ကလွောက်ꩻဒါႏတွမ်ႏ ဝွေꩻသီးခမ်းထီကိုကအောဝ်ႏဒါႏ လိုꩻမျိုꩻ ဘာႏသာႏ အအုံအအောဝ်ႏ ထွုံꩻစံႏဓလေ့ꩻဖုံႏတဲင် အုံအောဝ်ႏဖန်းဖြယ်ငီႏလွေꩻဝင်ꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ The Essential Law Dictionary နောဝ်ꩻ ရိုꩻခါꩻနုဲင်းယို ဖက်ဒရယ်ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏစနစ် ကရိုꩻယိုနောဝ်ꩻ ဗဟိုႏအစိုႏရတွမ်ႏ ခမ်းနယ်ႏအစိုႏရ ဗဲင်းဖြယ်ဝင်ꩻ အာႏဏာႏတဲင် ကဆဲင်ႏတွမ်ႏဗဟိုႏအစိုႏရတဲ့ ဗဟိုႏအစိုႏရမာꩻ၊ ကသင်ꩻတွမ်ႏခမ်းနယ်ႏအစိုႏရတဲ့ ခမ်းနယ်ႏအစိုႏရမာꩻလွေꩻဗာႏစနစ် နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ အလဲင်ႏ(၁၀)ဗွေ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏအုံကွံစွိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ကောႏမတီႏ (PUDJC)ပွယ်ꩻအုံကွံကိုနောဝ်ꩻ [[ဒေါ်အောင်းဆန်းစုကြည်]] (ဥက္ကဋ္ဌ UPDJC)ဒေါ့ꩻရိုꩻနုဲင်းယို "ဖက်ဒရယ်စနစ် ကရိုꩻယိုနောဝ်ꩻ နေးထူႏတွမ်ႏ ထွို့ꩻဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏ ဥပဒေႏအလꩻ ဗဲင်းဖြယ်ခြိꩻငီꩻဝင်ꩻ အာႏဏာႏ"အရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
မဉ်ႏထွားနုဲင်းဆꩻကီယို ဖက်ဒရယ်ႏစနစ်ယိုနောဝ်ꩻ အဓိပ္ပါယ်ႏဗွောင်ဒျာႏအမျိုꩻမျိုꩻ တဗွိုန်ပီတောဝ်းဝင်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်ပွိုးနောဝ်ꩻမꩻ ဖက်ဒရယ်ခမ်းရိုꩻကီလဲ့ အထီအသွီႏဗွေ ဖက်ဒရယ်ခမ်းတထွာတောဝ်း၊ ဗဟိုႏအစိုႏရ ခွုမ်သဲဉ်ꩻမုꩻ အောဝ်ႏအာနေဒွိုန်းတဲ့ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏပွုံႏခွိုင်ꩻ တဲက်တွိုင်ꩻဗာႏနောဝ်ꩻ (မလေးရှားပြည်ထောင်စု-ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏ မလေးရှားခမ်း)နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ကွဲးတွော့ꩻ ကုလာꩻခမ်း[[(အိန္ဒိယ)]]သူꩻ (Republic Of India)နောဝ်ꩻ (ပြည်ထောင်စုအိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံ)တမွေးတောဝ်း၊ ပြည်ထောင်စုတပါတောဝ်းရိုꩻကီလဲ့ ဗဟိုႏအစိုႏရယို ခွုမ်သဲဉ်ꩻမုꩻတပေါႏခြေင်းတောဝ်းနောဝ်ꩻမꩻ ဖက်ဒရယ်အထီအသွီႏယို ဗွေအာလဲဉ်း မလေးရှားပြည်ထောင်စုဖုံႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
၃။ ဖက်ဒရယ်ခမ်းယိုနောဝ်ꩻ ဗဟိုႏအစိုႏရ၊ ခမ်းနယ်ႏအစိုႏရ သွူတကာႏတောဝ်း အောဝ်ႏပါဒွိုန်းဒေႏသန္တရအစိုႏရ(မဉ်ႏဒေါ့ꩻယင်းတနယ်ꩻ) နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ(ပအိုဝ်ႏ၊ ပလောင်း၊ ဓနု၊ နာဂ၊ ဝ)စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ၊ နောဝ်ꩻမꩻ ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဒေါ့ꩻရိုꩻသေꩻ "နေးထူႏခမ်းထီထွို့ꩻဗူႏ အခေႏခံႏဥပဒေႏတဲင် နေးထူႏဖန်းဖြယ်လွဝင်ꩻ အာႏဏာႏ"နောဝ်ꩻသွူ၊ နောဝ်ꩻမꩻ အာႏဏာႏယို လွေꩻအောဝ်ႏစုတောဝ်းဝင်ꩻ ပဉ်ထွောင်းထွောင်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ဩစတီးယားခမ်း၊ မက္ကဆီကိုခမ်း ယိုနီဖြုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏပါသော့ꩻစွဉ်ႏ ထွို့ꩻဗူႏပုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏကိုနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရပ်ရာႏလွိုင်ႏကွိုန်ꩻသာႏယာႏရေꩻတွမ်ႏ ဒီမိုကရေစီကျင်ꩻသွုံꩻအလꩻ မွိုးဖါဖူးဝွေးလိုꩻအမျာꩻ လုဲင်းလုဲင်းတခြင်ခြင် ဖေႏကမာꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻ အထျꩻအောဝ်ႏ နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသယို အောဝ်ႏထွို့ꩻဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏယို မဉ်ႏအွဉ်ႏပါ၊ မဉ်ႏအွဉ်ႏထွော့ဖေႏနောဝ်ꩻ ဒီမိုကရေစီယို မွန်ဗွန်အာႏတလာလွဉ်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အမေႏရိကန်ႏ၊ [[ဆွစ်ဇာလန်]]၊ ကနေဒါ၊ ဩစတေးလျခမ်းဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွို့ꩻဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏကို တထွို့ꩻပါသော့ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ ဖက်ဒရယ်အရသာႏ၊ အဓိပ္ပါယ်ႏယို ကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻလို့ဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏအွဉ်ႏသော့ꩻပါနောဝ်ꩻမꩻ လိုꩻတဖြာꩻစီႏတန်ႏဖိုꩻ၊ တဒုံစီႏတန်ႏဖိုꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻစီႏတန်ႏဖိုꩻ၊ ဝွေꩻသီးနမ်း၊ ဝွေꩻသီးလမ်း၊  ဝွေꩻသီးခမ်းယို ဖန်းဖြယ်ခွိုန်ꩻချာဖေႏကလꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏထွို့ꩻဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏအကိုယို အွဉ်ႏထွော့သော့ꩻလွေꩻဖေႏပါနောဝ်ꩻမꩻ နေးထူႏတွမ်ႏဖက်ဒရယ်စနစ်တဲင် လိုꩻမျိုꩻစုအဆေ့ꩻသားယို တသွိုန်ထိုငီႏမျ လꩻနုဲင်းဝင်ꩻအခွင်ꩻအရေꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
၄။ ၁၉၄၇-ဗာႏနေင်ႏ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] အွဉ်ငါတဲင် တဲမ်းထွို့ꩻလွေꩻ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏ သမ္မတမန်းခမ်း ထွို့ꩻဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏကိုနောဝ်ꩻ ဒေါက်တာချန်ထွန်းရိုꩻ"ရေႏရွယ်ႏတဲမ်းထွို့ꩻဒျာႏ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏ ဖက်ဒရယ်စနစ်တဲ့ ကထွိုင်ႏဖောႏအနမ်းအခြုံနောဝ်ꩻ ထွာတောဒျာႏ တပြည်ႏထောင်ႏစနစ် (Unitary)"အရိုꩻခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ၁၉၄၈-ဗာႏနေင်ႏ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏစုသမ္မတမန်းခမ်းယို အောဝ်ႏကုလာꩻဗွာစူခြဲမ်ဆꩻလ လꩻလွဉ်လွတ်လပ်ရေꩻထွူတဲင် နေးထူႏတွမ်ႏ ၁၉၄၇-ဗာႏနေင်ႏ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏသမ္မတမန်းခမ်းထွို့ꩻဗူႏပွုံႏ အခေႏခံႏဥပဒေႏတဲင် ဝွန်ႏတန်ချွုတ်ဦးနု အုပ်ချုပ်လွေꩻ နေင်ႏပေါင်ꩻ(၁၀)အကိုယို ကွပ်စွဉ်ႏဗဟိုႏခွုမ်သဲဉ်ꩻမုꩻအာ  ဖက်ဒရယ်စနစ် တပါတောဝ်းနောဝ်ꩻမꩻ ၁၉၄၇-ဗာႏနေင်ႏ [[ပင်ႏလုံလိတ်ချွုတ်]]အတွိုင်ꩻ နေင်ႏ(၁၀)ဗွေလဲဉ်းတဲင် အောဝ်ႏခမ်းပေါင်ꩻဗူႏသမ္မတမန်းခမ်းအကို အုံငီꩻသွုပ် ဖခေါ်ထန်ႏလꩻ ကတိကဝတ် အောဝ်ႏခါꩻနောဝ်ꩻမꩻ ၁၉၆၁-ဗာႏ၊ တယ်ႏဇွန်လာ(၈)နီꩻ ဗꩻတွိုႏဇွန်လာ(၁၆)နီꩻအကို ခမ်းနယ်ႏကအောဝ်ႏလဲဉ်းဒါႏ လိုꩻမျိုꩻစုယို အုံလွေꩻပွယ်ꩻညီႏလာႏခံႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ စားမြိန်ရိပ်သာကိုနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ အောဝ်ႏညီႏလာႏခံႏအကို ကဒင်ႏသွင်ꩻအွဉ်ႏထွော့လွေꩻနောဝ်ꩻ-
(၁) ခမ်းနယ်ႏအချင်ꩻချင်ꩻ လွောင်ႏဗူႏဝင်ꩻ
(၂) ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏ ထွို့ꩻဗူႏအုပ်ချုပ်ပွုံႏယို ဖျင်ဆင်လွေꩻ
(၃) ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏ စွိုးခွိုꩻညီႏလာႏခံႏယို ယံကမာꩻလွေꩻ
(contracted; show full)
၂၃။ စဝ်ရွှေမုံ (စဝ်းဖါးကေႏသီႏ) အစွိုꩻနွို့
ကထွာဒါႏပုဂ္ဂိုလ်ႏလိုꩻတန် နုဲင်းဆꩻကီယို  ကတဲမ်းထွို့ꩻဒါႏ လိတ်ရွေꩻကိုနောဝ်ꩻ မဲဉ်လꩻလွဒျာႏ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏ (ဖက်ဒရယ်မူ)စဲစ်စဲစ်နုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် အောဝ်ႏခမ်းပေါင်ꩻဗူႏကို ခမ်းနယ်ႏဖဖြယ်ထန်ႏခေါ်ထိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ တပါဗာႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
၆။ ကွဲတွော့ꩻ နောဝ်ꩻခါကာႏလ(ပဆပလ)အစိုႏရအကို လွောင်ႏဗူႏရေꩻအောဝ်ႏတောဝ်းတဖဲ့ꩻ နေင်ႏတဆီဗွေ အောဝ်ႏခမ်းပေါင်ꩻဗူႏယို အုံညီꩻထဲင်းလꩻ ဖဖြယ်ထန်ႏခေါ်လꩻကတိꩻကဝတ်တွမ်ႏ ခမ်းနယ်ႏသားလိုꩻမျိုꩻအလောင်း ကတိကဝတ်အောဝ်ႏခါꩻတဖဲ့ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် စဲ့ꩻဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻ အကဲႏအတန် 
[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေးဝင်း]]နောဝ်ꩻ အရိုꩻတောဒျာႏ "ဖက်ဒရယ် (Federal)ယိုနောဝ်ꩻ ဖဖြယ်ထန်ႏခေါ်မူတန်ဒျာႏ"အယူႏမာႏထိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ၁၉၆၂-ဗာႏ၊ မတ်လာ(၂)နီꩻနောဝ်ꩻ စဲ့ꩻဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻအစွိုꩻ ထူႏသိမ်ꩻလွေꩻစွဉ်ႏ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏသမ္မတမန်းခမ်းအာႏဏာႏယိုနောဝ်ꩻသွူ။
တယ်ႏစွဉ်ႏနောဝ်ꩻကာႏ ဖက်ဒရယ် (Federal)ယို ထိုꩻမားဗာႏနောဝ်ꩻသွူ၊ ဦးနေဝင်းစိုးနောဝ်ꩻ အစွိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း၊ အဖြာꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း ဒေါ့ꩻထန်ႏငါအမဉ်ꩻတဗွိုန်ႏရောင်တောဝ်းဝင်ꩻ ပငါပရာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ခမ်းကိုဖက်ဒရယ် (Federal)တဲ့နောဝ်ꩻ၊ ဒီမိုကရေစီတဲ့နောဝ်ꩻ တအုံငီꩻဗာႏတောဝ်း၊ တလွူꩻကျင်ꩻဗာႏတောဝ်းနောဝ်ꩻ ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏစဲ့ꩻအစိုႏရခေတ်နောဝ်ꩻသွူ၊ တယ်ႏစယင်း ၂၀၁၅-ဗာႏနေင်ႏနောဝ်ꩻမꩻ ဖက်ဒရယ်ရုဲင်ꩻတသွိုးလွဉ်ယင်း မွိုးဖါခမ်းသားအမျာꩻခြာကိုနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻခေါင်းဆောင်တန် ဝွန်ႏတန်ဦးလှဖေ ထာꩻထိႏလုဲင်းခါꩻတတွာမုဲင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ လွိုမန်းနယ်ႏ၊ ဖြောဝ်ꩻ၊ ခင်၊ စောက်ꩻဗွာ၊ စောက်ꩻတနျာႏ-စတဲင်လိုꩻမျိုꩻလောင်ႏလင်ဟံႏနယ်ႏယို ခြွဉ်းဝင်ꩻတဲင် ရေႏတဲႏဆို့ꩻလွေꩻစွဉ်ႏ ဖက်ဒရယ်ခမ်းတန်တဖြုံႏ (Gmand Federatiam)နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
၇။ ကွပ်ပွိုးနုဲင်းနောဝ်ꩻမꩻ အခေႏခံႏတွမ်ႏဒီမိုကရေစီတဲင် ကတဲႏဆို့ꩻလွေꩻ ဖက်ဒရယ်မူဝါဒယိုနောဝ်ꩻ အဆေ့ꩻအအာ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနောဝ်ꩻ တဆဲင်ႏတောဝ်း၊ အထျꩻအောဝ်ႏဒျာႏ နီဖဲ့ꩻသဘော်ꩻတူႏ နေးထူႏခြိꩻဝင်ꩻစနစ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ၊ ကွဲတွော့ꩻ ဖက်ဒရယ် (Fedreral) ကရိုꩻယိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဗာႏခမ်းပေါင်ꩻဗူႏအစိုႏရတွမ်ႏ ခမ်းနယ်ႏအစိုႏရနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ လိုꩻမျိုꩻယိန်းဆေ့ꩻ ယိန်းပေႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏလꩻငါႏ ဖက်ဒရယ် (Federal)စနစ်ယိုနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။<ref>မွိုးပိုမောင်ႏ(နမ်းဟုတ်)-မုဲင်းကောင်</ref><ref>မောင်းမွူးခံꩻ အမုဲင်(၆၂)၊ မဲ့ငါ(၁၄)(</ref>
===အာႏကွိုꩻ===
<references />
[[ကဏ္ဍ:ခမ်းထီရေꩻ]]