Revision 2005709 of "Kršćanstvo" on bswiki

[[Datoteka:Christian cross.svg|150p|mini|Krst simbol Crkve i hrišćanstva]]
[[Datoteka:Ichthys.svg|mini|desno|Stari simbol hrišćanstva.]]
'''Hrišćanstvo''' ili '''kršćanstvo''' je monoteistička svjetska [[religija]], nastala u [[Palestina|Palestini]] u [[1. vijek|prvom vijeku naše ere]]. Obuhvata brojne hrišćanske crkve, zajednice i sekte, kojima je zajednička vjera u [[Isus Krist|Isusa Krista]], te prihvatanje života u skladu s [[evanđelje]]m. Utemeljio ju je Isus Krist, a njezini sljedbenici nazivaju se hrišćanima. Hrišćanstvo pripada tipu historijske, proročke i objavljene religije, etično-mistične strukture, spasenjski i eshatološki usmjerene. Kroz historiju se raščlanilo na više konfesija ([[rimokatoličanstvo]], [[pravoslavlje]], [[protestantizam]], [[nestorijanstvo]] i [[monofizitstvo]]) i njima odgovarajućih crkava ([[Rimokatolička crkva]], [[Pravoslavna crkva]], protestantske crkve i istočne pretkalcedonske crkve). Hrišćanska era počinje Isusovim rođenjem.

== Nastanak i izvori ==

Hrišćanstvo je nastalo u prvom vijeku naše ere u Palestini unutar [[Judaizam|Judaizma]].U drugoj polovini tog vijeka osamostaljuje se kao posebna religija i širi po gradovima [[Rimska imperija|Rimskog carstva]], osobito zaslugom apostola [[Sveti Pavao|Pavla]] i njegovih misijskih putovanja. U [[Biblija|Novom Zavjetu]] spominju se samo hrišćani (Dj 11,26), a naziv hrišćanstvo prvi spominje [[Ignacij Antiohijski|Ignacije Antiohijski]] ([[107]]) i drugi ranohrišćanski pisci ([[Origen]], [[Euzebije]]). Izvori hrišćanstva su pisana Božja objava ([[Biblija|Sveto pismo]] Staroga i Novoga zavjeta) i usmena hrišćanska predaja (Tradicija). Nauk su mu razradili i sistematski obrazložili veliki teolozi, definirali ekumenski (vaseljenski) sabori, a nad njegovom pravovjernošću bdije crkvena hijerarhija. Dok rimokatoličanstvo i pravoslavlje priznaju oba izvora (Pismo i Predaju), a veliku važnost pridaju teološkom mišljenju i crkvenim ocima, protestantizam priznaje samo Pismo (sola Scriptura). K. je na neki način proizašlo iz Judaizma, ali je prema njemu bilo i u opreci. Prihvatilo je starozavjetni monoteizam, ali ga je nadopunilo učenjem o Trojstvu. Starozavjetnom legalizmu suprotstavilo je evanđelje, a nacionalnoj religiji univerzalističku, nadnacionalnu religiju.

== Zajednica ==

hrišćanstvo je organizirano kao vidljiva zajednica vjernika, crkva, okupljenih oko temeljnoga hrišćanskog dogmatskog, liturgijskog, moralnog i kanonsko-pravnog sistema. Premda se u NZ i Nicejsko-carigradskom vjerovanju crkveno jedinstvo drži jednim od četiri glavna obilježja hrišćanske Crkve, ona se kroz historiju raščlanila na brojne hrišćanske crkve i sekte. Od sveopće Crkve najprije su se za prvih ekumenskih koncila odvojile pretkalcedonske hrišćanske crkve, nestorijanske ([[431]]) i monofizitske ([[451]]). Za "Velikog raskola" ([[1054]]) dolazi do razlaza Istočne ili Pravoslavne crkve i Zapadne ili Rimokatoličke crkve, a za reformacije ([[16. vijek|XVI vijek]]) protestantske crkve (Anglikanska crkva, luteranske i reformirane crkve) i sekte. Pojedine su historijske crkve organizirane u skladu s vlastitom vjeroispovijedi i svojim kanonskim pravom. U Katoličkoj je crkvi prevladao strogo centraliziran i hijerarhiziran crkveni ustroj ([[papa]] i [[biskup]]i), u pravoslavnim i pretkalcedonskim crkvama sinodalno načelo (sveti sinod s patrijarhom ili mitropolitom na čelu), a u protestantskim crkvama prezbiterijalno ili kongregacionističko načelo, bez svećeničke hijerarhije. U historiji hrišćanstva crkveni raskoli i konfesionalna podijeljenost izazivali su trajna sporenja, nesnošljivost, pa i vjerske ratove. U novije vrijeme historijska nastojanja oko institucionalnoga crkvenog jedinstva zamijenjena su ekumenskim duhom.

== Doktrina (dogme) ==

Glavne hrišćanske vjerske istine definirane su u antici na prvim ekumenskim (vaseljenskim) saborima i uglavnom ih prihvaćaju sve hrišćanske vjeroispovijesti. U hrišćanstvu je pet glavnih istina:

# monoteizam (postojanje jednoga transcendentnoga Boga, različita od svijeta, čija je objava sadržana u Svetom pismu) i Trojstvo (u Bogu su tri osobe: Otac, Sin i Sveti Duh)
# stvaranje i providnost (Bog je sve stvorio, sve uzdržava i svime upravlja)
# utjelovljenje i otkupljenje (Sin je Božiji postao čovjekom radi njegova spasenja)
# besmrtnost ljudske duše i uskrsnuće tijela
# posljednje stvari (raj ili pakao) uvjetovane su milošću Božjom, čovjekovom vjerom i djelima za ovozemaljskog života.

Pri daljnjem tumačenju tih temeljnih dogmi došlo je do razlika između hrišćanskih konfesija. Tako su se za kristoloških sporenja o odnosu ljudske i božanske naravi u Kristu na Efeškom koncilu ([[431]]) odvojili nestorijanci, a na Kalcedonskom koncilu ([[451]]) monofiziti. Premda prihvaćaju zajednički nauk sedam prvih ekumenskih koncila, pravoslavni i rimokatolici razlikuju se s obzirom na učenje o proizlaženju treće božanske osobe. Osim toga rimokatolicizam je nakon raskola ([[1054]]) definirao još neke dogme (učenje o čistilištu, bezgrešno začeće, papska nepogrešivost, Marijino uznesenje na nebo), kojima se razlikuje od pravoslavlja. Protestantizam se razlikuje od rimokatolicizma i pravoslavlja prenaglašavanjem milosti na štetu naravi, svođenjem sedam sakramenata na dva (krštenje i večera Gospodnja) te dokidanjem svećeničke hijerarhije.

== Obredi ==

U hrišćanstvu se Bog slavi životom po vjeri i evanđelju te posebnim obredima, koji se obavljaju u posebnom prostoru, tokom crkvene godine, nedjeljama i praznicima. Hrišćanski najvažniji obred naziva se [[liturgija]] ili [[bogoslužje]]. U središtu im je [[euharistija]] (evharistija) ili misa. Hrišćanske obrede predvode članovi crkvene hijerarhije (jerarhije), u rimokatoličanstvu biskup, svećenik i đakon, u pravoslavlju episkop, prezbiter i đakon, u protestantizmu pastor

== Rasprostranjenost ==

U antici se (I-IV vijeka) hrišćanstvo proširilo po gradovima Rimskog Carstva, i glavna su mu središta bila Jerusalem, Antiohija, Aleksandrija, Rim i Carigrad. Nakon seobe naroda hrišcanstvo su V-X vijeka primili germanski, slavenski i ugrofinski narodi, koji danas naseljavaju Evropu. U kasnoj antici (V vijeka) monofizitsko hrišćanstvo proširilo se u Armeniji i Etiopiji, a nestorijanski hrišćani (V-XII vijeka) imali su brojne episkopije (biskupije) na širokom prostoru od Sirije do Kine i zapadne Indije. Nakon širenja islama od VII vijeku hrišćanstva gotovo nestaje u sjevernoafričkim berberskim zemljama, a manje zatvorene monofizitske, melkitske i nestorijanske crkve preživljavaju u Egiptu i na Bliskom i Srednjem istoku. Nakon velikih pomorskih otkrića (XV-XVIII vijeku) k. se širi uporedno s kolonizacijom tih područja (Sjeverna i Južna Amerika, crna Afrika, Australija, Filipini). Danas je (2003) u svijetu 1,9 milijardi hrišćana (33% svjetskog pučanstva), od čega je 1 milijardu rimokatolika, 300 miliona pravoslavnih, 700 miliona protestanata te oko 70 miliona monofizita i nestorijanaca...

== Crkve širom svijeta ==
* [[Rimokatolička crkva]]
* [[Pravoslavna crkva]]
* [[Pravoslavna crkva u Bosni i Hercegovini]]
* [[Srpska pravoslavna crkva]]
* [[Protestantske crkve]]

== Također pogledajte ==
{{Div col|cols=3}}
* [[Rimokatoličanstvo]]
* [[Pravoslavlje]]
* [[Protestantizam]] 
* [[Nestorijanstvo]]
* [[Monofizitstvo]]
* [[Pavlićani]]
* [[Zlatno pravilo]]
* [[Antemurale Christianitatis]] 
* [[Corpus Iuris Canonici]] 
* [[Decretum Gratiani]] 
* [[Dekretali]] 
* [[Ekumenizam]] 
* [[Hi-ro]] 
* [[Ihtis]] 
* [[Kršćanska zastava]] 	
* [[Majka Eugenia Elizabeta Ravasio]] 
* [[Mama Tata]] 
* [[Patrijarhat (kršćanstvo)]] 
* [[Pseudoapostolske zbirke]] 
{{Div col end}}
{{Wikicitat}}

{{Commonscat|Christianity}}

[[Kategorija:Vjera]]
[[Kategorija:Religije]]
[[Kategorija:Kršćanstvo]]

{{Link FA|ar}}
{{Link FA|fi}}
{{Link FA|ja}}
{{Link FA|mk}}
{{Link FA|vi}}

[[tw:Kristiyanu iñiy]]