Difference between revisions 7979020 and 7979108 on dewiktionary

{{Rekonstruktion}}
== ᚨᚢᚷᛟ (augô) ([[w:Urgermanische Sprache|Urgermanisch]]) ==
=== {{Wortart|Substantiv|Urgermanisch}}, {{n}} ===

{{Urgermanisch Substantiv Übersicht
|Bild=Menschliches auge.jpg|224px|1|<big>ᛗᚨᚾᚾᛁᛊᚲᛟ ''ᚨᚢᚷᛟ''</big> (manniskô ''augô'')
|Nominativ Singular=<big>ᚦᚨᛏ ᚨᚢᚷᛟ</big> (þat augô)
|Nominativ Plural=<big>ᚦᛟ ᚨᚢᚷᛟᚾᛟ</big> (þō augōnō)
|Genitiv Singular=<big>ᚦᚨᛊ ᚨᚢᚷᛁᚾᛁᛉ</big> (þas auginiz)
|Genitiv Plural=<big>ᚦᚨᛁᛊᛟ ᚨᚢᚷᚨᚾᛟ</big> (þaizǫ̂ auganǫ̂)
|Dativ Singular=<big>ᚦᚨᛗᛗᚨᛁ ᚨᚢᚷᛁᚾᛁ</big> (þammai augini)
|Dativ Plural=<big>ᚦᚨᛁᛗᚨᛉ ᚨᚢᚷᚨᛗᛗᚨᛉ</big> (þaimaz augammaz)
|Akkusativ Singular=<big>ᚦᚨᛏ ᚨᚢᚷᛟ</big> (þat augô)
|Akkusativ Plural=<big>ᚦᛟ ᚨᚢᚷᛟᚾᛟ</big> (þō augōnō)
|Vokativ Singular=<big>ᚨᚢᚷᛟ</big> (augô)
|Vokativ Plural=<big>ᚨᚢᚷᛟᚾᛟ</big> (augōnō)
|Instrumentalis Singular=<big>ᚦᚨᚾᛟ ᚨᚢᚷᛁᚾᛖ</big> (þanō auginē)
|Instrumentalis Plural=<big>ᚦᚨᛁᛗᛁᛉ ᚨᚢᚷᚨᛗᛗᛁᛉ</big> (þaimiz augammiz)
}}

{{Worttrennung}}
:<big>ᚨᚢ·ᚷᛟ</big> (au·gô), {{Pl.}} <big>ᚨᚢ·ᚷᛟ·ᚾᛟ</big> (au·gō·nō)

{{Aussprache}}
:{{IPA}} {{Lautschrift|ˈɑu̯.ɣɔ}} {{Pl.}} {{Lautschrift|ˈɑu̯.ɣono}}
:{{Reime}} {{Reim|ɑu̯.ɣɔ|Urgermanisch}}

{{Bedeutungen}}
:[1] ''[[Anatomie]]:'' [[Sinnesorgan]] zum Sehen

{{Herkunft}}
:Von [[w:Urindogermanische Sprache|Urindogermanisch]] ''[[Wiktionary:Urindogermanisch/h₃okʷḗn|*h₃okʷḗn]]'' („Auge“)

{{Synonyme}}
:[1] (umgangssprachlich) [[Wiktionary:Urgermanisch/ᛊᛖᚺᚹᚨᚱᛇᛃᚨᛉ|*ᛊᛖᚺᚹᚨᚱᛇᛃᚨᛉ]] (*sehwārijaz; „Seher”) 

{{Gegenwörter}}
:[1] [[Wiktionary:Urgermanisch/ᚺᚢᛞᛁᛉ|*ᚺᚢᛞᛁᛉ]] (hūdiz; „Haut”), [[Wiktionary:Urgermanisch/ᚾᚨᛊᛟ|*ᚾᚨᛊᛟ]] (*nasō; „Nase”), [[Wiktionary:Urgermanisch/ᚨᚢᛊᛟ|*ᚨᚢᛊᛟ]] (ausô; „Ohr”), [[Wiktionary:Urgermanisch/ᛏᚢᛜᛟ|*ᛏᚢᛜᛟ]] (*tungǭ; „Zunge”)

{{Oberbegriffe}}
:[1] [[Wiktionary:Urgermanisch/ᛒᚢᛞᚨᚷᚨ|*ᛒᚢᛞᚨᚷᚨ]] [[Wiktionary:Urgermanisch/ᛞᚨᛁᛚᛁᛉ|ᛞᚨᛁᛚᛁᛉ]] (*budaga dailiz; „Körperteil”)

{{Unterbegriffe}}
:[1] [[Wiktionary:Urgermanisch/ᚨᚢᚷᛟ ᚨᛈᛚᚨᛉ|*ᚨᚢᚷᛟ ᚨᛈᛚᚨᛉ]] (*augô aplaz; „Augapfel”), [[Wiktionary:Urgermanisch/ᚺᚢᚱᚾᚨ ᚺᚢᛞᛁᛉ|*ᚺᚢᚱᚾᚨ ᚺᚢᛞᛁᛉ]] (*hurną hūdiz; „Hornhaut”), [[Wiktionary:Urgermanisch/ᛚᛖᚦᚱᚨ ᚺᚢᛞᛁᛉ|*ᛚᛖᚦᚱᚨ ᚺᚢᛞᛁᛉ]] (*leþrą hūdiz; „Lederhaut”), [[Wiktionary:Urgermanisch/ᚺᛚᛁᛞᚨ|*ᚺᛚᛁᛞᚨ]] (*hlidą; „Lid”), [[Wiktionary:Urgermanisch/ᚾᚨᛏᛃᚨ ᚺᚢᛞᛁᛉ|*ᚾᚨᛏᛃᚨ ᚺᚢᛞᛁᛉ]] (*natją hūdiz; „Netzhaut”), [[Wiktionary:Urgermanisch/ᚱᛖᚷᚾᚨᛊᛒᚢᚷᛟ ᚺᚢᛞᛁᛉ|ᚱᛖᚷᚾᚨᛊᛒᚢᚷᛟ ᚺᚢᛞᛁᛉ]] (*regnasbugô hūdiz; „Regenbogenhaut”)

{{Beispiele}}
:[1] <big>*ᛁᚲ ᚦᚨᛏ ᚢᛈ ᚦᚨᚾᛟ ᚨᛒᛊᛏᚨᚾᛞᚨᛉ ᛗᛁᛞᛁ ᛗᛁᚾᚨᛁᛗᛁᛉ ᚨᚢᚷᚨᛗᛗᛁᛉ ᛒᚨᚢᛊᚨ ᛊᛖᚺᚹᚨᚾᚨ ᚲᚨᚾᚾ.</big><br />(Ik þat up þanǭ abstandaz midi mīnaimiz ''augammiz'' bausa sehwaną kann; Ich kann das auf die Entfernung mit meinen Augen schlecht sehen.)

{{Wortbildungen}}
* Altenglisch: [[ᛖᚪᚷᛖ]] / [[ēaġe]] 
** Mittelenglisch: [[yȝe]]
*** Scots: [[ee]]
*** Englisch: [[eye]]
* Altfriesisch: [[āge]]
** Nordfriesisch: [[ug]]
** Saterfriesisch: [[Ooge]]
** Westfriesisch: [[each]]
* Altsächsisch: [[ōga]]
** Mittelniederdeutsch: [[ōge]]
*** Niederdeutsch: [[Oog]]
*** Plautdietsch: [[Uag]]
* Altfränkisch: [[ōga|*ōga]]
** Altniederländisch: [[ōga|ōga]]
*** Mittelniederländisch: [[ōge]]
**** Niederländisch: [[oog]]
* Althochdeutsch: [[ouga]]
** Mittelhochdeutsch: [[ouge]]
*** Deutsch: [[Auge]]
*** Jiddisch: [[אויג]] (oyg)
*** Altkölnisch: [[ouge|*ouge]] 
**** Kölsch: [[Aug]]
*** Luxemburgisch: [[A]]
*** Wilmesaurisch: [[aojg]]
* Altnordisch: [[ᛅᚢᚴᚬ]] ([[auga]])
** Isländisch: [[auga]]
** Faröisch: [[eyga]]
** Norwegisch: 
*** Bokmål: [[øye]]
*** Nynorsk: [[auga]]
** Altschwedisch: [[øgha]]
*** Schwedisch: [[öga]]
** Dänisch: [[øje]]
* Gothisch: [[𐌰𐌿𐌲𐍉]] (augō)

==== Übersetzungen in nicht-germanische Sprachen ====
{{Ü-Tabelle|Ü-links=
*{{sq}}: [1] {{Ü|sq|sy}} {{m}}
*{{grc}}: [1] {{Üxx|grc|ofthalmós|ὀφθαλμός}} {{m}}
*{{ar}}: [1] {{Üxx|ar|ajn|عَين}}
*{{hy}}: [1] {{Üxx|hy|atschk|աչք}}
*{{ast}}: [1] {{Ü|ast|güeyu}} {{m}}
*{{ay}}: [1] {{Ü|ay|naira}}
*{{eu}}: [1] {{Ü|eu|begi}}
*{{bs}}: [1] {{Ü|bs|oko}}
*{{br}}: [1] {{Ü|br|lagad}}
*{{bg}}: [1] {{Üxx|bg|oko|око}}
*{{zh}}: [1] {{Üxx|zh|yǎnjing|眼睛}}
*{{eo}}: [1] {{Ü|eo|okulo}}
*{{fi}}: [1] {{Ü|fi|silmä}}
*{{fr}}: [1–2, 5–6] {{Ü|fr|œil}} {{m}}, [3–4] {{Ü|fr|point}} {{m}}, [7] {{Ü|fr|oculus}} {{m}}, [8] {{Ü|fr|ocelle}} {{m}}
*{{fur}}: [1] {{Ü|fur|voli}} {{m}}
*{{ka}}: [1] {{Üxx|ka|twali|თვალი}}
*{{el}}: [1] {{Üxx|el|mati|μάτι}} {{n}}
*{{he}}: [1] {{Üxx|he|ajn|עין}}
*{{io}}: [1] {{Ü|io|okulo}}
*{{id}}: [1] {{Ü|id|mata}}
*{{ia}}: [1] {{Ü|ia|oculo}}
*{{ie}}: [1] {{Ü|ie|ocul}}
*{{ga}}: [1] {{Ü|ga|súil}}
*{{xh}}: [1] {{Ü|xh|so|iliso}}
*{{zu}}: [1] {{Ü|zu|so|iliso}}
*{{it}}: [1] {{Ü|it|occhio}} {{m}}
*{{ja}}: [1] {{Üxx|ja|め, me|目}}
*{{ca}}: [1] {{Ü|ca|ull}} {{m}}
*{{sw}}: [1] {{Ü|sw|cho|jicho}}
*{{tlh}}: [1] {{Ü|tlh|mIn}}
*{{kw}}: [1] {{Ü|kw|lagas}}
|Ü-rechts=
*{{crh}}: [1] {{Ü|crh|köz}}
*{{hr}}: [1] {{Ü|hr|oko}}
*{{ku}}: [1] {{Ü|ku|çav}}
:*{{ckb}}: [1] {{Üxx|ckb|çaw|چاو}}
*{{la}}: [1] {{Ü|la|oculus}} {{m}}
*{{lt}}: [1] {{Ü|lt|akis}}
*{{ms}}: [1] {{Ü|ms|mata}}
*{{mt}}: [1] {{Ü|mt|għajn}}
*{{mi}}: [1] {{Ü|mi|kanohi}}
*{{nah}}: [1] {{Ü|nah|ixtelolohtli|īxtelolohtli}}
*{{na}}: [1] {{Ü|na|eme}}
*{{ngo}}: [1] {{Ü|ngo|ho|liho}}
*{{nso}}: [1] {{Ü|nso|ihlo|leilho}}, {{Ü|nso|ihlo}}
*{{oc}}: [1] {{Ü|oc|uèlh}} {{m}}
*{{hz}}: [1] {{Ü|hz|ho|eho}}
*{{fa}}: [1] {{Üxx|fa|tschaschm|چشم}}
*{{pl}}: [1–4] {{Ü|pl|oko}} {{n}}, [2–4,6] {{Ü|pl|oczko}} {{n}}, [6] {{Ü|pl|pączek}} {{m}}
*{{pt}}: [1] {{Ü|pt|olho}} {{m}}
*{{qu}}: [1] {{Ü|qu|ñawi}}
*{{rm}}: [1] ''Grischun:'' {{Ü|rm|egl}} {{m}}; ''Surmeirisch:'' [1] {{Ü|rm|îgl}} {{m}}; ''Surselvisch:'' [1] {{Ü|rm|egl}} {{m}}; ''Sutselvisch:'' [1] {{Ü|rm|îl}} {{m}}; ''Oberengadinisch:'' [1] {{Ü|rm|ögl}} {{m}}; ''Unterengadinisch:'' [1] {{Ü|rm|ögl}} {{m}}
*{{ro}}: [1] {{Ü|ro|ochi}} {{m}}
*{{ru}}: [1,5] {{Üxx|ru|glaz|глаз}} {{m}}; [3,4] {{Ü|ru|очко}} {{n}}; [6,8] {{Ü|ru|глазок}} {{m}};
*{{sr}}: [1] {{Üxx|sr|oko|око}}
*{{sl}}: [1] {{Ü|sl|oko}} {{n}}
*{{es}}: [1, 5] {{Ü|es|ojo}} {{m}}; [3] {{Ü|es|punto}} {{m}}; [6] {{Ü|es|yema}} {{f}}
*{{st}}: [1] {{Ü|st|ihlo|leihlo}}
*{{tl}}: [1] {{Ü|tl|mata}}
*{{ta}}: [1] {{Üxx|ta|kaṇ|கண்}}
*{{cs}}: [1–6, 8] {{Ü|cs|oko}} {{n}}
*{{ve}}: [1] {{Ü|ve|ṱo|ḽiṱo}}, {{Ü|ve|ṱo|iṱo}}
*{{tr}}: [1] {{Ü|tr|göz}}
*{{uk}}: [1] {{Üxx|uk|oko|око}}
*{{hu}}: [1] {{Ü|hu|szem}}
*{{vec}}: [1] {{Ü|vec|ocio}} {{m}}
*{{vo}}: [1] {{Ü|vo|log}}
*{{cy}}: [1] {{Ü|cy|llygad}}
*{{be}}: [1] {{Üxx|be|voka|вока}}
}}

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Substantiv (Urgermanisch)‎]]
[[en:Appendix:Proto-Germanic/augô]]