Difference between revisions 229298 and 242271 on diqwiki

{{Tercume}}⏎
{{Template:Dewlete 
|Name= Dewletê Amerikayê Yewbiyayey
|Nameyo oricinal= ''United States of America''
|Desmale= Flag_of_the_United_States.svg 
|Arma= US-GreatSeal-Obverse.svg
|Xerita= United States on the globe (North America centered).svg
|Slogan= [[In God We Trust]] <br />[[E Pluribus Unum]] 
|Marş= [[The Star-Spangled Banner]] <br />[[Dosya:Star-spangled_banner_002.ogg]]
|Biyayış= [[4 Temuz]], [[1776]]
|Paytext= [[Washington]]
|Sûka_tewr_gırde= [[New York]]
|Zıwan= [[İngılızki]]
|Şar= [[İngılız]], [[Fransız]], [[İspanyol]]
|Hıkumet= [[Federasyon]]
|Serdar= [[Barack Obama]] 
|Din= [[Xıristiyaniye]], [[İslam|Mısılmaniye]]
|Erd= 9,826,675
|Nıfuso_texminki= 313,388,000
|Sıxletinye= 33.7
|Ğsxmw= $15.065 trilyon
|Gini= 45.0
|İndekse gırdbiyayışe merduman= 0.910
|Pere= [[Dolar|Dolarê Amerika]]
|Kodê_perey= [[USD]]
|Wext= [[UTC]]−4 to −10
|İnternet= [[.us]] [[.gov]] [[.mil]] [[.edu]]
|Kodê_têlefoni= [[+1]]
}}
'''Dewletê Amerikayê Yewbiyayey''' (DAY) yew dewleta. Cayê xo mıntıqa ra zımeyê qıta [[Amerika]] dero. Zımeyê Amerika de [[Kanada]], verocê cı de [[Meksika]], rocawanê cı de [[Okyanuso Gırd]], rocvetışê cı de [[Okyanuso Atlantik|Oyanuso Atlantiki]] estê. Paytextê Amerika [[Washington]]o. Dewletê Amerikayê Yewbiyayey eyaletan ra yenê pêra (mıteşekkılê) u 50 eyaletê xo estê. Amerika ezaya [[NATO]], [[Mılliyetanê Yewbiyayiyan (UN)]], NAFTA u G8ia.

== Tarix ==
{{Bıvênên|Tarixê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}}⏎
İşğalê şaranê [[Ewropa|Ewropayıcan]] ra ver, aşirê Postesuran (''Qızılderili'') Amerika de ronıştey biy. Wextê Seserra 15ıne de mılletê Ewropayıcan amey Amerika u erdê Postesuran işğal kerd. Şarê Ewropayıcan zaf (11 milyon) Postesuri kışti. O wext ra dıme, Amerika koloniya [[Britanya Gırde|Britanya]] biye. Feqet serra 1776ıne de Amerika xo xoser ilan kerd. Seserra 18ıne de Amerika 13 eyaletan ra ibaret biye. Serra 1803ıne de Dewletanê Amerika 15 milyon dolar perey day [[Fransa]] u mıntıqa Louisiana (''Louisiana Purchase'') gırewte. Serranê 1845 u 1848i de Amerika eyeletê [[Texas]], [[Kaliforniya]], [[Arizona]], [[New Mexico]], [[Colorado]] u [[Nevada]] işğal kerdi u [[Meksika]] ra gırewti. Amerika Cengê Dınyayê Yewın u Dıyın de ğalıb veciya u biye yew serquwete.

== Sûki ==
{{Bıvênên|Sûkê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}}⏎
⏎
Mıntıqê Gırdi:
* 1. [[New York City]]. Nıfus: 18,6 milyon 
* 2. [[Los Angeles]]. Nıfus: 13 milyon 
* 3. [[Chicago]]. Nıfus: 9,5 milyon 
* 4. [[Dallas]]. Nıfus: 6 milyon 
* 5. [[Philadelphia]]. Nıfus: 5,8 milyon 
* 6. [[Houston]]. Nıfus: 5,5 milyon 
* 7. [[Phoenix]]. Nıfus: 4 milyon

Sûka [[New York City]] u [[Los Angeles]]i zaf raver şiyê. [[New York City]] de bina u banê xeylê berzi estê. New York City bacarê dewizio, paytextê borsao, merkezê iqtısadê Amerika u dınyao. [[Los Angeles]] merkezê film u xeceliyayışio. Hollywood Los Angeles ra zaf nezdiyo. 
[[Dosya:Whtehousenorth.jpg|240px|thumbnail|left|Seraiya Sıpiye, [[Washington D.C.]]]]

== Nıfus ==
{{Bıvênên|Nıfusê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}}⏎
Nıfusê Amerika 298 milyono. Zaf mıxtelıf mılleti tede cıwiyenê. Şarê [[Ewropa]], [[Afrika]], [[Asya]] tede zafo. Miyanê sıpê u zenciyan riyê politika cêrakerdışia verêne ra serdıno. Derd u qehrê weşiye zenciyan rê gıranêro. Sindorê [[Meksika]] ra zaf merdumi vêrenê Amerika, ema şarê Meksika Amerika de qaçax gureyeno/xebetiyeno. Amerika de xeylê dini yenê diyaene. Amerika [[İsewitiye|Xrıstiyan]] u itiqatê Protestanan zafê, feqet hem [[Musewitiye|Musewiy/Yehudiy]] u hem zi [[İslam|Mısılmani]] zafê. Zıwano resmi çıniyo, ema şarê Amerika [[İngılızki]] qısey keno. Tayê [[İspanyolki]] zi qısey kenê.

== Ekonomiye ==
{{Bıvênên|Ekonomiya Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}}⏎
Hetê [[ekonomiye]] ra Amerika zaf qewetına. Dınya de rêza yewıne dera. Teknolociye u komputerê Amerika zaf be kaliteyê. Amerika xeylê wasıtan (otomobilan) vecena. [[Ford]], [[GM]], [[Toyota]], [[Honda]] Amerika de vıraziyenê. İdxalatê (eksportê) Amerika zafo. Amerika idxalat u ixracat ra dınya de yewına.

== Politika ==
{{Bıvênên|Politika Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}}⏎
{{Eyaletê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}}

=== İdare ===
{{Bıvênên|İdareyê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}}
The United States is the world's oldest surviving federation. It is a constitutional republic and representative democracy, "in which majority rule is tempered by minority rights protected by law".[76] The government is regulated by a system of checks and balances defined by the U.S. Constitution, which serves as the country's supreme legal document.[77] In the American federalist system, citizens are usually subject to three levels of government, federal, state, and local; the local government's duties are commonly split between county and municipal governments. In almost all cases, executive and legislative officials are elected by a plurality vote of citizens by district. There is no proportional representation at the federal level, and it is very rare at lower levels.

=== Weçinıtış ===
{{Bıvênên|Weçinıtışê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}}

=== Eskeriye ===
{{Bıvênên|Eskeriya Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}}
The United States exercises global economic, political, and military influence. It is a permanent member of the United Nations Security Council and New York City hosts the United Nations Headquarters. It is a member of the G8,[93] G20, and Organisation for Economic Co-operation and Development. Almost all countries have embassies in Washington, D.C., and many have consulates around the country. Likewise, nearly all nations host American diplomatic missions. However, Cuba, Iran, North Korea, Bhutan, and the Republic of China (Taiwan) do not have formal diplomatic relations with the United States (however the US still supplies Taiwan with military Equipment).
== İklim ==
{{Bıvênên|İklimê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}}klım ==
Erdê Amerika zaf hera u gırdo, aye ra iklimê Amerika zaf vuriyeno. Zımeyê Amerika zaf serdıno, ema verocê xo zaf germıno. Qutbê cemedi u çoli tede estê.
{{Weather box
|location = Dewletê Amerikayê Yewbiyayey
|single line = Yes
|Jan record high F = 98
|Feb record high F = 105
|Mar record high F = 108
(contracted; show full)|year precipitation mm = 742.44
|source 1 = NOAA (USA)<ref>{{cite web
  |url=http://www.ncdc.noaa.gov/oa/climate/research/cag3/na.html
  |title=CONTIGUOUS UNITED STATES Climate Summary 
  |accessdate=}}</ref>
|date=November 2011}}


== Coğrafya ==
{{Bıvênên|Coğrafya Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}} 
The land area of the contiguous United States is 2,959,064 square miles (7,663,941 km2). Alaska, separated from the contiguous United States by Canada, is the largest state at 663,268 square miles (1,717,856 km2). Hawaii, occupying an archipelago in the central Pacific, southwest of North America, is 10,931 square miles (28,311 km2) in area.[139] The United States is the world's third or fourth largest nation by total area (land and water), ranking behind Russia and Canada and just above or below China. The ranking varies depending on how two territories disputed by China and India are counted and how the total size of the United States is measured: calculations range from 3,676,486 square miles (9,522,055 km2)[140] to 3,717,813 square miles (9,629,091 km2)[141] to 3,794,101 square miles (9,826,676 km2).[1] Measured by only land area, the United States is third in size behind Russia and China, just ahead of Canada.[142]

== Teknolociye u zanışiye ==
{{Bıvênên|Teknoloci u zanışiya Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}} 

== Hıquq ==
{{Bıvênên|Hıquqê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}} 

== Zıwan ==
{{Bıvênên|Zıwanê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}}⏎

== Din ==
{{Bıvênên|Dinê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}}
{| class="wikitable sortable" border="1" float:left; font-size:80%;"
|+ style="font-size:100%" | Religious affiliation in the U.S.<ref name=pewforum>
{{cite web |url=http://religions.pewforum.org/reports# |title=US Religious Landscape Survey | year=2008 | accessdate=2012-05-13}}
</ref>
|-
(contracted; show full)|Don't know/refused answer
|align=right| '''{{bartable|0.8||2||background:silver}}
|-
| '''Total''' || '''{{bartable|100||2||background:grey}}'''
|-
|}


== Kultur ==
{{Bıvênên|Kulturê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}}

=== Sinema ===
{{Bıvênên|Sinemayê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}}

=== Têlevizyon ===
{{Bıvênên|Têlevizyonê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}}

=== Muzik ===
{{Bıvênên|Muzikê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}}

=== Spor ===
{{Bıvênên|Sporê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}}⏎
⏎
== Eyaletê Amerika ==
{{Bıvênên|Eyaletê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan}}
[[Dosya:Map of USA with state names.svg|250px|thumbnail|right|Xerita Eyalatanê Amerika]]
{| border="0" cellspacing="5"
|- valign="top"
| width="20%"|
* [[Alabama]]
* [[Alaska]]
* [[Arizona]]
* [[Arkansas]]
* [[Kalifornia]]
* [[Colorado]]
* [[Connecticut]]
* [[Delaware]]
* [[Florida]]
* [[Georgia]]
| width="20%"|
* [[Hawaii]]
* [[İdaho]]
* [[İllinois]]
* [[İndiana]]
* [[İowa]]
* [[Kansas]]
* [[Kentucky]]
* [[Louisiana]]
* [[Maine]]
* [[Maryland]]
| width="20%"|
* [[Massachusetts]]
* [[Michigan]]
* [[Minnesota]]
* [[Mississippi]]
* [[Missouri]]
* [[Montana]]
* [[Nebraska]]
* [[Nevada]]
* [[New Hampshire]]
* [[New Jersey]]
| width="20%"|
* [[New Mexico]]
* [[New York]]
* [[North Carolina]]
* [[North Dakota]]
* [[Ohio]]
* [[Oklahoma]]
* [[Oregon]]
* [[Pennsylvania]]
* [[Rhode Island]]
* [[South Carolina]]
| width="20%"|
* [[South Dakota]]
* [[Tennessee]]
* [[Texas]]
* [[Utah]]
* [[Vermont]]
* [[Virginia]]
* [[Washington]]
* [[West Virginia]]
* [[Wisconsin]]
* [[Wyoming]]
|}

== Referansi ==
{{Reflist}}

== Çımey ==

* [http://nationalatlas.gov/ Atlasê Amerika] (be İngılızki)
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/us.html CIA ra kıtabê melumatê dınya] (be İngılızki)
* [http://www.whitehouse.gov Seraiya Sıpiye] (be İngılızki)


{{Dewletê Amerika}}

[[Kategori:Dewleti]]
[[Kategori:Dewletê Amerikayê Yewbiyayey]]

[[ab:Америка Еиду Аштатқәа]]
[[ace:Amirika Carékat]]
[[af:Verenigde State van Amerika]]
[[als:USA]]
[[am:አሜሪካ]]
[[an:Estatos Unitos]]
(contracted; show full)[[yo:Àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan Amẹ́ríkà]]
[[za:Meijgoz]]
[[zea:Vereênigde Staeten]]
[[zh:美国]]
[[zh-classical:美國]]
[[zh-min-nan:Bí-kok]]
[[zh-yue:美國]]
[[zu:IMelika]]