Revision 3487667 of "Μπούλκες" on elwiki

{{coord|45|21|26|N|19|31|32|E|type:city_region:GR|display=title}}


Το '''Μπούλκες''', που σήμερα ονομάζεται [[Μπάτσκι Μάγκλιτς]] (Bački Maglić), είναι ένα χωριό που βρίσκεται στα σύνορα της σημερινής [[Σερβία]]ς με την [[Ουγγαρία]], στην περιοχή της [[Βοϊβοντίνα]]ς. Είναι χτισμένο σε καμπή του [[Δούναβης|Δούναβη]] σε απόσταση 18 χλμ. από το [[Νόβι Σαντ]]. Το όνομα Μπούλκες έχει ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο για τους [[Σέρβοι|Σέρβους]], αλλά και γενικότερα για τους πρώην [[Γιουγκοσλαβία|Γιουγκοσλάβους]], όσο και για τους Έλληνες για τη χρονική περίοδο  (1945-49) θυμίζοντας τις παλινωδίες του Τίτο, αλλά και την επιβολή, παντί τρόπω, της κομματικής πειθαρχίας που εύστοχα αποκάλεσε ο Σέρβος ιστορικός Μίλαν Ρίστοβιτς: «Πείραμα Μπούλκες».



==Γενικά==
Το Μπούλκες ήταν ένα πλούσιο χωριό, με κάτοικους γερμανικής καταγωγής, κοντά στο [[Βελιγράδι]], στην αριστερή όχθη του Δούναβη. Οι κάτοικοί του πολέμησαν με τη στολή της [[Ναζιστική Γερμανία|Ναζιστικής Γερμανίας]] στις γραμμές του ναζιστικού στρατού ([[Βέρμαχτ]]). Το χωριό έμεινε άθικτο μέχρι το τέλος του [[Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος|Β´ Παγκοσμίου Πολέμου]] έως την πανικόβλητη υποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων μπροστά στην επέλαση του [[Κόκκινος Στρατός|Κόκκινου στρατού]].<ref name="thveremisgkoliopoulos"/><ref>''The New York times book review'', τόμ. '''1''', Arno Press, 1948, σελ. 7</ref> Οι εναπομείναντες κάτοικοι μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο ''[[Jarek]]'' / ''Backi Jarak (Batschka)'', όπου σύμφωνα με τα αρχεία που διατήρησε η κοινότητά τους επιβίωσαν μόνο περίπου το 50% παιδιών ηλικίας ως και 14 ετών, ενώ στους ενήλικες οι πιθανότητες επιβίωσης ήταν 30% από 50-54 ετών και 10% για ηλικίες 55-69 ετών. Από τους μεγαλύτερους δεν επιβίωσε σχεδόν κανένας.<ref>''Genocide of the Ethnic Germans in Yugoslavia 1944-1948'',  Danube Swabian Association of the USA, 2001, σελ. 13, ISBN 0-9710341-0-9</ref> Τον Μάιο του 1945, 4.650 πρόσφυγες Έλληνες, κυρίως μέλη του ΕΛΑΣ, εγκαταστάθηκαν εκεί, με τη βοήθεια της γιουγκοσλαβικής κυβέρνησης.<ref name="thveremisgkoliopoulos">Θάνος Βερέμης, Γιάννης Κολιόπουλος, ''[http://books.google.com/books?id=R91oOELLSc4C&pg=PA80 Greece: the modern sequel]'', C. Hurst & Co. Publishers, 2002</ref>

==Κοινότητα Ελλήνων στη διάρκεια του ελληνικού εμφυλίου πολέμου==
Το χωριό έμεινε έρημο για λίγο, ώσπου οι Γιουγκοσλάβοι το υπέδειξαν στον Τζήμα (Σαμαρινιώτη), μέλος της ΚΕ του [[ΚΚΕ]], ο οποίος έψαχνε έναν κατάλληλο χώρο για να στεγαστούν οι εκτιθέντες του κόμματος (εν μέρει και του [[ΕΛΑΣ]]) μετά τη [[Συμφωνία της Βάρκιζας]]. Το Μπούλκες βρισκόταν μακριά από την εμπόλεμη περιοχή οπότε  δεν θα προκαλούσε υποψίες στην ελληνική κυβέρνηση. Στο Μπούλκες έμειναν για λίγους ή πολλούς μήνες μερικές χιλιάδες μαχητές (περί τους 5.000). Στην τελευταία φάση, στο χωριό ήρθαν και κάμποσα γυναικόπαιδα.<ref>[[Χρύσα Χατζηβασιλείου]], Η αριστερά και η ιστορία της. Οι λαμπρές σελίδες και η σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού.</ref> Ο Αχιλλέας Παπαϊωάννου αναφέρει: «Βρήκαμε έτοιμα νοικοκυριά, από τα μέλη της γερμανικής κοινότητας που είχαν εκδιωχθεί».<ref>Αχιλλέας Παπαϊωάννου, Μαρτυρίες, εκδ. Μπιμπλής σ.26</ref>

===Καθεστώς αυτονομίας ή το «ελληνικό κολχόζ»===
Ο Τίτο παραχώρησε σχετική αυτονομία στους Έλληνες του Μπούλκες, οι οποίοι καλλιεργούσαν εύφορη γη, έτρεφαν κοπάδια, είχαν δικούς τους άρχοντες, νοσοκομείο, θέατρα, σχολεία, εξέδιδαν εφημερίδες, όπως τη «[[Φωνή του Μπούλκες]]» και τύπωσαν δικό τους νόμισμα. Οι έριδες όμως δεν άργησαν να φανούν και στην αρχή εκδηλώθηκαν άγριες διαμάχες με τους έχοντες «σλαβομακεδονική συνείδηση» Έλληνες, τους οποίους η γιουγκοσλαβική αστυνομία έδιωξε, κατόπιν συνεννόησης με την ηγεσία του [[ΚΚΕ]],{{πηγή}} στέλνοντάς τους στα ορεινά συγκροτήματα του [[Γράμμος|Γράμμου]] και του [[Βέρνο|Βιτσίου]].

===Στρατιωτική Ακαδημία του ΔΣΕ===
Ο Μίλαν Ρίστοβιτς επικαλείται τα αρχεία των στρατιωτικών υπηρεσιών της πρώην Γιουγκοσλαβίας για το ότι μέσα στο 1946 εκπαιδεύτηκαν υπό συνθήκες άκρας μυστικότητας εκατόν δώδεκα αξιωματικοί και πως για το διάστημα 1946-1947 ο αριθμός ξεπέρασε τους εξακόσιους.<ref>Μίλαν Ρίστοβιτς: «Πείραμα Μπούλκες»</ref> Στο στρατόπεδο λειτουργούσε στρατιωτική σχολή τετράμηνων σπουδών, όπου εδίδασκαν μόνιμοι και έφεδροι αξιωματικοί, όπως ο Δημήτριος Ζυγούρας. Διοικητής της σχολής την ίδια εποχή ήταν ο Γεράσιμος Μαλτέζος.<ref>Γεράσιμος Μαλτέζος ή Τζουμερκιώτης, Δημοκρατκός Στρατός Ελλάδας, Ζητήματα στρατηγικής και τακτικής της ηγεσίας του, Αθήνα 1984</ref> Λειτουργούσε επίσης και «πολιτική» σχολή, στην οποία αναδείχθηκαν πολλοί από του Καπετάνιους της περιοχής, όπως ο Βασίλειος Γκανάτσιος ή Χείμαρρος, ο Νικόλαος Θεοχαρόπουλος (Σκοτίδας), ο Ιωάννης Πατσούρας, ο [[Γεώργιος Γιαννούλης]], ο Ηλίας Παπαδημητρίου (Λιάκος), ο Δημήτριος Κυριαζόπουλος (Φωτεινός), ο Κώστας Ράφτης και ο Αχιλλέας Παπαϊωάννου.<ref>Καινούργιος ή Βρασίδας. Χ.Δ., Η Ελλάδα στις φλόγες του Εμφυλίου Πολέμου, 1945-1949, Αθήνα 1984</ref>

==Η αριστερή απομνημονευματογραφία==
Ηθελημένα μάλλον παρά εκ παραδρομής ο Αμύντας και πολλοί άλλοι ηγέτες του ΕΛΑΣ και μελλοντικά στελέχη του ΔΣΕ δεν αναφέρουν τον μηχανισμό προωθήσεως «διωκομένων Ελασιτών και Αριστερών γενικά στην Αλβανία και τη Γιουγκοσλαβία και τελικά στο στρατόπεδο του Μπούλκες»,<ref>Ιωάννης Κολιόπουλος, Λεηλασία φρονημάτων «Επισφαλής ανακωχή» σ.78, εκδ. Βάνια, 1995 ISBN 960-288-039-2</ref> ο Αμύντας<ref>Κοσμάς Σπανός  ή Αμύντας, Εθνική Αντίσταση, εμφύλιος πόλεμος, Αναμνήσεις ενός καπετάνιου,  εκδ. Μπίμπης, Θεσσαλονίκη χ.χ.</ref>ωστόσο, υπαινίσσεται αυτόν τον μηχανισμό με την αναφορά στην προώθηση των «αυτοεξόριστων» από το Τέτοβο της Λαϊκής Δημοκρατίας της Μακεδονίας προς βορράν, δηλαδή προς το Μπούλκες. Η τότε ηγεσία του ΚΚΕ αρνείτο ότι στο Μπούλκες λειτουργούσε κέντρο εκπαίδευσης κομμουνιστών αξιωματικών.
Μια επιτροπή του [[ΟΗΕ]] επισκέφθηκε το χωριό έπειτα από καταγγελίες της ελληνικής κυβέρνησης, αλλά δε βρήκε τίποτε. Για να παραπλανηθεί η επιτροπή του ΟΗΕ επισπεύθηκε στα τέλη του 1946 από τη μυστική αστυνομία του Τίτο (UTBA) η μετάβαση στην Ελλάδα από το Μπούλκες μιας ομάδας αξιωματικών με υπεύθυνο της όλης επιχείρησης τον συνταγματάρχη Μπιλιάνοβιτς, που σχεδίασε και υλοποίησε και τη διέλευση των συνόρων από τρία σημεία, τη [[Γευγελή]], [[Δοϊράνη]] και [[Μοναστήρι (ΠΓΔΜ)|Μοναστήρι]] σε ομάδες των είκοσι πέντε ατόμων που περνούσαν από δύσβατα μονοπάτια μέρα παρά μέρα.<ref>Μαρτυρία Αχιλλέα Παπαϊωάνου, υπαρχηγού του [[Γεώργιος Γιαννούλης|Γεωργίου Γιαννούλη]]</ref>

==Επιδρομές==
Οι επανελθόντες από το Μπούλκες στην περιοχή δεν αποτελούσαν ευκαταφρόνητη δύναμη, και στόχο είχαν, όχι τόσο την τιμωρία των Δεξιών τυραννίσκων, αλλά την κατάλυση της εξουσίας της Κυβερνήσεως των Αθηνών στη Δυτική Μακεδονία και τη δημιουργία «Ελεύθερης  Ελλάδας» στη τμήμα αυτό της χώρας. Οι ενέργειές τους δεν  άφηναν πολλές αμφιβολίες ως προς τις επιδιώξεις τους : Οι επιθέσεις εναντίον σταθμών Χωροφυλακής και η εκτέλεση των χωροφυλάκων,<ref>Αχιλλέας Παπαϊωάννου, [[Γεώργιος Γιαννούλης]] η θρυλική μορφή του Γράμμου: Το άγνωστο ημερολόγιό του, σελ. 58-59, Αθήνα 1990:«Ακολούθησαν επιθέσεις από τους Αντάρτες του Γιαννούλη στο Πευκόφυτο του Γράμμου, όπου φονεύθηκε μη επαγγελματίας χωροφύλακας και στη γειτονική [[Πυρσόγιαννη Ιωαννίνων| Πυρσόγιαννη]], στις 16 Σεπτεμβρίου, για την απελευθέρωση κρατουμένων στον εκεί Σταθμό Χωροφυλακής από το βλαχοχώρι του Γράμμου [[Αετομηλίτσα Ιωαννίνων|Αετομηλίτσα]]. Φονεύθηκαν κατά τη σύγκρουση ή εκτελέσθηκαν πολλοί χωροφύλακες (αναφέρονται 18) και συνελήφθησαν τραυματισμένοι οκτώ... κ.α.»</ref> η απαγωγή και η εκτέλεση Κοινοταρχών, Αγροφυλάκων και «πρακτόρων της Κυβερνήσεως», ο αφοπλισμός νεοσυλλέκτων Στρατιωτών, η ματαίωση συνταγματικών λειτουργιών, όπως το Δημοψήφισμα της 1ης Σεπτεμβρίου 1946, η τοποθέτηση «φρουράρχων» στη θέση των εκδιωχθέντων κοινοτικών ή κρατικών αρχών, η επιστράτευση νέων στρατεύσιμης ηλικίας σε ανταρτοκρατούμενες περιοχές και ο διορισμός Ανταρτών σε θέσεις δημοσίων υπαλλήλων δεν θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν πράξεις αντιεκδικήσεως ή αυτοάμυνας.<ref>Ιωάννης Κολιόπουλος, Λεηλασία  φρονημάτων, τόμ. Βο σ. 114-15, εκδ. Βάνια , 1995 ISBN 960-288-039-2</ref>

==Η κομματική νομιμότητα και τα πρώτα πειράματα επιβολής ορθόδοξης και σκληρής γραμμής==
Ο ίδιος ο [[Νίκος Ζαχαριάδης|Ζαχαριάδης]] επισκέφθηκε το Μπούλκες τουλάχιστον τρεις φορές, ενώ πιο συχνά μετέβαινε εκεί και καθοδηγούσε κομματικά τους Έλληνες ο [[Γ.Ιωαννίδης]], μέλος του Πολιτικού Γραφείου που δραστηριοποιείτο στο [[Βελιγράδι]]. Ο κομματικός καθοδηγητής και πρόεδρος της κοινότητας Μιχάλης Πεχτασίδης (ανηψιός του Γ.Ιωαννίδη) εφάρμοσε σιδηρά πειθαρχία. Είχε συστήσει μυστική αστυνομία, την ΥΤΟ που συντηρούσε κλίμα καταδίωξης και τρόμου. Οι κομματικά απείθαρχοι κατέληγαν ή στον Δούναβη ή στα πηγάδια, όπως έλεγαν τις χαράδρες. Μια ομάδα ανταρτών με τον καπετάν Μαύρο που δεν ανεχόταν την τρομοκρατία επιχείρησαν να επιστρέψουν στην Ελλάδα, αλλά τους συνέλαβε η γιουγκοσλαβική αστυνομία στα σύνορα και τους έφερε πίσω.<ref>Dominique Eudes, Οι καπεταναίοι, εκδ, Εξάντας σ. 239</ref> Έκτοτε χάθηκαν τα ίχνη τους. Ο Πεχτασίδης ήταν ένα πρόσωπο μισητό στο Μπούλκες, ο μέγας ιεροξεταστής που οργάνωσε και εκτέλεσε δια της φοβερής μυστικής του αστυνομίας τις επιχειρήσεις κομματικής εκκαθάρισης, αλλά στο τέλος έπεσε θύμα τους και ο ίδιος.<ref>Αλέκος Κουτσούκαλης, Το χρονικό μιας τραγωδίας 1945-49, εκδ. Ιωλκός</ref> Εξαφανίστκε μυστηριωδώς του 1949, όταν συντάχθηκε με τον [[Γιόσιπ Μπροζ Τίτο|Τίτο]] και αποσκίρτησε από τον Ζαχαριάδη. Μετά από χρόνια ένας σύντροφος από τα Γιάννενα ονόματι Σεραφείμ, πιστός του Ζαχαριάδη, μου είπε, όπως αφηγείται ο Αχιλλέας Παπαϊωάννου: «...ότι τον σκότωσε ο ίδιος και το έριξαν σε κάποιο πηγάδι του Μπούλκες».

===Η διάσπαση===
Το καλοκαίρι του [[1948]] μετά τη ρήξη [[Γιόσιπ Μπροζ Τίτο|Τίτο]] - [[Στάλιν]] οι Έλληνες χωρίστηκαν σε Ζαχαριαδικούς και Τιτοϊκούς με τους περισσότερους να συντάσσονται με τον ηγέτη του κόμματος και βεβαίως τον Στάλιν. Η αστυνομία του πανίσχυρου υπουργού των Εσωτερικών [[Αλεξάνταρ Ράνκοβιτς|Ράνκοβιτς]] δεν συγχώρεσε την αποκαθήλωση των φωτογραφιών του Τίτο από τα σχολεία και άλλες πράξεις κατευθυνόμενης αποδοκιμασίας του «προδότη» και σιγά-σιγά άρχισαν οι πιέσεις για αποχώρηση. Στην αρχή έφυγαν οι πιστοί στον [[Νίκος Ζαχαριάδης|Ζαχαριάδη]] και αργότερα, μετά τη συντριβή στο [[Βέρνο|Βίτσι]] τον Αύγουστο του [[1949]], οι [[Γιουγκοσλαβία|Γιουγκοσλάβοι]] έδιωξαν και τη συντριπτική πλειοψηφία των υπολοίπων. Μετρημένοι στα δάχτυλα των δύο χεριών είναι οι Έλληνες που ζουν στο σημερινό Μπούλκες ή Μάγκλιτς, το οποίο κατοικείται κατά ποσοστό 90,1% από [[Σέρβοι Βοσνίας|Σέρβους της Βοσνίας]].<ref>Population par nationalités (Serbie), 2002</ref>

==Δείτε επίσης==
*[[Γιάννης Ζέβγος]] (δολοφονία)

==Παραπομπές-Σημειώσεις==
{{παραπομπές|2}}

==Πηγές==
* Μίλαν Ρίστοβιτς: Πείραμα Μπούλκες «Η ελληνική δημοκρατία» στη Γιουγκοσλαβία 1945-1949, από τα γιουγκοσλαβικά αρχεία, ISBN 960-343-877-4, εκδ. Αφοί Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη, 2006
*[http://www.bulkes.de/griecheneng.html Bulkes.de]{{en}}{{de}}

==Βιβλιογραφία==
* Woodhouse, C.M.,  Apple of Discord. A Survey of Recent Greek Politics in their International Setting, Λονδίνο, 1948
* Σάββας Αργυρόπουλος, Προσφυγιά, Αντάρτικο, εξορία 1924-1949, 1980
* Θωμάς Δρίτσας, Γιατί με σκοτώνεις σύντροφε; σελ. 25-7, Αθήνα, 1983
* Καινούργιος ή Βρασίδας, Χ.Δ. Η Ελλάδα στις φλόγες του Εμφυλίου Πολέμου, 1945-49, σελ. 65. κ.ε.,96-98, 104
* Μάρκος Βαφειάδης, Απομνημονεύματα, τομ Γ΄, 1985
* Risto Kirjazovki (Κυργιαζόφσκι) Μακεντόσκατα πολίτιτσκα εμιγκράτσια...βο ιστότσνα Ευρώπα, ανέκδοτη μετάφραση στα Ελληνικά από τα Σλαβομακεδονικά, από το Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου, (Θεσσαλονίκη), Σκόπια 1989 
* Πάνος Γιαννικόπουλος (εισαγωγή), Πάνος Γραμμένος (έρευνα), Εκδ. Φιλίστωρ, 2001
* Χρήστος Καινούργιος, Στα άδυτα του εμφυλίου πολέμου, στρατόπεδα Ρουμπίκ και Μπούλκες, εκδ. ΙΩΛΚΟΣ ISBN 978-960-469-904-9
* Σπύρος Σφέτας-Κόντης Βασίλης, ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ:«Από τα Γιουγκοσλαβικά και Βουλγαρικά αρχεία», εκδ. Επίκεντρο-Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 2010, ISBN 960-664-589-4

==Εξωτερικοί σύνδεσμοι==
*[http://panosz.wordpress.com/2010/04/22/civil_war-53 Εισαγωγή, έρευνα εκδ. Φιλίστωρ], Αθήνα 2001
*[http://xrisaxatzivasiliou.blogspot.com/2010/01/normal-0-false-false-false.html. Η αριστερά και η ιστορία της]
*[http://cineguerracivil.blogspot.com/2011/03/1969.html Φιλμογραφία: Οι δραπέτες του Μπούλκες]

[[Κατηγορία:Πόλεις της Σερβίας]]
[[Κατηγορία:Ελληνικός Εμφύλιος 1946 - 1949]]

[[en:Maglić]]
[[eo:Maglicj]]
[[fr:Maglić]]
[[hr:Maglić (Bački Petrovac, Srbija)]]
[[hu:Bulkeszi]]
[[ru:Маглич (община Бачки-Петровац)]]
[[sk:Maglić (Petrovec)]]
[[sl:Maglić, Bački Petrovac]]
[[sr:Маглић (Бачки Петровац)]]
[[sh:Maglić (Bački Petrovac)]]