Revision 3604403 of "Χρήστης:Nataly8/Αμμοδοχείο/προετοιμασία άρθρων/Δεύτερη περσική εισβολή στην Ελλάδα" on elwiki

<div style="padding: 1px; background: #dfbfff; border: 1px solid blue; font-family: Tahoma;">

{{Στρατιωτική σύγκρουση
|μάχη       = Δεύτερη περσική εισβολή στην Ελλάδα
|εκστρατεία = Δεύτερη περσική εισβολή στην Ελλάδα
|εικόνα     = [[Αρχείο:Battle of Thermopylae and movements to Salamis, 480 BC.gif|250px]]
|λεζάντα    = Οι πόλεις, όπου έγιναν οι μάχες της δεύτερης περσικής εισβολής στην Ελλάδα
|πόλεμος    = [[Περσικοί πόλεμοι]]
|χρονολογία = 480-479 π.Χ 
|τόπος      = [[Θράκη]], [[Θεσσαλία]], [[Βοιωτία]], [[Αττική]] και [[Ιωνία]]
|έκβαση     = Ελληνική νίκη<br>Λήξη της περσικής απειλής στην Ελλάδα - απελευθέρωση των νησιών του Αιγαίου
|μαχόμενος1 = Ελληνικές πόλεις-κράτη με αρχηγούς την [[Αρχαία Αθήνα|Αθήνα]] και τη [[Αρχαία Σπάρτη|Σπάρτη]]
|μαχόμενος2 = [[Περσία|Περσική Αυτοκρατορία]]
|αρχηγός1   = [[Θεμιστοκλής]],<br>[[Ευρυβιάδης]],<br>[[Λεωνίδας]]†,<br>[[Παυσανίας (στρατηγός)|Παυσανίας]]<br>[[Λεωτυχίδας Β΄]]
|αρχηγός2   = [[Ξέρξης Α' της Περσίας|Ξέρξης Α']], <br>[[Μαρδόνιος]]†<br>[[Υδάρνης]] 
|σθένος1    = Άγνωστες
|σθένος2    = Άγνωστες
|απώλειες1  = Άγνωστες
|απώλειες2  = Άγνωστες
|}}

Η '''δεύτερη περσική εισβολή στην [[Αρχαία Ελλάδα|Ελλάδα]]''' (480-479 π.Χ) διεξήχθη κατά τη διάρκεια των [[Περσικοί πόλεμοι|Ελληνο-Περσικών Πολέμων]], όταν ο Βασιλιάς [[Ξέρξης Α' της Περσίας|Ξέρξης Α']] της Περσίας προσπάθησε να καταλάβει όλη την Ελλάδα. Η εισβολή ήταν άμεση, αν και με καθυστέρηση, απάντηση για την ήττα στη [[πρώτη περσική εισβολή στην Ελλάδα]] (494-490 π.Χ) στη [[μάχη του Μαραθώνα]], η οποία σταμάτησε τις προσπάθειες του [[Δαρείος Α' της Περσίας|Δαρείου Α']] να καταλάβει την Ελλάδα. Μετά τον θάνατο του Δαρείου, ο γιός του, Ξέρξης, ξόδεψε πολλά χρόνια στον σχεδιασμό της δεύτερης εισβολής, ετοιμάζοντας μεγάλο στρατό και στόλο. Οι [[Αρχαία Αθήνα|Αθηναίοι]] και οι [[Αρχαία Σπάρτη|Σπαρτιάτες]] ήταν αρχηγοί της ελληνικής αντίστασης, με μερικές 70 πόλεις-κράτη να συμμετέχουν στην Ελληνική Συμμαχία. Ωστόσο, οι περισσότερες ελληνικές πόλεις παρέμειναν ουδέτερες ή παραδώθηκαν στον Ξέρξη.

Η εισβολή άρχισε την άνοιξη του 480 π.Χ, όταν ο περσικός στρατός διέσχισε τον [[Ελλήσποντος|Ελλήσποντο]] και βάδισε από τη [[Θράκη]] και τη [[Μακεδονία]] στη [[Θεσσαλία]]. Ο περσικός στρατός αντιμετώπισε στις [[Θερμοπύλες]] μια μικρή συμμαχική δύναμη με αρχηγό τον Βασιλιά [[Λεωνίδας|Λεωνίδα]] της Σπάρτης - την ίδια ώρα, ο περσικός στόλος αντιμετώπισε τον συμμαχικό στόλο στα στενά του [[Αρτεμίσιο Εύβοιας|Αρτεμισίου]]. Στη γνωστή [[μάχη των Θερμοπυλών]], ο συμμαχικός στρατός αντιστάθηκε για 2 μέρες, πριν υπερκηρηθεί από ένα μονοπάτι στο βουνό και η συμμαχική οπισθοφυλακή παγιδεύτηκε στα στενά και εκμηδενίστηκε. Ο συμμαχικός στόλος επίσης αντιστάθηκε για 2 μέρες στη [[ναυμαχία του Αρτεμισίου]], αλλά όταν έλαβαν τα νέα για τη καταστροφή στις Θερμοπύλες, υποχώρησαν στη [[Σαλαμίνα]].

Μετά τις Θερμοπύλες, όλη η [[Βοιωτία]] και η [[Αττική]] καταστράφηκαν από τον περσικό στρατό, πριν κατακτήσουν και κάψουν την Αθήνα. Ωστόσο, ένας μεγαλύτερος συμμαχικός στρατός φρουρούσε τον [[Ισθμός της Κορίνθου|Ισθμό της Κορίνθου]], προστατεύοντας την [[Πελοπόννησος]] από τη περσική επίθεση. Και οι 2 πλευρές επεδίωκαν μια ναυτική νίκη, καθώς θεωρούσαν ότι μπορεί να μεταβάλει αποφασιστικά τη πορεία του πολέμου. Ο Αθηναίος στρατηγός [[Θεμιστοκλής]] κατάφερε να δελεάσει τους Πέρσες στα στενά της Σαλαμίνας, όπου ο μεγάλος αριθμός των περσικών πλοίων έγινε ανοργάνωτος, και νικήθηκαν από τον συμμαχικό στόλο. Η συμμαχική νίκη απέτρεψε τη γρήγορη λήξη της εισβολής, και φοβούμενος να παγιδευτεί στην Ευρώπη, ο Ξέρξης υποχώρησε στην Ασία και άφησε τον στρατηγό [[Μαρδόνιος|Μαρδόνιο]] να ολοκληρώσει τη κατάληψη της Ελλάδας με τα επίλεκτα σώματα του περσικού στρατού.

Την επόμενη άνοιξη, οι Σύμμαχοι συγκέντρωσαν μεγάλο στρατό από [[οπλίτης|οπλίτες]], και βάδισαν βόρεια από τον ισθμό για να αντιμετωπίσουν τον Μαρδόνιο. Στη [[μάχη των Πλαταιών]], το ελληνικό πεζικό απέδειξε ξανά την ανωτερότητα του, προκαλώντας ένα μεγάλο πλήγμα στους Πέρσες, σκοτώνοντας και τον Μαρδόνιο. Την ίδια μέρα, στο [[Αιγαίο πέλαγος|Αιγαίο]] ένας συμμαχικός στόλος κατέστρεψε τα απομεινάρια του περσικού στόλου στη [[μάχη της Μυκάλης]]. Με αυτή τη διπλή ήττα, η εισβολή έληξε, και η περσική δύναμη στο Αιγαίο δέχθηκε σοβαρό πλήγμα. Οι Έλληνες, μετά τις μάχες της Μυκάλης και των Πλαταιών, άρχισαν να αντεπιτείθονται, απελευθερώνοντας την Ευρώπη από τους Πέρσες, καθώς και τα νησιά του Αιγαίου και την [[Ιωνία]] πριν τη λήξη του πολέμου το 449 π.Χ.

==Πηγές==

{{Κύριο|Ηρόδοτος}}

Η κύρια πηγή για τους Περσικούς πολέμους αποτελεί ο Έλληνας ιστορικός [[Ηρόδοτος]]. Ο Ηρόδοτος, ο οποίος είναι γνωστός ως «Πατέρας της Ιστορίας»,<ref>Cicero, On the Laws I, 5</ref> γεννήθηκε το 484 π.Χ. στην [[Αλικαρνασσός|Αλικαρνασσό]] της [[Μικρά Ασία|Μικράς Ασίας]] (τότε ήταν υπό περσική κατοχή). Έγραψε τις [[Ιστορίες (Ηρόδοτος)|Ιστορίες]] γύρω στα 440-430 π.Χ, προσπαθώντας να ανακαλύψει τις πραγματικές αιτίες των Περσικών πολέμων, οι οποίοι τελείωσαν το 450 π.Χ.<ref name = hxvi/> Η προσέγγιση του Ηρόδοτου ήταν εντελώς νέα και τουλάχιστον στη δυτική κοινωνία, αυτός φαίνεται να έχει εφεύρει την «ιστορία» που ξέρουμε.<ref name = hxvi/> Όπως έγραψε ο Χόλλαντ (αγγ. Holland): «Για πρώτη φορά, ένας ιστορικός αποφάσισε να ανακαλύψει τα αίτια ενός πολέμου, ο οποίος είχε λήξει πρόσφατα, έτσι ώστε να μην αποτελεί μύθος, χωρίς να περιγράφει επιθυμίες θεών, την ισχυρή δύναμη των πολιτών, αλλά να καταγράψει εξηγήσεις, τις οποίες θα μπορούσε να ελέγξουμε προσωπικά»<ref name = hxvi>Holland, σ. ''xvi''–''xvii''.</ref>

Μερικοί αρχαίοι ιστορικοί, με πρώτο τον [[Θουκυδίδης|Θουκυδίδη]], άρχισαν να επικρίνουν την αφήγηση του Ηροδότου.<ref>Θουκυδίδης, ''Ιστορία του Πελοπονησσιακού πολέμου'', πχ [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0200&redirect=true I, 22]</ref><ref name = Fin15>Finley, σ. 15.</ref> Παρόλο αυτά, ο Θουκυδίδης αποφάσισε να ξεκινήσει τη δική του ''Ιστορία'', στο σημείο όπου ο Ηρόδοτος σταμάτησε (στη πολιορκία της Σηστού), αλλά τα παράτησε λέγοντας πώς η ιστορία του Ηρόδοτου ήταν ακριβής και δεν χρειαζόταν επαναγραφή ή διόρθωση.<ref name = Fin15/> Ο [[Πλούταρχος]] επικρίνει τον Ηρόδοτο στο βιβλίο του ''Περί της Ήροδότου κακοηθείας'' περιγράφοντάς τον ως «φιλοβάρβαρο», γιατί δεν ήταν υποστηρικτής των Ελλήνων. Αυτό το γεγονός υποδηλώνει την αξιοπιστία της εξιστόρησης του Ηροδότου.<ref>Holland, σ. ''xxiv''.</ref> Στην Ευρώπη της [[Αναγέννηση|Αναγέννησης]], διαδόθηκε αρνητική άποψη για τον Ηρόδοτο, αν και  οι άνθρωποι συνέχιζαν να διαβάζουν τα έργα του.<ref>{{cite web|url= http://www.loyno.edu/history/journal/1998-9/Pipes.htm|title=Herodotus: Father of History, Father of Lies|accessdate=2008-01-18|author=David Pipes|archiveurl = http://web.archive.org/web/20080127105636/http://www.loyno.edu/history/journal/1998-9/Pipes.htm |archivedate = January 27, 2008|deadurl=yes}}</ref> Αλλά, μέχρι τον 19ο αιώνα μ.Χ., η φήμη του αποκαταστάθηκε μετά από αρχαιολογικά ευρήματα, τα οποία επιβεβαίωσαν τα γραφόμενα του Ηροδότου.<ref name = h377>Holland, σ. 377.</ref> Σήμερα, σύμφωνα με πολλούς ιστορικούς, η δουλειά του στην ''Ιστορία'' θεωρείται αξιόπιστη, αλλά μερικά σημεία (όπως οι αριθμοί νεκρών και ημερομηνίες γεγονότων) πρέπει να αντιμετωπίζονται  με σκεπτικισμό.<ref name = h377/><ref>Fehling, σ. 1–277.</ref>

Ο ιστορικός [[Διόδωρος Σικελιώτης]] έγραψε τον 1ο αιώνα π.Χ, την [[Ιστορική Βιβλιοθήκη]], όπου κάνει αναφορά και στη μάχη του Μαραθώνα. Πιστεύεται, πως ο Διόδωρος επηρεάστηκε από την ιστορία του Έφορου και του Ηρόδοτου.<ref>Διόδωρος Σικελιώτης, [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0084&layout=&loc=11.28 Ιστορική Βιβλιοθήκη], XI, 28–34</ref> Η μάχη περιγράφεται με λιγότερες λεπτομέρειες από σειρά αρχαίων ιστορικών, όπως ο Πλούταρχος, ο [[Κτησίας]], ενώ αναφέρεται και από τον [[Αισχύλος|Αισχύλο]]. Αρχαιολογικά ευρήματα, όπως η δελφική Στήλη των Όφεων, υποστηρίζουν τη θεωρία του Ηροδότου.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=9.81.1 IX, 81]</ref>

==Προϊστορία==

{{Κύριο|Περσικοί πόλεμοι|Πρώτη περσική εισβολή στην Ελλάδα}}

Οι ελληνικές πόλεις-κράτη της Αθήνας και της [[Ερέτρια]]ς είχαν υποστηρίξει την αποτυχημένη [[Ιωνική Επανάσταση]] κατά της Περσικής Αυτοκρατορίας του [[Δαρείος Α' της Περσίας|Δαρείου Α']] το 499-494 π.Χ. Η Περσική Αυτοκρατορία ήταν ακόμα νέα, και κατέπνιγε τις επαναστάσεις των υποδουλωμένων κατοίκων της.<ref name = h47>Holland, p47&ndash;55</ref><ref name="h203"/> Επιπλέον, ο Δαρείος ήταν σφετεριστής, και είχε ξοδέψει πολύ χρόνο για να καταπνίγει επαναστάσεις κατά της κυριαρχίας του.<ref name = h47/> Η Ιωνική Επανάσταση απείλησε τη σταθερότητα της αυτοκρατορίας του, και ο Δαρείος ορκίστηκε να τιμωρήσουν αυτούς που συμμετείχαν στην εξέγερση (ειδικά αυτούς που δεν αποτελούσαν κτήματα της αυτοκρατορίας του).<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=5.105 V, 105]</ref><ref name = h171/> Ο Ηρόδοτος επίσης είδε την ευκαιρία να επεκτείνει την αυτοκρατορία του στον άτακτο κόσμο της Αρχαίας Ελλάδας.<ref name = h171>Holland, 171&ndash;178</ref> Μια περσική δύναμη, υπό την ηγεσία του Μαρδόνιου, το 492 π.Χ, για να εξασφαλίσει τις προσεγγίσεις γης στην Ελλάδα τελείωσε με την ανακατάληψη της [[Θράκη]]ς και αναγκάζοντας τη [[Μακεδονία]] να γίνει σύμμαχος της Περσίας.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;layout=;query=chapter%3D%23946;loc=6.43.1 VI, 44]</ref>

[[Αρχείο:Map Greco-Persian Wars-en.svg|thumb|right|300px|Χάρτης του ελληνικού κόσμου κατά τη περίοδο της εισβολής]]

Το 491 π.Χ, ο Δαρείος έστειλε πρεσβείες σε όλες τις ελληνικές πόλεις, ζητώντας «γη και ύδωρ».<ref name = "h178">Holland, pp178&ndash;179</ref> Έχοντας δεί τη δύναμη του Δαρείου το προηγούμενο έτος, οι περισσότερες ελληνικές πόλεις δέχθηκαν τη προσφορά του Δαρείου. Στην Αθήνα, ωστόσο, οι πρεσβευτές υποβλήθηκαν σε δοκιμασία και αργότερα σκοτώθηκαν - στη Σπάρτη, απλά, τους έριξαν στο πηγάδι.<ref name = "h178"/>

Ο Δαρείος ξεκίνησε μια εμφίβια εκστρατεία, υπό την ηγεσία του [[Δάτης|Δάτη]] και του [[Αρταφέρνης|Αρταφέρνη]], το 490 π.Χ, και επιτέθηκε στη [[Νάξος|Νάξο]], πριν καταλάβει τα υπόλοιπα νησιά των [[Κυκλάδες|Κυκλάδων]]. Τότε, οι Πέρσες κινήθηκαν στην Ερέτρια, την οποία [[Πολιορκία της Ερέτριας|πολιόρκησαν]] και κατέστρεψαν.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231007;layout=;loc=6.100.1 VI, 101]</ref> Τελικά, κινήθηκαν για να επιτεθούν στην Αθήνα, στρατοπεδεύοντας στα στενά του [[Μαραθώνας|Μαραθώνα]], όπου συνάντησαν αθηναϊκό στρατό. Στη [[μάχη του Μαραθώνα]], οι Αθηναίοι πέτυχαν μια αξιοσημείωτη νίκη, η οποία είχε ως αποτέλεσμα την περσική υποχώρηση στην Ασία.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=6.113 VI, 113]</ref>

Ο Δαρείος άρχισε να συγκεντρώνει ένα νέο μεγάλο στρατό για να καταλάβει ολοκληρωτικά την Ελλάδα - ωστόσο, το 486 π.Χ, οι [[Αρχαία Αίγυπτος|Αιγύπτιοι]] επαναστάσησαν, και ανέβαλαν επ' αορίστον οποιαδήποτε ελληνική εκστρατεία.<ref name = h203>Holland, p203</ref> Ο Δαρείος πέθανε καθώς ετοιμαζόταν να καταπνίξει την αιγυπτιακή επανάσταση, και ο θρόνος της Περσίας πέρασε στον γιό του, Ξέρξη.<ref>Holland, pp206&ndash;207</ref> Ο Ξέρξης κατέπνιξε την αιγυπτιακή επανάσταση, και πολύ γρήγορα ξανάρχισε τις προετοιμασίες για εισβολή στην Ελλάδα.<ref name = h208>Holland, pp208&ndash;211</ref>

==Περσικές προετοιμασίες==

Καθώς αποτελούσε, σε πλήρη κλίμακα, εισβολή, χρειαζόταν μακροπόθεσμο σχεδιασμό, συγκέντρωση στρατού και υλικών.<ref name = h208/> Ο Ξέρξης αποφάσισε ότι ο [[Ελλήσποντος]] πρέπει να γεφυρωθεί για να επιτρέψει στον στρατό του να διασχίσει την Ευρώπη, και ότι ένα κανάλι πρέπει να περνά διαμέσου του ισθμού του [[Άγιο Όρος|Όρους Άθως]] (όπου, λόγω καταιγίδας το 492 π.Χ, καταστράφηκε ο περσικός στόλος).<ref name = h213/> Η εκπλήρωση αυτών των στόχων ήταν πάρα πολύ δύσκολο, και για τα σύγχρονα κράτη.<ref name = h213>Holland, pp213&ndash;214</ref> Ωστόσο, η εκστρατεία καθυστέρησε για ακόμα 1 έτος εξαιτίας εξεγέρσεων στην Αίγυπτο και στη [[Βαβυλωνία]].<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.7 VII, 7]</ref>

Το 481 π.Χ, μετά από 4 χρόνια προετοιμασίας, ο Ξέρξης άρχισε να μεταφέρει τον στρατό του στην Ευρώπη. Ο Ηρόδοτος δίνει τα ονόματα 46 εθνών από τα οποία κατάγονταν τα σώματα.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.62.1 VII, 62-80]</ref> Ο περσικός στρατός  συγκεντρώθηκε στη [[Μικρά Ασία]] στο καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 481 π.Χ. Οι στρατοί από τις ανατολικές σατραπείες συγκεντρώθηκαν στα [[Κρίταλα]], στη [[Καππαδοκία]] και οδηγήθηκαν από τον Ξέρξη στις [[Σάρδεις]], όπου πέρασαν τον χειμώνα.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.26 VII, 26]</ref> Νωρίς την άνοιξη κινήθηκαν στην [[Άβυδος Μυσίας|Άβυδο]], όπου συνάντησαν τους στρατούς των δυτικών σατραπείων.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.37 VII, 37]</ref> Ο περσικός στρατός διέχισε τον Ελλήσποντο σε 2 σχέδιες γέφυρες.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231100;layout=;loc=7.35.1 VII, 35]</ref>

=== Μέγεθος της περσικής δύναμης ===

==== Στρατός ====

Ο αριθμός των σωμάτων, τα οποία ο Ξέρξης ετοίμασε για τη δεύτερη εισβολή στην Ελλάδα έγιναν θέμα ατελειώτων διαφορών, επειδή οι αριθμοί που δίνονται από τις αρχαίες πηγές είναι τεράστιοι. Ο Ηρόδοτος ισχυρίζεται ότι οι Πέρσες είχαν, στο σύνολο, 2.5 εκατομμύρια στρατιώτες, μαζί με βοηθητικά σώματα.<ref name="VII, 186">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.186 VII, 186]</ref> Ο ποιητής [[Σιμωνίδης ο Κείος]], ο οποίος ζούσε την ίδια περίοδο, μιλά για 4.000.000 στρατιώτες - ο [[Κτησίας]] αναφέρει ότι οι Πέρσες είχαν συνολικά 800.000 στρατιώτες.<ref name = ctes>Κτησίας, [http://www.livius.org/ct-cz/ctesias/photius_persica2.html Περσικά]</ref> Αν και προτάθηκε ότι ο Ηρόδοτος ή οι πηγές του είχαν πρόσβαση στα επίσημα έγγραφα της Περσικής Αυτοκρατορίας για τα σώματα που συμμετείχαν στην εισβολή, οι σύγχρονοι μελετητές δεν συμφωνούν με τον Ηρόδοτο με βάση των στρατιωτικών συστημάτων των Περσών, των υλικοτεχνικών τους ικανοτήτων, την ελληνική ύπαιθρο, και των διαθέσιμων ποσοτήτων κατά μήκος της διαδρομής του στρατού.<ref name=souza/>

Οι σύγχρονοι μελετητές θεωρούν ότι οι αριθμοί που δίνουν ο Ηρόδοτος και άλλοι αρχαίοι ιστορικοί είναι μη ρεαλιστικοί, και ως αποτέλεσμα των λανθασμένων υπογολισμών ή υπεροβολών στο μέρος των νικητών, ή παραπληροφόρησης από τους Πέρσες στη πορεία του πολέμου.<ref name = h237/> Οι σύγχρονοι υπολογισμοί των μελετητών γενικά κυμαίνονται από τους 200.000 εώς τους 250.000 στρατιώτες.<ref name=souza>de Souza, p41</ref><ref name = h237>Holland, p237</ref> Όποιος και να είναι ο αληθινός αριθμός, ωστόσο, είναι σαφές ότι ο Ξέρξης θέλησε να διασφαλίσει επιτυχία με τη συγκέντρωση αριθμητικής υπεροχής σε ξηρά και θάλασσα.<ref name=souza/>

Ο Ηρόδοτος μας λέει ότι ο στρατός και ο στόλος, ο οποίος κινήθηκε από τη Θράκη, συγκεντρώθηκε στη [[Δορίσκος|Δορίσκο]] για επιθεώρηση από τον Ξέρξη, και δίνει τον αριθμό των στρατευμάτων που παρευρέθηκαν εκεί:<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231123;layout=;loc=7.60.1 VII, 59]</ref>

{| class="wikitable" border="3"
|-
!rowspan=1 width="650"|'''Σώματα'''
!rowspan=1 width="100"|'''Αριθμός'''
|-
|1.207 τριηρείς μαζί με πληρώματα 200 ανδρών από 12 εθνικές ομάδες: τους [[Φοίνικες]] από τη [[Παλαιστίνη (ιστορική περιοχή)|Παλαιστίνη]], τους [[Αρχαία Αίγυπτος|Αιγύπτιους]],<ref name="vii=89">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.89.1 VII, 89]</ref> τους [[Ελληνοκύπριοι|Κύπριους]],<ref name="vii-90">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.90.1 VII 90]</ref> τους [[Κιλικία|Κιλικιάτες]], τους [[Παμφυλία|Παμφυλίους]], τους [[Λυκία|Λυκίους]], τους [[Δωριείς]] της Ασίας, τους [[Κάρες]], τους [[Ίωνες]], τους κατοίκους του Αιγαίου, τους [[Αιολείς]], τους Έλληνες από τον [[Πόντος|Πόντο]]
|241.400<ref name="vii-184">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.184 VII, 184]</ref>
|-
|30 [[πεζοναύτες]] για κάθε τριηρή<ref group="Σημ.">Υπάρχουν διαμάχες για τον αν συμπεριλαμβάνεται ήδη στον αριθμό του στόλου</ref> από τους [[Περσία|Πέρσες]], τους [[Μήδοι|Μήδους]] ή τους [[Σάκες]]
|36.210<ref name="vii-184"/>
|-
|3.000 [[Γαλέα|γαλέες]], συμπεριλαμβανομένου [[πεντηκόντορος|πεντηκόντορων]] (πληρώματα από 80 κωπηλάτες), [[τριαντακόντορος|τριαντακόντορων]], ελαφρές γαλέες και βαριά αλογομεταφορικά πλοία<ref name="VII, 97">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.97 VII, 97]</ref><ref group="Σημ.">Υπάρχει κάποια αντίφαση στις αναφορές του Ηρόδοτου. Ο αριθμός των 240.000 προέρχεται από τις 3.000 πεντηκόντορους</ref>
|240.000<ref name="vii-184"/><sup>b</sup>
|-
| |'''Σύνολο των συμπληρωμάτων των πλοίων'''
| '''517.610'''<ref name="vii-184"/>
|-
| Πεζικό από 47 εθνικές ομάδες<ref group="Σημ.">Η 47η εθνική ομάδα δεν αναφέρεται στον Ηρόδοτο</ref>, συμπεριλαμβανομένου - [[Μήδοι]], [[Κισσιανοί]], [[Υρκανία|Υρκανίοι]],<ref name="vii-62">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.62.1 VII, 62]</ref> [[Ασσυρία|Ασσύριοι]], [[Χαλδαίοι]],<ref name="vii-63">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.63.1 VII, 63]</ref> [[Βακτριανή|Βακτριανοί]], [[Σάκες]],<ref name="vii-64">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.64.1 VII, 64]</ref> [[Ινδία|Ινδοί]],<ref name="vii-65">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.65.1 VII, 65]</ref> [[Αρία|Αριάτες]], [[Παρθία|Παρθίοι]], [[Χορασμία|Χορασμίοι]], [[Σογδιάνα|Σογδιάνοι]], [[Γανδάρα|Γανδάριοι]], [[Δαράδας|Δαράδιοι]],<ref name="vii-66">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.66.1 VII, 66]</ref> [[Κάσπιοι]], [[Δραγγιανή|Δραγγιανοί]], [[Παστούν]],<ref name="vii-67">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.67.1 VII, 67]</ref> Ούτιοι, [[Μάκα (σατραπεία)|Μύκιοι]], [[Μπαλοχιστάν (Πακιστάν)|Παρικάνιοι]],<ref name="vii-68">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.68.1 VII, 68]</ref> [[Αραβία|Άραβες]], [[Αιθιοπία|Αιθίοπες από την Αφρική]],<ref name="vii-69">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.69.1 VII, 69]</ref> [[Σιστάν και Βαλουχεστάν|Αιθίοπες από το Βαλουχιστάν]],<ref name="vii-70">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.70.1 VII, 70]</ref> [[Λιβύη|Λίβυοι]],<ref name="vii-71">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.71.1 VII, 71]</ref> [[Παφλαγονία|Παφλαγόνιοι]], [[Κουταϊσι|Λίγυοι]], [[Ματιένη|Ματιένοι]], [[Βιθυνία|Μαριανδυνοί]], [[Καππαδοκία|Καππαδοκείς]],<ref name="vii-72">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.72.1 VII, 72]</ref> [[Φρύγες]], [[Αρμενία|Αρμένιοι]],<ref name="vii-73">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.73.1 VII, 73]</ref> [[Λυδία|Λυδίοι]], [[Μυσία|Μυσίοι]],<ref name="vii-74">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.74.1 VII, 74]</ref> [[Βιθυνοί|Θράκες]] της Ασίας,<ref name="vii-75">Ηρόδοτος, [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.75.1 VII, 75]</ref> [[Πισιδία|Πισιδίοι]], [[Λυκία|Λυκίοι]],<ref name="vii-77">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.77.1 VII, 77]</ref> [[Μόσχοι]], [[Ταμπά|Τιμπαρένοι]], [[Μάκρωνες]], [[Μοσσύνοικοι]],<ref name="vii-78">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.78.1 VII, 78]</ref> [[Τραπεζούντα|Μάροι]], [[Κολχίδα|Κολχείς]], [[Ουραρτού]], [[Ιστορία των Κυρδιστών|Σασπίριοι]]<ref name="vii=79">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.79.1 VII, 79]</ref> και κάτοικοι της [[Ερυθρά Θάλασσα|Ερυθράς Θάλασσας]].<ref name="vii-80">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.80.1 VII, 80]</ref>
| 1.700.000<ref name="vii-60">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.60 VII, 60]</ref>
|-
| Ιππικό από τους Πέρσες,<ref name="vii-84">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.84.1 VII, 84]</ref> [[Σαγάρτιοι]],<ref name="vii-85">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.85.1 VII, 85]</ref> Μήδοι, Κισσιανοί, Ινδοί, Κασπίοι και Παρικάνιοι.<ref name="vii-86">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.86.1 VII, 86]</ref>
| 80.000<ref name="vii-87">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.87 VII, 87]</ref>
|-
| Σώματα καμήλων των [[Άραβες|Άραβων]] και Λίβυοι ηνίοχοι
| 20.000<ref name="vii-184"/>
|-
| |'''Συνολικές ασιατικές δυνάμεις ξηράς και θάλασσας'''<ref group="Σημ.">Ο όρος «Ασιάτες» χρησιμοποιείται από τον Ηρόδοτο, αλλά κάτω από αυτό τον όρο συμπεριλαμβάνονται επίσης οι Άραβες και οι βόρειοι Αφρικάνοι</ref>
|'''2.317.610'''<ref name="vii-61">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.61.1 VII, 61]</ref>
|-
| 120 τριηρείς με πληρώματα 200 ατόμων από τη [[Θράκη]] (Ελλάδα) και των γειτονικών νησιών.
| 24.000<ref name="vii-185">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.185.1 VII, 185]</ref>
|-
| Βαλκανικό πεζικό από 13 εθνικές ομάδες: Ευρωπαίοι Θρακείς, [[Παιονία|Παιονείς]], [[Εορδαία|Εορδαίες]], [[Βοττιαία|Βοττιαίοι]], [[Χαλκιδική|Χαλκιδικαίοι]], [[Βρύγοι]], [[Νομός Πιερίας|Πιεροί]], [[Μακεδονία|Μακεδόνες]], [[Περραιβοί]], Ενιένοι, Δολώπες, [[Νομός Μαγνησίας|Μαγνήσιοι]], Αχαιοί
| 300.000<ref name="vii-185"/>
|-
| |'''Σύνολο'''
| '''2.641.610'''
|}

Ο Ηρόδοτος διπλασιάζει τον αριθμό αυτό και αναφέρει ότι ο περσικός στρατός είχε 5.283.220 άνδρες.<ref name="VII, 186"/> Άλλες αρχαίες πηγές δίνουν επίσης μεγάλους αριθμούς. Ο ποιητής Σιμωνίδης ο Κείος μιλά για 4.000.000 - ο Κτησίας αναφέρει ότι στη Δορίσκο συγκεντρώθηκαν 800.000 στρατιώτες.<ref name="ctes"/>

Ένας από τους πρώτους και ισχυρούς σύγχρονους ιστορικούς, ο [[Τζώρτζ Κρότ]], έκφρασε τη δυσπιστία του για τους αριθμούς του Ηρόδοτου: ''«Το να παραδεχτούμε αυτούς τους τεράστιους αριθμούς είναι αδύνατο».''<ref name = grote>Grote, ch. 38</ref> Η κύρια αντίρρηση του Κρότ είναι το πρόβλημα του ανεφοδιασμού, αλλά δεν αναλύει το πρόβλημα του. Δεν απαρνείται πλήρως την πηγή του Ηρόδοτου, επικαλούμενος την υποβολή των αναφορών για τις προσεκτικές περσικές μεθόδους λογιστικής και αποθήκευσης των αποθεμάτων τους για 3 έτη, αλλά επέστησε τη προσοχή στην αντίφαση μεταξύ των αρχαίων πηγών.<ref name = grote/> Ένας σημαντικός περιοριστικός παράγοντας για το μέγεθος τους περσικού στρατού, για πρώτη φορά προτεινόμενος από τον Σερ Φρεντερίκ Μαουρίς (διευθυντής μεταφορών της Βρετανίας) είναι η παροχή νερού.<ref name = Mau>Maurice (1930)</ref> Ο Μαουρίς θεωρεί ότι στη περιοχή των 200.000 ανδρών και 70.000 ζώων πρέπει να είχαν υποστηριχθεί από ποταμούς σε αυτή τη περιοχή της Ελλάδας. Επίσης θεωρεί ότι ο Ηρόδοτος σύγχυσε τους περσικούς όρους για τη ''χιλιαρχία'' (1.000) και τη ''μυριαρχία'' (10.000), οδηγόντας σε μια υπερβολή με συντελεστή το 10.<ref name = Mau/> Άλλοι πρώτοι μελετητές υπολόγισαν ότι οι δυνάμεις ξηράς που συμμετείχαν στην εισβολή είχαν 100.000 στρατιώτες, βασισμένοι στα λογιστικά συστήματα, που ήταν γνωστά τους Αρχαίους.<ref>Delbrück (1920)</ref><ref>Warry (1998)</ref><ref>Engels (1978)</ref><ref name=Scott>Scott (1915)</ref><ref>von Fischer</ref><ref>Cohen, p164</ref><ref>W. W. Tarn (1908)</ref><ref>Ernst Obst (1914)</ref>

Ο Μούνρο και ο [[Ρέτζιναλντ Βάλτερ Μάκαν|Μάκαν]] αναφέρουν ότι ο Ηρόδοτος έδωσε τα ονόματα 6 μεγάλων διοικητών και 29 μυριαρχών (αρχηγοί των βαϊβάραμων, το βασικό σώμα του περσικού πεζικού, το οποίο αριθμούσε 10.000 στρατιώτες<ref>Papademetriou  (2005)</ref><ref>Sekunda & Chew (1992)</ref>) - αυτό θα δώσει στη δύναμη ξηράς περίπου 300.000 άνδρες.<ref>Munro (1929)</ref><ref>Lazenby, p90</ref> Άλλοι υποστηρικτές των μεγάλων αριθμών θεωρούν ότι ο περσικός στρατός είχε 250.000-700.000 στρατιώτες.<ref>{{Cite web|title=The size of the Persian Army |url=http://www.metrum.org/perwars/persize.htm}}</ref><ref>E Istorika, 19 October 2002</ref> Ένας ιστορικός, ο Καμπούρης, υποστηρίζει ότι οι αριθμοί του Ηρόδοτου για το πεζικό (1.700.000) και για το ιππικό (80.000) είναι ρεαλιστικοί για διάφορους λόγους όπως το μέγεθος της περιοχής από όπου συγκεντρώθηκε ο στρατός (από τη Λιβύη ως το Πακιστάν), οι αναλογίες του πεζικού στον στόλο, του πεζικού στο ιππικό και των περσικών σωμάτων στα ελληνικά σώματα.<ref>Kampouris (2000)</ref>

==== Στόλος ====

Το μέγεθος του περσικού στόλου επίσης αμφισβητήθηκε, αν και σε μικρότερο βαθμό.<ref name = h394>Holland, p394</ref> Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο ο περσικός στόλος είχε 1.207 τριηρείς και 3.000 μεταφορικά πλοία, συμπεριλαμβανομένου ενός αριθμού πεντηκοντόρων (α-ε:  ''πεντηκοντήρ'').<ref name="VII, 97"/> Οι αριθμοί του Ηρόδοτου για τον περσικό στόλο καταγράφονται στον παρακάτω πίνακα:

{| class="wikitable"
!|Περιοχή!!Αριθμός <br /> πλοίων|!!Περιοχή!!Αριθμός <br /> πλοίων|!!Περιοχή!!Αριθμός <br /> πλοίων
|-
| [[Φοίνικες]] <br> και [[Συρία]] || 300 || [[Αρχαία Αίγυπτος|Αίγυπτος]] || 200 || [[Κύπρος]] || 150
|-
| [[Κιλικία]]  || 100 || [[Ιωνία]] || 100 || [[Πόντος]] || 100
|-
| [[Καρία]] || 70 || [[Αιολίδα]] || 60 || [[Λυκία]] || 50
|-
| [[Παμφυλία]] || 30 || [[Δωριείς]] από τη <br> [[Μικρά Ασία]]  || 30 || [[Κυκλάδες]] || 17
|-
|  ||  || || ||'''Σύνολο'''||'''1207'''
|}

Ο Ηρόδοτος επίσης αναφέρει ότι αυτός ήταν ο αριθμός του περσικού στόλου στη Σαλαμίνα, παρά τις απώλειες νωρίτερα σε καταγίδες στη Σέπια και στην Εύβοια, και στη ναυμαχία του Αρτεμισίου. Ισχυρίζεται ότι οι απώλειες ανεφοδιάστηκαν με ενισχύσεις, αν και αναφέρει μόνο 120 τριηρείς από τους Έλληνες της Θράκης καθώς και από άλλα ελληνικά νησιά. Ο [[Αισχύλος]], ο οποίος συμμετείχε στη ναυμαχία της Σαλαμίνας, επίσης θεωρεί ότι αντιμετώπισε 1.207 πολεμικά πλοία, από τα οποία 1.000 ήταν τριηρείς ενώ τα υπόλοιπα 207 ήταν γρήγορα πλοία.<ref name = Aesch>Αισχύλος, ''Πέρσες''</ref> Ο [[Διόδωρος Σικελιώτης]]<ref>Διόδωρος Σικελιώτης [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0084&layout=&loc=11.3 XI, 3]</ref> και ο [[Λυσίας]]<ref>Λυσίας II, 27</ref> ισχυρίζονται ότι συγκεντρώθηκαν 1.200 πλοία στη Δορίσκο. Ο αριθμός των 1.207 επίσης δίνεται από τον [[Έφορος|Έφορο]],<ref>Έφορος, Παγκόσμια Ιστορία</ref> καθώς ο δάσκαλος του [[Ισοκράτης]] ισχυρίζεται ότι συγκεντρώθηκαν 1.300 πλοία στη Δορίσκο και 1.200 στη Σαλαμίνα.<ref>Ισοκράτης, Ρητορική VII, 49</ref><ref>Ισοκράτης, Ρητορική IV, 93</ref> Ο Κτησίας δίνει άλλο αριθμό, 1.000 πλοία,<ref name = ctes/> ενώ ο [[Πλάτωνας]], μιλώντας σε γενικούς όρους αναφέρει ότι συγκεντρώθηκαν 1.000 (και περισσότερα) πλοία.<ref>Πλάτωνας, ''Νόμοι'' III, 699</ref>

Αυτοί οι αριθμοί είναι (με τα αρχαία πρότυπα) συνεπείς, και θα μπορούσε να ερμηνευθεί ότι ένας αριθμός κοντά στο 1.200 είναι σωστός. Μερικοί σύγχρονοι μελετητές αποδέχονται αυτό τον αριθμό, αν και προτείνουν ότι ο αριθμός πρέπει να είναι μικρότερος από αυτό στη ναυμαχία της Σαλαμίνας.<ref>Köster (1934)</ref><ref>Holland, p320</ref><ref name = L93>Lazenby, pp93&ndash;94</ref> Άλλες πρόσφατες εργασίες στους Ελληνο-Περσικούς Πολέμους αρνιούνται αυτό τον αριθμό, καθώς ο αριθμός 1.207 φαίνεται να είναι παραπομπή στον συνδυασμένο ελληνικό στόλο στην [[Ιλιάδα]] και θεωρείται ότι οι Πέρσες δεν μπορούσαν να συγκεντρώσουν περισσότερα από 600 πολεμικά πλοία στο Αιγαίο.<ref name = L93/><ref>Green, p61</ref><ref>Burn, p331</ref>

==Ελληνικές προετοιμασίες==

Οι Αθηναίοι ετοιμάστηκαν επίσης για πόλεμο με τους Πέρσες από τα μέσα της δεκαετίας του 480 π.Χ, και το 482 π.Χ η αποφάση λήφθηκε, υπό την καθοδήγηση του Αθηναίου πολιτικού [[Θεμιστοκλής|Θεμιστοκλή]], να ετοιμάσουν ένα μεγάλο στόλο από τριηρείς για να αντιμετωπίσουν οι Έλληνες τους Πέρσες.<ref name = "h217">Holland, p217&ndash;223</ref> στόσο, οι Αθηναίοι δεν είχαν τον απαραίτητο αριθμό ανδρών για μάχες στη ξηρά και στη θάλασσα -  συνεπώς η καταπολέμηση των Περσών ήθελε μια συμμαχία από ελληνικές πόλεις-κράτη. Το 481 π.Χ, ο Ξέρξης έστειλε πρεσβευτές σε όλη την Ελλάδα για να ζητήσει γη και ύδωρ, αλλά παρέλειψε να στείλει πρεσβευτές στην Αθήνα και στη Σπάρτη.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.32.1 VII, 32]</ref> Αυτή τη στιγμή η Σπάρτη και η Αθήνα έλαβαν την υποστήριξη κάποιων ελληνικών πόλεων.

=== Ελληνική Συμμαχία ===

Το φθινόπωρο του 481 π.Χ, στη [[Κόρινθος|Κόρινθο]] συναντήθηκαν οι εκπρόσωποι των ελληνικών πόλεων και δημιουργήθηκε μια ελληνική συμμαχία.<ref name="vii-145">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.145.1 VII, 145]</ref> Είχε τη δύναμη να στείλει απεσταλμένους ζητώντας για βοήθεια και παροχή στρατευμάτων από κάθε πόλη-μέλος για αμυντικούς σκοπούς. Ο Ηρόδοτος δεν διατυπώνει μια αφηρημένη ονομασία για τη συμμαχία αλλά τους καλεί απλά «{{πολυτονικό|οἱ  Ἕλληνες}}» (οι Έλληνες) και «οι Έλληνες που είχαν ορκιστεί συμμαχία» (μετάφραση Godley) ή «οι Έλληνες που είχαν ενωθεί» (μετάφραση Rawlinson).<ref>Ηρόδοτος, [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.148.1 VII, 148]</ref> Από εδώ και πέρα, θα αναφέρονται ως «Σύμμαχοι». Η Σπάρτη και η Αθήνα έλαβαν ηγετικό ρόλο στη συμμαχία αλλά τα ενδιαφέροντα των μελών της συμμαχίας έπαιξαν ρόλο στον καθορισμό της αμυντικής στρατηγικής.<ref name="vii-160">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.161.1 VII, 161]</ref> Λίγα είναι γνωστά για τις εσωτερικές εργασίες της συμμαχίας ή τις συζητήσεις της. Μόνο 70 από τις περίπου 700 ελληνικές πόλεις έστειλαν αντιπροσώπους. Αυτό είναι αξιοσημειώτο για τον χωρισμένο ελληνικό κόσμο, ειδικά καθώς οι ελληνικές πόλεις συμμετείχαν ακόμα σε εμφυλίους πολέμους.<ref name = h226>Holland, p226</ref>

Η πλειοψηφία των άλλων πολεών-κρατών παρέμειναν ουδέτερες, περιμένοντας την έκβαση της αντιπαράθεσης.<ref name="Holland, p225">Holland, p225</ref> Η [[Θήβα]] απουσίαζε, και θεωρήθηκε ότι αποφάσισε να βοηθήσει τους Πέρσες.<ref name="Holland, p225"/><ref name = h263>Holland, p263</ref> Δεν ήταν όλοι οι Θηβαίοι σύμφωνοι με αυτή τη πολιτική, και 400 από αυτούς συμμετείχαν στη μάχη των Θερμοπυλών.<ref name = h263/> Η πιο αξιοσημείωτη πόλη που συμμετείχε ενεργά στο μέρος των Περσών ήταν το [[Άργος]], στην Πελοπόννησο.<ref>Holland, pp246&ndash;247</ref><ref name = h168>Holland, pp168&ndash;169</ref> Ωστόσο, οι Αργείοι είχαν σοβαρά αποδυναμωθεί το 494 π.Χ, όταν οι Σπαρτιάτες, με αρχηγό τον [[Κλεομένης Α' της Σπάρτης|Κλεομένη Α']], εκμηδένισαν τον αργειακό στρατό στη [[μάχη της Σεπείας]] και τότε κατέσφαξαν αυτούς που υποχώρησαν.<ref name = h168/>

=== Μέγεθος των ελληνικών δυνάμεων ===

{{Κύριο|Μάχη των Θερμοπυλών|Ναυμαχία του Αρτεμισίου|Ναυμαχία της Σαλαμίνας|Μάχη των Πλαταιών|Μάχη της Μυκάλης}}

Οι σύμμαχοι δεν είχαν «μόνιμο στρατό», ούτε υπήρξε καμία απαίτηση για τη δημιουργία ενός στρατού - καθώς πολεμούσαν σε πάτρια εδάφη, θα μπορούσαν να συγκεντρώσουν στρατούς, όπως και όταν χρειαζόταν. Κατά συνέπεια της εκστρατείας, παρουσιάζονται διαφορετικοί αριθμοί για το μέγεθος του συμμαχικού στρατού. Αυτοί οι αριθμοί συζητούνται πλήρως στα άρθρα για τη κάθε μάχη.

==Άνοιξη 480 π.Χ: Θράκη, Μακεδονία και Θεσσαλία==

Έχοντας περάσει στην Ευρώπη τον Απρίλιο του 480 π.Χ, ο περσικός στρατός άρχισε να βαδίζει στην Ελλάδα. Κατά μήκος της διαδρομής στήθηκαν 5 μεγάλες αποθήκες τροφίμων: στη [[Λευκή Ακτή]] στη θρακική πλευρά του Ελλήσποντου, στον [[Τυρόζης|Τυρόζη]] στη λίμνη [[Λίμνη Βιστωνίδα|Βιστωνίδα]], στη Δορίσκο στον [[Ευρώτας ποταμός|Ευρώτα]], στις εκβολές του οποίο ο ασιάτικος στρατός ενώθηκε με τους συμμάχους από τα [[Βαλκάνια]], στην [[Ηϊόνη]] στον [[Στρυμόνας|Στρυμόνα]] και στη [[Θέρμη]], σύγχρονη [[Θεσσαλονίκη]]. Εκεί, το φαγητό είχαν σταλθεί από την Ασία για αρκετά χρόνια στη προετοιμασία της εκστρατείας. Τα ζώα είχαν αγοραστεί και πάχυναν, καθώς οι τοπικοί πληθυσμοί, για αρκετούς μήνες, είχαν λάβει διαταγή να αλέσουν τα δημιτριακά σε αλεύρι.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.25 VII, 25]</ref> Ο περσικός στρατός χρειάστηκε 3 μήνες για να ταξιδέψει από τον Ελλήσποντο στη Θέρμη, διαδρομή περίπου 360 μίλιων (600 χιλιόμετρα). Σταμάτησε για λίγο στη Δορίσκο, όπου ενώθηκαν με τον στόλο. Ο Ξέρξης αναδιοργάνωσε τα στρατεύματα του σε τακτικά σώματα που αντικατέστηκσαν τους εθνικούς σχηματισμούς που χρησιμοποίηθηκαν νωρίτερα για τη πορεία.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.100 VII, 100]</ref>

Το 480 π.Χ, συγκλήθηκε νέο συνέδριο. Μια αντιπροσωπεία από τη [[Θεσσαλία]] πρότεινε ότι οι σύμμαχοι πρέπει να επιστρατεύσουν στα στενά των [[Τέμπη|Τέμπιων]], στα σύνορα της Θεσσαλίας, για να ανακόψουν τη πρόωθηση του Ξέρξη.<ref name = "h248">Holland, 248&ndash;249</ref> Μια δύναμη από 10.000 Συμμάχους, υπό την ηγεσία του Σπαρτιάτη [[πολέμαρχος|πολεμάρχου]] Ευένετου και του Θεμιστοκλή, στάλθηκε εκεί. Ωστόσο, εκεί, είχαν προειδοποιηθεί από τον [[Αλέξανδρος Α' της Μακεδονίας|Αλέξανδρο Α' της Μακεδονίας]] ότι η κοιλάδα θα μπορούσε να παρακαμφθεί μέσω του Περάσματος Σαραντόπορου, και καθώς ο στρατός του Ξέρξη ήταν σαφώς μεγαλύτερος, οι Έλληνες οπισθοχώρησαν.<ref name="VII173">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.173.1 VII, 173]</ref> Λίγο αργότερα, έμαθαν ότι ο Ξέρξης διέσχισε τον Ελλήσποντο.<ref name="VII173"/> Η καταστροφή στα Τέμπη σήμαινε ότι όλη η Θεσσαλία παραδόθηκε στους Πέρσες, όπως έκαναν πολλές πόλεις στα βόρεια των Θερμοπυλών όταν έγινε φανερό ότι δεν μπορούν να λάβουν βοήθεια.<ref name="VII174">Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;layout=;query=chapter%3D%231238;loc=7.173.1 VII, 174]</ref>

Μια δεύτερη στρατηγική υιοθετήθηκε τότε από τους Σύμμαχους. Ο Θεμιστοκλής πρότεινε μια δεύτερη στρατηγική στους συμμάχους. Η διαδρομή στη νότια Ελλάδα (Βοιωτία, [[Αττική]] και [[Πελοπόννησος]]) θα απαιτούσει από τον στρατό του Ξέρξη να περάσει από το στενό πέρασμα στις [[Θερμοπύλες]]. Το στενό θα μπορούσε εύκολα να κλείσει από τους Έλληνες οπλίτες, παρά την αριθμητική υπεροχή των Περσών. Επιπλέον, για να αποτρέψει τη παράκαμψη των Θερμοπυλών από τη θάλασσα, ο αθηναϊκός και οι συμμαχικοί στόλοι θα έκλειναν τα στενά του Αρτεμισίου. Αυτή η τακτική έγινε δεκτή στο συνέδριο.<ref name = "h255">Holland pp255&ndash;257</ref> Ωστόσο, οι πελοποννησιακές πόλεις σχεδίαζαν να υπερασπιστούν τον [[Ισθμός της Κορίνθου|Ισθμό της Κορίνθου]] σε περίπτωση που το σχέδιο αποτύχει, ενώ οι γυναίκες και τα παιδιά των Αθηναίων έφευγαν μαζικά από τη [[Τροιζήνα]].<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231343;layout=;loc=8.39.1 VIII, 40]</ref>

==Αύγουστος 480 π.Χ: Θερμοπύλες και Αρτεμίσιο==

{{Κύριο|Μάχη των Θερμοπυλών|Ναυμαχία του Αρτεμισίου}}

Όταν οι Σύμμαχοι έλαβαν τα νέα ότι ο Ξέρξης διέσχισε το Όρος [[Όλυμπος]], και κατευθυνόταν στις Θερμοπύλες, ήταν η περιόδος των [[Ολυμπιακοί αγώνες στην αρχαιότητα|Ολυμπικακών Αγώνων]] και της σπαρτιατικής γιορτής των [[Κάρνεια|Κάρνειων]], κατά τη διάρκεια των οποίων απαγορεύονταν οι πολεμικές συγκρούσεις.<ref name = h257>Holland, pp 257&ndash;259</ref> Παρόλο αυτά, οι Σπαρτιάτες εξέτασαν την απειλή τόσο σοβαρά ώστε να αναχωρήσει ο βασιλιάς τους, [[Λεωνίδας]], με τη προσωπική του φρουρά (τους ''Ιππείς'') από 300 άνδρες (σε αυτή τη περίπτωση, οι εκλεκτοί νεαροί στρατιώτες στους Ιππείς αντικαταστάθηκαν με βετεράνους που είχαν ήδη παιδιά).<ref name = h257/> Ο Λεωνίδας δέχθηκε βοήθεια από πελοποννησιακούς συμμάχους της Σπάρτης, και κατευθύνθηκε στις Θερμοπύλες.<ref name = h257/> Οι Σύμμαχοι κατάφεραν να καταλάβουν τα στενά, ξανάχτισαν το τείχος που οι [[Φωκείς]] είχαν χτίσει παλιά στο παρελθόν, και περίμεναν την άφιξη του Ξέρξη.<ref name = h262>Holland, pp262&ndash;264</ref>

[[Αρχείο:Thermopylae ancient coastline large.jpg|300px|left|thumb|Τα στενά των Θερμοπυλών]]

Όταν οι Πέρσες έφθασαν στις Θερμοπύλες στα μέσα του Αυγούστου, περίμεναν για 3 μέρες την υποχώρηση των Συμμάχων. Όταν ο Ξέρξης κατάλαβε ότι οι Σύμμαχοι δεν θα υποχωρούσαν, έστειλε τον στρατό του για να επιτεθεί.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231274;layout=;loc=7.211.1 VII, 210]</ref> Ωστόσο, η ελληνική θέση ήταν ιδανική για χρήση οπλιτών, και οι Πέρσες αναγκάστηκαν να επιτεθούν μετωπικά στη φάλαγγα.<ref>Holland, p274</ref> Οι Σύμμαχοι αντιστάθηκαν με επιτυχία για 2 μέρες και ο Ξέρξης δεν ήξερε τι να κάνει. Ωστόσο, στο τέλος της 2ης μέρας, οι Σύμμαχοι προδόθηκαν από ένα ντόπιο, τον [[Εφιάλτης ο Ευρυδήμου|Εφιάλτη]], ο οποίος ενημέρωσε τον Ξέρξη για ένα μονοπάτι στο βουνό που οδηγούσε πίσω από το συμμαχικό στρατόπεδο. Ο Ξέρξης τότε έστειλε το εκλεκτό του σώμα, τους Αθάνατους, τη νύχτα για να υπερφαλαγγίσουν τους Σύμμαχους. Όταν ο Λεωνίδας έμαθε για αυτή τη κίνηση (ενώ οι Αθάνατοι ήταν ''καθ οδόν''), επέτρεψε στον συμμαχικό στρατό να υποχωρήσει, και έμεινε στις Θερμοπύλες με 300 Σπαρτιάτες, 700 Θεσπιείς, 400 Θηβαίους και ίσως ακόμα λίγους εκατοντάδες στρατιώτες. Στη 3η μέρα της μάχης, οι Έλληνες που έμειναν κινήθηκαν προς τα εμπρός για να αντιμετωπίσουν τους Πέρσες.<ref name=VII223>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.223 VII, 223]</ref> Ωστόσο, η συμμαχική οπισθοφυλακή εκμηδενίστηκε, και τα στενά των Θερμοπυλών άνοιξαν για τους Πέρσες.<ref name=VII225>Ηρόδοτος, [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.225.1 VII, 225]</ref>

Ταυτόχρονα με τη μάχη των Θερμοπυλών, μια συμμαχική ναυτική δύναμη από 271 τριηρείς υπερασπίστηκαν τα Στενά του Αρτεμισίου κατά των Περσών.<ref name = VIII2>Ηρόδοτος, [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=8.2 VIII, 2]</ref> Αμέσως πριν το Αρτεμίσιο, ο περσικός στόλος έχασε πολλά πλοία εξαιτίας της καταιγίδας στη Μαγνησία, και πιθανώς είχε 800 πλοία πριν τη μάχη.<ref name = h276>Holland, pp276&ndash;281</ref> Τη πρώτη μέρα (επίσης πρώτη μέρα της μάχης των Θερμοπυλών), οι Πέρσες έστειλαν 200 αξιόπλοα να πλεύσουν στην ανατολική ακτή της [[Εύβοια]]ς. Αυτά τα πλοία έπρεπε να περικυκλώσουν την Εύβοια και να μην επιτρέψουν την υποχώρηση του συμμαχικού στόλου.<ref name = h276/> Εν τω μεταξύ, οι Σύμμαχοι και οι Πέρσες σταμάτησαν τη σύγκρουση αργά το απόγευμα, με τους Σύμμαχους να καταστρέφουν 30 περσικά σκάφη.<ref name = h276/> Εκείνο το απόγευμα, ξέσπασε νέα καταιγίδα, καταστρέφοντας το μεγαλύτερο μέρος του περσικού στόλου που στάλθηκε γύρω από την Εύβοια.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=8.8 VIII, 8]</ref>

[[Αρχείο:Trireme.jpg|right|thumb|300px|Ελληνική τριήρης]]

Τη δεύτερη μέρα της μάχης, οι Σύμμαχοι έμαθαν ότι οι Πέρσες δεν απειλούσαν την γραμμή υποχώρησης του συμμαχικού στόλου - επιπλέον, αποφάσισαν να διατηρήσουν τη θέση τους. Οι Σύμμαχοι επιτέθηκαν αιφνιδιαστικά σε μερικά πλοία από τη Κιλικία, τα οποία κατέστρεψαν.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231317;layout=;loc=8.15.1 VIII, 14]</ref> Τη τρίτη μέρα, ωστόσο, ο περσικός στόλος επιτέθηκε στη συμμαχική γραμμή. Τότε, διεξήχθη μια άγρια μάχη, στην οποία οι Σύμμαχοι υπέστησαν βαριές απώλειες<ref name = VIII16>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231319;layout=;loc=8.17.1 VIII, 16]</ref> (ο μισός αθηναϊκός στόλος καταστράφηκε<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231321;layout=;loc=8.17.1 VIII, 18]</ref>) - παρόλο αυτά, οι Σύμμαχοι επέβαλαν ίσες απώλειες στον περσικό στόλο.<ref name = VIII16/> Εκείνο το απόγευμα, οι Σύμμαχοι έλαβαν τα νέα για την ήττα του Λεωνίδα και των Συμμάχων στις Θερμοπύλες. Καθώς ο συμμαχικός στόλος είχε υποστεί βαριές απώλειες και επειδή δεν υπήρχε ανάγκη να υπερασπιστεί τη πτέρυγα των Θερμοπυλών, υποχώρησαν από το Αρτεμίσιο στη [[Σαλαμίνα]].<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231324;layout=;loc=8.20.1 VIII, 21]</ref>

==Σεπτέμβριος 280 π.Χ: Σαλαμίνα==

{{Κύριο|Ναυμαχία της Σαλαμίνας}}

Η νίκη στις Θερμοπύλες σήμαινε τη κατάληψη όλης της Βοιωτίας από τον Ξέρξη - οι δύο πόλεις που αντιστάθηκαν κατά του Ξέρξη, οι [[Δήμος Θεσπιέων|Θεσπιείς]] και οι [[Πλαταιές]], κατακτήθηκαν και καταστράφηκαν. Η Αττική παρέμεινε επίσης ανοιχτή για εισβολή, και ο πληθυσμός της Αθήνας μεταφέρθηκε στη Σαλαμίνα, χάρη στη βοήθεια του συμμαχικού στόλου.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231344;layout=;loc=8.42.1 VIII, 41]</ref> Οι Πελοποννήσιοι Σύμμαχοι άρχσαν να ετοιμάζουν μια αμυντική γραμμή γύρω από τον Ισθμό της Κορίνθου, χτίζοντας ένα τείχος, και καταστρέφοντας τον δρόμο από τα [[Μέγαρα]], εγκαταλείποντας με αυτό τον τρόπο τους Αθηναίους.<ref>Holland, p300</ref> Η Αθήνα κατακτήθηκε - ο μικρός αριθμός των Αθηναίων που κλείστηκαν στην [[Ακρόπολη]] ηττήθηκαν, και ο Ξέρξης διέταξε τη πυρπόληση της Αθήνας.<ref>Holland, pp305&ndash;306</ref>

Οι Πέρσες είχαν καταλάβει το μεγαλύτερο μέρος της Ελλάδας, αλλά ο Ξέρξης ίσως δεν περίμενε τέτοια περιφροσύνη από τους Έλληνες - η κύρια προτεραιότητα του ήταν να τελείωσει τον πόλεμο όσο πιο γρήγορα ήταν δυνατό<ref name = h327>Holland, pp327&ndash;329</ref> - η μεγάλη εκστρατευτική δύναμη δεν θα μπορούσε εύλογα να υποστηριχθεί επ' άπειρον, ούτε ο Ξέρξης επιθυμούσε να είναι στο περιθώριο της αυτοκρατορίας του για πολύ καιρό.<ref name = h308>Holland, pp308&ndash;309</ref> Οι Θερμοπύλες έδειξαν ότι μια μετωπική επίθεση απέντανιτ σε μια καλά αμυνόμενη ελληνική θέση ήταν άχρηστη<ref name = h310/> - με τους Σύμμαχους να βρίσκονται στον Ισθμό, υπήρχαν λίγες πιθανότες κατάληψης της Ελλάδας από τη ξηρά. Ωστόσο, αν η αμυντική γραμμή στον Ισθμό μπορούσε να υπερκερηθεί, τότε και οι Σύμμαχοι μπορούσαν να ηττηθούν.<ref name="Holland, p294">Holland, p294</ref><ref name = L157/> Μια τέτοια υπερκέρηση του Ισθμού απαιτούσε τη χρήση του περσικού στόλου, και την εξουδετέρωση του συμμαχικού στόλου.<ref name = h308/><ref name = L157>Lazenby, pp157&ndash;161</ref> Εν ολίγοις, αν ο Ξέρξης κατάφερνε να καταστρέψει τον συμμαχικό στόλο, θα ήταν σε ισχυρή θέση για να αναγκάσει τους Έλληνες να παραδωθούν - αυτή φαίνεται να ήταν η μόνη ελπίδα για λήξη της εισβολής αυτό το έτος.<ref name = h308/> Αντίθετα θα απέφευγαν τη καταστροφή, ή όπως ήλπιζε ο Θεμιστοκλής, με το να περικυκλώσουν τον περσικό στόλο, έτσι ώστε οι Έλληνες να αποτρέψουν τη κατάληψη του. Σε μια τελική ανάλυση, και οι δύο πλευρές ετοιμάστηκαν να αντιμετωπίσουν τον αντίπαλο σε ναυμαχία, με την ελπίδα ότι η νίκη θα άλλαζε αποφασιστικά τη πορεία του πολέμου.<ref name = h303>Holland, p303</ref>

[[Αρχείο:Battle of salamis.png|thumb|left|300px]]

Έτσι, ο συμμαχικός στόλος παρέμεινε στις ακτές της Σαλαμίνας τον Σεπτέμβριο, παρά την επικείμενη άφιξη των Περσών. Ακόμα και αν η Αθήνα κατακτήθηκε από τον περσικό στρατό, ο συμμαχικός στόλος θα παραμείνει στη Σαλαμίνα, προσπαθώντας να δελεάσει τους Πέρσες σε μάχη.<ref name = h303/><ref>Holland, p319</ref> Εν μέρει ως αποτέλεσμα της υπεκφυγής από τη πλευρά του Θεμιστοκλή, οι στόλοι επιτέλους συγκεντρώθηκαν στα Στενά της Σαλαμίνας.<ref name = h310>Holland, pp310&ndash;315</ref> Εκεί, οι μεγάλοι περσικοί αριθμοί ήταν ενεργό εμπόδιο, καθώς τα πλοία έχασαν την ικανότητα τους στον ελιγμό και έγιναν ανοργάνωτα.<ref name = VIII89>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231398;layout=;loc=8.88.1 VIII, 89]</ref> Βλέποντας την ευκαιρία, οι Έλληνες επιτέθηκαν, κα πέτυχαν μια αποφασιστική νίκη, αφού κατέστρεψαν τουλάχιστον 200 περσικά πλοία, και εξασφάλισαν τη προστασία της Πελοποννήσου από τους Πέρσες.<ref name = h320>Holland, pp320&ndash;326</ref>

Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, μετά την ήττα, ο Ξέρξης προσπάθησε να χτίσει ένα ανυψωμένο δρόμο γύρω από τα στενά για να επιτεθεί στη Σαλαμίνα (αν και ο [[Στράβων]] και ο Κτησίας τοποθετούν αυτό το γεγονός πριν τη μάχη). Όπως και να έχει, αυτή η προσπάθεια απέτυχε. Με την απομάκρυνση της υπεροχής του περσικού στόλου, ο Ξέρξης άρχισε να φοβάται ότι οι Έλληνες θα πλεύσουν στον Ελλήσποντο και θα καταστρέψουν τις σχέδιες γέφυρες.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231406;layout=;loc=8.98.1 VIII, 97]</ref> Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, ο Μαρδόνιος εθελοντικά παρέμεινε στην Ελλάδα για να ολοκληρώσει την κατάληψη της Ελλάδας με μερικά σώματα στρατού, ενώ ο Ξέρξης υποχώρησε με το μεγαλύτερο μέρος του περσικού στρατού στην Ασία.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231409;layout=;loc=8.99.1 VIII, 100]</ref> Όλα τα περσικά σώματα εγκατέλειψαν την Αττική, και μαζί με τον Μαρδόνιο πέρασαν τον χειμώνα στη Βοιωτία και στη Θεσσαλία.<ref name = h327/> Οι Αθηναίοι ήταν τώρα ικανοί να επιστρέψουν στην πόλη τους και να περάσουν εκεί τον χειμώνα.<ref name = h327>Holland, pp327&ndash;329</ref>

==Φθινόπωρο/Χειμώνας 480/479 π.Χ==

=== Πολιορκία της Ποτίδαιας ===

Ο Ηρόδοτος μας λέει ότι ένας Πέρσης στρατηγός, ο [[Αρτάβαζος]], έχοντας συνοδεύσει τον Ξέρξη στον Ελλήσποντο μαζί με 60.000 άνδρες, ξεκίνησε το ταξίδι της επιστροφής στον Μαρδόνιο στη Θεσσαλία.<ref name = VIII126>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231435;layout=;loc=8.127.1 VIII, 126]</ref> Ωστόσο, καθώς έφθασε κοντά στη [[Παλλήνη, Χαλκιδική|Παλλήνη]],

<blockquote>νόμιζε ότι είναι σωστό να υποδουλώσει τους κατοίκους της [[Ποτίδαια]]ς, από τους οποίους συνάντησε αντίσταση.</blockquote> 

Παρά τις προσπάθειες να καταλάβει την πόλη με προδοσία,<ref name = VIII128>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231437;layout=;loc=8.129.1 VIII, 128]</ref> οι Πέρσες αναγκάστηκαν να πολιορκήσουν την πόλη για 3 μήνες.<ref name = VIII129>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231438;layout=;loc=8.128.1 VIII, 129]</ref> Τότε, προσπαθώντας να χρησιμοποιήσει μια ασυνήθιστα χαμηλή παλίρροια για να επιτεθεί στη πόλη από τη θάλασσα, ο περσικός στρατός έχασε πολλά πλοία και δέχθηκε επίθεση από τους Ποτίδαιους.<ref name = VIII129/> Ο Αρτάβαζος σταμάτησε τη πολιορκία και επέστρεψε στον Μαρδόνιο με τα απομεινάρια των ανδρών του.<ref name = VIII129/>

=== Πολιορκία της Όλυνθου ===

Καθώς πολιορκούσε τη Ποτίδαια, ο Αρτάβαζος επίσης αποφάσισε να πολιορκήσει την [[Όλυνθος Χαλκιδικής|Όλυνθο]], η οποία επίσης πρόβαλλε αντίσταση.<ref name = VIII127>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231436;layout=;loc=8.128.1 VIII, 127]</ref> Η πόλη ήταν υπό την κατοχή μιας βοιωτικής φυλής, η οποία εκδιώχθηκε από τη Μακεδονία.<ref name = VIII127/> Έχοντας καταλάβει τη πόλη, έσφαξε τους υπερασπιστές, και παρέδωσε την πόλη στους κάτοικους της [[Χαλκιδική]]ς.<ref name = VIII127/>

==Ιούνιος 479 π.Χ: Πλαταιές και Μυκάλη==

{{Κύριο|Μάχη των Πλαταιών|Μάχη της Μυκάλης}}

Κατά τη διάρκεια του χειμώνα, φαίνεται να υπήρξε ένταση μεταξύ των Συμμάχων. Ειδικότερα, οι Αθηναίοι, οι οποίοι δεν ήταν προστατευμένοι από τον ισθμό, αλλά ο στόλος των οποίων ήταν το κλειδί για την ασφάλεια της Πελοποννήσου, ζήτησαν από τον συμμαχικό στρατό να βαδίσει στα βόρεια τον επόμενο χρόνο.<ref name = h333>Holland, pp333&ndash;335</ref> Όταν οι υπόλοιποι Σύμμαχοι αρνήθηκαν να το κάνουν, ο αθηναϊκός στόλος ίσως αρνήθηκε να ενωθεί με τον υπόλοιπο συμμαχικό στόλο την άνοιξη.<ref name = h336/> Ο στόλος, τώρα υπό την ηγεσία του Σπαρτιάτη βασιλιά [[Λεωτυχίδας Β΄|Λεωτυχίδα]], ενέδρευσε στη [[Δήλος|Δήλο]], όπου τα απομεινάρια του περσικού στόλου ήταν κρυμμένα στη [[Σάμος|Σάμο]], με τις δύο πλευρές να είναι απρόθυμες να διακινδυνεύσουν σε μάχη.<ref name = h336/> Ο Μαρδόνιος παρέμεινε στη Θεσσαλία, γνωρίζοντας ότι μια επίθεση στον ισθμό ήταν άχρηστη, καθώς οι Σύμμαχοι αρνήθηκαν να στείλουν στρατό μακριά από τη Πελοπόννησο.<ref name = h333/>

Ο Μαρδόνιος κινήθηκε για να σπάσει την αδιέξοδο, προσφέροντας ειρήνη, αυτονομία και εδαφική επέκταση στους Αθηναίους (για να πετύχει την απομάκρυνση των Αθηναίων από τις συμμαχικές δυνάμεις), χρησιμοποιώντας τον Αλέξανδρο Α' της Μακεδονίας ως μεσολαβητή.<ref name = h336>Holland, pp336&ndash;338</ref> Οι Αθηναίοι επιβεβαιώθηκαν ότι εκεί ήταν μια σπαρτιατική πρεσβεία για να ακούσει τη προσφορά, αλλά την αρνήθηκαν.<ref name = h336/> Η Αθήνα εκκενώθηκαν ξανά, και οι Πέρσες βάδισαν για να την ανακαταλάβουν.<ref name = h336/> Τώρα, ο Μαρδόνιος επανέλαβε τη προσφορά του στους Αθηναίους πρόσφυγες στη Σαλαμίνα. Η Αθήνα, όπως και τα Μέγαρα και οι Πλαταιές, έστειλαν πρεσβεία στη Σπάρτη ζητώντας βοήθεια, απειλώντας να δεχθούν τους περσικούς όρους αν οι Σπαρτιάτες δεν βοηθούσε.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231461;layout=;loc=9.7A%201 IX, 7]</ref> Οι Σπαρτιάτες, οι οποίοι εκείνοι τη περίοδο γιόρταζαν τα [[Υακίνθια]], αρνήθηκαν να λάβουν μια απόφαση για 10 μέρες.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231465;layout=;loc=9.10.1 IX, 6&ndash;9]</ref> Ωστόσο, όταν οι Αθηναίοι πρεσβευτές μετέφεραν ένα τελεσίγραφο, έμειναν έκπληκτοι όταν άκουσαν ότι μια σπαρτιατική δύναμη είχε ήδη βαδίσει για να αντιμετωπίσει τους Πέρσες.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231467;layout=;loc=9.10.1 IX, 10]</ref>

Όταν ο Μαρδόνιος άκουσε ότι ένας συμμαχικός στρατός κινείται για να τον αντιμετωπίσει, υποχώρησε στη Βοιωτία, κοντά στις Πλαταιές, προσπαθώντας να οδηγήσει τους Σύμμαχους σε ανοικτό πεδίο, όπου θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το ιππικό του.<ref name = h339>Holland, p339</ref> Ο συμμαχικός στρατός ωστόσο, υπό την ηγεσία του Σπαρτιάτη στρατηγού [[Παυσανίας|Παυσανίας]], έμεινε στα υψώματα πάνω από τις Πλαταιές για να προστατευθούν από τέτοιες τακτικές.<ref name = h342>Holland, pp342&ndash;349</ref> Ο Μαρδόνιος διέξαξε μια επίθεση του ιππικού στις ελληνικές γραμμές,<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=9.20 IX, 20]</ref> αλλά, η επίθεση έληξε με αποτυχία και ο διοικητής του ιππικού σκοτώθηκε.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231479;layout=;loc=9.22.1 IX, 23]</ref> Το αποτέλεσμα αυτό παρακίνησε τους Σύμμαχους να κινηθούν σε μια θέση κοντά στο περσικό στρατόπεδο, παραμένοντας στα υψώματα.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;layout=;query=chapter%3D%231481;loc=9.24.1 IX, 25]</ref> Ως αποτέλεσμα οι συμμαχικές γραμμές των επικοινωνιών έμειναν εκτεθειμένες. Το περσικό ιππικό άρχισε να παρακολουθεί τη παράδοση τροφίμων και τελικά κατάφερε να καταστρέψει τη μοναδική πηγή νερού των Συμμάχων.<ref name = h342/> Η συμμαχική θέση τώρα υπονομεύτηκε, και ο Παυσανίας διέταξε νυχτερινή υποχώρηση στις αρχικές θέσεις.<ref name = h342/> Αυτό πήγε στραβά, αφήνοντας τους Αθηναίους, τους Σπαρτιάτες και τους Τεγεάτες απομονομένους σε ξεχωριστούς λόφους, με τα υπόλοιπα σώματα σκορπισμένα πιο μακριά, κοντά στις Πλαταιές.<ref name = h342/> Βλέποντας ότι ίσως ποτέ δεν θα είχε καλύτερη ευκαιρία για να επιτεθεί, ο Μαρδόνιος διέταξε ολόκληρο τον στρατό του να κινηθεί προς τα εμπρός.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231515;layout=;loc=9.58.1 IX, 59]</ref><ref name = h350>Holland, pp350&ndash;355</ref> Ωστόσο όπως στις Θερμοπύλες, το περσικό πεζικό δεν στάθηκε ικανό να αντιμετωπίσει τους βαριά οπλισμένους Έλληνες οπλίτες,<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231518;layout=;loc=9.61.1 IX, 62]</ref> και οι Σπαρτιάτες διέλυσαν τη σωματοφυλακή του Μαρδόνιου και τον σκότωσαν.<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231519;layout=;loc=9.62.1 IX, 63]</ref> Η περσική δύναμη διαλύθηκε - 40.000 στρατιώτες κατάφεραν να διαφύγουν δια μέσου ενός δρόμου στη Θεσσαλία,<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231522;layout=;loc=9.65.1 IX, 66]</ref> αλλά, τα υπόλοιπα στρατεύματα υποχώρησαν στο περσικό στρατόπεδο, όπου παγιδεύτηκαν και σφάχθηκαν από τους Συμμάχους, οριστικοποιώντας τη συμμαχική νίκη.<ref name = h350/><ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231521;layout=;loc=9.64.1 IX, 65]</ref>

Το απόγευμα της μάχης των Πλαταιών, ο Ηρόδοτος μας λέει ότι η φήμη της συμμαχικής νίκης έφθασε στον συμμαχικό στόλο, ο οποίος ήταν έξω από τις ακτές της [[Μυκάλη]]ς στην [[Ιωνία]].<ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231556;layout=;loc=9.99.1 IX, 100]</ref> Το ηθικό τους ενισχύθηκε, και οι πεζοναύτες των Συμμάχων πέτυχαν μια αποφασιστική νίκη στη μάχη της Μυκάλης την ίδια μέρα, καταστρέφοντας τα απομεινάρια του περσικού στόλου.<ref name = h357>Holland, pp357&ndash;358</ref> Όταν οι Πελοποννήσιοι βάδισαν βόρεια από τον ισθμό, ο αθηναϊκός στόλος, υπό την ηγεσία του [[Ξάνθιππος (Αθηναίος πολιτικός)|Ξάνθιππου]], ενώθηκε με τον υπόλοιπο συμμαχικό στόλο.<ref name = h357/> Ο στόλος, ο οποίος τώρα μπορούσε να αντιμετωπίσει τους Πέρσες, έπλευσε πρώτα στη Σάμο, όπου ήταν η βάση του περσικού στόλου.<ref name = IX96>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231552;layout=;loc=9.95.1 IX, 96]</ref> Οι Πέρσες, των οποίων τα πλοία ήταν σε κακή κατάσταση, αποφάσισαν να μην αντιμετωπίσουν τους Έλληνες, αντιθέτως έσυραν τα πλοία τους στη παραλία κάτω από τη Μυκάλη. Ένας στρατός από 60.000 έμεινε εκεί με διαταγή του Ξέρξη, και ο στόλος ενώθηκε με αυτούς, χτίζοντας ένα φράκτη γύρω από το στρατόπεδο για να προστατέψουν τα πλοία τους.<ref name = IX96/> Ωστόσο, ο Λεωτυχίδας αποφάσισε να επιτεθεί στο στρατόπεδο με τους πεζοναύτες του συμμαχικού στόλου.<ref name = h357/> Βλέποντας το μικρό μέγεθος των συμμαχικών δυνάμεων, οι Πέρσες βγήκαν από το στρατόπεδο, αλλά οι οπλίτες και πάλι αποδείχθηκαν ανώτεροι, και κατέστρεψαν ένα μεγάλο μέρος της περσικής δύναμης.<ref name = h357/> Τα πλοία εγκαταλείφθηκαν στους Συμμάχους, οι οποίοι τα έκαψαν, ακρωτηριάζοντας τη ναυτική δύναμη του Ξέρξη, και σηματοδοτώντας την υπεροχή του συμμαχικού στόλου.<ref name = h357/>

==Αποτελέσματα==

[[Αρχείο:Snake_column_Hippodrome_Constantinople_2007.jpg|thumb|120px|Η [[Στήλη των Όφεων]], η οποία δημιουργήθηκε από τους Έλληνες]]

{{Κύριο|Περσικοί πόλεμοι}}

Μετά τις μάχες στις Πλαταιές και στη Μυκάλη, η δεύτερη εκστρατεία των Περσών στην Ελλάδα έληξε. Οι πιθανότητες για μελλοντική προσπάθεια των Περσών για κατάληψη της Ελλάδα ήταν μικρές, παρόλο αυτά οι Έλληνες παρέμειναν ανήσυχοι, καθώς θεωρούσαν πώς ο Ξέρξης θα ξαναπροσπαθούσε στο μέλλον. Αλλά, με τον πάροδο των χρόνων, οι Έλληνες κατάλαβαν πώς η επιθυμία των Περσών για τη κατάληψη της Ελλάδας μειώθηκε.<ref name="h358"/>

Μετά από αυτές τις μάχες, άρχισε η ελληνική αντεπίθεση, νέα φάση των Περσικών πολέμων.<ref>Lazenby, p247</ref> Μετά τη νίκη στη Μυκάλη, ο συμμαχικός στόλος κατευθύνθηκε στον [[Ελλήσποντος|Ελλήσποντο]] για να καταστρέψει τις σχέδιες γέφυρες, αλλά τις βρήκε κατεστραμμένες.<ref name = IX114>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231570;layout=;loc=9.115.1 IX, 114]</ref> Οι Πελοποννήσιοι επέστρεψαν στη Πελοππόνησο, αλλά οι Αθηναίοι έμειναν για να επιτεθούν στη [[Θρακική Χερσόνησο]], η οποία ήταν ακόμα υπό την κατοχή των Περσών.<ref name = IX114/> Οι Πέρσες και οι συμμάχοι τους, υποχώρησαν στη [[Σηστός|Σηστό]]. Μετά από πολιορκία των Αθηναίων, η πόλη έπεσε.<ref name = h359/> Ο Ηρόδοτος τελείωσε τις ''Ιστορίες'' του στο σημείο της πολιορκίας της Σηστού. Τα επόμενα 30 χρόνια, οι Έλληνες, κυρίως οι Αθηναίοι και οι [[Δηλιακή Συμμαχία|συμμάχοι]] τους, θα εκδιώκουν τους Πέρσες από τη Μακεδόνια, τη Θράκη, το [[Αιγαίο Πέλαγος]] και την Ιωνία.<ref name = h359>Holland, pp359&ndash;363</ref> Η [[Ειρήνη του Καλλία]] υπογράφτηκε το 449 π.Χ, βάζοντας λήξη σε ένα πόλεμο, διαρκείας μισού αιώνα.<ref name = h359/>

==Τακτική ανάλυση==

{{Κύριο|Οπλίτης|Φάλαγγα}}

Το ελληνικό ύφος πολέμου είχε διαμορφωθεί κατά τη διάρκεια των αιώνων.<ref name = h69>Holland, pp69&ndash;72</ref><ref name = L256/> Έχει περιστραφεί γύρω από τους οπλίτες, μέλη της μεσαίας τάξης (τους ''ζευγίτες'') οι οποίοι μπορούσαν να αγοράσουν την απαραίτητη πανοπλία.<ref>Holland, p217</ref> Ο οπλίτης ήταν, με τα δεδομένα της εποχής, βαριά θωρακισμένος, με ένα θώρακα (αρχικά χάλκινο, αλλά ίσως σε αυτό το στάδιο με πιο ευέλικτη δερμάτινη έκδοση), περικνημίδες, κράνος, και μια μεγάλη κυκλική ασπίδα (η ''ασπίς'').<ref name = L256/> Οι οπλίτες ήταν θωρακισμένοι με ένα μεγάλο δόρυ, το οποίο ήταν μεγαλύτερο από τα περσικά δόρατα, και ένα ξίφος.<ref name = L256/> Οι οπλίτες πολεμούσαν σε σχηματισμό φάλαγγας - οι ακριβείς περιγραφές δεν είναι τελείως σαφές, αλλά ήταν πυκνός σχηματισμός, παρουσιάζοντας ένα ενιαίο μέτωπο των επικαλυπτόμενων με ασπίδες, και δόρατα, στον εχθρό.<ref name = h69/> Αν συναρμολογηθεί σωστά, η φάλαγγα αποτελεί τρομερό επιτεθικό και αμυντικό όπλο<ref name = L39>Lazenby, pp39&ndash;41</ref><ref>Holland, p74</ref> - σε περιπτώσεις όταν έχει καταγραφεί ότι έγινε κάτι τέτοιο, ένας μεγάλος αριθμός στρατού με ελαφρύ πεζικό χρειάστηκε για να νικηθεί μια σχετικά μικρή φάλαγγα.<ref name = L39/> Η φάλαγγα, ωστόσο, μπορούσε να υπερκηρηθεί από το ιππικό, αν βρισκόνταν σε λάθος σχηματισμό και έδαφος.<ref>Holland, pp187&ndash;192</ref> Ο βαρύς θώρακας και τα μεγάλα δόρατα των οπλιτών τους έκαναν άριστα σώματα στη καταπολέμηση χέρι-με-χέρι<ref name = L256/> και τους έδινε σημαντική προστασία κατά των ακροβολιστών. Αν η ασπίδα δεν σταματούσε ένα δόρυ ή άλλο όπλο, μπορούσε να το κάνει ο θώρακας.<ref name = L256/>

[[Αρχείο:Hoplite1.gif|thumb|130px|right|Μινιατούρα ενός Έλληνα οπλίτη]]

Το περσικό πεζικό που χρησιμοποιήθηκε στην εκστρατεία αποτελείτο από στρατεύματα από όλη την αυτοκρατορία. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, εκεί υπήρχε γενική συμμόρφωση για τον τύπο θωρακισμού και για το ύφος πολέμου.<ref name = L23>Lazenby, pp23&ndash;29</ref> Τα στρατεύματα ήταν, σε γενικές γραμμές, οπλισμένα με ένα τόξο, μια «μικρή λόγχη», ένα σπαθί, μια ασπίδα από λυγαριά και δερμάτινη ζακέτα.<ref name = L23/><ref>Holland, p196</ref> Η μόνη εξαίρεση σε αυτό τον πιθανά εθνικό περσικό στρατό είναι ότι κάποιοι ίσως φορούσαν κορσλέτο για κλιμακωτές πανοπλίες.<ref name = L23/> Μερικά από στρατεύματα είχαν ίσως διαφορετικές πανοπλίες<ref name = L23/>  - για παράδειγμα, οι στρατιώτες από τις [[Σάκες]] ήταν διάσημοι πελεκυστές.<ref>Holland, pp17&ndash;18</ref> Τα «εκλεκτά» στρατεύματα του περσικού πεζικού φαίνεται να ήταν οι εθνικοί Πέρσες, οι [[Μήδοι]], οι [[Κουζιστάν|Κισσιανοί]] και οι Σάκαιοι.<ref name = L23/> Το κύριο σώμα του περσικού πεζικού ήταν η βασιλική φρουρά, οι Αθάνατοι, αν και ήταν θωρακισμένοι με το προαναφερόμενο ύφος.<ref name = L23/><ref name = h274>Holland, p274&ndash;275</ref> Το περσικό ιππικό συχνά αποτελείτο από τους εθνικούς Πέρσες, τους [[Βακτριάνη|Βακτριάνους]], τους Μήδους, του Κισσιανούς και τους Σακαίους - οι περισσότεροι από αυτοί πολεμούσαν ως ελαφρά οπλισμένο ιππικό.<ref name = L23/><ref>Lazenby, p232</ref> Το ύφος της πάλης που χρησιμοποιήθηκε από τους Πέρσες ήταν πιθανώς να βρίσκονται μακρία από τον εχθρό, χρησιμοποιώντας τα τόξα τους για να φθείρουν τον αντίπαλο πριν τον διαλύσουν με ''χαριστικές βολές'', χάρη στα δόρατα και τα σπαθιά.<ref name = L23/>

[[Αρχείο:Archers frieze Darius palace Louvre AOD487.jpg|thumb|left|Πέρσες στρατιώτες, πιθανώς οι Αθάνατοι, απεικονισμένο στο παλάτι του Δαρείου στη [[Σούσα]], περίπου το 510 π.Χ, τώρα βρίσκεται στο [[Λούβρο]]]]

Οι Πέρσες είχαν αντιμετωπίσει τους οπλίτες σε μάχη πριν στην [[Ιωνική Επανάσταση#Μάχη της Εφέσου|Έφεσο]], όπου το ιππικό τους διέλυσε εύκολα τους (πιθανώς κουρασμένους) Έλληνες.<ref>Holland, pp160&ndash;161</ref> Ωστόσο, στη [[μάχη του Μαραθώνα]], οι Αθηναίοι οπλίτες έδειξαν την ανωτερότητα τους κατά του περσικού πεζικού, έστω και εν απουσία ιππικού.<ref>Holland, pp192&ndash;197</ref> Συνεπώς, είναι λίγο περίεργο το γεγονός ότι οι Πέρσες δεν έφεραν οπλίτες από τις ελληνικές περιοχές, ειδικά από την Ιωνία, υπό την ηγεσία τους στην Ασία.<ref name = L23/> Επίσης, ο Ηρόδοτος μας λέει ότι οι Αιγύπτιοι πεζοναύτες που υπηρέτησαν στο περσικό ναυτικό ήταν καλά θωρακισμένοι, και αντιμετώπισαν αποτελεσματικά τους Έλληνες οπλίτες - ακόμα δεν υπήρχε αιγυπτιακό σώμα στον στρατό.<ref name = L256/> Οι Πέρσες ίσως δεν είχαν απόλυτη εμπιστοσύνη στους Ίωνες και στους Αιγύπτιους, καθώς και οι δύο πλευρές επαναστάτησαν κατά των Περσών. Ωστόσο, αν αυτό είναι το θέμα, τότε πρέπει να ρωτηθεί γιατί υπήρχαν ελληνικά και αιγυπτιακά σώματα στον περσικό στόλο. Οι Σύμμαχοι προσπαθούσαν να παίξουν στους περσικούς φόβους για την αξιοπιστία των Ίωνων στη περσική υπηρεσία<ref name = VIII22>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231325;layout=;loc=8.23.1 VIII, 22]</ref><ref name = IX98>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%231554;layout=;loc=9.97.16 IX, 98]</ref> - αλλά, όπως έχει προαναφερθεί, οι Ίωνες και οι Αιγύπτιοι υπηρετούσαν με αριστεία στον περσικό στόλο.<ref name = L23/> Ίσως απλά ούτε οι Ίωνες ούτε οι Αιγύπτιοι δεν συμπεριλαμβάνονταν στον περσικό στρατό καθώς υπηρετούσαν στον στόλο &mdash; καμία από τις παράκτιες περιοχές της Περσικής Αυτοκρατορίας δεν φαίνεται να έστειλαν σώματα μαζί με τον στρατό.<ref name = L23/>

Στις 2 μεγάλες μάχες της εισβολής, οι Σύμμαχοι προσάρμοσαν με σαφήνει τις τακτικές τους για να αποτρέψουν τα περσικά πλεονεκτήματα στους αριθμούς και στο ιππικό, κατακτώντας τα στενά στις Θερμοπύλες, και παρατάσσοντας τον στρατό τους στα υψώματα γύρω από τις Πλαταιές.<ref>Holland, p343</ref> Στις Θερμοπύλες, μέχρι να αποκαλυφθεί το μονοπάτι που επέτρεπε τη καταστροφή της συμμαχικής θέσης, οι Πέρσες απέτυχαν να προσαρμόσου τις τακτικές τους στη κατάσταση, αν και η θέση τους είχε επιλεχθεί καλά για να περιορίσει τις περσικές επιλογές.<ref name = h274/><ref>Lazenby, p138</ref> Στις Πλαταιές, η παρενόχληση των συμμαχικών θέσεων από το ιππικό ήταν επιτυχής τακτική, αναγκάζοντας τους Συμμάχους να υποχωρήσουν απότομα (και σχεδόν καταστροφικά) - ωστόσο, ο Μαρδόνιος, στη συνέχεια, οδήγησε σε μια μάχη σώμα-με-σώμα μεταξύ του πεζικού, η οποία είχε ως αποτέλεσμα την ήττα των Περσών.<ref name = L254/> Τα γεγονότα στη Μυκάλη αποκάλυψαν μια παρόμοια ιστορία - το περσικό πεζικό οδήγησε τον εαυτό του σε μάχη σώμα-με-σώμα με τους οπλίτες, η οποία είχε καταστροφικά αποτελεσμάτα.<ref name = h357/> Έχει διατυπωθεί η άποψη ότι υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία για τη σύνθεση τακτικής στους Ελληνο-Περσικούς Πολέμους.<ref name = L258>Lazenby, p258</ref> Ωστόσο, όσο απλές ήταν οι ελληνικές τακτικές, έπαιξαν με τις δυνάμεις τους - οι Πέρσες ωστόσο, ίσως είχαν υποτιμήσει σοβαρά τη δύναμη του οπλίτη, και η αποτυχία τους να προσαρμοστούν κατά του συμμαχικού πεζικού οδήγησε στη τελική περσική ήττα.<ref name = L23/><ref name = L258/><ref name = L258/>

==Στρατηγική ανάλυση==

Στην αρχή της εισβολής, είναι σαφές ότι οι Πέρσες είχαν περισσότερα πλεονεκτήματα.<ref name = L248>Lazenby, p248&ndash;253</ref> Ανεξάρτητα από το πραγματικό μέγεθος του στρατού τους, είναι σαφές ότι οι Πέρσες συγκέντρωσαν συντριπτικό αριθμό σωμάτων και πλοίων στην Ελλάδα.<ref name = souza/><ref>Lazenby, p29</ref> Οι Πέρσες είχαν ενιαίο σύστημα διοίκησης, και ο καθένας ήταν υπεύθυνος προς τον βασιλιά.<ref>Lazenby, p21</ref> Είχαν μια εξαιρετικά αποτελεσματική γραφειοκρατία που τους επέτρεπε να αναλάβουν αξιόλογους άθλους στον σχεδιασμό.<ref name = h213/><ref>Lazenby, pp17&ndash;18</ref><ref>Lazenby, p30</ref> Οι Πέρσες στρατηγοί είχαν σημαντική εμπειρία στον πόλεμο κατά τη διάρκεια των 80 ετών, στα οποία ιδρύθηκε η Περσική Αυτοκρατορία.<ref>Lazenby, p31</ref> Επιπλέον, οι Πέρσες ήταν άριστοι στη χρήση εξυπνάδας και διπλωματίας στον πόλεμο, όπως φάνηκε στις (πρόσφατες) προσπάθειες τους στο να μοιράσουν και να καταλάβουν την Ελλάδα.<ref>Lazenby, pp29&ndash;30</ref><ref>Holland, pp311&ndash;313</ref><ref>Holland, pp344&ndash;345</ref> Οι Έλληνες, σε σύγκριση, ήταν αποσπασματικοί, με μόνο 30 πόλεις-κράτη ενεργά αντιμετώπισαν τη περσική εισβολή - ακόμα και αυτές οι πόλεις ήταν σε διαμάχη μεταξύ τους.<ref>Lazenby, pp21&ndash;22</ref> Είχαν λίγη εμπειρία των μεγάλων, σε κλίμακα, πολεμικών συγκρούσεων, έχοντας μεγάλη εμπειρία σε μικρές, σε κλίμακα, τοπικές συγκρούσεις,<ref>Lazenby, p33</ref> και οι διοικητές τους διαλέγονταν με βάση την πολιτική και κοινωνική κατάσταση, αντί για την εμπειρία τους.<ref>Lazenby, pp37&ndash;38</ref> Όπως μετέπειτα ρωτά ο Λάζενμπυ: ''«Γιατί οι Πέρσες απέτυχαν;»''<ref name = L248/>

Η περσική στρατηγική για το 480 π.Χ ήταν πιθανώς να προοδεύσουν στην Ελλάδα με συντριπτική δύναμη.<ref name =L254/> Οι πόλεις σε οποιαδήποτε περιοχή όπου περνούσε ο περσικός στρατός κινδένευαν με κατάληψη ή καταστροφή - και πράγματι αυτό έγινε με τις πόλεις της Θεσσαλίας, της Λοκρίδας και της Φωκίδας, οι οποίες αρχικά αντιστάθηκαν στους Πέρσες αλλά μετά αναγκάστηκαν να παραδοθούν.<ref>Ηρόδοτος, [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=9.17.1 IX, 17]</ref><ref>Ηρόδοτος [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&layout=&loc=7.172 VII, 172]</ref> Αντιθέτως, η συμμαχική στρατηγική ήταν πιθανώς να δοκιμάσουν να σταματήσουν τη περσική πρόωθηση όσο πιο βόρεια ήταν πιθανό, και έτσι να αποτρέψουν την υποταγή όσων περισσότερων Συμμάχων ήταν δυνατό.<ref name = L248/> Πέρα από αυτό, οι Σύμμαχοι φαίνεται να έχουν συνειδητοποιήσει ότι, δεδομένουν των συντριπτικών αριθμών των Περσών, είχαν λίγες ευκαιρίες σε ανοιχτή μάχη, και έτσι προσπάθησαν να υπερασπίζονται στενούς γεωγραφικούς χώρους, όπου οι αριθμοί των Περσών δεν θα αποτελούσαν σημαντικός παράγοντας.<ref name = L248/> Όλη η συμμαχική εκστρατεία για το 480 π.Χ βασιζόταν σε αυτή τη στρατηγική. Αρχικά προσπάθησαν να υπερασπιστούν το πέρασμα των Τεμπών για να αποτρέψουν τη κατάληψη της Θεσσαλίας.<ref name = L248/> Μετά συνειδητοποίησαν ότι δεν έπρεπε να υπερασπιστούν αυτή τη θέση, και διάλεξαν μια πιο βόρεια θέση, τις Θερμοπύλες και το Αρτεμίσιο.<ref name = L248/> Η συμμαχική παρουσία στις Θερμοπύλες ήταν αρχικά αποτελεσματική - ωστόσο, η αποτυχία στη προστασία του περάσματος που υπερκέρησε τις Θερμοπύλες υπονόμευε τη τακτική τους, και οδήγησε στην ήττα.<ref name="Holland, p294"/><ref name = L248/> Στο Αρτιμίσιο ο στόλος επίσης πέτυχε κάποια επιτυχία, αλλά αποσύρθηκε λόγω των μεγάλων απώλειων που υπέστησε, καθώς και λόγω του ότι η ήττα στις Θερμοπύλες σήμαινε ότι η αντίσταση στο Αρτεμίσιο ήταν άχρηστη.<ref>Lazenby, pp149&ndash;150</ref> Έτσι, η περσική στρατηγική είχε επιτυχία, ενώ η συμμαχική, αν και δεν ήταν καταστροφικό, απέτυχε.

Η υπεράσπιση του Ισθμού της Κορίνθου από τους Σύμμαχους άλλαξε τη φύση του πολέμου. Οι Πέρσες δεν προσπάθησαν να επιτεθούν στον ισθμό από τη ξηρά, συνειδητοποιώντας ότι ίσωες δεν θα κατάφερναν να τον παραβιάσουν.<ref>Lazenby, p197</ref><ref>Holland, p310</ref> Αυτό οδήγησε σε ανάγκη για ναυμαχία.<ref name = L248/> Ο Θεμιστοκλής τώρα πρότεινε ότι ήταν καιρός να αποδείξουν την στρατηγική μαεστρία στη συμμαχική εκστρατεία - να δελεάσουν τον περσικό στόλο σε μάχη στα στενά της Σαλαμίνας.<ref name = L248/><ref>Holland, p316&ndash;317</ref> Ωστόσο, όσο επιτυχής και να ήταν, δεν υπήρχε ανάγκη για τους Πέρσες να πολεμήσουν στη Σαλαμίνα για να κερδίσουν τον πόλεμο - έχει προταθεί ότι οι Πέρσες ήταν υπερβολικά σίγουροι, ή υπερβολικά πρόθυμοι για να τελείωσουν την εκστρατεία.<ref name = L248/><ref>Holland, pp307&ndash;308</ref> Έτσι, η συμμαχική νίκη στη Σαλαμίνα πρέπει τουλάχιστον να αποδοθεί εν μέρε σε περσικά στρατηγικό σφάλμα.<ref name = L248/> Μετά τη Σαλαμίνα, η περσική στρατηγική άλλαξε. Ο Μαρδόνιος προτίμησε να σπείρει διαφορές μεταξύ των Συμμάχων για να διαλύσει τη συμμαχία.<ref name = L254>Lazenby, 254&ndash;255</ref> Στη πραγματικότητα, ήθελε να νικήσει τους Αθηναίους, έτσι ώστε ο συμμαχικός στόλος να μην μπορεί να αντιμετωπίσει τους Πέρσες στη Πελοπόννησο.<ref name = h333/> Αν και ο Ηρόδοτος μας λέει ότι ο Μαρδόνιος ήταν έντονος στο να δώσει μια αποφασιστική μάχη, αλλά οι κινήσεις του στη μάχη των Πλαταιών δεν ταιριάζουν με αυτό.<ref name = L248/> Φαίνεται να ήθελε να δεχθεί μάχη υπό δικούς του όρους, αλλά περίμενε είτε τους Συμμάχους να επιτεθούν, ή τη πτώση της συμμαχίας.<ref name = L248/> Η συμμαχική στρατηγική για το 479 π.Χ είχε λίγη ακαταστασία - οι Πελοποννήσιοι συμφώνησαν μόνο στο να βαδίσουν βόρεια για να σώσουν τη συμμαχία, και φαίνεται ότι η συμμαχική διοίκηση δεν είχε ιδέα πώς να δώσει μάχη που μπορούσε να νικήσει.<ref name = L248/> Αυτό που επέτρεψε στους Συμμάχους να πολεμήσουν υπό δικούς τους όρους ήταν η κακότεχνη υποχώρηση από τις Πλαταιές.<ref name = L254/> Ο Μαρδόνιος ίσως ήταν υπερβολικά σίγουρος για τη νίκη - δεν υπήρχε ανάγκη να επιτεθεί στους Συμμάχους, και κάνοντας το αυτό έπαιξε με τη κύρια συμμαχική τακτική δύναμη, τον πόλεμο σώμα-με-σώμα.<ref name = L254/> Η συμμαχική νίκη στις Πλαταιές μπορεί επίσης να θεωρηθεί ως αποτέλεσμα περσικού λάθους.<ref name = L254/>

Έτσι, η περσική αποτυχία μπορεί να θεωρηθεί αποτέλεσμα δύο στρατηγικών λάθων που παρέδωσαν τακτικά πλεονεκτήματα στους Σύμμαχους, και οδήγησαν σε αποφασιστικές ήττες για τους Πέρσες.<ref name = L254/> Η συμμαχική επιτυχία συχνα θεωρείται ως αποτέλεσμα ''«της πάλης των ελεύθερων ανδρών για την ελευθερία τους»''.<ref>Green, p36</ref> Αυτό ίσως έπαιξε ένα μέρος, και σίγουρα οι Έλληνες φαίνεται να ερμήνευσαν τη νίκη τους σε αυτούς τους όρους.<ref name = "hanson">http://www.victorhanson.com/articles/hanson101106.html</ref> Ένας, ζωτικής σημασίας, παράγοντας στη συμμαχική επιτυχία ήταν ότι, έχοντας σχηματίσει μια συμμαχία, έστω και άτακτη, έμειναν πιστή σε αυτή, παρά τις αποδόσεις.<ref name = L254/> Εκεί φαίνεται να υπάρχουν πολλές περιπτώσεις όταν η συμμαχία ήταν υπό αμφισβήτηση, αλλά τελικά άντεξε - και καθώς κανένας μόνος του δεν μπορούσε να νικήσει τους Πέρσες, σήμαινε ότι και μετά τη κατάληψη του μεγαλύτερου μέρους της Ελλάδας, οι Σύμμαχοι δεν ήταν ατομικά ηττημένοι.<ref name = L248/> Αυτό αποδεικνύεται από το αξιοσημείωτο γεγονός ότι οι κάτοικοι της Αθήνας, των Θεσπιέων και των Πλαταιών διάλεξαν να συνεχίσουν να αντιμετωπίζουν τους Πέρσες από την εξορία παρά να παραδοθούν.<ref>Lazenby, pp259&ndash;261</ref> Τελικά, οι Σύμμαχοι νίκησαν επειδή απέφυγαν καταστροφικές ήττες,<ref name = L248/> έμειναν πιστοί στη συμμαχία τους,<ref name = L254/> πήραν την υπεροχή στα λάθη των Περσών,<ref name = L254/> και επειδή οι οπλίτες έλαβαν ένα πλεονέκτημα (ίσως το μοναδικό πλεονέκτημα των Συμμάχων στην αρχή του πολέμου), το οποίο, στις Πλαταιές, τους επέτρεψε να καταστρέψουν τη περσική δύναμη.<ref name = L256>Lazenby, p256</ref>

==Σημασία==

[[Αρχείο:Greek-Persian duel.jpg|thumb|right|220px|Έλληνας οπλίτης και Πέρσης στρατιώτης μονομαχούν, 5ος αιώνας π.Χ]]

Η δεύτερη περσική εισβολή στην Ελλάδα ήταν ένα γεγονός μεγάλης σημασίας στην ευρωπαϊκή ιστορία. Ένας μεγάλος αριθμός ιστορικών θεωρούν ότι, αν η Ελλάδα είχε κατακτηθεί, ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός, ο οποίος αποτελεί βάση για τον ''δυτικό πολιτισμό'', δεν θα είχε ποτέ αναπτυχθεί (και κατ' επέκταση ο δυτικός πολιτισμός ''καθ εαυτόν'').<ref name = hanson>Hanson, ''Carnage and Culture: Landmark Battles in the Rise of Western Power''</ref><ref>Strauss, pp1&ndash;294</ref><ref>Holland, pp xvii&ndash;xix</ref> Ενώ αυτο ίσως είναι υπερβολικό (είναι αδύνατο προφανώς να γνωρίζει κανείς), είναι σαφές ότι ακόμα και κατά τον χρόνο οι Έλληνες κατάλαβαν ότι έγινε κάτι σημαντικό.<ref>Holland, pp xvi</ref>

Στρατιωτικά, δεν υπήρχε καμία στρατηγική ή τακτική καινοτομία κατά τη περσική εισβολή, και ένας σχολιαστής θεωρεί ότι ήταν «πόλεμος στρατιωτών» (δηλ. ότι οι στρατιώτες και όχι οι στρατηγοί κέρδισαν τον πόλεμο).<ref>Lazenby, pp257&ndash;258</ref> Οι Θερμοπύλες συχνά χρησιμοποιούνται ως καλό παράδειγμα χρήσης του γήϊνου ανάγλυφου ως πολλαπλασιαστή δύναμη<ref name=usarmy>Eikenberry (1996)</ref> - ενώ το τέχνασμα του Θεμιστοκλή πριν τη Σαλαμίνα είναι καλό παράδειγμα της χρήσης της απάτης σε πολεμικές συγκρούσεις.<ref>Sun Tzu, pp41&ndash;49</ref> Το μεγάλο μάθημα της εισβολής, επιβεβαιώνοντας τα γεγονότα της μάχης του Μαραθώνα, ήταν η υπεροχή του οπλίτη κατά του, ελαφρά θωρακισμένου, περσικού πεζικού.<ref name = h358>Holland, p358&ndash;359</ref><ref name = L256/> Βασιζόμενη σε αυτό το μάθημα, η Περσική Αυτοκρατορία θα αρχίσει αργότερα, μετά τον [[Πελοποννησιακός Πόλεμος|Πελοποννησιακό Πόλεμο]], να προσλαμβάνει Έλληνες μισθοφόρους.<ref>Ξενοφών, [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0202;query=chapter%3D%231;layout=;loc=1.2.1 Κύρου Ανάβασις]</ref>

==Σημειώσεις==

{{παραπομπές|group="Σημ."}}

==Παραπομπές==

{{παραπομπές}}

==Βιβλιογραφία==

=== Αρχαίες πηγές ===

*[[Ηρόδοτος]],  [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?layout=;doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=toc;loc=1.6.1 ''Ιστορίες'']
** Macan translation of books 7-9 [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0038&layout=&loc=8.25 Ιστορίες] (The Perseus Digital Library) (1908)
** Macauley translation - [http://www.gutenberg.org/etext/2707 Ιστορίες]
*Διόδωρος Σικελιώτης, [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0084;layout=;query=toc;loc=11.5.1 ''Ιστορική Βιβλιοθήκη'']
*Κτησίας, [http://www.livius.org/ct-cz/ctesias/photius_persica2.html Περσικά]

=== Σύγχρονες πηγές ===

*Holland, Tom (2006). ''Persian Fire: The First World Empire and the Battle for the West''. Abacus, ISBN 0385513119.
*Green, Peter (1996). ''The Greco-Persian Wars''.  University of California Press.
*de Souza, Philip (2003). ''The Greek and Persian Wars'', 499-386 BC. Osprey Publishing, (ISBN 1-84176-358-6)
*Lazenby, JF (1993). ''The Defence of Greece 490&ndash;479 BC''. Aris & Phillips Ltd., (ISBN 0-85668-591-7)
*Burn, A.R., ''Persia and the Greeks'' in ''The Cambridge History of Iran, Volume 2: The Median and Achaemenid Periods'', Ilya Gershevitch, ed. (1985). Cambridge University Press.
*Sekunda, N & Chew, S (1992). ''The Persian Army (560–330&nbsp;BC)'', Elite series, Osprey Publishing.
*Bradford, E. ''Thermopylae: The Battle for the West''. Da Capo Press, ISBN 0306813602.
* Strauss, Barry. ''The Battle of Salamis: The Naval Encounter That Saved Greece—and Western Civilization''. New York: Simon and Schuster, 2004  (hardcover, ISBN 0-7432-4450-8; paperback, ISBN 0-7432-4451-6).
*Bury, J. B. & Meiggs, R. (2000). ''A History of Greece to the Death of Alexander the Great'' (4th Revised Edition). Palgrave Macmillan.
*Grote, G. ''A History of Greece: Part II''
*Maurice, F (1930). ''The size of the army of Xerxes in the invasion of Greece 480 BC''. Journal of Hellenic Studies v.50, pp115&ndash;128.
*Delbrück, Hans (1920). ''History of the Art of War''. University of Nebraska Press. Reprint edition, 1990. Translated by Walter, J. Renfroe. 4 Volumes.
*Warry, J. (1998). ''Warfare in the Classical World''. ISBN 1-84065-004-4.
*Engels, DW. (1978). ''Alexander the Great and the Logistics of the Macedonian Army''. Berkeley/Los Angeles/London.
*Scott, JA (1915). "Thoughts on the Reliability of Classical Writers, with Especial Reference to the Size of the Army of Xerxes", ''The Classical Journal'' '''10''' (9).
*von Fischer, R. ''Das Zahlenproblem in Perserkriege 480-479 v. Chr.'' ''Klio'', N. F., vol. VII.
*Cohen, R (1934). ''La Grece et l'hellenization du monde antique''
*Tarn, WW. (1908). ''The Fleet of Xerxes'', The Journal of Hellenic Studies v.28
*Obst, E. (1914). ''Der Feldzug des Xerxes''. Leipzig
*Munro, JAR (1929). ''Cambridge Ancient History vol. IV''
*Köster, AJ (1934). ''Studien zur Geschichte des Antikes Seewesens''. Klio Belheft 32
*Οι δυνάμεις των Ελλήνων και των Περσών (The forces of the Greeks and the Persians), E Istorika no.164 19 October 2002.
*Papademetriou, K (2005). ''Περσικό Πεζικό: Η δύναμη που κατέκτησε τη νοτιοδυτική Ασία'' (Persian Infantry: The force that conquered southwest Asia), Panzer magazine, Issue 22 September–October 2005, Periscopio editions Athens.
*Kampouris, MΗ (2000). ''στρατηγική διάσταση των Μηδικών Πολέμων (The strategic dimension of the Persian Wars)'', Πόλεμος και Ιστορία (War and History) Magazine no.34, October 2000.
*Fehling, D (1989). ''Herodotus and His "Sources": Citation, Invention, and Narrative Art''. Translated by J.G. Howie. Leeds: Francis Cairns.
* {{Cite book| last=Finley | first=Moses | title= Thucydides &ndash; History of the Peloponnesian War (translated by Rex Warner)| chapter = Introduction | publisher= Penguin | year= 1972 | ISBN = 0140440399}}
*{{Cite journal| last=Eikenberry | first=Lt. Gen. Karl W. | title=Take No Casualties | journal=Parameters: US Army War College Quarterly | volume=XXVI | issue=2  | pages=pages 109–118 | date=Summer 1996 | url=http://www.carlisle.army.mil/usawc/Parameters/96summer/eiken.htm | accessdate=2007-10-17}}

==Δείτε επίσης==

*[[Περσικοί πόλεμοι|Έλληνο-Περσικοί Πολέμοι]]
*[[Πρώτη περσική εισβολή στην Ελλάδα]]
*[[Μάχη των Θερμοπυλών]]
*[[Ναυμαχία του Αρτεμισίου]]
*[[Ναυμαχία της Σαλαμίνας]]
*[[Μάχη των Πλαταιών]]
*[[Μάχη της Μυκάλης]]
*[[Θεμιστοκλής]]
*[[Δηλιακή Συμμαχία]]

{{Μάχες των Περσικών Πολέμων}}

{{Link GA|en}}

[[en:Second Persian invasion of Greece]]
[[es:Segunda Guerra Médica]]
[[nl:Tweede Perzische Oorlog]]