Revision 6043163 of "Ονυθέ Γουλεδιανών" on elwiki

{{ουδετερότητα|@=ως δημιουργός του λήμματος φέρεται ο χρηματοδότης της ανασκαφής}}
{{επιμέλεια|παρουσίαση σε γλωσσικό ύφος και δομή επιστημονικής ανακοίνωσης, ακατάλληλο για εγκυκλοπ. λήμμα}}
{{χωρίς παραπομπές|29|09|2016}}
{{μορφοποίηση}}

==Περίληψη==
Κατά τα έτη 1954-1956 η Αρχαιολογική Εταιρεία ερεύνησε οικισμό στη θέση Ονι(υ)θέ πλησίον του χωριού Γουλεδιανά και κυρίως δύο οικίες που ανάγονται στα τέλη του 7ου-αρχές του 6ου π. Χ. αιώνα. Η «οικία Α», στην οποία βρέθηκε μεγάλος αριθμός αποθηκευτικών αγγείων, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα δείγματα αρχαϊκής οικιστικής αρχιτεκτονικής της Κρήτης. Αξιόλογα είναι και τα κινητά ευρήματα της θέσης.   

==Εισαγωγή==
Η θέση «Ονιθέ» (ή Ονυθέ) βρίσκεται σε απόσταση 18 χλμ. νοτίως του Ρεθύμνου, νοτιοανατολικά της κοινότητας Γουλεδιανών και σε υψόμετρο 700 μ. στις νότιες υπώρειες του Βρύσινα. Το σημείο βρίσκεται σε στρατηγική γεωγραφική θέση μεταξύ της κοιλάδας Καρών-Γουλεδιανών και της πεδιάδας Ρεθύμνου. Τα αρχιτεκτονικά λείψανα που έχουν εντοπιστεί ή ανασκαφεί σε ένα ευρύ πλάτωμα ανήκουν σε ακόμα μη ταυτισμένο οικισμό των ιστορικών χρόνων που διέθετε οχυρωμένη ακρόπολη.  

==Η ιστορία των ανασκαφών και η συμβολή της Αρχαιολογικής Εταιρείας στην έρευνα της θέσης==
Προπολεμικά και το 1946 αντίστοιχα παραδόθηκαν στο Μουσείο Ρεθύμνου άγαλμα καθήμενης γυναικείας μορφής, που βρέθηκε κοντά σε αρχαία κρήνη στη θέση, και μέρος χάλκινης περικεφαλαίας προερχόμενο από την περιοχή γύρω από τον Βρύσινα. Ο τότε Έφορος Αρχαιοτήτων Νικόλαος Πλάτων δημοσίευσε την τελευταία στην Αρχαιολογική Εφημερίδα του 1953-1954 και, μετά από εύρεση κομματιών αρχαϊκών πίθων στη θέση Ονιθέ, διεξήγαγε εκεί για λογαριασμό της Αρχαιολογικής Εταιρείας ανασκαφές σε τρεις περιόδους (1954-1956), με σκοπό την αποκάλυψη των οικιών από τις οποίες προήλθαν. Στο φως ήρθαν δύο κτηριακά συγκροτήματα («οικίες Α-Β») αρχαϊκής εποχής με αξιόλογα ευρήματα, ενώ ερευνήθηκαν και άλλα αρχιτεκτονικά λείψανα στην ευρύτερη περιοχή του οικισμού και την ακρόπολη. Επιπλέον, στη θέση Κερά, ανατολικά του οικισμού, αποκαλύφθηκε παλαιοχριστιανική βασιλική (βλ. σχετικό λήμμα). Σε συνολική επαναξιολόγηση των ευρημάτων της ανασκαφής Πλάτωνος προέβη ο Κυριάκος Ψαρουδάκης με εργασία του το 2004. Αν και τα κτηριακά κατάλοιπα αξιολογούνται ως σημαντικότατο δείγμα αρχαϊκής οικιστικής αρχιτεκτονικής στην Κρήτη, δεν έχουν μέχρι τώρα λάβει χώρα περαιτέρω συστηματικές έρευνες της θέσης που κηρύχθηκε αρχαιολογικός χώρος το 1962 και οριοθετήθηκε μόλις το 2013.  


==Βιβλιογραφία==
===Γενική Βιβλιογραφία===
* Α. Σπ. Βασιλάκης, Οικιστική και αρχιτεκτονική της Κρήτης στα ιστορικά χρόνια, Κρητ. Χρον. 28/29, 1988-1989, 110-126, κυρίως 116.
* F. Lang, Archaische Siedlungen in Griechenland. Struktur und Entwicklung (Berlin 1996), 190-191, αρ. 28.
* Ν. Φαράκλας κ. ά., Οι επικράτειες των αρχαίων πόλεων της Κρήτης (Ρέθυμνο 1998), 67-68.  
* I. Morris, Archaeology and Archaic Greek History, σε: N. Fisher – H. van Wees (επιμ.), Archaic Greece. New Approaches and New Evidence (London 1998), 63-64. 
* Κ. Ψαρουδάκης, Ονιθέ Γουδελιανών: Νέα ματιά στα ίχνη μιας αρχαίας Κρητικής πόλης, Κρητική Εστία 10, 2004, 9-50.   
* L. Sjögren, Interpreting Cretan Private and Communal Spaces (800-500 BC), σε: R. Westgate – N. Fisher – J. Whitley (επιμ.), Building Communities.  House, Settlement and Society in the Aegean and Beyond. Proceedings of a Conference Held at Cardiff University, 17-21 April 2001 (London 2007) 149-155.
* E. Parisinou, Lighting Dark Rooms: Some Thoughts about the Use of Space in Early Greek Domestic Architecture, σε: R. Westgate – N. Fisher – J. Whitley (επιμ.), Building Communities. House, Settlement and Society in the Aegean and Beyond. Proceedings of a Conference Held at Cardiff University, 17-21 April 2001 (London 2007) 213-223.

===Έρευνες και δημοσιεύματα της Εταιρείας===
* Ν. Πλάτων, Ανάγλυφος περικεφαλαία εξ Ονυθέ Γουλεδιανών Ρεθύμνης, ΑΕ 1953-1954 Β΄, 129-140.
* Έργον 1954, 50-52.
* Ν. Πλάτων, Ανασκαφή Ονυθέ Γουλεδιανών Ρεθύμνης, ΠΑΕ 1954, 377-382.
* Έργον 1955, 102-103.
* Ν. Πλάτων, Ανασκαφή Ονυθέ Γουλεδιανών Ρεθύμνης (Περίοδος Δευτέρα), ΠΑΕ 1955, 298-303.
* Έργον 1956, 114-115.
* Ν. Πλάτων, Ανασκαφή εις Γουλεδιανά Ρεθύμνης, ΠΑΕ 1956, 226-228.
* Α. Λεμπέση, Το ιερό του Ερμή και της Αφροδίτης στη Σύμη Βιάννου. ΙΙΙ: Τα Χάλκινα και ανθρωπόμορφα ειδώλια, Βιβλιοθήκη της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας, αρ. 225 (Αθήναι 2002), κυρίως 146-147 με εικ. 120.