Revision 15456 of "Ne mortigu" on eowikisource

{{Paĝokapo
 | titolo      = Ne mortigu
 | aŭtoro     = Lev Nikolaeviĉ Tolstoj
 | tradukinto  = Vikifontaro
}}

{{titolo|Ne mortigu}}

:''Ne mortigu. -Eliro xx. 13.''

:''Disĉiplo ne estas super sia instruisto; sed perfektigite, ĉiu estos kiel lia instruisto. -Luko vi. 40.

:''Ĉar ĉiuj, kiuj glavon prenas, per glavo pereos. -Mateo xxvi. 52.''

:''Ĉion ajn do, kion vi deziras, ke la homoj faru al vi, vi ankaŭ faru al ili. -Mateo vii. 12.''


{{Paĝokapo
 | titolo      = Ne mortigu
 | aŭtoro     = Lev Nikolajeviĉ Tolstoj
 | tradukinto  = Vikifontaro
{{titolo|Ne mortigu}}

 Ne mortigu. -Eliro xx. 13.

 Disĉiplo ne estas super sia instruisto; sed perfektigite, ĉiu estos kiel lia instruisto. -Luko vi. 40.

 Ĉar ĉiuj, kiuj glavon prenas, per glavo pereos. -Mateo xxvi. 52.

 Ĉion ajn do, kion vi deziras, ke la homoj faru al vi, vi ankaŭ faru al ili. -Mateo vii. 12.

Kiam reĝoj estas mortpunitaj post tribunalo, kiel en la okazo de Charles la 1-a, Louis la 16-a, kaj Maksimiliano de Meksiko; aŭ kiam ili estas mortigitaj en kortumaj konspiracioj, kiel Peter la 3-a, Paul, kaj pluraj sultanoj, ŝahoj, kaj ĥanoj - oni malmulte parolas pri ĝi; sed kiam ili estas mortigitaj sen tribunalo kaj sen kortuma konspiracio - kiel en la okazo de Henry la 4-a de Francujo, Aleksandr la 2-a, kaj la Imperiestrino de Aŭstrujo, la mortinta Ŝaho de Persio, kaj, ĵuse, Humbert - tiaj murdoj ekcitas la plej grandan surprizon kaj indignon inter reĝoj kaj imperiestroj kaj iliaj aliĝantoj, kvazaŭ ili mem neniam partoprenis en murdoj, nek profitis per ili, nek instigis ilin. Sed, fakte, la plej agrablaj el la murditaj reĝoj (ekzemple Aleksandr la 2-a aŭ Humbert), eĉ ne inkludante la ekzekutojn en siaj propraj landoj, estis instigantoj, kunkulpuloj, kaj partoprenantoj en la murdoj de dekmiloj da homoj kiuj pereis sur la batala kampo; plue, pli kruelaj reĝoj kaj imperiestroj kulpiĝas pri centmiloj, aŭ eĉ milionoj, da murdoj.

La instruado de Kristo nuligas la leĝon de "Okulo por okulo, kaj dento por dento"; sed tiuj kiuj ĉiam aliĝis al tiu leĝo, kaj ankoraŭ aliĝas al ĝi, kaj aplikas ĝin je malbonega grado - ne nur pretendante "okulon por okulo", sed sen provokacio postulante la buĉadon de miloj, kiel ili faras kiam ili deklaras militon - ne rajtas esti indignaj pri la aplikado de tiu sama leĝo al ili mem per tiom eta kaj sensignifa grado ke apenaŭ unu reĝo aŭ imperiestro estas murdita po cent miloj, aŭ eble eĉ po miliono mortigita pro la ordono kaj konsento de reĝoj kaj imperiestroj. Reĝoj kaj imperiestroj ne nur ne estu indignaj je murdoj kiel Aleksandr la 2-a kaj Humbert, ili ankaŭ estu surprizitaj ke tiaj murdoj estas tiel maloftaj, konsiderante la adan kaj universalan ekzemplon de murtoj kiun ili al homaro donas.

L'amasoj estas tiom hipnotigitaj, ke ili vidas tion kio okazas antaŭ iliaj okuloj, sed ili ne komprenas ties signifon. Ili vidas kian konstantan zorgon reĝoj, imperiestroj, kaj prezidantoj donas al siaj obeemaj armeoj; ili vidas la paradojn kaj manovrojn kiujn la regnestroj kunvokas; kaj la homoj kunamasiĝas por vidi kiel siaj propraj fratoj, hele vestitaj en la vestoj de stultoj, estas transformitaj en maŝinojn al la sono de tamburo kaj trumpeto, post la krio de unu viro, farante la tutsaman movadon dum la tutsama momento - sed ili ne komprenas kion ĉi ĉio signifas. Sed la signifo de tiu ekzerco estas tre klara kaj simpla: ĝi estas nenio krom pretigo por mortigado.

Ĉio ĉi stultigas homojn por ke ili estu taŭgaj iloj por murdo. Kaj tiuj kiuj tion faras, ĉefe direktas tion kaj estas vantaj pri tio, estas la reĝoj, la imperiestroj, kaj la prezidantoj. Kaj tiaj homoj mem - kiuj speciale okupiĝas pri la organizado de murdo kaj kiuj igis murdon sia profesio, kiuj portas armeajn uniformojn kaj tenas batalilojn (glavojn) ĉe siaj flankoj - estas ŝokitaj kaj indignaj kiam unu el ili estas murditaj.

La murdoj de reĝoj - la murdo de Humbert - estas aĉegaj, sed ne pro sia krueleco. La aferoj faritaj de la komando de reĝoj kaj imperiestroj - ne nur pasintaj okazoj kiel la masakro de Sankta Bartolomeo, religiaj buĉadoj, la teruraj represioj kontraŭ pezantaj ribeloj, kaj Parizaj armepuĉoj, sed ankaŭ la hodiaŭaj estraraj ekzekutoj, la mortigo de malliberuloj en sola enfermo, la Disciplinaj Batalionoj, la pendigoj, la senkapigoj, la pafadoj kaj buĉado en militoj  - estas nekompareble pli kruelaj ol la murdoj faritaj de Anarĥiistoj. Tiuj-ĉi murdoj ankaŭ ne estas aĉegaj pro nemeriteco. Se Aleksandr la 2-a kaj Humbert ne meritis morton, do eĉ malpli morton meritis la miloj da rusoj kiuj pereis ĉe Plevna, aŭ la italoj kiuj pereis en Abisinia. Tiaj murdoj estas aĉegaj ne pro krueleco aŭ nemeriteco, sed pro la malrezoneco de tiuj kiuj ilin faras.

Se la reĝmurdantoj agadas per la influo de personaj sentoj de indigno evokita de la suferadoj de subpremata popolo, pri kiuj ili kredas ke Aleksandr aŭ Karnot or Humbert havas respondecon; aŭ se ili agadas per personaj sentoj de revenĝo, do: eĉ se ilia konduto estis ege malmorala, ĝi estas almenaŭ komprenebla; sed kial grupo da homoj (anarĥiistoj, oni al ni diras), ekzemple tiuj kiuj sendis [[w:Gaetano Bresci|Bresci-on]], kaj kiuj nun minacas alian imperiestron - kial ili ne povas elpensi ian pli bonan metodon plibonigi la etaton de homaro ol mortigi homojn kies detruado ne povas esti pli helpema ol la senkapigo de tiu mita monstro sur kies kolo aperis nova kapo tuj kiam alia estis detranĉita? Reĝoj kaj imperiestroj antaŭ longe kreis por si sistemon kiel magazeno-pafilo: kiam unu kuglo estas elĵetita, alia kuglo tuj anstataŭas ĝin. ''Le roi est mort, vive le roi!'' [La reĝo estas mort, vivu la reĝo!] Sekve, kial oni ilin mortigu?

Nur en la plej superflua opinio povas la mortigo de tiuj-ĉi homoj ŝajni esti metodo por savi la naciojn de subpremo kaj de militoj detruantaj homajn vivojn.

Oni devas nur memori ke simila subpremo kaj simila milito daŭris, senkonsidere pri kiu estis la ĉefo de la registaro - Nikolai aŭ Aleksandr, Frederik aŭ Vilhelm, Napoleono aŭ Louis, Palmerston aŭ Gladstone, McKinley aŭ iu ajn alia - por kompreni ke ne nur unu speciala homo kaŭzas la ĉi-tiujn subpremojn kaj ĉi-tiujn militojn kiuj suferigas la naciojn. La mizereco de nacioj ne estas kaŭzita de specialaj homoj, sed de la speciala strukturo de societo, sub kiu la popolo estas tiom kunligitaj ke ili sin trovas en la potenco de kelkaj homoj, aŭ pli ofte en la potenco de ununura homo: homo kiu estas tiom pervertita de sia malnaturala pozicio kiel la decidanto de la destino kaj la vivoj de milionoj, ke li estas ĉiam en malsana farto, kaj li ĉiam suferas pli-malpli manion de sinpligrandigo, kiun nur lia potenca pozicio kaŝas for de la ĝenerala rimarko.

Apart from the fact that such men are surrounded from earliest childhood to the grave by the most insensate lŭury dud an atmosphere of falsehood and flattery which always accompanies them, their whole education and all their occupations are centred on one object: learning about former murders, the best present-day ways of murdering, and the best preparations for future murder. From childhood they learn about killing in all its possible forms. They always carry about with them murderous weapons-swords or sabres; they dress themselves in various uniforms; they attend parades, reviews and manoeuvres; they visit one another, presenting one another with Orders and nominating one another to the command of regiments-and not only does no one tell them plainly what they are doing or say that to busy one's self with preparations for killing is revolting and criminal, but from all sides they hear nothing but approval and enthusiasm for all this activity of theirs. Every time they go out, and at each parade and review, crowds of people flock to greet them with enthusiasm, and it seems to them as if the whole nation approves of their conduct. The only part of the Press that reaches them, and that seems to them the expression of the feelings of the whole people, or at least of its best representatives, most slavishly extols their every word and action, however silly or wicked they may be. Those around them, men and women., clergy and laity- all people who do not prize human dignity- vying with one another in refined flattery, agree with them about anything and deceive them about everything making it impossible for them to see life as it is. Such rulers might live a hundred years without ever seeing one single really independent man or ever hearing the truth spoken. One is sometimes appalled to hear of the words and deeds of these men; but one need only consider their position in order to understand that anyone in their place would act as they do. If a reasonable man found himself in their place, there is only one reasonable action he could perform, and that would be to get away from such a position. Any one remaining in it would behave as they do.

What, indeed, must go on in the head of some Wilhelm of Germany - a narrow-minded, ill-educated, vain man, with the ideals of a German Junker- when there is nothing he can say so stupid or so horrid that it will not be met by an enthusiastic 'Hoch!' and be commented on by the Press of the entire world as though it were something highly important? When he says that, at his word, soldiers should be ready to kill their own fathers, people shout 'Hurrah !' When he says that the Gospel must be introduced with an iron fist- 'Hurrah!' When he says the army is to take no prisoners in China, but to slaughter everybody, he is not put into a lunatic asylum, but people shout 'Hurrah!' and set sail for China to execute his commands. Or Nicholas II. (a man naturally modest) begins his reign by announcing to venerable old men who had expressed a wish to be allowed to discuss their own affairs, that such ideas of self-government were 'insensate dreams,'- and the organs of the Press he sees and the people he meets, praise him for it. He proposes a childish, silly, and hypocritical project of universal peace, while at the same time ordering an increase in the army - and there are no limits to the laudations of his wisdom and virtue. Without any need, he foolishly and mercilessly insults and oppresses a whole nation, the Finns, and again he hears nothing but praise. Finally, he arranges the Chinese slaughter - terrible in its injustice, cruelty and incompatibility with his peace projects - and from all sides, people applaud him, both as a victor and as a continuer of his father's peace policy.

What, indeed, must be going on in the heads and hearts of these men?

So it is not the Alexanders and Humberts, nor the Wilhelms, Nicholases, and Chamberlains- though they decree these oppressions of the nations and these wars- who are really the most guilty of these sins, but it is rather those who place and support them in the position of arbiters over the lives of their fellow-men. And, therefore, the thing to do is not to kill Alexanders, Nicholases, Wilhelms, and Humberts, but to cease to support the arrangement of society of which they are a result. And what supports the present order of society is the selfishness and stupefaction of the people, who sell their freedom and honour for insignificant material advantages.

People who stand on the lowest rung of the ladder - partly as a result of being stupefied by a patriotic and pseudo-religious education, and partly for the sake of personal advantages- cede their freedom and sense of human dignity at the bidding of these who stand above.

In them and offer them material advantages. In the same way - in consequence of stupefaction, and chiefly for the sake of advantages - those who are a little higher up the ladder cede their freedom and manly dignity, and the same thing repeats itself with those standing yet higher, and so on to the to most rung - to those who, or to him who, standing at the apex of the social cone have nothing more to obtain: for whom the only motives of action are love of power and vanity, and who are. generally so perverted and stupefied by the power of life and death which they hold over their fellow-men, and by the consequent servility and flattery of those who surround them, that, without ceasing to do evil, they feel quite assured that they are benefactors to the human race.

It is the people who sacrifice their dignity as men for material profit that produce these men who cannot act otherwise than as they do act, and with whom it is useless to be angry for their stupid and wicked actions. To kill such men is like whipping children whom one has first spoilt.

That nations should not be oppressed, and that there should be none of these useless wars, and that men may not be indignant with those who seem to cause these evils, and may not kill them- it seems that only a very small thing is necessary. It is necessary that men should understand things as they are, should call them by their right names, and should know that an army is an instrument for killing, and that the enrolment and management of an army - the very things which Kings, Emperors, and Presidents occupy themselves with so self-confidently - is a preparation for murder.

If only each King, Emperor, and President understood that his work of directing armies is not an honourable and important duty, as his flatterers persuade him it is, but a bad and shameful act of preparation for murder-and if each private individual understood that the payment of taxes wherewith to hire and equip soldiers, and, above all, army-service itself, are not matters of indifference, but are bad and shameful actions by which he not only permits but participates in murder-then this power of Emperors, Kings, and Presidents, which now arouses our indignation, and which causes them to be murdered, would disappear of itself.

So that the Alexanders, Carnots, Humberts, and others should not be murdered, but it should be explained to them that they are themselves murderers, and, chiefly, they should not be allowed to kill people: men should refuse to murder at their command.

If people do not yet act in this way, it is only because Governments, to maintain themselves, diligently exercise a hypnotic influence upon the people. And, therefore, we may help to prevent people killing either Kings or one another, not by killing- murder only increases the hypnotism- but by arousing people from their hypnotic condition.

And it is this I have tried to do by these remarks.

[[en:Thou Shalt Not Kill]]