Revision 7286148 of "افراد سرشناس استان فارس" on fawiki

=== قرن اول، دوم و سوم هجری ===
[[پرونده:Hallaj.jpg|thumb|180px|اعدام [[حسین بن منصور حلاج]]]]
علما و دانشمندان ایرانی در نخستین قرون تمدن اسلامی همان تربیت‌یافتگان مکتب پیش از اسلام هستند که به علت عدم توجه خلفا و شاید گریزی که از نزدیک شدن به ارباب قدرت داشتند گمنام زیسته و ذکری از آنها در تاریخ نیامده‌است. به تدریج در قرن اول هجری کسانی که مایل به کسب شهرت و قدرت بودند به فراگرفتن زبان عربی پرداختند و به علت نیاز شدید خلفا به مشاور و حسابدار و سیاستمدار ایرانیانی که در این فنون تبحر و تخصص داشتند، جذب دربار خلفا و امرا شدند. از  [[استان فارس]] در نخستین قرون تمدن اسلامی تنها کسی‌ که نامش در تاریخ آمده‌است [[عبدالحمید یحیی فارسی]] است که در فنون [[حسابداری]] تخصص داشت و در زمان [[امویان]] به علت توانائی خاصی که در نوشتن مراسلات دولتی داشت به مقام عالی وزارت نایل شد و سرانجام سر در راه وزارت نهاد.<ref>بزرگان نامی پارس، جلد اول، ص ۱</ref> در همین دوران عالمی از فارس به نوشتن کتابی دست یازید که تاکنون یکی از مهم‌ترین کتاب‌های نحوی زبان عربی به شمار می‌رود. این دانشمند [[سیبویه فارسی]] صاحب [[الکتاب]] در نحو است. در ادبیات عرب خاصه قرن دوم کسی که مایهٔ افتخار فارس بوده [[ابن مقفع]] است. در تصوف علمای ایرانی و از جمله فارسیان با ذوق و ابتکاری که خاص آنهاست موجب ایجاد و بسط ادبیات صوفیانه شدند و [[حسین بن منصور حلاج]] نمونهٔ بارز این مکتب صوفیانه است. در طب پزشکان نام‌آوری چون [[ابو ماهر موسی بن یوسف سیار شیرازی]] که در قرن سوم در شیراز می‌زیست وجود داشتند که با ایجاد مکتبی خاص در طب و جراحی و تربیت شاگردان ناموری چون [[علی بن عباس مجوسی اهوازی]] و [[ابن مندویه اصفهانی]] موجب ارتقای طب شده و با کوشش و مجاهدت دانش طب را گسترش دادند و به علمای قرون بعد سپردند. در ریاضیات و نجوم نیز با آنکه این علوم در صدر اسلام مورد توجه نبودند، علمای برجسته‌ای مانند [[ابوالعباس فضل بن حاتم نیریزی]]، [[ابوسهل بن نوبخت فارسی]] و [[ابواسحاق ابراهیم فزاری]] از آن جمله‌اند.<ref>بزرگان نامی پارس، جلد اول، ص ۲ و ۳</ref>

=== قرن چهارم هجری ===
در این قرن در علم لغت و نحو علمای مشهوری از پارس برخاسته و در شناساندن [[زبان عربی]] به نحو صحیح به مسلمین گام‌های بلندی برداشتند. [[ابن درستویه]] و [[ابوعلی نحوی فارسی]] از نحو‌دانان نا‌م‌آور این قرن هستند. همچنین در این قرن علما و فقهاء و محدثین که اغلب در علوم قرآنی و تفسیر و عرفان و تصوف هم قوی دست بوده و پاره‌ای از آنها در زمرهٔ عرفای نام‌آور عالم اسلام به شمار می‌روند در شیراز می‌زیسته‌اند که از آن جمله می‌توان از [[بیطار]]، [[ابوبکر شیرازی]] و [[باکویه شیرازی]] و عارف نامدار فارس [[ابو عبدالله خفیف شیرازی]] نام برد. [[ابن مقله]] در ادب و خاصه خط سرآمد اقران در قرون و اعصار است. در شاخه‌های دیگر علوم اسلامی عالم و ادیب و متفکر بزرگ [[ابوحیان توحیدی]] و [[ابواسحاق اصطخری]] محقق و عالم به علم [[جغرافیا]] صاحب کتاب [[مسالک‌الممالک]] و [[صورالاقالیم]] نیز در این قرن می‌زیسته‌اند. از جمله پزشکان نیز از [[ابوالعلاء فارسی]] که احتمالاً از پروردگان مکتب طبی شیراز و از شاگردان [[ابوماهر فارسی]] بوده و [[ابن عجیم فارسی]] که علاوه بر طب در نجوم نیز مهارت داشته‌است قابل ذکر هستند.<ref>بزرگان نامی پارس، جلد اول، ص ۷۵ و ۷۶</ref>

=== قرن پنجم هجری ===
کانون عرفای فارس در قرن پنجم با وجود عارف بزرگی مانند [[ابواسحاق کازرونی]] رونق بسیاری داشت. قضات و علمای این عصر نیز از مفاخر ایران هستند [[ابواسحاق شیرازی]] نخستین رئیس مدرسه نظامیه بغداد و دانشمند بزرگوار [[مؤید شیرازی]] از جمله قضات بزرگ فارس در این قرن می‌باشند. در این دوره علم [[نحو]] نیز همچنان در فارس مورد توجهٔ خاص بوده و نحو‌دانانی چون [[ابوالحسین فارسی]]، [[ابوالقاسم شیرازی]] و [[زید فسایی]] در این سده می‌زیسته‌اند. در این سده با وجودیکه علوم پزشکی رونق پیشین خود را از دست داد اما پزشکانی چون [[ابوالمجد بیضاوی]] که در علم [[تشریح]] صاحب تألیف است و [[ابوسهل ارجانی]] که [[جراح]] نام‌آوری بود، در این قرن از معروفیت خاصی برخوردار بوده‌اند. سایر علوم نیز کمابیش رونق خود را حفظ کردند، مثلاً [[هبه‌الله شیرازی]] متوفی در سال ۴۸۵ هجری قمری یکی از مورخین این عصر است.<ref>بزرگان نامی پارس، جلد اول، ص ۱۶۹</ref>

=== قرن ششم هجری ===
در این قرن نیز دانشمندان تألیفات نقیسی از خود برجا گذاشتند. [[رکن‌الدین یحیی الحسینی شیرازی]] در حکمت، ریاضی، ادب و خوشنویسی تبحر داشت. در فقه و حدیث و تفسیر [[ابی‌الخیر نیریزی]]، [[ ابن ابی مریم شیرازی]] و [[ابی علی فارسی]] سرآمد دیگرانند. در ادبیات دو نفر به شهرت کامل رسیدند. یکی [[ابونصر ابزری]] و دیگری ادیب دانشمند و نویسندهٔ معروف [[ابوالمعالی نصرالله منشی]] مترجم کتاب [[کلیله و دمنه]] بهرامشاهی است که اثرش فناناپذیر است و چاپ‌های مکرری از آن شده‌است. وزرای مشهوری چون [[ابوالفتح تاج‌الدین دارست شیرازی]] و [[خواجه امین‌الدین بنجیر کازرونی]] نیز از سرشناسان این سده هستند. در سدهٔ ششم عرفان فارسی با ظهور عارف نامدار [[روزبهان بقلی فسایی شیرازی]] از خشکی و زهد خارج و عشق عرفانی جایگزین عبادات راهدانه شد. [[سماع]] به وسیلهٔ این عارف بزرگوار جزء آداب متصوفین زمان شد و سپس در قرن هفتم به وسیلهٔ [[مولوی]] رواج کامل یافت. عرفای این عصر نیز همه در جرگهٔ علما و مولفین بنام بودند. فقیه [[ارشدالدین نیریزی]] و همچنین مفسر و عارف نامی [[زین‌الدین مظفر بن روز بهان]] از دیگر عرفای بزرگ این سده هستند.<ref>بزرگان نامی پارس، جلد اول، ص ۲۱۹</ref>

=== قرن هفتم هجری ===
[[پرونده:Ghotb2.jpg|thumb|150px|[[قطب‌الدین شیرازی]]]]
قرن هفتم هجری از درخشان‌ترین ادوار علمی و ادبی فارس است. شعرای بزرگی مانند [[سعدی شیرازی]] از شیراز برخاستند و مشعل علم و ادب را در جهان فروزانتر کردند. ادیب نام‌آور [[شرف‌الدین عبدالله شیرازی]] معروف به [[وصاف‌الحضره]] صاحب کتاب معروف [[تاریخ وصاف]] نیز در این عصر می‌زیست. در علوم دینی خاصه تفسیر قاضی [[ناصرالدین عبدالله بیضاوی]] صاحب تفسیر [[انوارالتنزیل و اسرارالتاویل]] معروف به [[تفسیر بیضاوی]] و در [[عرفان]] شیوخ عالیقدری مانند [[نجیب‌الدین علی بن بزغش شیرازی]] که عارفی مانند [[شیخ صفی‌الدین اردبیلی]] جد اعلای سلاطین صفوی با شوق بسیار به قصد دیدار و کسب فیض او عازم شیراز شد و [[دانیال خنجی]] که پس از گذشت قرن‌ها هنوز مرقد او زیارتگاه مردم است، [[مظفر شیرازی]] و بالاخره عارف نامدار شیخ [[اوحدالدین عبدالله بلیانی کازرونی]] از برجستگان عارف قرن هفتم فارس هستند. در طب پزشکان نامداری ظهور کردند که دارای تألیفات مفیدی بوده‌اند، سرآمد آنها [[قطب‌الدین شیرازی]] صاحب کتاب معروف [[تحفة السعدیه]] است همچنین [[شرف‌الدین زکی بوشکانی]]، [[شمس‌الدین کیشی]]، [[افضل‌الدین خنجی]] صاحب شرح بر قانون بوعلی از جمله علمای نامی و پزشکان عالیمقام این دوره و عصرند. در زمرهٔ علمای نجوم و ریاضی باید از [[قطب‌الدین شیرازی]] که بزرگترین شاگرد [[خواجه نصیرالدین طوسی]] است و شاگرد نام‌آورش [[کمال‌الدین فارسی]] نام برد که هر دو در دانش [[نجوم]] و [[فیزیک]] و ریاضی استاد بودند. این سده از وزرای دانشمند که بعضی از آنها در خوشنویسی نیز دستی قوی داشتند، خالی نبود. [[امیر مقرب‌الدین مسعود]] وزیر [[اتابک سعد زنگی]]، [[مجدالدین فارسی]] و [[شرف‌الدین خطاط شیرازی]] از جمله خوشنویسان این سده هستند.<ref>بزرگان نامی پارس، جلد اول، ص ۲۶۱</ref>

=== قرن هشتم هجری ===
در میان عرفای این سده دو نفر از دیگران شاخصترند یکی [[امین‌الدین کازرونی]] ممدوح شاعر معروف [[خواجوی کرمانی]] و در بین علما و مفسرین این زمان [[قطب‌الدین فالی]] و [[مجدالدین اسماعیل بن علی خنجی]] و [[قوام‌الدین ابوالبقاء عبدالله]] که یکی از استادان [[حافظ]] است، از دیگران نام‌آورترند. از قضات نامی این عصر قاضی [[مجدالدین اسماعیل بن یحیی]] و [[بهاءالدین ابوالمحاسن]] سرآمد دیگران بوده‌اند.  از زمرهٔ شعرا سر آمد شاعران و خورشید تابان آسمان تصوف و عرفان [[حافظ شیرازی]] در این برهه از زمان می‌زیست. جز او [[ معین‌الدین ابوالقاسم جنید شیرازی]] صاحب کتاب معروف [[شدالازار]] و [[ابوالعباس معین‌الدین احمد شیرازی]] صاحب کتاب معروف [[شیرازنامه]]، [[حیدر شیرازی]] و [[مولانا شاهین شیرازی]] را باید نام برد. از نظر لغت و علوم [[نحو]] لغت‌شناس و نحوی بزرگ [[ابوطاهر مجدالدین محمد فیروزآبادی]] افتخار این عصر است. علما و دانشمندانی که شغل دیوانی داشتند [[قوام‌الدین محمد صاحب عیار]] و [[ قوام‌الدین حسن شیرازی]] و [[جلال‌الدین تورانشاه]] سرشناسان این عهدند. [[رکن‌الدین صائن وزیر]] و [[ابونصر فتح‌الله]] از وزرای دانشمند و دانش پرور این سده هستند. یکی از اطبا و داروشناسان معروف ایران یعنی [[زین‌الدین علی بن حسین انصاری]] صاحب کتاب معروف [[اختیارات بدیعی]] نیز در این سده می‌زیسته‌است.<ref>بزرگان نامی پارس، جلد اول، ص ۳۷۳</ref>

=== قرن نهم هجری ===
اگر چه فارس در این سده از حیث شعرای نامی و بزرگان دینی و عرفای معروف عقب تر از سده‌های گذشته بود اما در این دوره نیز نامدارانی پرچم علم را فروزان نگاهداشتند. تنها مزیت این سده ظهور حکمای بزرگی چون علامه [[علامه دوانی]] و [[صدرالدین دشتکی]] در شیراز است که باب حکمت الهی را باز و زمینه را برای پیدایش علمای قرون بعد آماده کردند. عارف نام آور این سده [[شمس‌الدین محمد نوربخشی]] است که مورد تکریم [[شاه اسمعیل صفوی]] بود. [[شاه داعی شیرازی]] شاعر و عارف معروف شیراز نیز در این سده می‌زیست. از جمله شعرای نام آور [[ابواسحاق شیرازی]] معروف به [[بسحق اطعمه]] و [[مکتبی شیرازی]] گویندهٔ توانا و سرایندهٔ لیلی و مجنون از دیگران مشهورترند. از وزرای دانشمند یا به تعبیری دانشمندانی که مدتی نیز شغل وزارت را پذیرفته‌اند علاوه بر دو حکیم بزرگ [[علامه دوانی]] و [[صدر‌الدین دشتکی]]، باید از [[میر شریف شیرازی]] وزیر شاه اسمعیل و [[غیاث‌الدین شیرازی]] وزیر شاهرخ نام برد. در میان پزشکان [[خیرالدین خضربن الفقیه الیاس]] و [[علی ابزری]] شهرت بیشتری داشتند. از معماران نامی نیز استاد [[قوام‌الدین معمار شیرازی]] و از خطاطان [[جمال‌الدین حسین فخار شیرازی]] و [[معروف شیرازی]] صاحب نام هستند.<ref>بزرگان نامی پارس، جلد اول، ص ۵۰۷</ref>

=== قرن دهم هجری ===
*مذهبیون:
*شاعران:[[اهلی شیرازی]]، [[وجیه‌الدین لسانی شیرازی]]، [[عرفی شیرازی]]، [[عبدی بیگ شیرازی]]، [[وجیه‌الدین لسانی شیرازی]] شاعر سبک هندی، 
*نویسندگان:
*خوشنویسان:[[مانی شیرازی]] شاعر و خوشنویس،

=== قرن یازدهم هجری ===
*مذهبیون:[[ملاصدرای شیرازی]] یکی از بزرگ‌ترین فیلسوفان و روحانیان جهان اسلام و بنیان‌گذار حکمت [[متعالیه]]، 
*شاعران:
*نویسندگان:
*خوشنویسان:[[امانت‌خان شیرازی]] کتابدار ایرانی پرآوازه دربار امپراتوری [[گورکانی هند]]، [[جمالای شیرازی]] 
*معماران:[[استاد عیسی]] طراح و معمار ایرانی بنای معروف [[تاج محل]] در هندوستان،  


=== قرن دوازهم هجری ===
*مذهبیون: 
*شاعران:[[ندیم شیرازی]] برادر [[قاآنی شیرازی]]،
*نویسندگان:
*خطاطان:

=== قرن سیزدهم هجری ===
*مذهبیون:[[میرزای شیرازی]] مرجع تقلید [[شیعه]] ایرانی،
*شاعران:[[شوریده شیرازی]]، [[قاآنی شیرازی]] از شاعران بزرگ دربار [[فتحعلی‌شاه]] و [[محمدشاه]] و اوایل سلطنت [[ناصرالدین‌شاه]]، [[همای شیرازی]] شاعر، نویسنده، و عارف، [[بیدل شیرازی]] شاعر و پزشک، [[وصال شیرازی]] شاعر، ادیب و خوشنویسريال   
*نویسندگان:[[مهدی حمیدی شیرازی]] ادیب، شاعر، مترجم و منتقد، [[وصال شیرازی]] از شعرا، ادیبان و خوشنویسان معروف
*پزشکان: [[بیدل شیرازی]] شاعر و طبیب،
*خوشنویسان:[[فتحعلی شیرازی]] از شاگردان [[وصال شیرازی]]، [[وقار شیرازی]] و [[یزدانی شیرازی]] فرزندان [[وصال شیرازی]]، [[اسدالله شیرازی]]، [[محمد حسین شیرازی]]
*روزنامه‌نگاران:[[جهانگیرخان صور اسرافیل]]
*نقاشان:[[آقا لطفعلی صورتگر]] نقاش نقاشی‌های عمارت [[باغ نارنجستان قوام]]،  

=== قرن چهاردهم هجری ===
*مذهبیون:[[ناصر مکارم شیرازی]]، [[سید عبدالله شیرازی]] و [[سید عبدالهادی شیرازی]] و [[سید عبدالحسین دستغیب]] و [[سید علی محمد دستغیب شیرازی ]] مراجع تقلید [[شیعه]] ایرانی   
*شاعران:[[مهدی حمیدی شیرازی]]، [[ایزدی کازرونی]]   
*نویسندگان:[[حسن فسایی]] نویسندهٔ کتاب [[فارسنامه ناصری]]، [[ابوالقاسم انجوی شیرازی]] دیوان [[حافظ]] با تصحیح انجوی شیرازی به زعم برخی حافظ شناسان کامل‌ترین دیوان است زیرا وی گونه‌ها و روایات مربوط به اشعار حافظ را جمع‌آوری و ارائه کرده‌است. [[علی سامی]] باستان‌شناس و نویسنده،  
*فعالان اجتماعی:[[زندخت شیرازی]] روزنامه‌نگار، شاعر، نویسنده و از پیشگامان جنبش زنان در ایران،

=== مشاهیر زنده ===
*شاعران:[[سیمین دانشور]]، [[بیژن سمندر]]
*پزشکان:[[علی اصغر خدادوست]]، [[رضا ملک‌زاده]]، [[سید علی ملک حسینی]]
*شخصیت‌های علمی:[[فیروز نادری]]، [[نظام‌الدین فقیه]], [[علی اصغر خدادوست]]

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{یادکرد|نویسنده=میر، محمد تقی|کتاب=بزرگان نامی پارس، جلد اول|ترجمه=|چاپ=اول|سال=۱۳۶۸|ناشر= انتشارات دانشگاه شیراز|شهر=شیراز|شابک=}}
{{مشاهیر استان فارس}}
{{مشاهیر شیراز}}

[[رده:اهالی استان فارس]]