Difference between revisions 36715 and 39101 on glkwiki

'''گيلکی''' يا '''Giləki''' ([[English language|اينگيليسی]] مئن '''Gilaki''') [[ايران]] شومال‌غربی زبانان جی ايسه و گيلان اوستان مئن گب بزه بونه. 
شا گيلکيه سه ته واوين مئن،‌رج‌بندی کودن:

بيه‌پيشی: [[گيلان]] ِ خورتاب (شرق) مئن گب بزه بونه.

بيه‌پسی: [[گيلان]] ِ افتؤزردی (غرب) طرف، مردوم گب زئنن.

گالشی: [[گيلان]] ِ کوهؤن ِ مئن، مردومی زندگی درن کی [[گالش]] دخونده بونن و گيلکؤن ِ مئن، بقيه جی اصيل‌تر ايسن و ايشؤن ِ گيلکی گالشی اصيل‌تر ايسه.

البتته وا اضافه کونيم کی ا گيلکی زوانی کی امروز گيلکان گب زنيدی، بعد از گوذشت سالان، ده قديمان ِ گيلکی مانستن نيه. گيلکی، [[زازاکی زوان]] امره نی پور نزديکه و دوته زبان، يه‌ته بون و ريشه دأنن. زازاکی، الؤن [[تورکيه]] مئن گب بزه بونه.⏎
⏎
گالشی: [[
<div dir="ltr">
Gilaki ita az hind-o-urupaei zabanan ise az hind-o-irni xal ke ane zirxal e,gharbi hesab be (gharbi irani zbanan e,xal).Alborzi zabanan , ita tifi az zabanan isidi ki dar mahdude ye,alborz e,reshte kuhan soxangu daridi. a zabanan az har deh o shahri hamdigar e,bija kuje,extelafan daridi ki du ta shahr ya deh e,kenar e,ham hamdigar e,zabanan-a fahmidi , ama vaqti faselan ziada be kam kam fahmastan saxta be.

Gilaki Xalan:

Gharbi Gilaki (Rashti) az talesh e kuhan shoru be ta spiterud.

Sharqi Gilaki az spiterud e,sharq shoru be ta chalus.

Mazandarani (Gelaki ) : mazandaranian xushan e,zaban e,ism-a gidi GELAKI ke az chalus ta gunbad e,kavus va hata ta navahi e shahrud o alborz e,kuhestana ham be a zaban sohbat be.


Loghat Sabt kuni:

Gilaki loghatan zabanan e,hind-o-urupaei amara moshtarek rishe dare be ha dalil tosie be ki loghatan-a amiane sabt nukunid va say babe ki ba tavajoh be un e,rishe sabt babe

<div dir="rtl">
== چن‌ته گيلکی واژه ==
{| class="wikitable"
! Giləki || Ingilisi || Parsi-Färsi ||Kurdî
|-
| Dim || Face || صورت || Dîmen 
|-
| Zäy-Zay || Baby/Kid || کودک/بچه|| Zarok
|-
| Pilə Per-Pile Per || Grand Father ||پدربزرگ|| Bapîr
|-
| Jor || Up || بالا|| jûr/Jûrewe 
|-
| Rojä/Kiji-Satare || Star ||  ستاره ||  Estêre/Stêrk
|-
| Kijä/Kilkä/Kor/Läku-Laku/Kor || Girl || دختر|| Kıç/Kîj
|-
| re-rek || Boy || پسر|| Kurr
|-
| pütär-Pitar || ant || مورچه|| Mêlûre
|-
| siftäl=garzak-Siftal || bee || زنبور|| Hengejalle
|-
| picha=bamshi-Pitche || cat|| گربه|| Pışîle
|-
| nesä || shadow|| سایه|| Nısê/Sêwer
|-
| pilə=pila-Pile|| great|| بزرگ|| Gewre
|-
| zak=zäk-Zak|| kid|| بچه|| Zarok
|-
| per-Per|| father|| پدر|| Bawk
|-
| fudusht6n-fudushan|| suck|| مکیدن|| Mıjîn
|-
| haves6n||appetite or desire || اشتها یا میل|| ?
|-
| shond6n|| pouring of liquids|| ریختن مایعات|| Rıjanın/Rıştın
|-
| lisk-|| lubricious|| لغزنده|| Lûs/Xız
|-
| k6rch=kerch-Kartch|| brittle|| ترد و شکننده|| Puşke
|-
| där-Dar|| tree|| درخت|| Dar
|-
| malj6=chüshnak-Tchishnak || sparrow|| گنجشک|| Peresêlke/Çoleke
|-
| boshu-bushu|| go|| برو|| pıço
|-
| hagir=fagir|| take it in your hand|| بگیر|| Bıgre
|-
| hanigir=fanigir|| dont take in your hand|| نگیر|| Megre
|-
| purd-Purd|| bridge|| پل|| Pırd
|-
|si-Sang o Kuh || stone and mountaion|| کوه و سنگ|| Çîya û Berd
|}


<div dir="ltr">

== gilaki zəvänə guyaşonə muqäyese raj: ==

{| border="۱" cellspacing="۰" padding="۵"
! tabari || biye  pasi || gäləşi || biye pişi || فارسی
|--
| ''' وادگردسن''' || '''Vägərdəsan''' || '''Vəgarsan''' || '''Vəgarsan''' || '''برگشتن''' 
|--
| ''' بگردسن''' || '''Vämoxtan''' || '''Vämutan''' || '''Vämutan''' || '''گشتن''' 
|--
| '''سوی ''' || '''Ruj''' || '''Ruj''' || '''Ruj''' || '''روز''' 
|--
| '''اسا''' || '''Hasä''' || '''Hisä''' || '''Hisä''' || '''حالا''' 
|--
| '''بامشی''' || '''Piçä''' || '''Piçä''' || '''Piçə''' || '''گربه''' 
|--
| '''وچه''' || '''Zäy''' || '''Zäk''' || '''Zak''' || '''بچه''' 
|--
| '''زوون''' || '''Zəbän''' || '''Zəvän''' || '''Zəvon''' || '''زبان''' 
|--
| '''پیچش''' || '''Tuşkə''' || '''Tüşkə''' || '''Tuşkə''' || '''گِره''' 
|--
| '''تو''' || '''Läfand''' || '''Läfand''' || '''Läfand''' || '''طناب''' 
|--
| '''Vəşun''' || '''Uşän''' || '''Uşon''' || '''وشون''' || '''ایشان''' 
|--
| '''Atä''' || '''İtä''' || '''Yəte''' || '''اتا''' || '''يکی''' 
|--
| '''کاجه''' || '''Koyä''' || '''Koyə''' || '''Kore''' || '''کجا''' 
|}

<div dir="rtl">

== حرف و صدا گيلکی مئن ==
گيلکی حرفؤن، فارسی موسون (مانستن) ايسه. تازه کمتر نی ايسه. امّا اين ِ صدان، ويشتره کی تؤنين ای جدول ِ مئن بئينين:

{| class="wikitable"
! Giləki || Fonotik || Giləki mesäl 
|-
| i || i || kitab 
|-
| e || e: || seb
|-
| ə || æ || mən
|-
| a || a: or a || zay
|-
| ä || ä or ä: || länə
|-
| o ||o, o:, aw || jar 
|-
| u || u or u: || gul 
|}

= گيلکی دستور =
<div dir="ltr">
GILKI zirsaxtan:

gilaki 6 zirsaxt e,asasi dare: 1-Asl, 2-Mozu, 3-Zaman, 4-Makan, 5-Xetab, 6-Gostaresh


'''asl''' hu nahad , mobtada ya fael ise. '''Mozu''' hu gozare , xabar ya fe'l ise. '''zaman''' zaman e,jomle-ya taein kune. '''Makan'''jomle makan-a taein kune. '''Xetab'''malum kune ki jomle-ya ki-a bogoftim. '''Gostaresh''' xudesh anva e,ziadi dare ki badan gim azjomle maf'ul o maf'ul e,2om o vasile o sabab o ...


GILAKI Zamiran:

man = من mara mere mi mishin

tu= تو tara tere ti tishin

un= او una unere une uneshin

aman = ما amara amare ami amishin

shuman= شما shumara shumere shumi/shimi shumishin/shimishin

ushan= ایشان ushana ushanere ushane ushaneshin

ki= کی kia kire ki kishin


a / an= این, han = همین, ashan= اینها, hashan=همین ها, ayta= این یکی, hayta= همین یکی, atou= این طور, hatou=همین طور, ara/hara = این ور / همین ور, aydafe / haydafe = همین دفعه / این دفعه

a / an an betanhei bkar she vali tarkib e,mian faqat a aye : a ketab / ayta(a ita) / ha ketab

u / un=آن, hun=همان, ushan=آنها, hushan=همانها, uyta=آن یکی, huyta=همان یکی, utou=آنطور, hutou=همانطور, ura/hura=آن ور / همان ور, uydafe= آن دفعه, huydafe=همان دفعه

u / un un betanhei bkar she vali tarkib e,mian faqat u aye : u ketab / uyta(u ita) / hu ketab

ko / ko'n= کدام, koshan koyta chetou kora koydafe

ISAN - BO'N - BOSTAN

isam, man isamهسنم /isi, tu isi / ise , un ise / isim , aman isim / isid , shuman isid / isidi , ushan isidi

bum ,man bum بودم/ bi , tu bi / bu , un bu / bim , aman bim / bid , shuman bid / bid , ushan bid 

bam, man bam می شوم/ bi, tu bi / be, un be /bim, aman bim / bidi , shuman bidi /bidi, ushan bidi

bbam بشوم / bbi / bbe / bibim / bibid / bibid

bbostam شدم/ bbosti / bboste / bbostim / bbostid / bbostidi
<div dir="rtl">
== گيلکی فئلان (گيلکی فعلان) ==
<div dir="ltr">
1- ...shtan / ...z

2- ...stan / ...

3- ...dan / ...n

4- ...e'n / ...in

5- ...tan / ...

6- ...xtan / ...z

7- ...e'n / ...


'''...shtan/...z e,goruh:'''

1- fakala-shtan / fakala-j (fakala-z)

2- vavi-shtan / vavi-j (vavi-z) ==== vishtan / 

3- jivi-shtan / jivi-z 

4- dimi-shtan / dimi-z

5- viri-shtan / viri-z

6- dafra-shtan/ dafra-z

7- ga-shtan / ga-z

8- vali-shtan / vali-s (vali-z)

9- nivi-shtan / nivi-s (nivi-z)


'''...stan/... e,goruh:'''

10- garda-stan / gard === vagardastan 

11- davara-stan / davar 
 
12- mana-stan / man 

13- ishnava-stan / ishnav === ishtavastan

14- dova-stan / dov - do

15- dorsa-stan / dors

16- vajavara-stan / vajavar

17- fukurda-stan / fukurd

18- futurka-stan / futurk

19- tarka-stan / tark === vatarkastan

20- chuluka-stan / chuluk

21- fuqa-stan / fuqa

22-  boboxo-stan / bobox=== bomoxostan

23- va-stan / va 

24- xanda-stan / xand

25- charxa-stan / charx

26- parka-stan / park === vaparkastan === daparkastan

27- bo-stan / b* === vostan

28- fuvo-stan / fu ===fobostan*

29- vavo-stan / vav*

30- fandara-stan / fandar

31- yara-stan / (yar?)

32- dakalastan / dakal


'''...dan/...n e,goruh:'''

32- duxa-dan / duxa-n

33- fisha-dan / fisha-n

34- dasha-dan / dasha-n

35- vasha-dan / vasha-n

36- usa-dan / usa-n

37- biga-dan / biga-n

38- daga-dan / daga-n

39- urga-dan / urga-n

40- ku/gu-dan / ku-n

41- fu kudan

42- va kudan

43- du kudan

44- cha kudan

45- ju kudan

46- pa kudan (pak kudan )


...e'n/...in e,goruh

47- vav-e'n / vav-in

48- vas-e'n / vas-in

49- d-e'n / d-in

50- h-e'n / h-in

51- di r-e'n / di r-in

52- ch-e'n / ch-in

53- u che'n

54- va che'n

55- di che'n


'''...tan/... e,goruh'''

56- kaf-tan / kaf

57- kush-tan / kush

58- baf-tan / baf

59- duz-dan / duz

60- ishvar-dan / ishvar

61- dashxar-dan / dashxar


'''...xtan/...z e,goruh:'''

62- foro-xtan / forosh (foroz)

63- do-xtan / do-z

64- pa-xtan / pa-z

65- ba-xtan / ba-z

66- da baxtan

67- jama-xtan / (jamaz ?)


'''...e'n / ... e,goruh'''

68- sho'n / sho

69- kash-e'n/ kash

70- dakashe'n

71- fakashe'n

72- farese'n / fares === rese'n

73- nae'n / na = nah

74- fada'n / da'n = dahan

75- cheshe'n / chesh


baqie ye,fa'lan ki dar a gorhbandian ja nigiridi :

76- giftan - gir

77- mardan - mir

78- amon - a

79- ishkaftan - ishkan

80- shostan - shor

81- tavadan - ?


<div dir="rtl">

== ايشؤنه بخانيد بد نيه ==
* [[گیلکی اصطلاحان]]
* [[گیلکی نیویشتن]]
* [[گیلکی مثلان]]

* [http://www.wiktionaryz.org/Portal:glk Gileki WiktionaryZ]
 
* [[:en:|Gilaki (Mazandarani Dialect)]] one of [[:en:|Mazandarani]] Dialects in western Mazandaran.

* [http://www.gilanestan.com/index.php گیلانستان : گیلانیانه مرجع سایت]
* [http://shalizar.net/fm/sr/Html.htm انجيل، به گيلکی واگردان بوبو]
* [http://globalrecordings.net/program/C08110 چن‌ته صوتی فايل، به گيلکی]
* [http://www.briancoad.com/checklists/farsinameslist.htm چن‌ته ماهی‌ئن ِ اسم، به گيلکی و فارسی]
* [http://www.bookfinder.com/dir/i/Guyish-I_Gilaki-I_Lahijan-Vazhahnamah_Va_Parahi_Vizhagiha-Yi_avayi_Va/4872978552 لاجؤن ِ گيلکی ديکشنری]
* [http://www.varg.ir گيلکؤن ادبيات و فرهنگ جيگا]
* [گيلکی شعر و شاعرؤن[http://www.amazon.co.uk/exec/obidos/ASIN/9649055614/202-1190152-1932663
* [http://www.gilak.com/ گيلکی ديکشنری، آن‌لاين]
* [http://caspianous.blogspot.com يه‌ته وبلاگ، راجه به گيلکؤن]
* [http://www.varg.ir/archives/cat-12/index.php گيلکی رايديو اينترنتی]
* [http://book.varg.ir/ گيلکی کيتاب‌خؤنه، آن‌لاين]
* [http://gantor.blogfa.com/post-29.aspx/ ویژگی‌های ساختاری مصدر گیلکی. مسعود پورهادی]

[[رده:زوان]]
[[رده:مردوم]]
[[رده:گیلک]]

[[es:Gileki]]
[[ku:Zimanê gilekî]]