Difference between revisions 44620 and 44621 on glkwiki

< previous diff
next diff >
گیلکی نیویشتن
==أليفبي==
[[گيلکی|گيلکي]] أليفبي اۊجۊر کي بۊگذشته<ref>محمود پاینده لنگرودی. فرهنگ گیل و دیلم. نشر امیرکبیر. ۱۳۶۸.</ref> جي فرسه أمي دس ايتؤره:

#أليف (آ، ا، أ)
#بي (ب)
#پي (پ)
#تي (ت)
#ثي (ث)
(contracted; show full)

أليف (آ، ا، أ)، بي (ب)، پي (پ)، تي (ت)، ثي (ث)، جأم (ج)، چي (چ)، حي (ح)، خي (خ)، دال (د)، ذال (ذ)، ري (ر)، زي (ز)، ژي (ژ)، سين (س)، شين (ش)، صات (ص)، ضات (ض)، طأى (ط)، ظأى (ظ)، عىن (ع)، غىن (غ)، في (ف)، قاف (ق)، کاف (ک)، گاف (گ)، لام (ل)، ميم (م)، نۊن (ن)، وؤ (و، ؤ، ۊ)، ىه (ى، ئ، ي)، هئ گرد (ه).<ref>[http://v6rg.com/?p=10458 خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید]</ref>




===نيم
‌فاصله===
اگه عربی خطِ امره گيلکی نيويشته درين، نيم‌فاصلهٰ جخترأ ندين. نيم‌فاصله او زماتؤنی به کار شونه کی دوتا کلمه، يه‌ته تازه کلمه چاکونن.

اگه مثلن همين نيم‌فاصلهٰ، فاصله امره بنويسيم، بونه: '''نيم فاصله'''. امّا اگه اونه نيم‌فاصله امره بنويسيم، بونه: '''نيم‌فاصله'''.

نيم‌فاصله کاربردؤن ويشتر موشتقات و جمع‌دوسته‌ئن و دوتيکه‌ای کلماتِ مئنه:

خوردنی ئن = خوردنی‌ئن

کافيه يا کافی يه = کافی‌يه

پیشرفته یه = پیشرفته‌یه

ويکی پديا = ويکی‌پديا

حسن زاده = حسن‌زاده

نام فکت = نام‌فکت

بی حيساب = بی‌حيساب

شيمی صفحه‌کيليد (keyboard) مئن، بسته به موقعيت، گاگلف shift+space امره و گاگلف shift+b امره شأ نيم‌فاصله ايجاد کودن.


===حرکت‌گوذاری===

زئن (zen=زدن)، مئخ (mex=ميخ) و...

خُبه کی ضمه ( ُ ) جا، «ؤ» بنيم. امّا چون هنوز عادت نوبؤ، فعلن فقط ضمه کشيده جا تانيم «ؤ» جی استفاده بکونيم: خؤنه (xonə=خانه)، شؤن (Şon=رفتن)، ببؤ (Bəbo=شد)

بختره کی فتحه ( َ ) جا، «أ» جی استفاده ببی. امّا هنده تا جا دکفی، تانيم فقط فتحه کشيده جا استفاده بکونيم: دأنم (danam=دارم)، مأ بگو (Ma bəgu=به من بگو)

===اضافه‌ئن===
اگر يه‌ته کلمه، يه‌ته ديگه کلمه سر اضافه ببی (موضاف و موضاف‌اليه يا موصوف و صفت)، ايشؤنِ ميان يه‌ته حرکت اضافه بونه کی نه فتحه ايسه و نه کسره، اونه گونن: شوا ('''Ə'''):

فارسی: پيراهن امير = Amir'''ə''' piran

فارسی: کتاب سبز = Savz'''ə''' kitäb

اگر بخايد ای‌جور ترکيبؤنه عربی خطِ امره بنويسيد، يه‌ته «کسره» ( ِ )، اوّلی کلمه سر اضافه بکونيد:

اميرِ پيرأن  يا  سوزِ کيتاب

(فقط شمره ياد دبی کی اوّلی کلمه و کسره مئن، فاصله نوا نأن.)

موهمِّ نوکته: اضافه علامته، مفعولی «را» امره اشتبا نگيريد! مثلن:

مو اميره بدئم. («ه» ايا اضافه حرکت نيه، بلکه يه‌ته کلمه ايسه و هو «را» مفعولی به حيساب ايه و نوا اونه «کسره» امره نشان دأن، وا اونه «ه» امره نيويشتن)

يا وختی گيم: اون نگينه، يعنی «او نگين است». ايا، «ه»، هو فعل «ايسه» ايسه! پس اضافی حرکت نيه و وا اونه «ه» امره نشان دأن.
مثال:

گيلکی، عربی خطِ امره: مو جوادِ سورخِ ليباسه، اونِ جی هگيتم!

Lätinə xattə amre: Mu javäd'''ə''' surx'''ə''' libäs'''e''', un'''ə''' ji hagitam

واگردان به فارسی: من لباس ِ قرمز ِ جواد را، از او گرفتم.



===جمع دوستن===
گيلکی مئن، سه جور جمعِ علامت داريم: ان و ؤن و ئن

'''ان''' و '''ؤن'''، همديگرِ امره توفيری ندارن و بيه‌پيشِ مئن، «ؤن» و بيه‌پسِ مئن «ان» جی استفاده بونه.

امّا، '''ئن''' (en)، وختی استفاده بونه کی کلمه آخر «ای» (i) بايه. مثلن:

کيتاب+جمع=کيتابان يا کيتابؤن (kitäbän yä kitäbon)

گيلک+جمع=گيلکان يا گيلکؤن (giləkän yä giləkon)

کاسپی+جمع=کاسپی‌ئن (käspien yä käspiyen)

زندگی+جمع=زندگی‌ئن (zəndegien yä zəndegiyen)

نوکته: نوا «جمع»ِ علامته، کلمه جی جودا نيويشتن، همچنين نوا اونه کلمهٰ چسبانئن! پس چی وا کودن؟ '''نيم‌فاصله''' چاره کاره. يعنی نه وا نيويشتن «زندگيئن» و نه وا نويشتن «زندگی ئن»، بلکی وا نويشتن: «زندگی‌ئن»فاصله===
اسيوانيويسي ىا دچکسه-نيويسي، اصلˇ ملاک کلمه استقلاله. ىعني ىکته کلمه وابينؤن خأ کسؤنه دچکئن مگر اينکه باخى ملاکؤن ىا نيويشتاري عادتؤن مانع ببۊن. مثلن، مؤستمر فعلؤنه چۊن ىکته مۊستقل فعل ؤ ىکته کلمه ايسن دچکسه نويسنيم: شؤندرم، بمأبۊ ؤ خؤردئدرم. هيتؤرم “بي” ؤ “نا” مۊسؤن پيشوندؤن: بيکس، بيسواد، نابلد ؤ…
– هرجا فاصله ىا نيمفاصله لازم بۊ، دأش (-) کاراىته-بنه: خؤرده-درم، فورته-دبۊ.


===جم دوستن==
گيلکی مئن، سه جور جمعِ علامت داريم: ان و ؤن و ئن

'''ان''' و '''ؤن'''، همديگرِˇ امره توفيری ندارن و بيئپيشˇ مئن «ؤن» ؤ بيپسˇ مئن «ان» کاراىته بونه.

امما، '''ئن''' (en)، وختي استفاده بونه کي کلمه آخر، «ي» (i) باىه. مثلن:

کيتاب+جمع=کيتابان يا کيتابؤن (kitäbän yä kitäbon)

گيلک+جمع=گيلکان يا گيلکؤن (giləkän yä giləkon)

کاسپي+جمع=کاسپيئن (کاسپئن) (käspien yä käspiyen)

زيندگي+جمع=زيندگيئن (زيندگئن) (zindegien yä zindegiyen)⏎



==سربس==
{{جيرنويس}}

[[Category:زوان]]