Revision 2452173 of "Leonor de Almeida Portugal" on glwiki

{{nongalego}}
[[Ficheiro:Leonor-de-Almeida-Portugal Marquesa-de-Alorna.jpg|miniatura|]]
'''Leonor de Almeida Portugal de Lorena e Lencastre''', nada en [[Lisboa]] o [[31 de outubro]] de [[1750]] e finada en [[Benfica, Lisboa|Benfica]] o [[11 de outubro]] de [[1839]], foi unha [[nobre]] e [[poeta]] [[portugal|portuguesa]]. Coñecida como "'''Alcipe'''", era filla de D. [[João de Almeida Portugal]], [[conde de Assumar]], morreu na mansión do neto, [[veador]] honorario da Fazenda ([[Finanzas]]) da Casa Real, D. [[José Trazimundo Mascarenhas Barreto]], [[Marqués de Fronteira]]. 

==Títulos==
D. Leonor, aquando da súa morte, somava os títulos de Donataria de [[Assumar]](6ª), [[conde de Assumar|condesa de Assumar]] (7ª), [[marqués de Alorna|Marquesa de Alorna ]] (4ª) - sucedendo ao irmán, o terceiro [[Marqués de Alorna]] e quinto [[Conde de Assumar]], D. Pedro, debido ao seu falecimento en [[1813]], nos títulos a [[26 de outubro]] de [[1823]], Morgada de Vale de Nabais (5ª), Dama das [[Ordem de Santa Isabel de Portugal|Ordens de Santa Isabel de Portugal]] e da Cruz Estrelada da Austria, [[Comendador]]a da [[Orden de Sán Xoán de Xerusalém]], Dama de honra de D. [[Carlota Joaquina]], da Serenísima Rexente Infanta D. [[Isabel Maria de Bragança]] e da [[Rainha]] D. [[Maria II de Portugal]]. Foi, na [[Austria]], [[Condesa de Oyenhausen-Granvensburg]].

==Nacemento e xuventude==
Era filla do 2º Marqués de Alorna D. João de Almeida Portugal e a súa familia foi perseguida polo [[marqués de Pombal]] por ter parentesco cos Távoras.  Teve unha infancia atribulada, pois aos 8 anos foi encerrada como prisioneira coa mai e a irmá no convento de Sán Félix en Chelas, de [[1758]] a [[1777]], estando seu pai preso e encarcerado na [[Torre de Belém]] e despois no forte da Junqueira, suspeito de coñecimento do crime dos Távoras. Na verdade, segundo informa [[Hernâni Cidade]] en ''Marquesa de Alorna, Poesias'', «era acusado de ter emprestado unha espingarda cazadeira a un dos conxurados.» Esteve no exilio de [[1803]] a [[1814]]. 

Pombal ordenara a cárcere dados os lazos de parentesco que ligava os Alorna coa familia dos Marqueses de Távora. 0 infortunio durou dezoito [[Ano (astronomía)|ano]]s, findos os quais, por morte de el-rei D. [[José de Portugal|D. José]], súa filla a rainha [[Maria I de Portugal|D. Maria I]], subindo ao trono, mandou libertar os prisioneiros do [[Estado]]. Alguns, porén, non quiseran usar da liberdade sen que primeiro fose proclamada súa inocencia, como seu pai. 

En [[Chelas]] pasou a primeira  quadra da vida, coa mai e a irmá, entregandose ao estudo das obras de [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]], [[Voltaire]], [[Montesquieu]], [[Pierre Bayle]] e inclusivamente a [[Enciclopedia]] de [[D'Alembert]] e [[Diderot]],  e dedicouse áà composición de poesías que alcanzaran grande fama e que figuraram nas súas obras completas co título de ''Poesías de Chelas''.

Estavan en voga os chamados ''outeiros'' pola corte e tamén polos conventos. Alén dos socios da Arcadia, había bons poetas, entre os quais se distinguía Francisco Manuel do Nascimento, co nome [[Filinto Elísio]]. Este poeta, coalguns amigos, comezou a ir ao convento de Chelas, recitando versos, pedindo motes ás freiras (sorores), esperando encontrar D. Leonor de Almeida e ouvila na grade. Con efeito a xove apareceu, brillou e confundiu os admiradores do seu talento. 

«Data destes encontros o nome de ''Alcipe'', conm que eles a celebraran, asi como o de ''Daphne'', que deran a súua irmá, D. Maria de Almeida.  Era permitido e tolerado enm todos os conventos, nesa época, quando algunha señora, freira ou secular, se vía gravemente enferma, algun parente insuspeito como pai, irmán ou fillo, a visitase, tomando  o lugar dun dos criados do convento e conducir á cela da enferma qualquer cousa que por outra pessoa nono conviese que fose levada. 

Achavase a Marquesa moi doente, e viñha para lle falar o filo D. Pedro de Almeida Portugal, despois 3º Marqués de Alorna; D. Leonor, vendo o irmán chegar á portaría, e estando ali o aguadeiro co barril, fez con que pusese o barril ás costas, e asi fose encontrarse coa súa mai. Había, porén, a circunstancia desta señora ser presa do Estado, o que causou grande impresión, habendo denuncia para o arcebispo de Lacedemonia. O prelado obrigou D. Leonor a ficar na cela, determinandolle que cortase os cabelos e se vestise de cor honesta. D. Leonor non fez caso desta orden e quando o arcebispo voltou ameazoua co Marqués de Pombal, ao que a poetisa respondeu con altivez que non era profesa. O arcebispo contevese e desistiu de a apoquentar. 

O seu pai enviavalles con dificuldade cartas escritas co seu sangue, a que a xoven comezou a responder, dende que completou 11 anos de idade, en consequencia da enfermidade da mai. Hoube un momento en que mostrou desexos de profesar, polo desgosto inaudito que sofreu, vendo que tiña perdido unha das cartas de seu pai; chegou a facer os exercidos espirituais de [[Santo Inacio de Loiola]], que en lugar de dez días, segundo a prática, foran de 20. Disuadiua do propósito frei [[Alexandre da Sagrada Família]], tio de [[Almeida Garrett]], e que despois foi bispo de Malaca e [[Diocese de Angra|bispo de Angra]]. 

Alén dos seus traballos artísticos e literarios, D. Leonor entregavase tamén á pintura, e dedicavase ao servizo de enfermeira, de refeitoreira e de organista do convento. Coñecía a fundo varias linguas, tiña unha vasta instrución científica, deseñava e pintava admiravelmente. Era de carácter afábel, sabia amenizar coa súa meiguice e candura as amarguras da mai, tornarase querida de todas as relixiosas.»

Quando o marqués seu pai saiu da cárcere, dirixiuse ao convento, onde na grade o esperavam a súa muller e filhas, acompañadas de parentes, para o cumprimentaren. Foran viver para a Quinta de Vale de Nabais, nas proximidades de [[Almeirim (Portugal)|Almeirim]] e despois en [[Lisboa]]. D. Leonor era o encanto da [[sociedade]], polo seu talento elevado, espírito finísimo e puramente aristocrata, o prestíxio do infortunio que sofrera, a audacia de ter afrontado as iras de [[Sebastião de Carvalho e Melo|Pombal]], a tornavan digna de consideración e respeito. 

Saiu do [[convento]] aos vinte e sete [[Ano (astronomía)|ano]]s «en situação moral demasiadamente penosa para que súa poesía pudese ser o risoño pasatempo da época», diz [[Hernâni Cidade]].  Sobretudo, viveu quase toda a poesía realizada na cárcere de Chelas.» «Bem mais interesantes son as composicións poéticas en que, senon aínda cunha expresión romántica, ao menos con romántica sensibilidade a acentuarse mais e mais, nos dá as impresións da súa vida conventual».´«E é grato recoñecer - grato e surpreendente! - que, no colectivo abastardamento que tanta vez transforma a lira dos poetas en rabeca de mendigos cegos, da de Alcipe xamais se elevase un acento de súplica ao ministro que a sequestrava. Altivez que radicou nos contemporáneos impresión que floriu en lenda. 

Segundo ela, quando o arcebispo de Lacedemona, criatura de Pombal, lle comunicava a indignación do ministro por ter facilitado sen respeito polo estatuto claustral a visita do irmán disfarzado en aguadeiro á mai enferma, respondeu altivamente con dous versos de [[Corneille]]: '''Le cœur d'Eléonore est trop noble et trop franc pour craindre ou respecter le bourreau de son sang''". Ou sexa: «O corazón de Leonor é nobre demais e franco demais para temer ou respeitar o carrasco de seu sangue».

==Casamento==
Casou en Lisboa en [[15 de febereiro]] de [[1779]] con Carlos (Pedro Maria José) Augusto ([[3 de xaneiro]] de [[1739]]-[[3 de marzo]] de [[1793]]) Conde de Oyenhausen-Groewenbourg na Austria e Conde do Sacro Império Romano,  fillo de Frederico Ulperico Conde de Oyenhausen-Groewenbourg  no Sacro Imperio Romano e de D. Frederica Guilhermina de Lorena. Gentil-Homem do rei Jorge II da Inglaterra. Axudante de Campo junto do Xeneral Sporch das forzas de Hanover destacadas na Inglaterra. Fez a [[Guerra dos Sete Anos]] no exército do Príncipe Fernando de Brunswick; axudante-xeneral xunto do Príncipe de Anhalt Bernbourg. Ceneral en chefe das tropas de Hesse-Cassel. Ao servizo do landgrave Frederico Guilherme en diversas negociacións en Viena, Haia, Berlín, onde asinou como plenipotenciario o contrato de casamento do Landgrave coa princesa de Brandemburgo, sobriña do rei da Prusia. Pasou ao servizo de D. [[Maria I de Portugal]] en setembro de 1777 coa patente de brigadeiro. Nomeado en [[1780]] Ministro Plenipotenciario en Viena, Marechal-de-campo en 1789, Tenente-Xeneral Inspector Xeral da Infantaria en [[1792]]. Do Consello de Estado de D. Maria I; nomeado Governador das armas do Algarve, morreu antes de ocupar o cargo. Era comendador, na Orde de Cristo, de São João de Vila Meã e de Francia.

Enamorada do fidalgo hanoveriano, o conde Carlos Augusto de Oeynhausen, que viera a Portugal co primo co-irmán, o Conde-Reinante de Schaumbourg-Lippe, contratado en [[1762]] por Pombal para organizar e comandar o exército, ele, para a desposar, nono dubidou converterse. 

Casaran en [[15 de febreiro]] de [[1779]], sendo madriña a rainha e padriño D. [[Pedro III de Portugal]]. O Conde foi armado cavaleiro da Orde militar de Cristo en cerimonia a que asistiu a corte. A rainha deulle o abrazo ou acolada, o Rei poslle o cinturón e tocouo coa espada nua, D. José e D. João axudaran os reis, seus pais, na investidura.

==No Porto, en Viena==
Tendo o comando do 6º regimento de infantaria, con sede no Porto, Oeynhausen foi residir naquela cidade. Mais tarde foi nomeado ministro plenipotenciario de Portugal en Austria; partiran para Viena por terra, ficando a filla coa avó. Demoráranse nas cortes de España e de Francia, sendo a condesa recebida polos reis [[Carlos III de España]] e [[Luís XVI de Francia]]. Coñeceu os Necker e súa prestixiosa filla, Madame de Stael. Chegando a Viena, gañou as simpatías da imperatriz Maria Teresa e do seu sucesor, D. José II, que a nomeou Dama da Cruz Estrelada. Quando o [[Papa Pio VI]] foi visitar o imperador, ela tamén teve a honra de ser recebida polo papa.

Tornouse notábel en [[Viena]] como poetisa e pintora. Mandou para Lisboa, ao pai, o quadro da ''Soledade''; o quadro ''Amor conxugal'' oferecido á princesa D. Maria Benedita, ardeu no incendio do pazo da Ajuda. Pintou outros, o seu retrato e unha copia da ''Sybilla'' de [[Guido Reni]]. A maior parte hoxe perdidos. A súa saúde non se deu ben co clima da Austria; como os  negocios de súa casa reclamavan a súa presenza, Oeynhausen voltou para Lisboa, sendo nomeado inspector-Xeral da infantaría co posto de tenente-xeneral. Estava nomeado gobernador do Algarve ao morrer a [[3 de marzo]] de [[1793]], aos 54 anos. 

==Viuvez e retiro; o exilio==
D. Leonor retirouse cos fillos para as súas propriedades de Almeirim, e outras en Almada. Entregouse á educación dos fillos, estimada polos beneficios que dispensava aos pobres; en Almeirim, pagava a unha mestra para ensinar as prostitutas da vila e das poboacións viziñas a ler, escreber, coser. Foi nomeada dama de honor da rainha D. [[Carlota Joaquina]] e encarregada de elaborar os deseños para a decoración do pazo da Ajuda, o que non executou. 

Morto o pai en [[1802]], partiu para Madrid e para a Inglaterra, onde se demorou, por ter tido noticia da entrada dos franceses en Portugal e da fuga da familia Real. Frequentava casas inglesas e a do embaixador de Portugal D. Domingos de Sousa Coutinho, [[Conde do Funchal]]. Participou do asasinato dun xeneral francés: [http://fr.wikipedia.org/wiki/Henri_Forestier Henry Forestier]

==Retorno a Lisboa e novo exilio==
Voltou en [[1809]]; a súa situación tornávase crítica: o irmán,  D. Pedro, partira para Francia no comando da Lexión Portuguesa e apesar de ter mandado o seu fillo para o Río de Xaneiro, os gobernadores do reino intimáranna a partir. 

Ficou en Inglaterra até [[1813]], quando faleceu D. Pedro de Almeida; obtendo licenza para regresar, vindo residir para Benfica, na casa do neto, o [[Marqués de Fronteira]] D. José Trazimundo de Mascarenhas Barreto. Ao fin de dez anos conseguiu a rehabilitación da memoria do irmão, condenado como traidor á pátria; pasou a usar do título de 4ª Marquesa de Alorna, e 6ª condesa de Assumar, como herdeira do irmán.

Regresando do exilio, reivindicou en [[1815]] por morte do irmán o título e os vínculos por ele deixados. Os seus biógrafos descrebenna vivendo no palacio da Anunciada e nas quintas de Almada e Almeirim - ocultando a súa ignorancia en administrar os seus bens, as privacións sofridas, situación de grande penuria por vezes, o que é difícil crer, pois tiñam dúas quintas e recebían do Erario Real a pensión de 12 mil cruzados por servizos do pai.

D. José Trazimundo nas súas «Memorias» diz:

:«''Miña avó pasava mais facilmente sen dinheiro do que sen banqueiro. Nunca conseguiu ter cinco moedas xuntas mas dende que foi señora da Casa nunca dispensou un banqueiro. Miña avó e tías tomaran unha parte do palacio do Lavra, á Anunciada; grande loucura, porque non tiñan fortuna para se estabeleceren tão ostentosamente. Muitas veces meu bon tío, o [[Marqués de Aracati]], se dirixiu a min para que eu a socorrése de súa casa. (...) Cumpría á risca os ditames da lei da nobreza - maneiras pomposas, xenio caritativo, prodigalidade en beneficios e favores". As receitas eran pequenas, as despesas enormes. Devia saber que a súa avó, a primeira marquesa, Vice-Rainha da India, quando enviuvou do marido (sic!) achou a Casa tão empeñada que foi preciso que D. José « en Provisión nomeáse Inácio Pedro Quintela "administrador de todas as súas dependencias, intereses e total economía». E porque se achavan apreendidos quase todos os bens e rendimentos por execucións e poses de credores, sendo a maior a Santa Casa da Misericordia e ocorrían novas peñoras de maneira a dificultar a congruente porción para en cada mes se asistir á Marquesa e súas fillas e tamén a D. Pedro de Almeida com o decente tratamento, mestres para súa educación e mais gastos necesarios, procuradores para as dependencias da Casa, culturas das Fazendas de  Almeirim, etc. «mandávase que houbése un cofre onde se arrecadásen todas as rendas e separados os alimentos, á proporción das mesmas Rendas e das díbidas se rateasse o resto polos credores pola súa antiguidade. Mas apesar das providencias de Quintela («e ser ele considerado por todos de boa fé e notoria probidade») os rendimentos foran tan diminutos que D José por outra provisión autorizava o pagamento dos credores «com os rebates que se axustásen» para poderse conseguir o desempeño da Casa. Depois sucedeu a aventura do 2° Marqués, seu encarceramento no forte da Junqueira, o confisco dos bens, etc.»

O título de Conde de Assumar non foi renovado, e dende o título de Alorna ficou ligado ao título de Fronteira. Despois da morte do fillo, o Conde de Oeynhausen D. Carlos Ulrico, en [[14 de agosto]] de [[1822]], a condesa ficou vivendo en tristeza, e poucas veces saía do retiro. Só compareceu na abertura real das cortes en [[1826]], servindo de camareira-mor, e en [[1828]], como dama de honor da infanta D. Isabel Maria, na sesión en que a infanta entregou o goberno do reino a seu irmán, o infante D. Miguel. Asistiu ao [[Te Deum]] que se cantou na Sé, quando D. [[Pedro IV de Portugal]] e D. [[Maria II de Portugal]] entraran en Lisboa; ás exéquias de D. Pedro IV, ao casamento de D. Maria II co príncipe D. [[Augusto de Leuchtenberg]]. Ao segundo casamento de D. Maria II con D. Fernando non pode assistir, por causa da súa avanzada idade, mas os reis foran visitála a Benfica. 

En [[24 de xullo]] de [[1833]], o [[Duque da Terceira]] e o Marqués de Fronteira foran tamén visitála, apenas entraran en Lisboa. D. Maria II concedeulle a banda da orde de Santa Isabel. Era dama da Orde da Cruz Estrelada, da Alemaña. 

Os títulos de 6.ª condesa de Assumar e 4.ª marquesa de Alorna foran renovados por decreto de [[26 de outubro]] de [[1833]]. Súbdita respeitosa e obediente aos soberanos, era pouco afeizoada á medicina, tendo por inúteis os remedios na súa idade. A filla D. Henriqueta lembrouse de lle falar en nome da raiña, para que tomáse os remedios que os médicos receitásen.

==Obra==
As obras da Marquesa de Alorna publicadas despois da súa morte son: 
* «''Obras poéticas de D. Leonor d'Almeida, etc., coñecida entre os poetas portugueses polo nome de Alcippe''». Lisboa, [[1844]], co retrato da autora. Seis volumes. 

:Tomo I: ''Noticia biographica da marqueza, seguida de outra noticia historica de seu esposo e conde de Oeynhausen; Poesias compostas no mosteiro de Chellas; Poesias escriptas depois da sa­hida do mosteiro de Chellas''. 
:Tomo II: ''Continuação das poesias lyricas, escriptas depois da sahida do mosteiro de Chellas''. 
:Tomo III: ''A primavera, tradução livre do poema das Estações de Thompson; os primeiros seis cantos do Oberon, poema de Wieland, traduzidos do alemão; Darthula, poema traduzido de Ossian; tradução de uma parte do livro I da llliada em oitava rima''.
:Tomo IV: ''Recreações botanicas, poema original em seis cantos; O Cemiterio d'aldeia, elegia, imi­tada de Gray; O Eremita, balada imitada de Goldsmith; Ode, imitada de Fulvio Testi; Ode de Lamartine a Filinto Elysio, traduzida; Epistola a lord Byron, imitação da 2ª meditação de Lamartine; imitação da 28ª meditação do mesmo poeta, intitulada: Deus''.
:Tomo V: ''Poetica de Horacio, traduzida com o texto; Ensaio sobre a critIca, de Pope com o texto; O rapto de Proser­pina, poema de Claudiano em quatro livros com o texto''.
:Tomo VI: ''Paraphrase dos cento e cinquenta salmos que compõem o Psalterio, em várias espécies de ritmo seguida da paráfrase do varino cânticos bíblicos e hinos da igreja. Parece que a paráfrase dos salmos não fora feita sobre a vulgata, mas sim sobre a versão italiana de Xavier Matthei. Uma parte do Psalterio já fôra publicada em vida da autora, num volume de 4º, impresso em Lisboa, em 1833. A outra parte saíra também anteriormente com o título: Paraphrase e varios psalmos, Lisboa, 1817; também haviam sido impressas em Londres em 8º gr. as traduções da Poetica de Horacio, e do Ensaio sobre a critica, de Pope''. 

Tamén foi publicada ainda en vida da autora: ''De Buonaparte e dos Bourbons; e da necesidade de nos unirmos aos nosos lexítimos príncipes para a felicidade da Francia e da Europa'': por F. A. de [[Chateaubriand]]. Traduzido en linguaxe por unha senhora portu­gueza, Londres, [[1814]]; 

''Ensaio sobre a indifferença em materia de religião'': trad. de [[Lamennais]], Lis­boa, [[1820]], 2 tomos; 

''Estudo biographico- critico, a respeito da litteratura portugueza'', de Romero Ortiz, de pag. 61 a 96, que saíra também na Revista de España, tomo IX;

''Elegia à morte de S. A. R. o principe do Brazil O sr. D. José'', Lisboa. [[1788]].

==Posteridade==
#Maria Regina de Oyenhausen de Almeida (Viena, morta com um ano) condessa de Oyenhausen.
#Frederica de Oyenhausen de Almeida (Viena, [[1782]] - Pena, Outubro de [[1847]]), condessa de Oyenhausen.
#Juliana Maria Luisa Carolina de Oyenhausen de Almeida (Viena, [[1 de setembro]] de [[1784]] - São Petersburgo [[14 de novembro]] de [[1864]]). Casada em Lisboa em fevereiro de [[1800]] com Aires José Maria de Saldanha Albuquerque Coutinho Matos e Noronha, 2° [[Conde da Ega]], alcaide-mor de Soure e de Guimarães, Gentil-Homem da câmara da Rainha D. Maria I e de D. João VI.
#Carlos Frederico Oyenhausen de Almeida (Avignon, cedo morto).  Conde de Oyenhausen - G.
#Henriqueta de Oyenhausen de Almeida, condessa de Oyenhausen, dama camarista da Rainha D. Maria II (Marselha, [[3 de janeiro]] de [[1789]]-[[20 de março]] de [[1860]] Alcântara, Lisboa).
#Luísa de Oyenhausen de Almeida (Lisboa, 1791), casada em Hampstead, em [[13 de junho]] de [[1812]] com Heliodoro Jacinto Carneiro de Araújo, Fidalgo da Casa Real, do Conselho de Estado de D João VI, licenciado em medicina e cirurgia, professor da Escola de Medicina de Lisboa e diplomata.
#João Carlos Ulrico de Oyenhausen de Almeida (Lisboa, [[31 de outubro]] de [[1799]]-[[14 de agosto]] de [[1822]]-Lapa, Lisboa,  solteiro)), Conde de Oyenhausen na Austria, tenente coronel do Regimento de cavalaria n° 4, serviu nos Dragões de São Paulo, no Brasil. Comendador da Ordem de Cristo.
#Leonor Benedita de Oyenhausen de Almeida (Porto, [[30 de novembro]] de [[1780]]-[[18 de outubro]] de [[1850]], Lisboa, em Benfica), 7ª donataria de Assumar, 6ª administradora do morgadio de Vale de Nabais e herdeira de toda a casa de seus pais. Casou em Lisboa, na Lapa, em [[10 de novembro]] de [[1799]] com D. João José Luís Mascarenhas Barreto, 7° [[Conde da Torre]] de juro e herdade, 7° [[Conde de Coculim]], 6° [[Marquês de Fronteira]], 6° donatário de Fronteira e 6° do mordomado-mor de Faro. Vedor da Casa da Princesa D. Maria Francisca Benedita.

== Bibliografia ==
*Marquesa de Alorna. ''Poesias (2ª ed., selecção, prefácio e notas do Prof. Hernâni Cidade).'' Lisboa: Livraria Sá da Costa, Editora, 1960.
* «A Marquesa de Alorna», Marquês de Ávila e Bolama.
* «A Marquesa de Alorna - Sua vida e obras. Reprodução de Cartas Inéditas», Hernâni Cidade. Porto: Comp. Porto Editora, 1929.

[[de:Alcipe]]
[[es:Leonor de Almeida Portugal]]
[[it:Leonor de Almeida Portugal]]
[[pt:Leonor de Almeida Portugal]]