Revision 3764808 of "Edifício Itatiaia" on glwiki

O '''Edificio Itatiaia''' é un [[edificio]] proxectado polo [[Arquitectura|arquitecto]] [[Oscar Niemeyer]] no Centro da cidade de [[Campinas]], no [[Brasil]], construído entre 1953 e [[1953|1957]], exemplar típico da [[Arquitectura Moderna|arquitetura moderna]] de mediados do [[Década de 1950|século]] XX. Primeiro edificio vertical de uso exclusivamente residencial no Centro de Campinas até o inicio da década de 1960, é o único predio na cidade que atende á maioría dos principios modernistas postulados polo arquitecto franco-suízo [[Le Corbusier]]: a pesar das demais construcións posteriores nese estilo presentaren un efecto plástico semellante, estoutras atenderon só de forma incidental ou parcial os elementos modernistas, seguindo tamén os padrões tradicionais, fóra da linguaxe moderna. 

A fachada frontal do predio ten vista para a Rúa Irmá Serafina, e seus fondos - a parte ondulada - teñen vista para a estreita Rúa Coronel Rodovalho. En abril de 2011, o Consello de Defensa do Patrimonio Cultural de Campinas tornouno un ben tombado, considerándoo parte cultural e social do municipio, sendo o único proxecto do arquitecto concluído na cidade.

== Historia ==
A idea da construción do Edificio Itatiaia partiu dos empresarios Ralpho Ribeiro e Ruy Hellmeister Novaes, que posteriormente veu a ser prefecto de Campinas en dous mandatos (1956-1959 e 1964-1969). En 1951, estes empresarios solicitaron un estudo sobre a construción dun bloque de 15 pavimentos sobre pilotis. A ese proxecto inicial non se puido dar continuidade, pois o entón arquitecto responsábel, un francés coñecido como Charles Victor, non posuía a licenza profesional.

Debido a iso, un novo proxecto é elaborado, agora sendo idealizado por [[Oscar Niemeyer|Oscar Niemeyer.]] En 1952, Niemeyer chama o enxeñeiro Werner Müller para facer os cálculos estruturais. O lanzamento do proxecto se deu pola construtora Ribeiro Novaes para o público con pompa en 23 de novembro de 1952 polo xornal <nowiki>''</nowiki>Correio Popular<nowiki>''</nowiki>: "Orgullosamente, presentamos o primeiro proxecto de Oscar Niemeyer para unha cidade do interior paulista: Edificio Itatiaia, punto alto da arquitetura campineira." O proxecto foi protocolado na prefectura de Campinas en 2 de decembro de 1952, so o número 25 602 e o <nowiki>''</nowiki>habite-se<nowiki>''</nowiki> (documento que autoriza a ocupación do inmoble), emitido en 11 de febreiro de 1957.

== Características ==
Situado na Rúa Irmá Serafina, 919, ocupa un terreo con 1 569,80 [[Metro cadrado|m²]] en formato [[Trapecio|trapezoidal]], coa fronte recta e a traseira [[Onda (física)|ondulada]], gardando semellanza nesta última con outro proxecto feito polo arquitecto nesa época: o Edifício Copan, en [[São Paulo|São Paulo.]] No total, son 11 153,42 <span>m²</span> de área construída, gardando 8 metros de recúo no lado frontal (Rúa Irmá Serafina) e 15 metros de recúo no lado posterior (Rúa Coronel Rodovalho). Desa forma, Oscar Niemeyer procurou equilibrar en importancia as dúas faces do edificio.

O Itatiaia, en torre única, posúe 15 andares e 60 apartamentos. É un edificio con características propias e practicamente únicas na cidade: distancia do teito ao chan de 3 [[Metro|metros]], uso extensivo de elementos arquitectónicos protectores do sol dos dous lados do edificio, sendo que inicialmente o proxecto encamiñado para aprobación no poder público municipal presentaba balcóns en cada apartamento, algo que antes da execución foi substituído pola solución única na fachada. O predio posúe catro apartamentos por andar, que conforme a posición teñen planta, metragem e características propias: dous apartamentos posúen tres dormitorios, con 163,16 m² e 128,9 <span>m²</span> e os outros dous apartamentos teñen dous dormitorios, con 107,02 <span>m²</span> e 89,65 <span>m²</span>, respectivamente: todos con accesos sociais e de servizo independentes. As fachadas, á súa vez, presentan a mesma solución: esquadrias e vidros en tres alturas, tanto nas salas de estar/cea, canto nos baños (soamente nos apartamentos de dous dormitorios: os outros posúen os baños fóra das fachadas principais), canto nos dormitorios (con excepción dun dos tres dormitorios do apartamento maior, cuxa xanela é convencional e tamén se sitúa fóra da fachada principal).

A estrutura do Itatiaia tamén é única en Campinas: foron usadas [[Laxe (construción)|lajes]] do tipo caixón-perdido — con mesas superiores e inferiores e a presenza dun material inerte entre as dúas, eliminando a presenza de [[Viga|vigas]] — en todos os 15 pavimentos, sendo que a laje de pavimento do primeiro andar funciona como laje de transición, conducindo as cargas dos pavimentos superiores para os pilotis do baixo, solución típica da arquitetura moderna.

== Concepción urbanística ==
[[Ficheiro:Edifício_Itatiaia_-_fachada_posterior.jpg|right|thumb|250x250px|Fachada posterior do Edificio Itatiaia, vista da Rúa Coronel Rodovalho.]]
Orixinalmente, o Edificio Itatiaia posuía unha concepción [[Urbanismo|urbanística]] que foi desconfigurada co pasar do tempo: non había muros ou reixas en torno ao predio, o acceso era libre entre a Rúa Irmá Serafina (fronte) e a Rúa Coronel Rodovalho (traseira), integrando o espazo público ao particular, a través do uso de pilotis en "V" no andar baixo. O aumento da inseguridade urbana nas décadas seguintes ás da construción causou a retirada desa característica típica da [[Arquitectura Moderna|arquitetura moderna]] e niemeyeriana, aínda presente noutras obras modernas creadas co mesmo concepto no Brasil, tales como o Edificio Gustavo Capanema, no [[Río de Janeiro|Río de Xaneiro]] ou os edificios das superquadras do [[Plano piloto|Plano Piloto]] de [[Brasilia]] .

O Itatiaia tamén é un dos poucos edificios en Campinas que buscou cumprir en seu proxecto a maioría dos ''Cinco puntos da Nova Arquitetura'', preconizados polo arquitecto franco-suízo [[Le Corbusier]] en 1927: a planta libre, unha estrutura independente que permite a libre locação das paredes, libradas da función estrutural; a fachada libre, que decorre da independencia da estrutura, facendo que a fachada sexa proxectada sen impedimentos; os pilotis, piares que elevan o predio, permitindo a libre circulación so o mesmo, e as xanelas en fita, que posibilitadas pola fachada libre, permiten unha relación desimpedida coa paisaxe. O único punto preconizado por Le Corbusier que non se fai presente no Itatiaia é o terraço-xardín, que "recupera" o solo ocupado polo predio, "trasladándoo" para cima da obra: no caso do Itatiaia, a solución foi tradicional - o edificio é cuberto por [[Cuberta|tellados]].

A ondulação da parte traseira foi executada seguindo en suma dous principios: a unión do modelo barroco ao modernismo, moi presente na obra niemeyeriana; e a protexer os apartamentos dos fondos contra os raios solares vespertinos, formando unha especie de "quebra-sol", xuntamente coa utilización dos brises. Porén, esta función deixou de ser completamente esencial, en función da construción posterior de máis predios ao redor que reduciron a exposición directa ao sol.

== Tombamento ==
O proceso de tombamento iniciouse en 2010, co proceso 003/10, tendo o edificio pasado á condición de ben tombado no nivel municipal polo CONDEPACC (Consello de Defensa do Patrimonio Cultural de Campinas) a través da Resolución 117, de 28 de abril de 2011. Na estrutura, o tombamento se refire ás [[Fachada|fachadas]] (revestimento externo, esquadrias metálicas e vidros), aos brises e aos pilotis e no baixo, ao forro e ás esquadrias da recepción, ás luminárias, aos pisos, revestimentos, metais e lambris orixinais, alén das portas e dos puxadores en metal dos ascensores. O ben tombado consiste no inmóbel en si e a área envoltória está delimitada polo lote.

== Etimologia e contexto ==
"Itatiaia" é un termo tupi que significa "pedra pontuda", a través da junção dos termos ''itá'' ("pedra") e ''atîaîa'' ("pontudo"). No contexto da [[década de 1950]] era común dar nomes nativos aos edificios, algo que estaba de acordo co espírito nacionalista da época.

== Galeria ==
<gallery>
File:Localização do Edifício Itatiaia.png|Implantación do Edificio Itatiaia no quarteirão. Deseño meramente ilustrativo, fóra de escala.
File:Projeto do Edifício Itatiaia.png|Proxecto do pavimento baixo do Edificio Itatiaia con sinatura do arquitecto e aprobación da prefectura municipal.
File:Edifício Itatiaia - Praça Carlos Gomes.jpg|Fachada frontal, vista a partir da Praza Carlos Gomes.
File:Edifício Itatiaia - fachada posterior - Rua Coronel Rodovalho.jpg|Fachada posterior, vista a partir da Rúa Coronel Rodovalho.
File:Edifício Itatiaia - entrada (2).jpg|Entrada do edificio.
File:Edifício Itatiaia - vista diagonal.jpg|Vista da fronte e da lateral, a partir da Rúa Irmá Serafina.
File:Edifício Itatiaia - pilotis.jpg|Detalle dos pilotis en V no baixo.
File:Edifício Itatiaia - Brises.jpg|Brises da fachada frontal (rectas) - Rúa Irmá Serafina.
File:Edifício Itatiaia (fachada posterior) - brises.jpg|Brises da fachada posterior (onduladas) - Rúa Coronel Rodovalho.
File:Edifício Itatiaia - fachada posterior - Largo do Rosário.jpg|Fachada posterior vista á distancia, da Praza do Rosário.
File:Edifício Itatiaia - Campinas.JPG|Fachada frontal en 2009, durante reforma e sen as brises.
File:Edifício_Itatiaia_-_Traseira_ondulada.jpg|Fachada posterior en 2009, durante reforma.
</gallery>

== Notas ==
{{Listaref|2}}