Difference between revisions 15428 and 44566 on guwikisource

< previous diff
next diff >
શ્રી રામચરિત માનસ/ પહેલો વિશ્ચામ
{{ભૂલશુદ્ધિ-બાકી}}
{{header
 | title      = [[શ્રી રામચરિત માનસ]]
 | author     = ગોસ્વામી તુલસીદાસ
 | translator = 
 | section    = પહેલો વિશ્ચામ
 | next       = [[શ્રી રામચરિત માનસ/૨. અયોધ્યા કાન્ડ|૨. અયોધ્યા કાન્ડ]]
 | notes      = 
}}

<poem>

શ્રીજાનકીવલ્લભો વિજયતે
શ્રી રામચરિત માનસ
⏎
'''પ્રથમ સોપાન
(બાલકાણ્ડ)⏎
⏎
'''


'''શ્લોક'''⏎

વર્ણાનામર્થસંઘાનાં રસાનાં છન્દસામપિ૤
મઙ્ગલાનાં ચ કર્ત્તારૌ વન્દે વાણીવિનાયકૌ૤૤1૤૤ (૧)⏎

ભવાનીશઙ્કરૌ વન્દે શ્રદ્ધાવિશ્વાસરૂપિણૌ૤
યાભ્યાં વિના ન પશ્યન્તિ સિદ્ધાઃસ્વાન્તઃસ્થમીશ્વરમ્૤૤2૤૤ ૨⏎

વન્દે બોધમયં નિત્યં ગુરું શઙ્કરરૂપિણમ્૤
યમાશ્રિતો હિ વક્રોઽપિ ચન્દ્રઃ સર્વત્ર વન્દ્યતે૤૤3૤૤
સીતારામગુણગ્રામપુણ્યારણ્યવિહારિણૌ૤
વન્દે વિશુદ્ધવિજ્ઞાનૌ કબીશ્વરકપીશ્વરૌ૤૤4૤૤
ઉદ્ભવસ્થિતિસંહારકારિણીં ક્લેશહારિણીમ્૤
સર્વશ્રેયસ્કરીં સીતાં નતોઽહં રામવલ્લભામ્૤૤5૤૤
યન્માયાવશવર્તિં વિશ્વમખિલં બ્રહ્માદિદેવાસુરા
યત્સત્વાદમૃષૈવ ભાતિ સકલં રજ્જૌ યથાહેર્ભ્રમઃ૤
યત્પાદપ્લવમેકમેવ હિ ભવામ્ભોધેસ્તિતીર્ષાવતાં
વન્દેઽહં તમશેષકારણપરં રામાખ્યમીશં હરિમ્૤૤6૤૤
નાનાપુરાણનિગમાગમસમ્મતં યદ્
રામાયણે નિગદિતં ક્વચિદન્યતોઽપિ૤
સ્વાન્તઃસુખાય તુલસી રઘુનાથગાથા-
ભાષાનિબન્ધમતિમઞ્જુલમાતનોતિ૤૤7૤૤
સો0-જો સુમિરત સિધિ હોઇ ગન નાયક કરિબર બદન૤
કરઉ અનુગ્રહ સોઇ બુદ્ધિ રાસિ સુભ ગુન સદન૤૤1૤૤
મૂક હોઇ બાચાલ પંગુ ચઢઇ ગિરિબર ગહન૤
જાસુ કૃપાઁ સો દયાલ દ્રવઉ સકલ કલિ મલ દહન૤૤2૤૤
નીલ સરોરુહ સ્યામ તરુન અરુન બારિજ નયન૤
કરઉ સો મમ ઉર ધામ સદા છીરસાગર સયન૤૤3૤૤
કુંદ ઇંદુ સમ દેહ ઉમા રમન કરુના અયન૤
જાહિ દીન પર નેહ કરઉ કૃપા મર્દન મયન૤૤4૤૤
બંદઉ ગુરુ પદ કંજ કૃપા સિંધુ નરરૂપ હરિ૤
મહામોહ તમ પુંજ જાસુ બચન રબિ કર નિકર૤૤5૤૤
બંદઉ ગુરુ પદ પદુમ પરાગા૤ સુરુચિ સુબાસ સરસ અનુરાગા૤૤
અમિય મૂરિમય ચૂરન ચારૂ૤ સમન સકલ ભવ રુજ પરિવારૂ૤૤
સુકૃતિ સંભુ તન બિમલ બિભૂતી૤ મંજુલ મંગલ મોદ પ્રસૂતી૤૤
જન મન મંજુ મુકુર મલ હરની૤ કિએઁ તિલક ગુન ગન બસ કરની૤૤
શ્રીગુર પદ નખ મનિ ગન જોતી૤ સુમિરત દિબ્ય દ્રૃષ્ટિ હિયઁ હોતી૤૤
દલન મોહ તમ સો સપ્રકાસૂ૤ બ૜ે ભાગ ઉર આવઇ જાસૂ૤૤
ઉઘરહિં બિમલ બિલોચન હી કે૤ મિટહિં દોષ દુખ ભવ રજની કે૤૤
સૂઝહિં રામ ચરિત મનિ માનિક૤ ગુપુત પ્રગટ જહઁ જો જેહિ ખાનિક૤૤
દો0-જથા સુઅંજન અંજિ દૃગ સાધક સિદ્ધ સુજાન૤
કૌતુક દેખત સૈલ બન ભૂતલ ભૂરિ નિધાન૤૤1૤૤
–*–*–
એહિ મહઁ રઘુપતિ નામ ઉદારા૤ અતિ પાવન પુરાન શ્રુતિ સારા૤૤
મંગલ ભવન અમંગલ હારી૤ ઉમા સહિત જેહિ જપત પુરારી૤૤
ભનિતિ બિચિત્ર સુકબિ કૃત જોઊ૤ રામ નામ બિનુ સોહ ન સોઊ૤૤
બિધુબદની સબ ભાઁતિ સઁવારી૤ સોન ન બસન બિના બર નારી૤૤
સબ ગુન રહિત કુકબિ કૃત બાની૤ રામ નામ જસ અંકિત જાની૤૤
સાદર કહહિં સુનહિં બુધ તાહી૤ મધુકર સરિસ સંત ગુનગ્રાહી૤૤
જદપિ કબિત રસ એકઉ નાહી૤ રામ પ્રતાપ પ્રકટ એહિ માહીં૤૤
સોઇ ભરોસ મોરેં મન આવા૤ કેહિં ન સુસંગ બડપ્પનુ પાવા૤૤
ધૂમઉ તજઇ સહજ કરુઆઈ૤ અગરુ પ્રસંગ સુગંધ બસાઈ૤૤
ભનિતિ ભદેસ બસ્તુ ભલિ બરની૤ રામ કથા જગ મંગલ કરની૤૤
છં0-મંગલ કરનિ કલિ મલ હરનિ તુલસી કથા રઘુનાથ કી૤૤
ગતિ કૂર કબિતા સરિત કી જ્યોં સરિત પાવન પાથ કી૤૤
પ્રભુ સુજસ સંગતિ ભનિતિ ભલિ હોઇહિ સુજન મન ભાવની૤૤
ભવ અંગ ભૂતિ મસાન કી સુમિરત સુહાવનિ પાવની૤૤
દો0-પ્રિય લાગિહિ અતિ સબહિ મમ ભનિતિ રામ જસ સંગ૤
દારુ બિચારુ કિ કરઇ કોઉ બંદિઅ મલય પ્રસંગ૤૤10(ક)૤૤
સ્યામ સુરભિ પય બિસદ અતિ ગુનદ કરહિં સબ પાન૤
ગિરા ગ્રામ્ય સિય રામ જસ ગાવહિં સુનહિં સુજાન૤૤10(ખ)૤૤
–*–*–
ગુરુ પદ રજ મૃદુ મંજુલ અંજન૤ નયન અમિઅ દૃગ દોષ બિભંજન૤૤
તેહિં કરિ બિમલ બિબેક બિલોચન૤ બરનઉઁ રામ ચરિત ભવ મોચન૤૤
બંદઉઁ પ્રથમ મહીસુર ચરના૤ મોહ જનિત સંસય સબ હરના૤૤
સુજન સમાજ સકલ ગુન ખાની૤ કરઉઁ પ્રનામ સપ્રેમ સુબાની૤૤
સાધુ ચરિત સુભ ચરિત કપાસૂ૤ નિરસ બિસદ ગુનમય ફલ જાસૂ૤૤
જો સહિ દુખ પરછિદ્ર દુરાવા૤ બંદનીય જેહિં જગ જસ પાવા૤૤
મુદ મંગલમય સંત સમાજૂ૤ જો જગ જંગમ તીરથરાજૂ૤૤
રામ ભક્તિ જહઁ સુરસરિ ધારા૤ સરસઇ બ્રહ્મ બિચાર પ્રચારા૤૤
બિધિ નિષેધમય કલિ મલ હરની૤ કરમ કથા રબિનંદનિ બરની૤૤
હરિ હર કથા બિરાજતિ બેની૤ સુનત સકલ મુદ મંગલ દેની૤૤
બટુ બિસ્વાસ અચલ નિજ ધરમા૤ તીરથરાજ સમાજ સુકરમા૤૤
સબહિં સુલભ સબ દિન સબ દેસા૤ સેવત સાદર સમન કલેસા૤૤
અકથ અલૌકિક તીરથરાઊ૤ દેઇ સદ્ય ફલ પ્રગટ પ્રભાઊ૤૤
દો0-સુનિ સમુઝહિં જન મુદિત મન મજ્જહિં અતિ અનુરાગ૤
લહહિં ચારિ ફલ અછત તનુ સાધુ સમાજ પ્રયાગ૤૤2૤૤
–*–*–
મજ્જન ફલ પેખિઅ તતકાલા૤ કાક હોહિં પિક બકઉ મરાલા૤૤
સુનિ આચરજ કરૈ જનિ કોઈ૤ સતસંગતિ મહિમા નહિં ગોઈ૤૤
બાલમીક નારદ ઘટજોની૤ નિજ નિજ મુખનિ કહી નિજ હોની૤૤
જલચર થલચર નભચર નાના૤ જે જ૜ ચેતન જીવ જહાના૤૤
મતિ કીરતિ ગતિ ભૂતિ ભલાઈ૤ જબ જેહિં જતન જહાઁ જેહિં પાઈ૤૤
સો જાનબ સતસંગ પ્રભાઊ૤ લોકહુઁ બેદ ન આન ઉપાઊ૤૤
બિનુ સતસંગ બિબેક ન હોઈ૤ રામ કૃપા બિનુ સુલભ ન સોઈ૤૤
સતસંગત મુદ મંગલ મૂલા૤ સોઇ ફલ સિધિ સબ સાધન ફૂલા૤૤
સઠ સુધરહિં સતસંગતિ પાઈ૤ પારસ પરસ કુધાત સુહાઈ૤૤
બિધિ બસ સુજન કુસંગત પરહીં૤ ફનિ મનિ સમ નિજ ગુન અનુસરહીં૤૤
બિધિ હરિ હર કબિ કોબિદ બાની૤ કહત સાધુ મહિમા સકુચાની૤૤
સો મો સન કહિ જાત ન કૈસેં૤ સાક બનિક મનિ ગુન ગન જૈસેં૤૤
દો0-બંદઉઁ સંત સમાન ચિત હિત અનહિત નહિં કોઇ૤
અંજલિ ગત સુભ સુમન જિમિ સમ સુગંધ કર દોઇ૤૤3(ક)૤૤
સંત સરલ ચિત જગત હિત જાનિ સુભાઉ સનેહુ૤
બાલબિનય સુનિ કરિ કૃપા રામ ચરન રતિ દેહુ૤૤3(ખ)૤૤
–*–*–
બહુરિ બંદિ ખલ ગન સતિભાએઁ૤ જે બિનુ કાજ દાહિનેહુ બાએઁ૤૤
પર હિત હાનિ લાભ જિન્હ કેરેં૤ ઉજરેં હરષ બિષાદ બસેરેં૤૤
હરિ હર જસ રાકેસ રાહુ સે૤ પર અકાજ ભટ સહસબાહુ સે૤૤
જે પર દોષ લખહિં સહસાખી૤ પર હિત ઘૃત જિન્હ કે મન માખી૤૤
તેજ કૃસાનુ રોષ મહિષેસા૤ અઘ અવગુન ધન ધની ધનેસા૤૤
ઉદય કેત સમ હિત સબહી કે૤ કુંભકરન સમ સોવત નીકે૤૤
પર અકાજુ લગિ તનુ પરિહરહીં૤ જિમિ હિમ ઉપલ કૃષી દલિ ગરહીં૤૤
બંદઉઁ ખલ જસ સેષ સરોષા૤ સહસ બદન બરનઇ પર દોષા૤૤
પુનિ પ્રનવઉઁ પૃથુરાજ સમાના૤ પર અઘ સુનઇ સહસ દસ કાના૤૤
બહુરિ સક્ર સમ બિનવઉઁ તેહી૤ સંતત સુરાનીક હિત જેહી૤૤
બચન બજ્ર જેહિ સદા પિઆરા૤ સહસ નયન પર દોષ નિહારા૤૤
દો0-ઉદાસીન અરિ મીત હિત સુનત જરહિં ખલ રીતિ૤
જાનિ પાનિ જુગ જોરિ જન બિનતી કરઇ સપ્રીતિ૤૤4૤૤

મૈં અપની દિસિ કીન્હ નિહોરા૤ તિન્હ નિજ ઓર ન લાઉબ ભોરા૤૤
બાયસ પલિઅહિં અતિ અનુરાગા૤ હોહિં નિરામિષ કબહુઁ કિ કાગા૤૤
બંદઉઁ સંત અસજ્જન ચરના૤ દુખપ્રદ ઉભય બીચ કછુ બરના૤૤
બિછુરત એક પ્રાન હરિ લેહીં૤ મિલત એક દુખ દારુન દેહીં૤૤
ઉપજહિં એક સંગ જગ માહીં૤ જલજ જોંક જિમિ ગુન બિલગાહીં૤૤
સુધા સુરા સમ સાધૂ અસાધૂ૤ જનક એક જગ જલધિ અગાધૂ૤૤
ભલ અનભલ નિજ નિજ કરતૂતી૤ લહત સુજસ અપલોક બિભૂતી૤૤
સુધા સુધાકર સુરસરિ સાધૂ૤ ગરલ અનલ કલિમલ સરિ બ્યાધૂ૤૤
ગુન અવગુન જાનત સબ કોઈ૤ જો જેહિ ભાવ નીક તેહિ સોઈ૤૤
દો0-ભલો ભલાઇહિ પૈ લહઇ લહઇ નિચાઇહિ નીચુ૤
સુધા સરાહિઅ અમરતાઁ ગરલ સરાહિઅ મીચુ૤૤5૤૤
–*–*–
ખલ અઘ અગુન સાધૂ ગુન ગાહા૤ ઉભય અપાર ઉદધિ અવગાહા૤૤
તેહિ તેં કછુ ગુન દોષ બખાને૤ સંગ્રહ ત્યાગ ન બિનુ પહિચાને૤૤
ભલેઉ પોચ સબ બિધિ ઉપજાએ૤ ગનિ ગુન દોષ બેદ બિલગાએ૤૤
કહહિં બેદ ઇતિહાસ પુરાના૤ બિધિ પ્રપંચુ ગુન અવગુન સાના૤૤
દુખ સુખ પાપ પુન્ય દિન રાતી૤ સાધુ અસાધુ સુજાતિ કુજાતી૤૤
દાનવ દેવ ઊઁચ અરુ નીચૂ૤ અમિઅ સુજીવનુ માહુરુ મીચૂ૤૤
માયા બ્રહ્મ જીવ જગદીસા૤ લચ્છિ અલચ્છિ રંક અવનીસા૤૤
કાસી મગ સુરસરિ ક્રમનાસા૤ મરુ મારવ મહિદેવ ગવાસા૤૤
સરગ નરક અનુરાગ બિરાગા૤ નિગમાગમ ગુન દોષ બિભાગા૤૤
દો0-જ૜ ચેતન ગુન દોષમય બિસ્વ કીન્હ કરતાર૤
સંત હંસ ગુન ગહહિં પય પરિહરિ બારિ બિકાર૤૤6૤૤
–*–*–
અસ બિબેક જબ દેઇ બિધાતા૤ તબ તજિ દોષ ગુનહિં મનુ રાતા૤૤
કાલ સુભાઉ કરમ બરિઆઈ૤ ભલેઉ પ્રકૃતિ બસ ચુકઇ ભલાઈ૤૤
સો સુધારિ હરિજન જિમિ લેહીં૤ દલિ દુખ દોષ બિમલ જસુ દેહીં૤૤
ખલઉ કરહિં ભલ પાઇ સુસંગૂ૤ મિટઇ ન મલિન સુભાઉ અભંગૂ૤૤
લખિ સુબેષ જગ બંચક જેઊ૤ બેષ પ્રતાપ પૂજિઅહિં તેઊ૤૤
ઉધરહિં અંત ન હોઇ નિબાહૂ૤ કાલનેમિ જિમિ રાવન રાહૂ૤૤
કિએહુઁ કુબેષ સાધુ સનમાનૂ૤ જિમિ જગ જામવંત હનુમાનૂ૤૤
હાનિ કુસંગ સુસંગતિ લાહૂ૤ લોકહુઁ બેદ બિદિત સબ કાહૂ૤૤
ગગન ચ૝ઇ રજ પવન પ્રસંગા૤ કીચહિં મિલઇ નીચ જલ સંગા૤૤
સાધુ અસાધુ સદન સુક સારીં૤ સુમિરહિં રામ દેહિં ગનિ ગારી૤૤
ધૂમ કુસંગતિ કારિખ હોઈ૤ લિખિઅ પુરાન મંજુ મસિ સોઈ૤૤
સોઇ જલ અનલ અનિલ સંઘાતા૤ હોઇ જલદ જગ જીવન દાતા૤૤
દો0-ગ્રહ ભેષજ જલ પવન પટ પાઇ કુજોગ સુજોગ૤
હોહિ કુબસ્તુ સુબસ્તુ જગ લખહિં સુલચ્છન લોગ૤૤7(ક)૤૤
સમ પ્રકાસ તમ પાખ દુહુઁ નામ ભેદ બિધિ કીન્હ૤
સસિ સોષક પોષક સમુઝિ જગ જસ અપજસ દીન્હ૤૤7(ખ)૤૤
જ૜ ચેતન જગ જીવ જત સકલ રામમય જાનિ૤
બંદઉઁ સબ કે પદ કમલ સદા જોરિ જુગ પાનિ૤૤7(ગ)૤૤
દેવ દનુજ નર નાગ ખગ પ્રેત પિતર ગંધર્બ૤
બંદઉઁ કિંનર રજનિચર કૃપા કરહુ અબ સર્બ૤૤7(ઘ)૤૤
–*–*–
આકર ચારિ લાખ ચૌરાસી૤ જાતિ જીવ જલ થલ નભ બાસી૤૤
સીય રામમય સબ જગ જાની૤ કરઉઁ પ્રનામ જોરિ જુગ પાની૤૤
જાનિ કૃપાકર કિંકર મોહૂ૤ સબ મિલિ કરહુ છા૜િ છલ છોહૂ૤૤
નિજ બુધિ બલ ભરોસ મોહિ નાહીં૤ તાતેં બિનય કરઉઁ સબ પાહી૤૤
કરન ચહઉઁ રઘુપતિ ગુન ગાહા૤ લઘુ મતિ મોરિ ચરિત અવગાહા૤૤
સૂઝ ન એકઉ અંગ ઉપાઊ૤ મન મતિ રંક મનોરથ રાઊ૤૤
મતિ અતિ નીચ ઊઁચિ રુચિ આછી૤ ચહિઅ અમિઅ જગ જુરઇ ન છાછી૤૤
છમિહહિં સજ્જન મોરિ ઢિઠાઈ૤ સુનિહહિં બાલબચન મન લાઈ૤૤
જૌ બાલક કહ તોતરિ બાતા૤ સુનહિં મુદિત મન પિતુ અરુ માતા૤૤
હઁસિહહિ કૂર કુટિલ કુબિચારી૤ જે પર દૂષન ભૂષનધારી૤૤
નિજ કવિત કેહિ લાગ ન નીકા૤ સરસ હોઉ અથવા અતિ ફીકા૤૤
જે પર ભનિતિ સુનત હરષાહી૤ તે બર પુરુષ બહુત જગ નાહીં૤૤
જગ બહુ નર સર સરિ સમ ભાઈ૤ જે નિજ બા૝િ બ૝હિં જલ પાઈ૤૤
સજ્જન સકૃત સિંધુ સમ કોઈ૤ દેખિ પૂર બિધુ બા૝ઇ જોઈ૤૤
દો0-ભાગ છોટ અભિલાષુ બ૜ કરઉઁ એક બિસ્વાસ૤
પૈહહિં સુખ સુનિ સુજન સબ ખલ કરહહિં ઉપહાસ૤૤8૤૤
–*–*–
ખલ પરિહાસ હોઇ હિત મોરા૤ કાક કહહિં કલકંઠ કઠોરા૤૤
હંસહિ બક દાદુર ચાતકહી૤ હઁસહિં મલિન ખલ બિમલ બતકહી૤૤
કબિત રસિક ન રામ પદ નેહૂ૤ તિન્હ કહઁ સુખદ હાસ રસ એહૂ૤૤
ભાષા ભનિતિ ભોરિ મતિ મોરી૤ હઁસિબે જોગ હઁસેં નહિં ખોરી૤૤
પ્રભુ પદ પ્રીતિ ન સામુઝિ નીકી૤ તિન્હહિ કથા સુનિ લાગહિ ફીકી૤૤
હરિ હર પદ રતિ મતિ ન કુતરકી૤ તિન્હ કહુઁ મધુર કથા રઘુવર કી૤૤
રામ ભગતિ ભૂષિત જિયઁ જાની૤ સુનિહહિં સુજન સરાહિ સુબાની૤૤
કબિ ન હોઉઁ નહિં બચન પ્રબીનૂ૤ સકલ કલા સબ બિદ્યા હીનૂ૤૤
આખર અરથ અલંકૃતિ નાના૤ છંદ પ્રબંધ અનેક બિધાના૤૤
ભાવ ભેદ રસ ભેદ અપારા૤ કબિત દોષ ગુન બિબિધ પ્રકારા૤૤
કબિત બિબેક એક નહિં મોરેં૤ સત્ય કહઉઁ લિખિ કાગદ કોરે૤૤
દો0-ભનિતિ મોરિ સબ ગુન રહિત બિસ્વ બિદિત ગુન એક૤
સો બિચારિ સુનિહહિં સુમતિ જિન્હ કેં બિમલ બિવેક૤૤9૤૤

–*–*–

મનિ માનિક મુકુતા છબિ જૈસી૤ અહિ ગિરિ ગજ સિર સોહ ન તૈસી૤૤
નૃપ કિરીટ તરુની તનુ પાઈ૤ લહહિં સકલ સોભા અધિકાઈ૤૤
તૈસેહિં સુકબિ કબિત બુધ કહહીં૤ ઉપજહિં અનત અનત છબિ લહહીં૤૤
ભગતિ હેતુ બિધિ ભવન બિહાઈ૤ સુમિરત સારદ આવતિ ધાઈ૤૤
રામ ચરિત સર બિનુ અન્હવાએઁ૤ સો શ્રમ જાઇ ન કોટિ ઉપાએઁ૤૤
કબિ કોબિદ અસ હૃદયઁ બિચારી૤ ગાવહિં હરિ જસ કલિ મલ હારી૤૤
કીન્હેં પ્રાકૃત જન ગુન ગાના૤ સિર ધુનિ ગિરા લગત પછિતાના૤૤
હૃદય સિંધુ મતિ સીપ સમાના૤ સ્વાતિ સારદા કહહિં સુજાના૤૤
જૌં બરષઇ બર બારિ બિચારૂ૤ હોહિં કબિત મુકુતામનિ ચારૂ૤૤
દો0-જુગુતિ બેધિ પુનિ પોહિઅહિં રામચરિત બર તાગ૤
પહિરહિં સજ્જન બિમલ ઉર સોભા અતિ અનુરાગ૤૤11૤૤
–*–*–
જે જનમે કલિકાલ કરાલા૤ કરતબ બાયસ બેષ મરાલા૤૤
ચલત કુપંથ બેદ મગ છાઁ૜ે૤ કપટ કલેવર કલિ મલ ભાઁ૜ેં૤૤
બંચક ભગત કહાઇ રામ કે૤ કિંકર કંચન કોહ કામ કે૤૤
તિન્હ મહઁ પ્રથમ રેખ જગ મોરી૤ ધીંગ ધરમધ્વજ ધંધક ધોરી૤૤
જૌં અપને અવગુન સબ કહઊઁ૤ બા૝ઇ કથા પાર નહિં લહઊઁ૤૤
તાતે મૈં અતિ અલપ બખાને૤ થોરે મહુઁ જાનિહહિં સયાને૤૤
સમુઝિ બિબિધિ બિધિ બિનતી મોરી૤ કોઉ ન કથા સુનિ દેઇહિ ખોરી૤૤
એતેહુ પર કરિહહિં જે અસંકા૤ મોહિ તે અધિક તે જ૜ મતિ રંકા૤૤
કબિ ન હોઉઁ નહિં ચતુર કહાવઉઁ૤ મતિ અનુરૂપ રામ ગુન ગાવઉઁ૤૤
કહઁ રઘુપતિ કે ચરિત અપારા૤ કહઁ મતિ મોરિ નિરત સંસારા૤૤
જેહિં મારુત ગિરિ મેરુ ઉ૜ાહીં૤ કહહુ તૂલ કેહિ લેખે માહીં૤૤
સમુઝત અમિત રામ પ્રભુતાઈ૤ કરત કથા મન અતિ કદરાઈ૤૤
દો0-સારદ સેસ મહેસ બિધિ આગમ નિગમ પુરાન૤
નેતિ નેતિ કહિ જાસુ ગુન કરહિં નિરંતર ગાન૤૤12૤૤
–*–*–
સબ જાનત પ્રભુ પ્રભુતા સોઈ૤ તદપિ કહેં બિનુ રહા ન કોઈ૤૤
તહાઁ બેદ અસ કારન રાખા૤ ભજન પ્રભાઉ ભાઁતિ બહુ ભાષા૤૤
એક અનીહ અરૂપ અનામા૤ અજ સચ્ચિદાનંદ પર ધામા૤૤
બ્યાપક બિસ્વરૂપ ભગવાના૤ તેહિં ધરિ દેહ ચરિત કૃત નાના૤૤
સો કેવલ ભગતન હિત લાગી૤ પરમ કૃપાલ પ્રનત અનુરાગી૤૤
જેહિ જન પર મમતા અતિ છોહૂ૤ જેહિં કરુના કરિ કીન્હ ન કોહૂ૤૤
ગઈ બહોર ગરીબ નેવાજૂ૤ સરલ સબલ સાહિબ રઘુરાજૂ૤૤
બુધ બરનહિં હરિ જસ અસ જાની૤ કરહિ પુનીત સુફલ નિજ બાની૤૤
તેહિં બલ મૈં રઘુપતિ ગુન ગાથા૤ કહિહઉઁ નાઇ રામ પદ માથા૤૤
મુનિન્હ પ્રથમ હરિ કીરતિ ગાઈ૤ તેહિં મગ ચલત સુગમ મોહિ ભાઈ૤૤

દો0-અતિ અપાર જે સરિત બર જૌં નૃપ સેતુ કરાહિં૤
ચઢિ પિપીલિકઉ પરમ લઘુ બિનુ શ્રમ પારહિ જાહિં૤૤13૤૤

એહિ પ્રકાર બલ મનહિ દેખાઈ૤ કરિહઉઁ રઘુપતિ કથા સુહાઈ૤૤
બ્યાસ આદિ કબિ પુંગવ નાના૤ જિન્હ સાદર હરિ સુજસ બખાના૤૤
ચરન કમલ બંદઉઁ તિન્હ કેરે૤ પુરવહુઁ સકલ મનોરથ મેરે૤૤
કલિ કે કબિન્હ કરઉઁ પરનામા૤ જિન્હ બરને રઘુપતિ ગુન ગ્રામા૤૤
જે પ્રાકૃત કબિ પરમ સયાને૤ ભાષાઁ જિન્હ હરિ ચરિત બખાને૤૤
ભએ જે અહહિં જે હોઇહહિં આગેં૤ પ્રનવઉઁ સબહિં કપટ સબ ત્યાગેં૤૤
હોહુ પ્રસન્ન દેહુ બરદાનૂ૤ સાધુ સમાજ ભનિતિ સનમાનૂ૤૤
જો પ્રબંધ બુધ નહિં આદરહીં૤ સો શ્રમ બાદિ બાલ કબિ કરહીં૤૤
કીરતિ ભનિતિ ભૂતિ ભલિ સોઈ૤ સુરસરિ સમ સબ કહઁ હિત હોઈ૤૤
રામ સુકીરતિ ભનિતિ ભદેસા૤ અસમંજસ અસ મોહિ અઁદેસા૤૤
તુમ્હરી કૃપા સુલભ સોઉ મોરે૤ સિઅનિ સુહાવનિ ટાટ પટોરે૤૤
દો0-સરલ કબિત કીરતિ બિમલ સોઇ આદરહિં સુજાન૤
સહજ બયર બિસરાઇ રિપુ જો સુનિ કરહિં બખાન૤૤14(ક)૤૤
સો ન હોઇ બિનુ બિમલ મતિ મોહિ મતિ બલ અતિ થોર૤
કરહુ કૃપા હરિ જસ કહઉઁ પુનિ પુનિ કરઉઁ નિહોર૤૤14(ખ)૤૤
કબિ કોબિદ રઘુબર ચરિત માનસ મંજુ મરાલ૤
બાલ બિનય સુનિ સુરુચિ લખિ મોપર હોહુ કૃપાલ૤૤14(ગ)૤૤
–*–*–
સો0-બંદઉઁ મુનિ પદ કંજુ રામાયન જેહિં નિરમયઉ૤
સખર સુકોમલ મંજુ દોષ રહિત દૂષન સહિત૤૤14(ઘ)૤૤
બંદઉઁ ચારિઉ બેદ ભવ બારિધિ બોહિત સરિસ૤
જિન્હહિ ન સપનેહુઁ ખેદ બરનત રઘુબર બિસદ જસુ૤૤14(ઙ)૤૤
બંદઉઁ બિધિ પદ રેનુ ભવ સાગર જેહિ કીન્હ જહઁ૤
સંત સુધા સસિ ધેનુ પ્રગટે ખલ બિષ બારુની૤૤14(ચ)૤૤
દો0-બિબુધ બિપ્ર બુધ ગ્રહ ચરન બંદિ કહઉઁ કર જોરિ૤
હોઇ પ્રસન્ન પુરવહુ સકલ મંજુ મનોરથ મોરિ૤૤14(છ)૤૤
–*–*–
પુનિ બંદઉઁ સારદ સુરસરિતા૤ જુગલ પુનીત મનોહર ચરિતા૤૤
મજ્જન પાન પાપ હર એકા૤ કહત સુનત એક હર અબિબેકા૤૤
ગુર પિતુ માતુ મહેસ ભવાની૤ પ્રનવઉઁ દીનબંધુ દિન દાની૤૤
સેવક સ્વામિ સખા સિય પી કે૤ હિત નિરુપધિ સબ બિધિ તુલસીકે૤૤
કલિ બિલોકિ જગ હિત હર ગિરિજા૤ સાબર મંત્ર જાલ જિન્હ સિરિજા૤૤
અનમિલ આખર અરથ ન જાપૂ૤ પ્રગટ પ્રભાઉ મહેસ પ્રતાપૂ૤૤
સો ઉમેસ મોહિ પર અનુકૂલા૤ કરિહિં કથા મુદ મંગલ મૂલા૤૤
સુમિરિ સિવા સિવ પાઇ પસાઊ૤ બરનઉઁ રામચરિત ચિત ચાઊ૤૤
ભનિતિ મોરિ સિવ કૃપાઁ બિભાતી૤ સસિ સમાજ મિલિ મનહુઁ સુરાતી૤૤
જે એહિ કથહિ સનેહ સમેતા૤ કહિહહિં સુનિહહિં સમુઝિ સચેતા૤૤
હોઇહહિં રામ ચરન અનુરાગી૤ કલિ મલ રહિત સુમંગલ ભાગી૤૤
દો0-સપનેહુઁ સાચેહુઁ મોહિ પર જૌં હર ગૌરિ પસાઉ૤
તૌ ફુર હોઉ જો કહેઉઁ સબ ભાષા ભનિતિ પ્રભાઉ૤૤15૤૤
–*–*–
બંદઉઁ અવધ પુરી અતિ પાવનિ૤ સરજૂ સરિ કલિ કલુષ નસાવનિ૤૤
પ્રનવઉઁ પુર નર નારિ બહોરી૤ મમતા જિન્હ પર પ્રભુહિ ન થોરી૤૤
સિય નિંદક અઘ ઓઘ નસાએ૤ લોક બિસોક બનાઇ બસાએ૤૤
બંદઉઁ કૌસલ્યા દિસિ પ્રાચી૤ કીરતિ જાસુ સકલ જગ માચી૤૤
પ્રગટેઉ જહઁ રઘુપતિ સસિ ચારૂ૤ બિસ્વ સુખદ ખલ કમલ તુસારૂ૤૤
દસરથ રાઉ સહિત સબ રાની૤ સુકૃત સુમંગલ મૂરતિ માની૤૤
કરઉઁ પ્રનામ કરમ મન બાની૤ કરહુ કૃપા સુત સેવક જાની૤૤
જિન્હહિ બિરચિ બ૜ ભયઉ બિધાતા૤ મહિમા અવધિ રામ પિતુ માતા૤૤
સો0-બંદઉઁ અવધ ભુઆલ સત્ય પ્રેમ જેહિ રામ પદ૤
બિછુરત દીનદયાલ પ્રિય તનુ તૃન ઇવ પરિહરેઉ૤૤16૤૤
પ્રનવઉઁ પરિજન સહિત બિદેહૂ૤ જાહિ રામ પદ ગૂ૝ સનેહૂ૤૤
જોગ ભોગ મહઁ રાખેઉ ગોઈ૤ રામ બિલોકત પ્રગટેઉ સોઈ૤૤
પ્રનવઉઁ પ્રથમ ભરત કે ચરના૤ જાસુ નેમ બ્રત જાઇ ન બરના૤૤
રામ ચરન પંકજ મન જાસૂ૤ લુબુધ મધુપ ઇવ તજઇ ન પાસૂ૤૤
બંદઉઁ લછિમન પદ જલજાતા૤ સીતલ સુભગ ભગત સુખ દાતા૤૤
રઘુપતિ કીરતિ બિમલ પતાકા૤ દંડ સમાન ભયઉ જસ જાકા૤૤
સેષ સહસ્ત્રસીસ જગ કારન૤ જો અવતરેઉ ભૂમિ ભય ટારન૤૤
સદા સો સાનુકૂલ રહ મો પર૤ કૃપાસિંધુ સૌમિત્રિ ગુનાકર૤૤
રિપુસૂદન પદ કમલ નમામી૤ સૂર સુસીલ ભરત અનુગામી૤૤
મહાવીર બિનવઉઁ હનુમાના૤ રામ જાસુ જસ આપ બખાના૤૤
સો0-પ્રનવઉઁ પવનકુમાર ખલ બન પાવક ગ્યાનધન૤
જાસુ હૃદય આગાર બસહિં રામ સર ચાપ ધર૤૤17૤૤
કપિપતિ રીછ નિસાચર રાજા૤ અંગદાદિ જે કીસ સમાજા૤૤
બંદઉઁ સબ કે ચરન સુહાએ૤ અધમ સરીર રામ જિન્હ પાએ૤૤
રઘુપતિ ચરન ઉપાસક જેતે૤ ખગ મૃગ સુર નર અસુર સમેતે૤૤
બંદઉઁ પદ સરોજ સબ કેરે૤ જે બિનુ કામ રામ કે ચેરે૤૤
સુક સનકાદિ ભગત મુનિ નારદ૤ જે મુનિબર બિગ્યાન બિસારદ૤૤
પ્રનવઉઁ સબહિં ધરનિ ધરિ સીસા૤ કરહુ કૃપા જન જાનિ મુનીસા૤૤
જનકસુતા જગ જનનિ જાનકી૤ અતિસય પ્રિય કરુના નિધાન કી૤૤
તાકે જુગ પદ કમલ મનાવઉઁ૤ જાસુ કૃપાઁ નિરમલ મતિ પાવઉઁ૤૤
પુનિ મન બચન કર્મ રઘુનાયક૤ ચરન કમલ બંદઉઁ સબ લાયક૤૤
રાજિવનયન ધરેં ધનુ સાયક૤ ભગત બિપતિ ભંજન સુખ દાયક૤૤
દો0-ગિરા અરથ જલ બીચિ સમ કહિઅત ભિન્ન ન ભિન્ન૤
બદઉઁ સીતા રામ પદ જિન્હહિ પરમ પ્રિય ખિન્ન૤૤18૤૤
–*–*–
બંદઉઁ નામ રામ રઘુવર કો૤ હેતુ કૃસાનુ ભાનુ હિમકર કો૤૤
બિધિ હરિ હરમય બેદ પ્રાન સો૤ અગુન અનૂપમ ગુન નિધાન સો૤૤
મહામંત્ર જોઇ જપત મહેસૂ૤ કાસીં મુકુતિ હેતુ ઉપદેસૂ૤૤
મહિમા જાસુ જાન ગનરાઉ૤ પ્રથમ પૂજિઅત નામ પ્રભાઊ૤૤
જાન આદિકબિ નામ પ્રતાપૂ૤ ભયઉ સુદ્ધ કરિ ઉલટા જાપૂ૤૤
સહસ નામ સમ સુનિ સિવ બાની૤ જપિ જેઈ પિય સંગ ભવાની૤૤
હરષે હેતુ હેરિ હર હી કો૤ કિય ભૂષન તિય ભૂષન તી કો૤૤
નામ પ્રભાઉ જાન સિવ નીકો૤ કાલકૂટ ફલુ દીન્હ અમી કો૤૤
દો0-બરષા રિતુ રઘુપતિ ભગતિ તુલસી સાલિ સુદાસ૤૤
રામ નામ બર બરન જુગ સાવન ભાદવ માસ૤૤19૤૤
–*–*–
આખર મધુર મનોહર દોઊ૤ બરન બિલોચન જન જિય જોઊ૤૤
સુમિરત સુલભ સુખદ સબ કાહૂ૤ લોક લાહુ પરલોક નિબાહૂ૤૤
કહત સુનત સુમિરત સુઠિ નીકે૤ રામ લખન સમ પ્રિય તુલસી કે૤૤
બરનત બરન પ્રીતિ બિલગાતી૤ બ્રહ્મ જીવ સમ સહજ સઁઘાતી૤૤
નર નારાયન સરિસ સુભ્રાતા૤ જગ પાલક બિસેષિ જન ત્રાતા૤૤
ભગતિ સુતિય કલ કરન બિભૂષન૤ જગ હિત હેતુ બિમલ બિધુ પૂષન ૤
સ્વાદ તોષ સમ સુગતિ સુધા કે૤ કમઠ સેષ સમ ધર બસુધા કે૤૤
જન મન મંજુ કંજ મધુકર સે૤ જીહ જસોમતિ હરિ હલધર સે૤૤
દો0-એકુ છત્રુ એકુ મુકુટમનિ સબ બરનનિ પર જોઉ૤
તુલસી રઘુબર નામ કે બરન બિરાજત દોઉ૤૤20૤૤
–*–*–
સમુઝત સરિસ નામ અરુ નામી૤ પ્રીતિ પરસપર પ્રભુ અનુગામી૤૤
નામ રૂપ દુઇ ઈસ ઉપાધી૤ અકથ અનાદિ સુસામુઝિ સાધી૤૤
કો બ૜ છોટ કહત અપરાધૂ૤ સુનિ ગુન ભેદ સમુઝિહહિં સાધૂ૤૤
દેખિઅહિં રૂપ નામ આધીના૤ રૂપ ગ્યાન નહિં નામ બિહીના૤૤
રૂપ બિસેષ નામ બિનુ જાનેં૤ કરતલ ગત ન પરહિં પહિચાનેં૤૤
સુમિરિઅ નામ રૂપ બિનુ દેખેં૤ આવત હૃદયઁ સનેહ બિસેષેં૤૤
નામ રૂપ ગતિ અકથ કહાની૤ સમુઝત સુખદ ન પરતિ બખાની૤૤
અગુન સગુન બિચ નામ સુસાખી૤ ઉભય પ્રબોધક ચતુર દુભાષી૤૤
દો0-રામ નામ મનિદીપ ધરુ જીહ દેહરી દ્વાર૤
તુલસી ભીતર બાહેરહુઁ જૌં ચાહસિ ઉજિઆર૤૤21૤૤
–*–*–
નામ જીહઁ જપિ જાગહિં જોગી૤ બિરતિ બિરંચિ પ્રપંચ બિયોગી૤૤
બ્રહ્મસુખહિ અનુભવહિં અનૂપા૤ અકથ અનામય નામ ન રૂપા૤૤
જાના ચહહિં ગૂ૝ ગતિ જેઊ૤ નામ જીહઁ જપિ જાનહિં તેઊ૤૤
સાધક નામ જપહિં લય લાએઁ૤ હોહિં સિદ્ધ અનિમાદિક પાએઁ૤૤
જપહિં નામુ જન આરત ભારી૤ મિટહિં કુસંકટ હોહિં સુખારી૤૤
રામ ભગત જગ ચારિ પ્રકારા૤ સુકૃતી ચારિઉ અનઘ ઉદારા૤૤
ચહૂ ચતુર કહુઁ નામ અધારા૤ ગ્યાની પ્રભુહિ બિસેષિ પિઆરા૤૤
ચહુઁ જુગ ચહુઁ શ્રુતિ ના પ્રભાઊ૤ કલિ બિસેષિ નહિં આન ઉપાઊ૤૤
દો0-સકલ કામના હીન જે રામ ભગતિ રસ લીન૤
નામ સુપ્રેમ પિયૂષ હદ તિન્હહુઁ કિએ મન મીન૤૤22૤૤
–*–*–
અગુન સગુન દુઇ બ્રહ્મ સરૂપા૤ અકથ અગાધ અનાદિ અનૂપા૤૤
મોરેં મત બ૜ નામુ દુહૂ તેં૤ કિએ જેહિં જુગ નિજ બસ નિજ બૂતેં૤૤
પ્રો૝િ સુજન જનિ જાનહિં જન કી૤ કહઉઁ પ્રતીતિ પ્રીતિ રુચિ મન કી૤૤
એકુ દારુગત દેખિઅ એકૂ૤ પાવક સમ જુગ બ્રહ્મ બિબેકૂ૤૤
ઉભય અગમ જુગ સુગમ નામ તેં૤ કહેઉઁ નામુ બ૜ બ્રહ્મ રામ તેં૤૤
બ્યાપકુ એકુ બ્રહ્મ અબિનાસી૤ સત ચેતન ધન આનઁદ રાસી૤૤
અસ પ્રભુ હૃદયઁ અછત અબિકારી૤ સકલ જીવ જગ દીન દુખારી૤૤
નામ નિરૂપન નામ જતન તેં૤ સોઉ પ્રગટત જિમિ મોલ રતન તેં૤૤
દો0-નિરગુન તેં એહિ ભાઁતિ બ૜ નામ પ્રભાઉ અપાર૤
કહઉઁ નામુ બ૜ રામ તેં નિજ બિચાર અનુસાર૤૤23૤૤
–*–*–
રામ ભગત હિત નર તનુ ધારી૤ સહિ સંકટ કિએ સાધુ સુખારી૤૤
નામુ સપ્રેમ જપત અનયાસા૤ ભગત હોહિં મુદ મંગલ બાસા૤૤
રામ એક તાપસ તિય તારી૤ નામ કોટિ ખલ કુમતિ સુધારી૤૤
રિષિ હિત રામ સુકેતુસુતા કી૤ સહિત સેન સુત કીન્હ બિબાકી૤૤
સહિત દોષ દુખ દાસ દુરાસા૤ દલઇ નામુ જિમિ રબિ નિસિ નાસા૤૤
ભંજેઉ રામ આપુ ભવ ચાપૂ૤ ભવ ભય ભંજન નામ પ્રતાપૂ૤૤
દંડક બનુ પ્રભુ કીન્હ સુહાવન૤ જન મન અમિત નામ કિએ પાવન૤૤૤
નિસિચર નિકર દલે રઘુનંદન૤ નામુ સકલ કલિ કલુષ નિકંદન૤૤
દો0-સબરી ગીધ સુસેવકનિ સુગતિ દીન્હિ રઘુનાથ૤
નામ ઉધારે અમિત ખલ બેદ બિદિત ગુન ગાથ૤૤24૤૤
–*–*–
રામ સુકંઠ બિભીષન દોઊ૤ રાખે સરન જાન સબુ કોઊ૤૤
નામ ગરીબ અનેક નેવાજે૤ લોક બેદ બર બિરિદ બિરાજે૤૤
રામ ભાલુ કપિ કટકુ બટોરા૤ સેતુ હેતુ શ્રમુ કીન્હ ન થોરા૤૤
નામુ લેત ભવસિંધુ સુખાહીં૤ કરહુ બિચારુ સુજન મન માહીં૤૤
રામ સકુલ રન રાવનુ મારા૤ સીય સહિત નિજ પુર પગુ ધારા૤૤
રાજા રામુ અવધ રજધાની૤ ગાવત ગુન સુર મુનિ બર બાની૤૤
સેવક સુમિરત નામુ સપ્રીતી૤ બિનુ શ્રમ પ્રબલ મોહ દલુ જીતી૤૤
ફિરત સનેહઁ મગન સુખ અપનેં૤ નામ પ્રસાદ સોચ નહિં સપનેં૤૤
દો0-બ્રહ્મ રામ તેં નામુ બ૜ બર દાયક બર દાનિ૤
રામચરિત સત કોટિ મહઁ લિય મહેસ જિયઁ જાનિ૤૤25

માસપારાયણ, પહેલો વિશ્રામ