Difference between revisions 15429 and 44642 on guwikisource

{{ભૂલશુદ્ધિ-બાકી}}
{{header
 | title      = [[શ્રી રામચરિત માનસ]]
 | author     = ગોસ્વામી તુલસીદાસ
 | translator = 
 | section    = બીજો વિશ્રામ
 | next       = [[શ્રી રામચરિત માનસ/૨. અયોધ્યા કાન્ડ|૨. અયોધ્યા કાન્ડ]]
 | notes      = 
}}

<poem>

–*–*–'''દ્રિતિય સોપાન
(બાલકાણ્ડ)'''

'''ચૌપાઈ'''⏎

નામ પ્રસાદ સંભુ અબિનાસી૤, સાજુ અમંગલ મંગલ રાસી૤૤ ||
સુક સનકાદિ સિદ્ધ મુનિ જોગી૤, નામ પ્રસાદ બ્રહ્મસુખ ભોગી૤૤ ||૧||⏎

નારદ જાનેઉ નામ પ્રતાપૂ૤, જગ પ્રિય હરિ હરિ હર પ્રિય આપૂ૤૤ ||
નામુ જપત પ્રભુ કીન્હ પ્રસાદૂ૤, ભગત સિરોમનિ ભે પ્રહલાદૂ૤૤ ||૨||⏎

ધ્રુવઁ સગલાનિ જપેઉ હરિ નાઊઁ૤, પાયઉ અચલ અનૂપમ ઠાઊઁ૤૤ ||
સુમિરિ પવનસુત પાવન નામૂ૤, અપને બસ કરિ રાખે રામૂ૤૤ ||૩||⏎

અપતુ અજામિલુ ગજુ ગનિકાઊ૤, ભએ મુકુત હરિ નામ પ્રભાઊ૤૤ ||
કહૌં કહાઁ લગિ નામ બ૜ડ઼ાઈ૤, રામુ ન સકહિં નામ ગુન ગાઈ૤૤
દો0- ||૪||

'''દોહો'''⏎
⏎
નામુ રામ કો કલપતરુ કલિ કલ્યાન નિવાસુ૤ |
જો સુમિરત ભયો ભાઁગ તેં તુલસી તુલસીદાસુ૤૤26૤૤
–*–*– ||૨૬||

'''ચૌપાઈ'''⏎

ચહુઁ જુગ તીનિ કાલ તિહુઁ લોકા૤, ભએ નામ જપિ જીવ બિસોકા૤૤ ||
બેદ પુરાન સંત મત એહૂ૤, સકલ સુકૃત ફલ રામ સનેહૂ૤૤ ||૧||⏎

ધ્યાનુ પ્રથમ જુગ મખબિધિ દૂજેં૤, દ્વાપર પરિતોષત પ્રભુ પૂજેં૤૤ ||
કલિ કેવલ મલ મૂલ મલીના૤, પાપ પયોનિધિ જન જન મીના૤૤ ||૨||⏎

નામ કામતરુ કાલ કરાલા૤, સુમિરત સમન સકલ જગ જાલા૤૤ ||
રામ નામ કલિ અભિમત દાતા૤, હિત પરલોક લોક પિતુ માતા૤૤ ||૩||⏎

નહિં કલિ કરમ ન ભગતિ બિબેકૂ૤, રામ નામ અવલંબન એકૂ૤૤ ||
કાલનેમિ કલિ કપટ નિધાનૂ૤, નામ સુમતિ સમરથ હનુમાનૂ૤૤
દો0- ||૪||

'''દોહો'''⏎
⏎
રામ નામ નરકેસરી કનકકસિપુ કલિકાલ૤ |
જાપક જન પ્રહલાદ જિમિ પાલિહિ દલિ સુરસાલ૤૤27૤૤
–*–*– ||૨૭||

'''ચૌપાઈ'''⏎

ભાયઁ કુભાયઁ અનખ આલસહૂઁ૤, નામ જપત મંગલ દિસિ દસહૂઁ૤૤ ||
સુમિરિ સો નામ રામ ગુન ગાથા૤, કરઉઁ નાઇ રઘુનાથહિ માથા૤૤ ||૧||⏎

મોરિ સુધારિહિ સો સબ ભાઁતી૤, જાસુ કૃપા નહિં કૃપાઁ અઘાતી૤૤ ||
રામ સુસ્વામિ કુસેવકુ મોસો૤, નિજ દિસિ દૈખિ દયાનિધિ પોસો૤૤ ||૨||⏎

લોકહુઁ બેદ સુસાહિબ રીતીં૤, બિનય સુનત પહિચાનત પ્રીતી૤૤ ||
ગની ગરીબ ગ્રામનર નાગર૤, પંડિત મૂ૝ઢ઼ મલીન ઉજાગર૤૤ ||૩||⏎

સુકબિ કુકબિ નિજ મતિ અનુહારી૤, નૃપહિ સરાહત સબ નર નારી૤૤ ||
સાધુ સુજાન સુસીલ નૃપાલા૤, ઈસ અંસ ભવ પરમ કૃપાલા૤૤ ||૪||⏎

સુનિ સનમાનહિં સબહિ સુબાની૤, ભનિતિ ભગતિ નતિ ગતિ પહિચાની૤૤ ||
યહ પ્રાકૃત મહિપાલ સુભાઊ૤, જાન સિરોમનિ કોસલરાઊ૤૤ ||૫||⏎

રીઝત રામ સનેહ નિસોતેં૤, કો જગ મંદ મલિનમતિ મોતેં૤૤
દો0- ||૬||

'''દોહો'''⏎
⏎
સઠ સેવક કી પ્રીતિ રુચિ રખિહહિં રામ કૃપાલુ૤ |
ઉપલ કિએ જલજાન જેહિં સચિવ સુમતિ કપિ ભાલુ૤૤28 ||૨૮(ક)૤૤||
હૌહુ કહાવત સબુ કહત રામ સહત ઉપહાસ૤
સાહિબ સીતાનાથ સો સેવક તુલસીદાસ૤૤28(ખ)૤૤
–*–*– ||૨૮(ખ)||

'''ચૌપાઈ'''⏎

અતિ બ૜ડ઼િ મોરિ ઢિઠાઈ ખોરી૤, સુનિ અઘ નરકહુઁ નાક સકોરી૤૤ ||
સમુઝિ સહમ મોહિ અપડર અપનેં૤, સો સુધિ રામ કીન્હિ નહિં સપનેં૤૤ ||૧||⏎

સુનિ અવલોકિ સુચિત ચખ ચાહી૤, ભગતિ મોરિ મતિ સ્વામિ સરાહી૤૤ ||
કહત નસાઇ હોઇ હિયઁ નીકી૤, રીઝત રામ જાનિ જન જી કી૤૤ ||૨||⏎

રહતિ ન પ્રભુ ચિત ચૂક કિએ કી૤, કરત સુરતિ સય બાર હિએ કી૤૤ ||
જેહિં અઘ બધેઉ બ્યાધ જિમિ બાલી૤, ફિરિ સુકંઠ સોઇ કીન્હ કુચાલી૤૤ ||૩||⏎

સોઇ કરતૂતિ બિભીષન કેરી૤, સપનેહુઁ સો ન રામ હિયઁ હેરી૤૤ ||
તે ભરતહિ ભેંટત સનમાને૤, રાજસભાઁ રઘુબીર બખાને૤૤
દો0-પ્રભુ તરુ તર કપિ ડાર પર તે કિએ આપુ સમાન૤૤
તુલસી કહૂઁ ન રામ સે સાહિબ સીલનિધાન૤૤29(ક)૤૤
રામ નિકાઈં રાવરી હૈ સબહી કો નીક૤
જોં યહ સાઁચી હૈ સદા તૌ નીકો તુલસીક૤૤29(ખ)૤૤
એહિ બિધિ નિજ ગુન દોષ કહિ સબહિ બહુરિ સિરુ નાઇ૤
બરનઉઁ રઘુબર બિસદ જસુ સુનિ કલિ કલુષ નસાઇ૤૤29(ગ)૤૤
–*–*–
જાગબલિક જો કથા સુહાઈ૤ ભરદ્વાજ મુનિબરહિ સુનાઈ૤૤
કહિહઉઁ સોઇ સંબાદ બખાની૤ સુનહુઁ સકલ સજ્જન સુખુ માની૤૤
સંભુ કીન્હ યહ ચરિત સુહાવા૤ બહુરિ કૃપા કરિ ઉમહિ સુનાવા૤૤
સોઇ સિવ કાગભુસુંડિહિ દીન્હા૤ રામ ભગત અધિકારી ચીન્હા૤૤
તેહિ સન જાગબલિક પુનિ પાવા૤ તિન્હ પુનિ ભરદ્વાજ પ્રતિ ગાવા૤૤
તે શ્રોતા બકતા સમસીલા૤ સવઁદરસી જાનહિં હરિલીલા૤૤
જાનહિં તીનિ કાલ નિજ ગ્યાના૤ કરતલ ગત આમલક સમાના૤૤
ઔરઉ જે હરિભગત સુજાના૤ કહહિં સુનહિં સમુઝહિં બિધિ નાના૤૤
દો0-મૈ પુનિ નિજ ગુર સન સુની કથા સો સૂકરખેત૤
સમુઝી નહિ તસિ બાલપન તબ અતિ રહેઉઁ અચેત૤૤30(ક)૤૤
શ્રોતા બકતા ગ્યાનનિધિ કથા રામ કૈ ગૂ૝૤
કિમિ સમુઝૌં મૈ જીવ જ૜ કલિ મલ ગ્રસિત બિમૂ૝૤૤30(ખ)
–*–*–
તદપિ કહી ગુર બારહિં બારા૤ સમુઝિ પરી કછુ મતિ અનુસારા૤૤
ભાષાબદ્ધ કરબિ મૈં સોઈ૤ મોરેં મન પ્રબોધ જેહિં હોઈ૤૤
જસ કછુ બુધિ બિબેક બલ મેરેં૤ તસ કહિહઉઁ હિયઁ હરિ કે પ્રેરેં૤૤
નિજ સંદેહ મોહ ભ્રમ હરની૤ કરઉઁ કથા ભવ સરિતા તરની૤૤
બુધ બિશ્રામ સકલ જન રંજનિ૤ રામકથા કલિ કલુષ બિભંજનિ૤૤
રામકથા કલિ પંનગ ભરની૤ પુનિ બિબેક પાવક કહુઁ અરની૤૤
રામકથા કલિ કામદ ગાઈ૤ સુજન સજીવનિ મૂરિ સુહાઈ૤૤
સોઇ બસુધાતલ સુધા તરંગિનિ૤ ભય ભંજનિ ભ્રમ ભેક ભુઅંગિનિ૤૤
અસુર સેન સમ નરક નિકંદિનિ૤ સાધુ બિબુધ કુલ હિત ગિરિનંદિનિ૤૤
સંત સમાજ પયોધિ રમા સી૤ બિસ્વ ભાર ભર અચલ છમા સી૤૤
જમ ગન મુહઁ મસિ જગ જમુના સી૤ જીવન મુકુતિ હેતુ જનુ કાસી૤૤
રામહિ પ્રિય પાવનિ તુલસી સી૤ તુલસિદાસ હિત હિયઁ હુલસી સી૤૤
સિવપ્રય મેકલ સૈલ સુતા સી૤ સકલ સિદ્ધિ સુખ સંપતિ રાસી૤૤
સદગુન સુરગન અંબ અદિતિ સી૤ રઘુબર ભગતિ પ્રેમ પરમિતિ સી૤૤
દો0- રામ કથા મંદાકિની ચિત્રકૂટ ચિત ચારુ૤
તુલસી સુભગ સનેહ બન સિય રઘુબીર બિહારુ૤૤31૤૤
–*–*–
રામ ચરિત ચિંતામનિ ચારૂ૤ સંત સુમતિ તિય સુભગ સિંગારૂ૤૤
જગ મંગલ ગુન ગ્રામ રામ કે૤ દાનિ મુકુતિ ધન ધરમ ધામ કે૤૤
સદગુર ગ્યાન બિરાગ જોગ કે૤ બિબુધ બૈદ ભવ ભીમ રોગ કે૤૤
જનનિ જનક સિય રામ પ્રેમ કે૤ બીજ સકલ બ્રત ધરમ નેમ કે૤૤
સમન પાપ સંતાપ સોક કે૤ પ્રિય પાલક પરલોક લોક કે૤૤
સચિવ સુભટ ભૂપતિ બિચાર કે૤ કુંભજ લોભ ઉદધિ અપાર કે૤૤
કામ કોહ કલિમલ કરિગન કે૤ કેહરિ સાવક જન મન બન કે૤૤
અતિથિ પૂજ્ય પ્રિયતમ પુરારિ કે૤ કામદ ઘન દારિદ દવારિ કે૤૤
મંત્ર મહામનિ બિષય બ્યાલ કે૤ મેટત કઠિન કુઅંક ભાલ કે૤૤
હરન મોહ તમ દિનકર કર સે૤ સેવક સાલિ પાલ જલધર સે૤૤
અભિમત દાનિ દેવતરુ બર સે૤ સેવત સુલભ સુખદ હરિ હર સે૤૤
સુકબિ સરદ નભ મન ઉડગન સે૤ રામભગત જન જીવન ધન સે૤૤
સકલ સુકૃત ફલ ભૂરિ ભોગ સે૤ જગ હિત નિરુપધિ સાધુ લોગ સે૤૤
સેવક મન માનસ મરાલ સે૤ પાવક ગંગ તંરગ માલ સે૤૤
દો0- ||૪||

'''દોહો'''

પ્રભુ તરુ તર કપિ ડાર પર તે કિએ આપુ સમાન ||
તુલસી કહૂઁ ન રામ સે સાહિબ સીલનિધાન ||૨૯(ક)||

રામ નિકાઈં રાવરી હૈ સબહી કો નીક |
જોં યહ સાઁચી હૈ સદા તૌ નીકો તુલસીક ||૨૯(ખ)||

એહિ બિધિ નિજ ગુન દોષ કહિ સબહિ બહુરિ સિરુ નાઇ|
બરનઉઁ રઘુબર બિસદ જસુ સુનિ કલિ કલુષ નસાઇ ||૨૯(ગ)||

'''ચૌપાઈ'''

જાગબલિક જો કથા સુહાઈ, ભરદ્વાજ મુનિબરહિ સુનાઈ ||
કહિહઉઁ સોઇ સંબાદ બખાની, સુનહુઁ સકલ સજ્જન સુખુ માની ||૧||

સંભુ કીન્હ યહ ચરિત સુહાવા, બહુરિ કૃપા કરિ ઉમહિ સુનાવા ||
સોઇ સિવ કાગભુસુંડિહિ દીન્હા, રામ ભગત અધિકારી ચીન્હા ||૨||

તેહિ સન જાગબલિક પુનિ પાવા, તિન્હ પુનિ ભરદ્વાજ પ્રતિ ગાવા ||
તે શ્રોતા બકતા સમસીલા, સવઁદરસી જાનહિં હરિલીલા ||૩||

જાનહિં તીનિ કાલ નિજ ગ્યાના, કરતલ ગત આમલક સમાના ||
ઔરઉ જે હરિભગત સુજાના, કહહિં સુનહિં સમુઝહિં બિધિ નાના ||૪||

'''દોહો'''

મૈ પુનિ નિજ ગુર સન સુની કથા સો સૂકરખેત |
સમુઝી નહિ તસિ બાલપન તબ અતિ રહેઉઁ અચેત ||૩૦(ક)||

શ્રોતા બકતા ગ્યાનનિધિ કથા રામ કૈ ગૂ ||
કિમિ સમુઝૌં મૈ જીવ જ૜ કલિ મલ ગ્રસિત બિમૂ ||૩૦(ખ)||

'''ચૌપાઈ'''

તદપિ કહી ગુર બારહિં બારા, સમુઝિ પરી કછુ મતિ અનુસારા ||
ભાષાબદ્ધ કરબિ મૈં સોઈ, મોરેં મન પ્રબોધ જેહિં હોઈ ||૧||

જસ કછુ બુધિ બિબેક બલ મેરેં, તસ કહિહઉઁ હિયઁ હરિ કે પ્રેરેં ||
નિજ સંદેહ મોહ ભ્રમ હરની, કરઉઁ કથા ભવ સરિતા તરની ||૨||

બુધ બિશ્રામ સકલ જન રંજનિ, રામકથા કલિ કલુષ બિભંજનિ ||
રામકથા કલિ પંનગ ભરની, પુનિ બિબેક પાવક કહુઁ અરની ||૩||

રામકથા કલિ કામદ ગાઈ, સુજન સજીવનિ મૂરિ સુહાઈ ||
સોઇ બસુધાતલ સુધા તરંગિનિ, ભય ભંજનિ ભ્રમ ભેક ભુઅંગિનિ ||૪||

અસુર સેન સમ નરક નિકંદિનિ, સાધુ બિબુધ કુલ હિત ગિરિનંદિનિ ||
સંત સમાજ પયોધિ રમા સી, બિસ્વ ભાર ભર અચલ છમા સી ||૫||

જમ ગન મુહઁ મસિ જગ જમુના સી, જીવન મુકુતિ હેતુ જનુ કાસી ||
રામહિ પ્રિય પાવનિ તુલસી સી, તુલસિદાસ હિત હિયઁ હુલસી સી ||૬||

સિવપ્રય મેકલ સૈલ સુતા સી, સકલ સિદ્ધિ સુખ સંપતિ રાસી ||
સદગુન સુરગન અંબ અદિતિ સી, રઘુબર ભગતિ પ્રેમ પરમિતિ સી ||૭||

'''દોહો'''

 રામ કથા મંદાકિની ચિત્રકૂટ ચિત ચારુ |
તુલસી સુભગ સનેહ બન સિય રઘુબીર બિહારુ ||૩૧||

'''ચૌપાઈ'''

રામ ચરિત ચિંતામનિ ચારૂ, સંત સુમતિ તિય સુભગ સિંગારૂ ||
જગ મંગલ ગુન ગ્રામ રામ કે, દાનિ મુકુતિ ધન ધરમ ધામ કે ||૧||

સદગુર ગ્યાન બિરાગ જોગ કે, બિબુધ બૈદ ભવ ભીમ રોગ કે ||
જનનિ જનક સિય રામ પ્રેમ કે, બીજ સકલ બ્રત ધરમ નેમ કે ||૨||

સમન પાપ સંતાપ સોક કે, પ્રિય પાલક પરલોક લોક કે ||
સચિવ સુભટ ભૂપતિ બિચાર કે, કુંભજ લોભ ઉદધિ અપાર કે ||૩||

કામ કોહ કલિમલ કરિગન કે, કેહરિ સાવક જન મન બન કે ||
અતિથિ પૂજ્ય પ્રિયતમ પુરારિ કે, કામદ ઘન દારિદ દવારિ કે ||૪||

મંત્ર મહામનિ બિષય બ્યાલ કે, મેટત કઠિન કુઅંક ભાલ કે ||
હરન મોહ તમ દિનકર કર સે, સેવક સાલિ પાલ જલધર સે ||૫||

અભિમત દાનિ દેવતરુ બર સે, સેવત સુલભ સુખદ હરિ હર સે ||
સુકબિ સરદ નભ મન ઉડગન સે, રામભગત જન જીવન ધન સે ||૬||

સકલ સુકૃત ફલ ભૂરિ ભોગ સે, જગ હિત નિરુપધિ સાધુ લોગ સે ||
સેવક મન માનસ મરાલ સે, પાવક ગંગ તંરગ માલ સે ||૭||

'''દોહો'''⏎
⏎
કુપથ કુતરક કુચાલિ કલિ કપટ દંભ પાષંડ૤
દહન રામ ગુન ગ્રામ જિમિ ઇંધન અનલ પ્રચંડ૤૤32(ક)૤૤
રામચરિત રાકેસ કર સરિસ સુખદ સબ કાહુ૤
સજ્જન કુમુદ ચકોર ચિત હિત બિસેષિ બ૜ લાહુ૤૤32(ખ)૤૤
–*–*–
કીન્હિ પ્રસ્ન જેહિ ભાઁતિ ભવાની૤ જેહિ બિધિ સંકર કહા બખાની૤૤
સો સબ હેતુ કહબ મૈં ગાઈ૤ કથાપ્રબંધ બિચિત્ર બનાઈ૤૤
જેહિ યહ કથા સુની નહિં હોઈ૤ જનિ આચરજુ કરૈં સુનિ સોઈ૤૤
(contracted; show full)અવલોકે રઘુપતિ બહુતેરે૤ સીતા સહિત ન બેષ ઘનેરે૤૤
સોઇ રઘુબર સોઇ લછિમનુ સીતા૤ દેખિ સતી અતિ ભઈ સભીતા૤૤
હૃદય કંપ તન સુધિ કછુ નાહીં૤ નયન મૂદિ બૈઠીં મગ માહીં૤૤
બહુરિ બિલોકેઉ નયન ઉઘારી૤ કછુ ન દીખ તહઁ દચ્છકુમારી૤૤
પુનિ પુનિ નાઇ રામ પદ સીસા૤ ચલીં તહાઁ જહઁ રહે ગિરીસા૤૤
દો0-ગઈ સમીપ મહેસ તબ હઁસિ પૂછી કુસલાત૤
લીન્હી પરીછા કવન બિધિ કહહુ સત્ય સબ બાત૤૤55૤૤
માસપારાયણ, દૂસરા વિશ્રામ