Revision 15184 of "શ્રી રામચરિત માનસ/ ચોથો વિશ્ચામ" on guwikisource

<poem>
સુનિ બોલીં મુસકાઇ ભવાની૤ ઉચિત કહેહુ મુનિબર બિગ્યાની૤૤
તુમ્હરેં જાન કામુ અબ જારા૤ અબ લગિ સંભુ રહે સબિકારા૤૤
હમરેં જાન સદા સિવ જોગી૤ અજ અનવદ્ય અકામ અભોગી૤૤
જૌં મૈં સિવ સેયે અસ જાની૤ પ્રીતિ સમેત કર્મ મન બાની૤૤
તૌ હમાર પન સુનહુ મુનીસા૤ કરિહહિં સત્ય કૃપાનિધિ ઈસા૤૤
તુમ્હ જો કહા હર જારેઉ મારા૤ સોઇ અતિ બ૜ અબિબેકુ તુમ્હારા૤૤
તાત અનલ કર સહજ સુભાઊ૤ હિમ તેહિ નિકટ જાઇ નહિં કાઊ૤૤
ગએઁ સમીપ સો અવસિ નસાઈ૤ અસિ મન્મથ મહેસ કી નાઈ૤૤
દો0-હિયઁ હરષે મુનિ બચન સુનિ દેખિ પ્રીતિ બિસ્વાસ૤૤
ચલે ભવાનિહિ નાઇ સિર ગએ હિમાચલ પાસ૤૤90૤૤
–*–*–
સબુ પ્રસંગુ ગિરિપતિહિ સુનાવા૤ મદન દહન સુનિ અતિ દુખુ પાવા૤૤
બહુરિ કહેઉ રતિ કર બરદાના૤ સુનિ હિમવંત બહુત સુખુ માના૤૤
હૃદયઁ બિચારિ સંભુ પ્રભુતાઈ૤ સાદર મુનિબર લિએ બોલાઈ૤૤
સુદિનુ સુનખતુ સુઘરી સોચાઈ૤ બેગિ બેદબિધિ લગન ધરાઈ૤૤
પત્રી સપ્તરિષિન્હ સોઇ દીન્હી૤ ગહિ પદ બિનય હિમાચલ કીન્હી૤૤
જાઇ બિધિહિ દીન્હિ સો પાતી૤ બાચત પ્રીતિ ન હૃદયઁ સમાતી૤૤
લગન બાચિ અજ સબહિ સુનાઈ૤ હરષે મુનિ સબ સુર સમુદાઈ૤૤
સુમન બૃષ્ટિ નભ બાજન બાજે૤ મંગલ કલસ દસહુઁ દિસિ સાજે૤૤
દો0- લગે સઁવારન સકલ સુર બાહન બિબિધ બિમાન૤
હોહિ સગુન મંગલ સુભદ કરહિં અપછરા ગાન૤૤91૤૤
–*–*–

સિવહિ સંભુ ગન કરહિં સિંગારા૤ જટા મુકુટ અહિ મૌરુ સઁવારા૤૤
કુંડલ કંકન પહિરે બ્યાલા૤ તન બિભૂતિ પટ કેહરિ છાલા૤૤
સસિ લલાટ સુંદર સિર ગંગા૤ નયન તીનિ ઉપબીત ભુજંગા૤૤
ગરલ કંઠ ઉર નર સિર માલા૤ અસિવ બેષ સિવધામ કૃપાલા૤૤
કર ત્રિસૂલ અરુ ડમરુ બિરાજા૤ ચલે બસહઁ ચ૝િ બાજહિં બાજા૤૤
દેખિ સિવહિ સુરત્રિય મુસુકાહીં૤ બર લાયક દુલહિનિ જગ નાહીં૤૤
બિષ્નુ બિરંચિ આદિ સુરબ્રાતા૤ ચ૝િ ચ૝િ બાહન ચલે બરાતા૤૤
સુર સમાજ સબ ભાઁતિ અનૂપા૤ નહિં બરાત દૂલહ અનુરૂપા૤૤
દો0-બિષ્નુ કહા અસ બિહસિ તબ બોલિ સકલ દિસિરાજ૤
બિલગ બિલગ હોઇ ચલહુ સબ નિજ નિજ સહિત સમાજ૤૤92૤૤
–*–*–
બર અનુહારિ બરાત ન ભાઈ૤ હઁસી કરૈહહુ પર પુર જાઈ૤૤
બિષ્નુ બચન સુનિ સુર મુસકાને૤ નિજ નિજ સેન સહિત બિલગાને૤૤
મનહીં મન મહેસુ મુસુકાહીં૤ હરિ કે બિંગ્ય બચન નહિં જાહીં૤૤
અતિ પ્રિય બચન સુનત પ્રિય કેરે૤ ભૃંગિહિ પ્રેરિ સકલ ગન ટેરે૤૤
સિવ અનુસાસન સુનિ સબ આએ૤ પ્રભુ પદ જલજ સીસ તિન્હ નાએ૤૤
નાના બાહન નાના બેષા૤ બિહસે સિવ સમાજ નિજ દેખા૤૤
કોઉ મુખહીન બિપુલ મુખ કાહૂ૤ બિનુ પદ કર કોઉ બહુ પદ બાહૂ૤૤
બિપુલ નયન કોઉ નયન બિહીના૤ રિષ્ટપુષ્ટ કોઉ અતિ તનખીના૤૤
છં0-તન ખીન કોઉ અતિ પીન પાવન કોઉ અપાવન ગતિ ધરેં૤
ભૂષન કરાલ કપાલ કર સબ સદ્ય સોનિત તન ભરેં૤૤
ખર સ્વાન સુઅર સૃકાલ મુખ ગન બેષ અગનિત કો ગનૈ૤
બહુ જિનસ પ્રેત પિસાચ જોગિ જમાત બરનત નહિં બનૈ૤૤
સો0-નાચહિં ગાવહિં ગીત પરમ તરંગી ભૂત સબ૤
દેખત અતિ બિપરીત બોલહિં બચન બિચિત્ર બિધિ૤૤93૤૤
જસ દૂલહુ તસિ બની બરાતા૤ કૌતુક બિબિધ હોહિં મગ જાતા૤૤
ઇહાઁ હિમાચલ રચેઉ બિતાના૤ અતિ બિચિત્ર નહિં જાઇ બખાના૤૤
સૈલ સકલ જહઁ લગિ જગ માહીં૤ લઘુ બિસાલ નહિં બરનિ સિરાહીં૤૤
બન સાગર સબ નદીં તલાવા૤ હિમગિરિ સબ કહુઁ નેવત પઠાવા૤૤
કામરૂપ સુંદર તન ધારી૤ સહિત સમાજ સહિત બર નારી૤૤
ગએ સકલ તુહિનાચલ ગેહા૤ ગાવહિં મંગલ સહિત સનેહા૤૤
પ્રથમહિં ગિરિ બહુ ગૃહ સઁવરાએ૤ જથાજોગુ તહઁ તહઁ સબ છાએ૤૤
પુર સોભા અવલોકિ સુહાઈ૤ લાગઇ લઘુ બિરંચિ નિપુનાઈ૤૤
છં0-લઘુ લાગ બિધિ કી નિપુનતા અવલોકિ પુર સોભા સહી૤
બન બાગ કૂપ ત૜ાગ સરિતા સુભગ સબ સક કો કહી૤૤
મંગલ બિપુલ તોરન પતાકા કેતુ ગૃહ ગૃહ સોહહીં૤૤
બનિતા પુરુષ સુંદર ચતુર છબિ દેખિ મુનિ મન મોહહીં૤૤
દો0-જગદંબા જહઁ અવતરી સો પુરુ બરનિ કિ જાઇ૤
રિદ્ધિ સિદ્ધિ સંપત્તિ સુખ નિત નૂતન અધિકાઇ૤૤94૤૤
–*–*–
નગર નિકટ બરાત સુનિ આઈ૤ પુર ખરભરુ સોભા અધિકાઈ૤૤
કરિ બનાવ સજિ બાહન નાના૤ ચલે લેન સાદર અગવાના૤૤
હિયઁ હરષે સુર સેન નિહારી૤ હરિહિ દેખિ અતિ ભએ સુખારી૤૤
સિવ સમાજ જબ દેખન લાગે૤ બિડરિ ચલે બાહન સબ ભાગે૤૤
ધરિ ધીરજુ તહઁ રહે સયાને૤ બાલક સબ લૈ જીવ પરાને૤૤
ગએઁ ભવન પૂછહિં પિતુ માતા૤ કહહિં બચન ભય કંપિત ગાતા૤૤
કહિઅ કાહ કહિ જાઇ ન બાતા૤ જમ કર ધાર કિધૌં બરિઆતા૤૤
બરુ બૌરાહ બસહઁ અસવારા૤ બ્યાલ કપાલ બિભૂષન છારા૤૤
છં0-તન છાર બ્યાલ કપાલ ભૂષન નગન જટિલ ભયંકરા૤
સઁગ ભૂત પ્રેત પિસાચ જોગિનિ બિકટ મુખ રજનીચરા૤૤
જો જિઅત રહિહિ બરાત દેખત પુન્ય બ૜ તેહિ કર સહી૤
દેખિહિ સો ઉમા બિબાહુ ઘર ઘર બાત અસિ લરિકન્હ કહી૤૤
દો0-સમુઝિ મહેસ સમાજ સબ જનનિ જનક મુસુકાહિં૤
બાલ બુઝાએ બિબિધ બિધિ નિડર હોહુ ડરુ નાહિં૤૤95૤૤
–*–*–
લૈ અગવાન બરાતહિ આએ૤ દિએ સબહિ જનવાસ સુહાએ૤૤
મૈનાઁ સુભ આરતી સઁવારી૤ સંગ સુમંગલ ગાવહિં નારી૤૤
કંચન થાર સોહ બર પાની૤ પરિછન ચલી હરહિ હરષાની૤૤
બિકટ બેષ રુદ્રહિ જબ દેખા૤ અબલન્હ ઉર ભય ભયઉ બિસેષા૤૤
ભાગિ ભવન પૈઠીં અતિ ત્રાસા૤ ગએ મહેસુ જહાઁ જનવાસા૤૤
મૈના હૃદયઁ ભયઉ દુખુ ભારી૤ લીન્હી બોલિ ગિરીસકુમારી૤૤
અધિક સનેહઁ ગોદ બૈઠારી૤ સ્યામ સરોજ નયન ભરે બારી૤૤
જેહિં બિધિ તુમ્હહિ રૂપુ અસ દીન્હા૤ તેહિં જ૜ બરુ બાઉર કસ કીન્હા૤૤
છં0- કસ કીન્હ બરુ બૌરાહ બિધિ જેહિં તુમ્હહિ સુંદરતા દઈ૤
જો ફલુ ચહિઅ સુરતરુહિં સો બરબસ બબૂરહિં લાગઈ૤૤
તુમ્હ સહિત ગિરિ તેં ગિરૌં પાવક જરૌં જલનિધિ મહુઁ પરૌં૤૤
ઘરુ જાઉ અપજસુ હોઉ જગ જીવત બિબાહુ ન હૌં કરૌં૤૤
દો0-ભઈ બિકલ અબલા સકલ દુખિત દેખિ ગિરિનારિ૤
કરિ બિલાપુ રોદતિ બદતિ સુતા સનેહુ સઁભારિ૤૤96૤૤
–*–*–
નારદ કર મૈં કાહ બિગારા૤ ભવનુ મોર જિન્હ બસત ઉજારા૤૤
અસ ઉપદેસુ ઉમહિ જિન્હ દીન્હા૤ બૌરે બરહિ લગિ તપુ કીન્હા૤૤
સાચેહુઁ ઉન્હ કે મોહ ન માયા૤ ઉદાસીન ધનુ ધામુ ન જાયા૤૤
પર ઘર ઘાલક લાજ ન ભીરા૤ બાઝઁ કિ જાન પ્રસવ કૈં પીરા૤૤
જનનિહિ બિકલ બિલોકિ ભવાની૤ બોલી જુત બિબેક મૃદુ બાની૤૤
અસ બિચારિ સોચહિ મતિ માતા૤ સો ન ટરઇ જો રચઇ બિધાતા૤૤
કરમ લિખા જૌ બાઉર નાહૂ૤ તૌ કત દોસુ લગાઇઅ કાહૂ૤૤

તુમ્હ સન મિટહિં કિ બિધિ કે અંકા૤ માતુ બ્યર્થ જનિ લેહુ કલંકા૤૤
છં0-જનિ લેહુ માતુ કલંકુ કરુના પરિહરહુ અવસર નહીં૤
દુખુ સુખુ જો લિખા લિલાર હમરેં જાબ જહઁ પાઉબ તહીં૤૤
સુનિ ઉમા બચન બિનીત કોમલ સકલ અબલા સોચહીં૤૤
બહુ ભાઁતિ બિધિહિ લગાઇ દૂષન નયન બારિ બિમોચહીં૤૤
દો0-તેહિ અવસર નારદ સહિત અરુ રિષિ સપ્ત સમેત૤
સમાચાર સુનિ તુહિનગિરિ ગવને તુરત નિકેત૤૤97૤૤
–*–*–
તબ નારદ સબહિ સમુઝાવા૤ પૂરુબ કથાપ્રસંગુ સુનાવા૤૤
મયના સત્ય સુનહુ મમ બાની૤ જગદંબા તવ સુતા ભવાની૤૤
અજા અનાદિ સક્તિ અબિનાસિનિ૤ સદા સંભુ અરધંગ નિવાસિનિ૤૤
જગ સંભવ પાલન લય કારિનિ૤ નિજ ઇચ્છા લીલા બપુ ધારિનિ૤૤
જનમીં પ્રથમ દચ્છ ગૃહ જાઈ૤ નામુ સતી સુંદર તનુ પાઈ૤૤
તહઁહુઁ સતી સંકરહિ બિબાહીં૤ કથા પ્રસિદ્ધ સકલ જગ માહીં૤૤
એક બાર આવત સિવ સંગા૤ દેખેઉ રઘુકુલ કમલ પતંગા૤૤
ભયઉ મોહુ સિવ કહા ન કીન્હા૤ ભ્રમ બસ બેષુ સીય કર લીન્હા૤૤
છં0-સિય બેષુ સતી જો કીન્હ તેહિ અપરાધ સંકર પરિહરીં૤
હર બિરહઁ જાઇ બહોરિ પિતુ કેં જગ્ય જોગાનલ જરીં૤૤
અબ જનમિ તુમ્હરે ભવન નિજ પતિ લાગિ દારુન તપુ કિયા૤
અસ જાનિ સંસય તજહુ ગિરિજા સર્બદા સંકર પ્રિયા૤૤
દો0-સુનિ નારદ કે બચન તબ સબ કર મિટા બિષાદ૤
છન મહુઁ બ્યાપેઉ સકલ પુર ઘર ઘર યહ સંબાદ૤૤98૤૤
–*–*–
તબ મયના હિમવંતુ અનંદે૤ પુનિ પુનિ પારબતી પદ બંદે૤૤
નારિ પુરુષ સિસુ જુબા સયાને૤ નગર લોગ સબ અતિ હરષાને૤૤
લગે હોન પુર મંગલગાના૤ સજે સબહિ હાટક ઘટ નાના૤૤
ભાઁતિ અનેક ભઈ જેવરાના૤ સૂપસાસ્ત્ર જસ કછુ બ્યવહારા૤૤
સો જેવનાર કિ જાઇ બખાની૤ બસહિં ભવન જેહિં માતુ ભવાની૤૤
સાદર બોલે સકલ બરાતી૤ બિષ્નુ બિરંચિ દેવ સબ જાતી૤૤
બિબિધિ પાઁતિ બૈઠી જેવનારા૤ લાગે પરુસન નિપુન સુઆરા૤૤
નારિબૃંદ સુર જેવઁત જાની૤ લગીં દેન ગારીં મૃદુ બાની૤૤
છં0-ગારીં મધુર સ્વર દેહિં સુંદરિ બિંગ્ય બચન સુનાવહીં૤
ભોજનુ કરહિં સુર અતિ બિલંબુ બિનોદુ સુનિ સચુ પાવહીં૤૤
જેવઁત જો બ૝્યો અનંદુ સો મુખ કોટિહૂઁ ન પરૈ કહ્યો૤
અચવાઁઇ દીન્હે પાન ગવને બાસ જહઁ જાકો રહ્યો૤૤
દો0-બહુરિ મુનિન્હ હિમવંત કહુઁ લગન સુનાઈ આઇ૤
સમય બિલોકિ બિબાહ કર પઠએ દેવ બોલાઇ૤૤99૤૤
–*–*–
બોલિ સકલ સુર સાદર લીન્હે૤ સબહિ જથોચિત આસન દીન્હે૤૤
બેદી બેદ બિધાન સઁવારી૤ સુભગ સુમંગલ ગાવહિં નારી૤૤
સિંઘાસનુ અતિ દિબ્ય સુહાવા૤ જાઇ ન બરનિ બિરંચિ બનાવા૤૤
બૈઠે સિવ બિપ્રન્હ સિરુ નાઈ૤ હૃદયઁ સુમિરિ નિજ પ્રભુ રઘુરાઈ૤૤
બહુરિ મુનીસન્હ ઉમા બોલાઈ૤ કરિ સિંગારુ સખીં લૈ આઈ૤૤
દેખત રૂપુ સકલ સુર મોહે૤ બરનૈ છબિ અસ જગ કબિ કો હૈ૤૤
જગદંબિકા જાનિ ભવ ભામા૤ સુરન્હ મનહિં મન કીન્હ પ્રનામા૤૤
સુંદરતા મરજાદ ભવાની૤ જાઇ ન કોટિહુઁ બદન બખાની૤૤
છં0-કોટિહુઁ બદન નહિં બનૈ બરનત જગ જનનિ સોભા મહા૤
સકુચહિં કહત શ્રુતિ સેષ સારદ મંદમતિ તુલસી કહા૤૤
છબિખાનિ માતુ ભવાનિ ગવની મધ્ય મંડપ સિવ જહાઁ૤૤
અવલોકિ સકહિં ન સકુચ પતિ પદ કમલ મનુ મધુકરુ તહાઁ૤૤
દો0-મુનિ અનુસાસન ગનપતિહિ પૂજેઉ સંભુ ભવાનિ૤

કોઉ સુનિ સંસય કરૈ જનિ સુર અનાદિ જિયઁ જાનિ૤૤100૤૤
–*–*–

જસિ બિબાહ કૈ બિધિ શ્રુતિ ગાઈ૤ મહામુનિન્હ સો સબ કરવાઈ૤૤
ગહિ ગિરીસ કુસ કન્યા પાની૤ ભવહિ સમરપીં જાનિ ભવાની૤૤
પાનિગ્રહન જબ કીન્હ મહેસા૤ હિંયઁ હરષે તબ સકલ સુરેસા૤૤
બેદ મંત્ર મુનિબર ઉચ્ચરહીં૤ જય જય જય સંકર સુર કરહીં૤૤
બાજહિં બાજન બિબિધ બિધાના૤ સુમનબૃષ્ટિ નભ ભૈ બિધિ નાના૤૤
હર ગિરિજા કર ભયઉ બિબાહૂ૤ સકલ ભુવન ભરિ રહા ઉછાહૂ૤૤
દાસીં દાસ તુરગ રથ નાગા૤ ધેનુ બસન મનિ બસ્તુ બિભાગા૤૤
અન્ન કનકભાજન ભરિ જાના૤ દાઇજ દીન્હ ન જાઇ બખાના૤૤
છં0-દાઇજ દિયો બહુ ભાઁતિ પુનિ કર જોરિ હિમભૂધર કહ્યો૤
કા દેઉઁ પૂરનકામ સંકર ચરન પંકજ ગહિ રહ્યો૤૤
સિવઁ કૃપાસાગર સસુર કર સંતોષુ સબ ભાઁતિહિં કિયો૤
પુનિ ગહે પદ પાથોજ મયનાઁ પ્રેમ પરિપૂરન હિયો૤૤
દો0-નાથ ઉમા મન પ્રાન સમ ગૃહકિંકરી કરેહુ૤
છમેહુ સકલ અપરાધ અબ હોઇ પ્રસન્ન બરુ દેહુ૤૤101૤૤
–*–*–
બહુ બિધિ સંભુ સાસ સમુઝાઈ૤ ગવની ભવન ચરન સિરુ નાઈ૤૤
જનનીં ઉમા બોલિ તબ લીન્હી૤ લૈ ઉછંગ સુંદર સિખ દીન્હી૤૤
કરેહુ સદા સંકર પદ પૂજા૤ નારિધરમુ પતિ દેઉ ન દૂજા૤૤
બચન કહત ભરે લોચન બારી૤ બહુરિ લાઇ ઉર લીન્હિ કુમારી૤૤
કત બિધિ સૃજીં નારિ જગ માહીં૤ પરાધીન સપનેહુઁ સુખુ નાહીં૤૤
ભૈ અતિ પ્રેમ બિકલ મહતારી૤ ધીરજુ કીન્હ કુસમય બિચારી૤૤
પુનિ પુનિ મિલતિ પરતિ ગહિ ચરના૤ પરમ પ્રેમ કછુ જાઇ ન બરના૤૤
સબ નારિન્હ મિલિ ભેટિ ભવાની૤ જાઇ જનનિ ઉર પુનિ લપટાની૤૤
છં0-જનનિહિ બહુરિ મિલિ ચલી ઉચિત અસીસ સબ કાહૂઁ દઈં૤
ફિરિ ફિરિ બિલોકતિ માતુ તન તબ સખીં લૈ સિવ પહિં ગઈ૤૤
જાચક સકલ સંતોષિ સંકરુ ઉમા સહિત ભવન ચલે૤
સબ અમર હરષે સુમન બરષિ નિસાન નભ બાજે ભલે૤૤
દો0-ચલે સંગ હિમવંતુ તબ પહુઁચાવન અતિ હેતુ૤
બિબિધ ભાઁતિ પરિતોષુ કરિ બિદા કીન્હ બૃષકેતુ૤૤102૤૤
–*–*–
તુરત ભવન આએ ગિરિરાઈ૤ સકલ સૈલ સર લિએ બોલાઈ૤૤
આદર દાન બિનય બહુમાના૤ સબ કર બિદા કીન્હ હિમવાના૤૤
જબહિં સંભુ કૈલાસહિં આએ૤ સુર સબ નિજ નિજ લોક સિધાએ૤૤
જગત માતુ પિતુ સંભુ ભવાની૤ તેહી સિંગારુ ન કહઉઁ બખાની૤૤
કરહિં બિબિધ બિધિ ભોગ બિલાસા૤ ગનન્હ સમેત બસહિં કૈલાસા૤૤
હર ગિરિજા બિહાર નિત નયઊ૤ એહિ બિધિ બિપુલ કાલ ચલિ ગયઊ૤૤
તબ જનમેઉ ષટબદન કુમારા૤ તારકુ અસુર સમર જેહિં મારા૤૤
આગમ નિગમ પ્રસિદ્ધ પુરાના૤ ષન્મુખ જન્મુ સકલ જગ જાના૤૤
છં0-જગુ જાન ષન્મુખ જન્મુ કર્મુ પ્રતાપુ પુરુષારથુ મહા૤
તેહિ હેતુ મૈં બૃષકેતુ સુત કર ચરિત સંછેપહિં કહા૤૤
યહ ઉમા સંગુ બિબાહુ જે નર નારિ કહહિં જે ગાવહીં૤
કલ્યાન કાજ બિબાહ મંગલ સર્બદા સુખુ પાવહીં૤૤
દો0-ચરિત સિંધુ ગિરિજા રમન બેદ ન પાવહિં પારુ૤
બરનૈ તુલસીદાસુ કિમિ અતિ મતિમંદ ગવાઁરુ૤૤103૤૤
–*–*–

સંભુ ચરિત સુનિ સરસ સુહાવા૤ ભરદ્વાજ મુનિ અતિ સુખ પાવા૤૤
બહુ લાલસા કથા પર બા૝ી૤ નયનન્હિ નીરુ રોમાવલિ ઠા૝ી૤૤
પ્રેમ બિબસ મુખ આવ ન બાની૤ દસા દેખિ હરષે મુનિ ગ્યાની૤૤
અહો ધન્ય તવ જન્મુ મુનીસા૤ તુમ્હહિ પ્રાન સમ પ્રિય ગૌરીસા૤૤
સિવ પદ કમલ જિન્હહિ રતિ નાહીં૤ રામહિ તે સપનેહુઁ ન સોહાહીં૤૤
બિનુ છલ બિસ્વનાથ પદ નેહૂ૤ રામ ભગત કર લચ્છન એહૂ૤૤
સિવ સમ કો રઘુપતિ બ્રતધારી૤ બિનુ અઘ તજી સતી અસિ નારી૤૤
પનુ કરિ રઘુપતિ ભગતિ દેખાઈ૤ કો સિવ સમ રામહિ પ્રિય ભાઈ૤૤
દો0-પ્રથમહિં મૈ કહિ સિવ ચરિત બૂઝા મરમુ તુમ્હાર૤
સુચિ સેવક તુમ્હ રામ કે રહિત સમસ્ત બિકાર૤૤104૤૤
–*–*–
મૈં જાના તુમ્હાર ગુન સીલા૤ કહઉઁ સુનહુ અબ રઘુપતિ લીલા૤૤
સુનુ મુનિ આજુ સમાગમ તોરેં૤ કહિ ન જાઇ જસ સુખુ મન મોરેં૤૤
રામ ચરિત અતિ અમિત મુનિસા૤ કહિ ન સકહિં સત કોટિ અહીસા૤૤
તદપિ જથાશ્રુત કહઉઁ બખાની૤ સુમિરિ ગિરાપતિ પ્રભુ ધનુપાની૤૤
સારદ દારુનારિ સમ સ્વામી૤ રામુ સૂત્રધર અંતરજામી૤૤
જેહિ પર કૃપા કરહિં જનુ જાની૤ કબિ ઉર અજિર નચાવહિં બાની૤૤
પ્રનવઉઁ સોઇ કૃપાલ રઘુનાથા૤ બરનઉઁ બિસદ તાસુ ગુન ગાથા૤૤
પરમ રમ્ય ગિરિબરુ કૈલાસૂ૤ સદા જહાઁ સિવ ઉમા નિવાસૂ૤૤
દો0-સિદ્ધ તપોધન જોગિજન સૂર કિંનર મુનિબૃંદ૤
બસહિં તહાઁ સુકૃતી સકલ સેવહિં સિબ સુખકંદ૤૤105૤૤
–*–*–
હરિ હર બિમુખ ધર્મ રતિ નાહીં૤ તે નર તહઁ સપનેહુઁ નહિં જાહીં૤૤
તેહિ ગિરિ પર બટ બિટપ બિસાલા૤ નિત નૂતન સુંદર સબ કાલા૤૤
ત્રિબિધ સમીર સુસીતલિ છાયા૤ સિવ બિશ્રામ બિટપ શ્રુતિ ગાયા૤૤
એક બાર તેહિ તર પ્રભુ ગયઊ૤ તરુ બિલોકિ ઉર અતિ સુખુ ભયઊ૤૤
નિજ કર ડાસિ નાગરિપુ છાલા૤ બૈઠૈ સહજહિં સંભુ કૃપાલા૤૤
કુંદ ઇંદુ દર ગૌર સરીરા૤ ભુજ પ્રલંબ પરિધન મુનિચીરા૤૤
તરુન અરુન અંબુજ સમ ચરના૤ નખ દુતિ ભગત હૃદય તમ હરના૤૤
ભુજગ ભૂતિ ભૂષન ત્રિપુરારી૤ આનનુ સરદ ચંદ છબિ હારી૤૤
દો0-જટા મુકુટ સુરસરિત સિર લોચન નલિન બિસાલ૤
નીલકંઠ લાવન્યનિધિ સોહ બાલબિધુ ભાલ૤૤106૤૤
–*–*–
બૈઠે સોહ કામરિપુ કૈસેં૤ ધરેં સરીરુ સાંતરસુ જૈસેં૤૤
પારબતી ભલ અવસરુ જાની૤ ગઈ સંભુ પહિં માતુ ભવાની૤૤
જાનિ પ્રિયા આદરુ અતિ કીન્હા૤ બામ ભાગ આસનુ હર દીન્હા૤૤
બૈઠીં સિવ સમીપ હરષાઈ૤ પૂરુબ જન્મ કથા ચિત આઈ૤૤
પતિ હિયઁ હેતુ અધિક અનુમાની૤ બિહસિ ઉમા બોલીં પ્રિય બાની૤૤
કથા જો સકલ લોક હિતકારી૤ સોઇ પૂછન ચહ સૈલકુમારી૤૤
બિસ્વનાથ મમ નાથ પુરારી૤ ત્રિભુવન મહિમા બિદિત તુમ્હારી૤૤
ચર અરુ અચર નાગ નર દેવા૤ સકલ કરહિં પદ પંકજ સેવા૤૤
દો0-પ્રભુ સમરથ સર્બગ્ય સિવ સકલ કલા ગુન ધામ૤૤
જોગ ગ્યાન બૈરાગ્ય નિધિ પ્રનત કલપતરુ નામ૤૤107૤૤
–*–*–
જૌં મો પર પ્રસન્ન સુખરાસી૤ જાનિઅ સત્ય મોહિ નિજ દાસી૤૤
તૌં પ્રભુ હરહુ મોર અગ્યાના૤ કહિ રઘુનાથ કથા બિધિ નાના૤૤
જાસુ ભવનુ સુરતરુ તર હોઈ૤ સહિ કિ દરિદ્ર જનિત દુખુ સોઈ૤૤
સસિભૂષન અસ હૃદયઁ બિચારી૤ હરહુ નાથ મમ મતિ ભ્રમ ભારી૤૤
પ્રભુ જે મુનિ પરમારથબાદી૤ કહહિં રામ કહુઁ બ્રહ્મ અનાદી૤૤
સેસ સારદા બેદ પુરાના૤ સકલ કરહિં રઘુપતિ ગુન ગાના૤૤
તુમ્હ પુનિ રામ રામ દિન રાતી૤ સાદર જપહુ અનઁગ આરાતી૤૤
રામુ સો અવધ નૃપતિ સુત સોઈ૤ કી અજ અગુન અલખગતિ કોઈ૤૤
દો0-જૌં નૃપ તનય ત બ્રહ્મ કિમિ નારિ બિરહઁ મતિ ભોરિ૤
દેખ ચરિત મહિમા સુનત ભ્રમતિ બુદ્ધિ અતિ મોરિ૤૤108૤૤
–*–*–
જૌં અનીહ બ્યાપક બિભુ કોઊ૤ કબહુ બુઝાઇ નાથ મોહિ સોઊ૤૤
અગ્ય જાનિ રિસ ઉર જનિ ધરહૂ૤ જેહિ બિધિ મોહ મિટૈ સોઇ કરહૂ૤૤
મૈ બન દીખિ રામ પ્રભુતાઈ૤ અતિ ભય બિકલ ન તુમ્હહિ સુનાઈ૤૤
તદપિ મલિન મન બોધુ ન આવા૤ સો ફલુ ભલી ભાઁતિ હમ પાવા૤૤
અજહૂઁ કછુ સંસઉ મન મોરે૤ કરહુ કૃપા બિનવઉઁ કર જોરેં૤૤
પ્રભુ તબ મોહિ બહુ ભાઁતિ પ્રબોધા૤ નાથ સો સમુઝિ કરહુ જનિ ક્રોધા૤૤
તબ કર અસ બિમોહ અબ નાહીં૤ રામકથા પર રુચિ મન માહીં૤૤
કહહુ પુનીત રામ ગુન ગાથા૤ ભુજગરાજ ભૂષન સુરનાથા૤૤
દો0-બંદઉ પદ ધરિ ધરનિ સિરુ બિનય કરઉઁ કર જોરિ૤
બરનહુ રઘુબર બિસદ જસુ શ્રુતિ સિદ્ધાંત નિચોરિ૤૤109૤૤
–*–*–
જદપિ જોષિતા નહિં અધિકારી૤ દાસી મન ક્રમ બચન તુમ્હારી૤૤
ગૂ૝ઉ તત્વ ન સાધુ દુરાવહિં૤ આરત અધિકારી જહઁ પાવહિં૤૤
અતિ આરતિ પૂછઉઁ સુરરાયા૤ રઘુપતિ કથા કહહુ કરિ દાયા૤૤
પ્રથમ સો કારન કહહુ બિચારી૤ નિર્ગુન બ્રહ્મ સગુન બપુ ધારી૤૤
પુનિ પ્રભુ કહહુ રામ અવતારા૤ બાલચરિત પુનિ કહહુ ઉદારા૤૤
કહહુ જથા જાનકી બિબાહીં૤ રાજ તજા સો દૂષન કાહીં૤૤
બન બસિ કીન્હે ચરિત અપારા૤ કહહુ નાથ જિમિ રાવન મારા૤૤
રાજ બૈઠિ કીન્હીં બહુ લીલા૤ સકલ કહહુ સંકર સુખલીલા૤૤
દો0-બહુરિ કહહુ કરુનાયતન કીન્હ જો અચરજ રામ૤
પ્રજા સહિત રઘુબંસમનિ કિમિ ગવને નિજ ધામ૤૤110૤૤
–*–*–
પુનિ પ્રભુ કહહુ સો તત્વ બખાની૤ જેહિં બિગ્યાન મગન મુનિ ગ્યાની૤૤
ભગતિ ગ્યાન બિગ્યાન બિરાગા૤ પુનિ સબ બરનહુ સહિત બિભાગા૤૤
ઔરઉ રામ રહસ્ય અનેકા૤ કહહુ નાથ અતિ બિમલ બિબેકા૤૤
જો પ્રભુ મૈં પૂછા નહિ હોઈ૤ સોઉ દયાલ રાખહુ જનિ ગોઈ૤૤
તુમ્હ ત્રિભુવન ગુર બેદ બખાના૤ આન જીવ પાઁવર કા જાના૤૤
પ્રસ્ન ઉમા કૈ સહજ સુહાઈ૤ છલ બિહીન સુનિ સિવ મન ભાઈ૤૤
હર હિયઁ રામચરિત સબ આએ૤ પ્રેમ પુલક લોચન જલ છાએ૤૤
શ્રીરઘુનાથ રૂપ ઉર આવા૤ પરમાનંદ અમિત સુખ પાવા૤૤
દો0-મગન ધ્યાનરસ દંડ જુગ પુનિ મન બાહેર કીન્હ૤
રઘુપતિ ચરિત મહેસ તબ હરષિત બરનૈ લીન્હ૤૤111૤૤
–*–*–
ઝૂઠેઉ સત્ય જાહિ બિનુ જાનેં૤ જિમિ ભુજંગ બિનુ રજુ પહિચાનેં૤૤
જેહિ જાનેં જગ જાઇ હેરાઈ૤ જાગેં જથા સપન ભ્રમ જાઈ૤૤
બંદઉઁ બાલરૂપ સોઈ રામૂ૤ સબ સિધિ સુલભ જપત જિસુ નામૂ૤૤
મંગલ ભવન અમંગલ હારી૤ દ્રવઉ સો દસરથ અજિર બિહારી૤૤
કરિ પ્રનામ રામહિ ત્રિપુરારી૤ હરષિ સુધા સમ ગિરા ઉચારી૤૤
ધન્ય ધન્ય ગિરિરાજકુમારી૤ તુમ્હ સમાન નહિં કોઉ ઉપકારી૤૤
પૂઁછેહુ રઘુપતિ કથા પ્રસંગા૤ સકલ લોક જગ પાવનિ ગંગા૤૤
તુમ્હ રઘુબીર ચરન અનુરાગી૤ કીન્હહુ પ્રસ્ન જગત હિત લાગી૤૤
દો0-રામકૃપા તેં પારબતિ સપનેહુઁ તવ મન માહિં૤
સોક મોહ સંદેહ ભ્રમ મમ બિચાર કછુ નાહિં૤૤112૤૤
–*–*–
તદપિ અસંકા કીન્હિહુ સોઈ૤ કહત સુનત સબ કર હિત હોઈ૤૤
જિન્હ હરિ કથા સુની નહિં કાના૤ શ્રવન રંધ્ર અહિભવન સમાના૤૤
નયનન્હિ સંત દરસ નહિં દેખા૤ લોચન મોરપંખ કર લેખા૤૤
તે સિર કટુ તુંબરિ સમતૂલા૤ જે ન નમત હરિ ગુર પદ મૂલા૤૤
જિન્હ હરિભગતિ હૃદયઁ નહિં આની૤ જીવત સવ સમાન તેઇ પ્રાની૤૤
જો નહિં કરઇ રામ ગુન ગાના૤ જીહ સો દાદુર જીહ સમાના૤૤
કુલિસ કઠોર નિઠુર સોઇ છાતી૤ સુનિ હરિચરિત ન જો હરષાતી૤૤
ગિરિજા સુનહુ રામ કૈ લીલા૤ સુર હિત દનુજ બિમોહનસીલા૤૤
દો0-રામકથા સુરધેનુ સમ સેવત સબ સુખ દાનિ૤
સતસમાજ સુરલોક સબ કો ન સુનૈ અસ જાનિ૤૤113૤૤
–*–*–
રામકથા સુંદર કર તારી૤ સંસય બિહગ ઉડાવનિહારી૤૤
રામકથા કલિ બિટપ કુઠારી૤ સાદર સુનુ ગિરિરાજકુમારી૤૤
રામ નામ ગુન ચરિત સુહાએ૤ જનમ કરમ અગનિત શ્રુતિ ગાએ૤૤
જથા અનંત રામ ભગવાના૤ તથા કથા કીરતિ ગુન નાના૤૤
તદપિ જથા શ્રુત જસિ મતિ મોરી૤ કહિહઉઁ દેખિ પ્રીતિ અતિ તોરી૤૤
ઉમા પ્રસ્ન તવ સહજ સુહાઈ૤ સુખદ સંતસંમત મોહિ ભાઈ૤૤
એક બાત નહિ મોહિ સોહાની૤ જદપિ મોહ બસ કહેહુ ભવાની૤૤
તુમ જો કહા રામ કોઉ આના૤ જેહિ શ્રુતિ ગાવ ધરહિં મુનિ ધ્યાના૤૤
દો0-કહહિ સુનહિ અસ અધમ નર ગ્રસે જે મોહ પિસાચ૤
પાષંડી હરિ પદ બિમુખ જાનહિં ઝૂઠ ન સાચ૤૤114૤૤
–*–*–
અગ્ય અકોબિદ અંધ અભાગી૤ કાઈ બિષય મુકર મન લાગી૤૤
લંપટ કપટી કુટિલ બિસેષી૤ સપનેહુઁ સંતસભા નહિં દેખી૤૤
કહહિં તે બેદ અસંમત બાની૤ જિન્હ કેં સૂઝ લાભુ નહિં હાની૤૤
મુકર મલિન અરુ નયન બિહીના૤ રામ રૂપ દેખહિં કિમિ દીના૤૤
જિન્હ કેં અગુન ન સગુન બિબેકા૤ જલ્પહિં કલ્પિત બચન અનેકા૤૤
હરિમાયા બસ જગત ભ્રમાહીં૤ તિન્હહિ કહત કછુ અઘટિત નાહીં૤૤
બાતુલ ભૂત બિબસ મતવારે૤ તે નહિં બોલહિં બચન બિચારે૤૤
જિન્હ કૃત મહામોહ મદ પાના૤ તિન્ કર કહા કરિઅ નહિં કાના૤૤
સો0-અસ નિજ હૃદયઁ બિચારિ તજુ સંસય ભજુ રામ પદ૤
સુનુ ગિરિરાજ કુમારિ ભ્રમ તમ રબિ કર બચન મમ૤૤115૤૤
સગુનહિ અગુનહિ નહિં કછુ ભેદા૤ ગાવહિં મુનિ પુરાન બુધ બેદા૤૤
અગુન અરુપ અલખ અજ જોઈ૤ ભગત પ્રેમ બસ સગુન સો હોઈ૤૤
જો ગુન રહિત સગુન સોઇ કૈસેં૤ જલુ હિમ ઉપલ બિલગ નહિં જૈસેં૤૤
જાસુ નામ ભ્રમ તિમિર પતંગા૤ તેહિ કિમિ કહિઅ બિમોહ પ્રસંગા૤૤
રામ સચ્ચિદાનંદ દિનેસા૤ નહિં તહઁ મોહ નિસા લવલેસા૤૤
સહજ પ્રકાસરુપ ભગવાના૤ નહિં તહઁ પુનિ બિગ્યાન બિહાના૤૤
હરષ બિષાદ ગ્યાન અગ્યાના૤ જીવ ધર્મ અહમિતિ અભિમાના૤૤
રામ બ્રહ્મ બ્યાપક જગ જાના૤ પરમાનન્દ પરેસ પુરાના૤૤
દો0-પુરુષ પ્રસિદ્ધ પ્રકાસ નિધિ પ્રગટ પરાવર નાથ૤૤
રઘુકુલમનિ મમ સ્વામિ સોઇ કહિ સિવઁ નાયઉ માથ૤૤116૤૤
–*–*–
નિજ ભ્રમ નહિં સમુઝહિં અગ્યાની૤ પ્રભુ પર મોહ ધરહિં જ૜ પ્રાની૤૤
જથા ગગન ઘન પટલ નિહારી૤ ઝાઁપેઉ માનુ કહહિં કુબિચારી૤૤
ચિતવ જો લોચન અંગુલિ લાએઁ૤ પ્રગટ જુગલ સસિ તેહિ કે ભાએઁ૤૤
ઉમા રામ બિષઇક અસ મોહા૤ નભ તમ ધૂમ ધૂરિ જિમિ સોહા૤૤
બિષય કરન સુર જીવ સમેતા૤ સકલ એક તેં એક સચેતા૤૤
સબ કર પરમ પ્રકાસક જોઈ૤ રામ અનાદિ અવધપતિ સોઈ૤૤
જગત પ્રકાસ્ય પ્રકાસક રામૂ૤ માયાધીસ ગ્યાન ગુન ધામૂ૤૤
જાસુ સત્યતા તેં જડ માયા૤ ભાસ સત્ય ઇવ મોહ સહાયા૤૤
દો0-રજત સીપ મહુઁ માસ જિમિ જથા ભાનુ કર બારિ૤
જદપિ મૃષા તિહુઁ કાલ સોઇ ભ્રમ ન સકઇ કોઉ ટારિ૤૤117૤૤
–*–*–
એહિ બિધિ જગ હરિ આશ્રિત રહઈ૤ જદપિ અસત્ય દેત દુખ અહઈ૤૤
જૌં સપનેં સિર કાટૈ કોઈ૤ બિનુ જાગેં ન દૂરિ દુખ હોઈ૤૤
જાસુ કૃપાઁ અસ ભ્રમ મિટિ જાઈ૤ ગિરિજા સોઇ કૃપાલ રઘુરાઈ૤૤
આદિ અંત કોઉ જાસુ ન પાવા૤ મતિ અનુમાનિ નિગમ અસ ગાવા૤૤
બિનુ પદ ચલઇ સુનઇ બિનુ કાના૤ કર બિનુ કરમ કરઇ બિધિ નાના૤૤
આનન રહિત સકલ રસ ભોગી૤ બિનુ બાની બકતા બ૜ જોગી૤૤
તનુ બિનુ પરસ નયન બિનુ દેખા૤ ગ્રહઇ ઘ્રાન બિનુ બાસ અસેષા૤૤
અસિ સબ ભાઁતિ અલૌકિક કરની૤ મહિમા જાસુ જાઇ નહિં બરની૤૤
દો0-જેહિ ઇમિ ગાવહિ બેદ બુધ જાહિ ધરહિં મુનિ ધ્યાન૤૤
સોઇ દસરથ સુત ભગત હિત કોસલપતિ ભગવાન૤૤118૤૤
–*–*–
કાસીં મરત જંતુ અવલોકી૤ જાસુ નામ બલ કરઉઁ બિસોકી૤૤
સોઇ પ્રભુ મોર ચરાચર સ્વામી૤ રઘુબર સબ ઉર અંતરજામી૤૤
બિબસહુઁ જાસુ નામ નર કહહીં૤ જનમ અનેક રચિત અઘ દહહીં૤૤
સાદર સુમિરન જે નર કરહીં૤ ભવ બારિધિ ગોપદ ઇવ તરહીં૤૤
રામ સો પરમાતમા ભવાની૤ તહઁ ભ્રમ અતિ અબિહિત તવ બાની૤૤
અસ સંસય આનત ઉર માહીં૤ ગ્યાન બિરાગ સકલ ગુન જાહીં૤૤
સુનિ સિવ કે ભ્રમ ભંજન બચના૤ મિટિ ગૈ સબ કુતરક કૈ રચના૤૤
ભઇ રઘુપતિ પદ પ્રીતિ પ્રતીતી૤ દારુન અસંભાવના બીતી૤૤
દો0-પુનિ પુનિ પ્રભુ પદ કમલ ગહિ જોરિ પંકરુહ પાનિ૤
બોલી ગિરિજા બચન બર મનહુઁ પ્રેમ રસ સાનિ૤૤119૤૤
–*–*–
સસિ કર સમ સુનિ ગિરા તુમ્હારી૤ મિટા મોહ સરદાતપ ભારી૤૤
તુમ્હ કૃપાલ સબુ સંસઉ હરેઊ૤ રામ સ્વરુપ જાનિ મોહિ પરેઊ૤૤
નાથ કૃપાઁ અબ ગયઉ બિષાદા૤ સુખી ભયઉઁ પ્રભુ ચરન પ્રસાદા૤૤
અબ મોહિ આપનિ કિંકરિ જાની૤ જદપિ સહજ જડ નારિ અયાની૤૤
પ્રથમ જો મૈં પૂછા સોઇ કહહૂ૤ જૌં મો પર પ્રસન્ન પ્રભુ અહહૂ૤૤
રામ બ્રહ્મ ચિનમય અબિનાસી૤ સર્બ રહિત સબ ઉર પુર બાસી૤૤
નાથ ધરેઉ નરતનુ કેહિ હેતૂ૤ મોહિ સમુઝાઇ કહહુ બૃષકેતૂ૤૤
ઉમા બચન સુનિ પરમ બિનીતા૤ રામકથા પર પ્રીતિ પુનીતા૤૤
દો0-હિઁયઁ હરષે કામારિ તબ સંકર સહજ સુજાન
બહુ બિધિ ઉમહિ પ્રસંસિ પુનિ બોલે કૃપાનિધાન૤૤120(ક)૤૤

નવાન્હપારાયન,પહલા વિશ્રામ
માસપારાયણ, ચૌથા વિશ્રામ