Revision 15189 of "શ્રી રામચરિત માનસ/ છઠ્ઠો વિશ્ચામ" on guwikisource

<poem>
સુનુ મુનિ કથા પુનીત પુરાની૤ જો ગિરિજા પ્રતિ સંભુ બખાની૤૤
બિસ્વ બિદિત એક કૈકય દેસૂ૤ સત્યકેતુ તહઁ બસઇ નરેસૂ૤૤
ધરમ ધુરંધર નીતિ નિધાના૤ તેજ પ્રતાપ સીલ બલવાના૤૤
તેહિ કેં ભએ જુગલ સુત બીરા૤ સબ ગુન ધામ મહા રનધીરા૤૤

રાજ ધની જો જેઠ સુત આહી૤ નામ પ્રતાપભાનુ અસ તાહી૤૤
અપર સુતહિ અરિમર્દન નામા૤ ભુજબલ અતુલ અચલ સંગ્રામા૤૤
ભાઇહિ ભાઇહિ પરમ સમીતી૤ સકલ દોષ છલ બરજિત પ્રીતી૤૤
જેઠે સુતહિ રાજ નૃપ દીન્હા૤ હરિ હિત આપુ ગવન બન કીન્હા૤૤
દો0-જબ પ્રતાપરબિ ભયઉ નૃપ ફિરી દોહાઈ દેસ૤
પ્રજા પાલ અતિ બેદબિધિ કતહુઁ નહીં અઘ લેસ૤૤153૤૤
–*–*–
નૃપ હિતકારક સચિવ સયાના૤ નામ ધરમરુચિ સુક્ર સમાના૤૤
સચિવ સયાન બંધુ બલબીરા૤ આપુ પ્રતાપપુંજ રનધીરા૤૤
સેન સંગ ચતુરંગ અપારા૤ અમિત સુભટ સબ સમર જુઝારા૤૤
સેન બિલોકિ રાઉ હરષાના૤ અરુ બાજે ગહગહે નિસાના૤૤
બિજય હેતુ કટકઈ બનાઈ૤ સુદિન સાધિ નૃપ ચલેઉ બજાઈ૤૤
જઁહ તહઁ પરીં અનેક લરાઈં૤ જીતે સકલ ભૂપ બરિઆઈ૤૤
સપ્ત દીપ ભુજબલ બસ કીન્હે૤ લૈ લૈ દંડ છા૜િ નૃપ દીન્હેં૤૤
સકલ અવનિ મંડલ તેહિ કાલા૤ એક પ્રતાપભાનુ મહિપાલા૤૤
દો0-સ્વબસ બિસ્વ કરિ બાહુબલ નિજ પુર કીન્હ પ્રબેસુ૤
અરથ ધરમ કામાદિ સુખ સેવઇ સમયઁ નરેસુ૤૤154૤૤
–*–*–
ભૂપ પ્રતાપભાનુ બલ પાઈ૤ કામધેનુ ભૈ ભૂમિ સુહાઈ૤૤
સબ દુખ બરજિત પ્રજા સુખારી૤ ધરમસીલ સુંદર નર નારી૤૤
સચિવ ધરમરુચિ હરિ પદ પ્રીતી૤ નૃપ હિત હેતુ સિખવ નિત નીતી૤૤
ગુર સુર સંત પિતર મહિદેવા૤ કરઇ સદા નૃપ સબ કૈ સેવા૤૤
ભૂપ ધરમ જે બેદ બખાને૤ સકલ કરઇ સાદર સુખ માને૤૤
દિન પ્રતિ દેહ બિબિધ બિધિ દાના૤ સુનહુ સાસ્ત્ર બર બેદ પુરાના૤૤
નાના બાપીં કૂપ ત૜ાગા૤ સુમન બાટિકા સુંદર બાગા૤૤
બિપ્રભવન સુરભવન સુહાએ૤ સબ તીરથન્હ બિચિત્ર બનાએ૤૤
દો0-જઁહ લગિ કહે પુરાન શ્રુતિ એક એક સબ જાગ૤
બાર સહસ્ત્ર સહસ્ત્ર નૃપ કિએ સહિત અનુરાગ૤૤155૤૤
–*–*–
હૃદયઁ ન કછુ ફલ અનુસંધાના૤ ભૂપ બિબેકી પરમ સુજાના૤૤
કરઇ જે ધરમ કરમ મન બાની૤ બાસુદેવ અર્પિત નૃપ ગ્યાની૤૤
ચ૝િ બર બાજિ બાર એક રાજા૤ મૃગયા કર સબ સાજિ સમાજા૤૤
બિંધ્યાચલ ગભીર બન ગયઊ૤ મૃગ પુનીત બહુ મારત ભયઊ૤૤
ફિરત બિપિન નૃપ દીખ બરાહૂ૤ જનુ બન દુરેઉ સસિહિ ગ્રસિ રાહૂ૤૤
બ૜ બિધુ નહિ સમાત મુખ માહીં૤ મનહુઁ ક્રોધબસ ઉગિલત નાહીં૤૤
કોલ કરાલ દસન છબિ ગાઈ૤ તનુ બિસાલ પીવર અધિકાઈ૤૤
ઘુરુઘુરાત હય આરૌ પાએઁ૤ ચકિત બિલોકત કાન ઉઠાએઁ૤૤
દો0-નીલ મહીધર સિખર સમ દેખિ બિસાલ બરાહુ૤
ચપરિ ચલેઉ હય સુટુકિ નૃપ હાઁકિ ન હોઇ નિબાહુ૤૤156૤૤
–*–*–
આવત દેખિ અધિક રવ બાજી૤ ચલેઉ બરાહ મરુત ગતિ ભાજી૤૤
તુરત કીન્હ નૃપ સર સંધાના૤ મહિ મિલિ ગયઉ બિલોકત બાના૤૤
તકિ તકિ તીર મહીસ ચલાવા૤ કરિ છલ સુઅર સરીર બચાવા૤૤
પ્રગટત દુરત જાઇ મૃગ ભાગા૤ રિસ બસ ભૂપ ચલેઉ સંગ લાગા૤૤
ગયઉ દૂરિ ઘન ગહન બરાહૂ૤ જહઁ નાહિન ગજ બાજિ નિબાહૂ૤૤
અતિ અકેલ બન બિપુલ કલેસૂ૤ તદપિ ન મૃગ મગ તજઇ નરેસૂ૤૤
કોલ બિલોકિ ભૂપ બ૜ ધીરા૤ ભાગિ પૈઠ ગિરિગુહાઁ ગભીરા૤૤
અગમ દેખિ નૃપ અતિ પછિતાઈ૤ ફિરેઉ મહાબન પરેઉ ભુલાઈ૤૤
દો0-ખેદ ખિન્ન છુદ્ધિત તૃષિત રાજા બાજિ સમેત૤
ખોજત બ્યાકુલ સરિત સર જલ બિનુ ભયઉ અચેત૤૤157૤૤
–*–*–
ફિરત બિપિન આશ્રમ એક દેખા૤ તહઁ બસ નૃપતિ કપટ મુનિબેષા૤૤
જાસુ દેસ નૃપ લીન્હ છ૜ાઈ૤ સમર સેન તજિ ગયઉ પરાઈ૤૤
સમય પ્રતાપભાનુ કર જાની૤ આપન અતિ અસમય અનુમાની૤૤
ગયઉ ન ગૃહ મન બહુત ગલાની૤ મિલા ન રાજહિ નૃપ અભિમાની૤૤
રિસ ઉર મારિ રંક જિમિ રાજા૤ બિપિન બસઇ તાપસ કેં સાજા૤૤
તાસુ સમીપ ગવન નૃપ કીન્હા૤ યહ પ્રતાપરબિ તેહિ તબ ચીન્હા૤૤
રાઉ તૃષિત નહિ સો પહિચાના૤ દેખિ સુબેષ મહામુનિ જાના૤૤
ઉતરિ તુરગ તેં કીન્હ પ્રનામા૤ પરમ ચતુર ન કહેઉ નિજ નામા૤૤
દો0 ભૂપતિ તૃષિત બિલોકિ તેહિં સરબરુ દીન્હ દેખાઇ૤
મજ્જન પાન સમેત હય કીન્હ નૃપતિ હરષાઇ૤૤158૤૤
–*–*–
ગૈ શ્રમ સકલ સુખી નૃપ ભયઊ૤ નિજ આશ્રમ તાપસ લૈ ગયઊ૤૤
આસન દીન્હ અસ્ત રબિ જાની૤ પુનિ તાપસ બોલેઉ મૃદુ બાની૤૤
કો તુમ્હ કસ બન ફિરહુ અકેલેં૤ સુંદર જુબા જીવ પરહેલેં૤૤
ચક્રબર્તિ કે લચ્છન તોરેં૤ દેખત દયા લાગિ અતિ મોરેં૤૤
નામ પ્રતાપભાનુ અવનીસા૤ તાસુ સચિવ મૈં સુનહુ મુનીસા૤૤
ફિરત અહેરેં પરેઉઁ ભુલાઈ૤ બડે ભાગ દેખઉઁ પદ આઈ૤૤
હમ કહઁ દુર્લભ દરસ તુમ્હારા૤ જાનત હૌં કછુ ભલ હોનિહારા૤૤
કહ મુનિ તાત ભયઉ અઁધિયારા૤ જોજન સત્તરિ નગરુ તુમ્હારા૤૤
દો0- નિસા ઘોર ગમ્ભીર બન પંથ ન સુનહુ સુજાન૤
બસહુ આજુ અસ જાનિ તુમ્હ જાએહુ હોત બિહાન૤૤159(ક)૤૤
તુલસી જસિ ભવતબ્યતા તૈસી મિલઇ સહાઇ૤
આપુનુ આવઇ તાહિ પહિં તાહિ તહાઁ લૈ જાઇ૤૤159(ખ)૤૤
–*–*–
ભલેહિં નાથ આયસુ ધરિ સીસા૤ બાઁધિ તુરગ તરુ બૈઠ મહીસા૤૤
નૃપ બહુ ભાતિ પ્રસંસેઉ તાહી૤ ચરન બંદિ નિજ ભાગ્ય સરાહી૤૤
પુનિ બોલે મૃદુ ગિરા સુહાઈ૤ જાનિ પિતા પ્રભુ કરઉઁ ઢિઠાઈ૤૤
મોહિ મુનિસ સુત સેવક જાની૤ નાથ નામ નિજ કહહુ બખાની૤૤
તેહિ ન જાન નૃપ નૃપહિ સો જાના૤ ભૂપ સુહ્રદ સો કપટ સયાના૤૤
બૈરી પુનિ છત્રી પુનિ રાજા૤ છલ બલ કીન્હ ચહઇ નિજ કાજા૤૤
સમુઝિ રાજસુખ દુખિત અરાતી૤ અવાઁ અનલ ઇવ સુલગઇ છાતી૤૤
સરલ બચન નૃપ કે સુનિ કાના૤ બયર સઁભારિ હૃદયઁ હરષાના૤૤

દો0-કપટ બોરિ બાની મૃદુલ બોલેઉ જુગુતિ સમેત૤
નામ હમાર ભિખારિ અબ નિર્ધન રહિત નિકેતિ૤૤160૤૤
–*–*–
કહ નૃપ જે બિગ્યાન નિધાના૤ તુમ્હ સારિખે ગલિત અભિમાના૤૤
સદા રહહિ અપનપૌ દુરાએઁ૤ સબ બિધિ કુસલ કુબેષ બનાએઁ૤૤
તેહિ તેં કહહિ સંત શ્રુતિ ટેરેં૤ પરમ અકિંચન પ્રિય હરિ કેરેં૤૤
તુમ્હ સમ અધન ભિખારિ અગેહા૤ હોત બિરંચિ સિવહિ સંદેહા૤૤
જોસિ સોસિ તવ ચરન નમામી૤ મો પર કૃપા કરિઅ અબ સ્વામી૤૤
સહજ પ્રીતિ ભૂપતિ કૈ દેખી૤ આપુ બિષય બિસ્વાસ બિસેષી૤૤
સબ પ્રકાર રાજહિ અપનાઈ૤ બોલેઉ અધિક સનેહ જનાઈ૤૤
સુનુ સતિભાઉ કહઉઁ મહિપાલા૤ ઇહાઁ બસત બીતે બહુ કાલા૤૤
દો0-અબ લગિ મોહિ ન મિલેઉ કોઉ મૈં ન જનાવઉઁ કાહુ૤
લોકમાન્યતા અનલ સમ કર તપ કાનન દાહુ૤૤161(ક)૤૤
સો0-તુલસી દેખિ સુબેષુ ભૂલહિં મૂ૝ ન ચતુર નર૤
સુંદર કેકિહિ પેખુ બચન સુધા સમ અસન અહિ૤૤161(ખ)
–*–*–
તાતેં ગુપુત રહઉઁ જગ માહીં૤ હરિ તજિ કિમપિ પ્રયોજન નાહીં૤૤
પ્રભુ જાનત સબ બિનહિં જનાએઁ૤ કહહુ કવનિ સિધિ લોક રિઝાએઁ૤૤
તુમ્હ સુચિ સુમતિ પરમ પ્રિય મોરેં૤ પ્રીતિ પ્રતીતિ મોહિ પર તોરેં૤૤
અબ જૌં તાત દુરાવઉઁ તોહી૤ દારુન દોષ ઘટઇ અતિ મોહી૤૤
જિમિ જિમિ તાપસુ કથઇ ઉદાસા૤ તિમિ તિમિ નૃપહિ ઉપજ બિસ્વાસા૤૤
દેખા સ્વબસ કર્મ મન બાની૤ તબ બોલા તાપસ બગધ્યાની૤૤
નામ હમાર એકતનુ ભાઈ૤ સુનિ નૃપ બોલે પુનિ સિરુ નાઈ૤૤
કહહુ નામ કર અરથ બખાની૤ મોહિ સેવક અતિ આપન જાની૤૤
દો0-આદિસૃષ્ટિ ઉપજી જબહિં તબ ઉતપતિ ભૈ મોરિ૤
નામ એકતનુ હેતુ તેહિ દેહ ન ધરી બહોરિ૤૤162૤૤
–*–*–
જનિ આચરુજ કરહુ મન માહીં૤ સુત તપ તેં દુર્લભ કછુ નાહીં૤૤
તપબલ તેં જગ સૃજઇ બિધાતા૤ તપબલ બિષ્નુ ભએ પરિત્રાતા૤૤
તપબલ સંભુ કરહિં સંઘારા૤ તપ તેં અગમ ન કછુ સંસારા૤૤
ભયઉ નૃપહિ સુનિ અતિ અનુરાગા૤ કથા પુરાતન કહૈ સો લાગા૤૤
કરમ ધરમ ઇતિહાસ અનેકા૤ કરઇ નિરૂપન બિરતિ બિબેકા૤૤
ઉદભવ પાલન પ્રલય કહાની૤ કહેસિ અમિત આચરજ બખાની૤૤
સુનિ મહિપ તાપસ બસ ભયઊ૤ આપન નામ કહત તબ લયઊ૤૤
કહ તાપસ નૃપ જાનઉઁ તોહી૤ કીન્હેહુ કપટ લાગ ભલ મોહી૤૤
સો0-સુનુ મહીસ અસિ નીતિ જહઁ તહઁ નામ ન કહહિં નૃપ૤
મોહિ તોહિ પર અતિ પ્રીતિ સોઇ ચતુરતા બિચારિ તવ૤૤163૤૤
નામ તુમ્હાર પ્રતાપ દિનેસા૤ સત્યકેતુ તવ પિતા નરેસા૤૤
ગુર પ્રસાદ સબ જાનિઅ રાજા૤ કહિઅ ન આપન જાનિ અકાજા૤૤
દેખિ તાત તવ સહજ સુધાઈ૤ પ્રીતિ પ્રતીતિ નીતિ નિપુનાઈ૤૤
ઉપજિ પરિ મમતા મન મોરેં૤ કહઉઁ કથા નિજ પૂછે તોરેં૤૤
અબ પ્રસન્ન મૈં સંસય નાહીં૤ માગુ જો ભૂપ ભાવ મન માહીં૤૤
સુનિ સુબચન ભૂપતિ હરષાના૤ ગહિ પદ બિનય કીન્હિ બિધિ નાના૤૤
કૃપાસિંધુ મુનિ દરસન તોરેં૤ ચારિ પદારથ કરતલ મોરેં૤૤
પ્રભુહિ તથાપિ પ્રસન્ન બિલોકી૤ માગિ અગમ બર હોઉઁ અસોકી૤૤
દો0-જરા મરન દુખ રહિત તનુ સમર જિતૈ જનિ કોઉ૤
એકછત્ર રિપુહીન મહિ રાજ કલપ સત હોઉ૤૤164૤૤
–*–*–
કહ તાપસ નૃપ ઐસેઇ હોઊ૤ કારન એક કઠિન સુનુ સોઊ૤૤
કાલઉ તુઅ પદ નાઇહિ સીસા૤ એક બિપ્રકુલ છા૜િ મહીસા૤૤
તપબલ બિપ્ર સદા બરિઆરા૤ તિન્હ કે કોપ ન કોઉ રખવારા૤૤
જૌં બિપ્રન્હ સબ કરહુ નરેસા૤ તૌ તુઅ બસ બિધિ બિષ્નુ મહેસા૤૤
ચલ ન બ્રહ્મકુલ સન બરિઆઈ૤ સત્ય કહઉઁ દોઉ ભુજા ઉઠાઈ૤૤
બિપ્ર શ્રાપ બિનુ સુનુ મહિપાલા૤ તોર નાસ નહિ કવનેહુઁ કાલા૤૤
હરષેઉ રાઉ બચન સુનિ તાસૂ૤ નાથ ન હોઇ મોર અબ નાસૂ૤૤
તવ પ્રસાદ પ્રભુ કૃપાનિધાના૤ મો કહુઁ સર્બ કાલ કલ્યાના૤૤
દો0-એવમસ્તુ કહિ કપટમુનિ બોલા કુટિલ બહોરિ૤
મિલબ હમાર ભુલાબ નિજ કહહુ ત હમહિ ન ખોરિ૤૤165૤૤
–*–*–
તાતેં મૈ તોહિ બરજઉઁ રાજા૤ કહેં કથા તવ પરમ અકાજા૤૤

છઠેં શ્રવન યહ પરત કહાની૤ નાસ તુમ્હાર સત્ય મમ બાની૤૤
યહ પ્રગટેં અથવા દ્વિજશ્રાપા૤ નાસ તોર સુનુ ભાનુપ્રતાપા૤૤
આન ઉપાયઁ નિધન તવ નાહીં૤ જૌં હરિ હર કોપહિં મન માહીં૤૤
સત્ય નાથ પદ ગહિ નૃપ ભાષા૤ દ્વિજ ગુર કોપ કહહુ કો રાખા૤૤
રાખઇ ગુર જૌં કોપ બિધાતા૤ ગુર બિરોધ નહિં કોઉ જગ ત્રાતા૤૤
જૌં ન ચલબ હમ કહે તુમ્હારેં૤ હોઉ નાસ નહિં સોચ હમારેં૤૤
એકહિં ડર ડરપત મન મોરા૤ પ્રભુ મહિદેવ શ્રાપ અતિ ઘોરા૤૤
દો0-હોહિં બિપ્ર બસ કવન બિધિ કહહુ કૃપા કરિ સોઉ૤
તુમ્હ તજિ દીનદયાલ નિજ હિતૂ ન દેખઉઁ કોઉઁ૤૤166૤૤
–*–*–
સુનુ નૃપ બિબિધ જતન જગ માહીં૤ કષ્ટસાધ્ય પુનિ હોહિં કિ નાહીં૤૤
અહઇ એક અતિ સુગમ ઉપાઈ૤ તહાઁ પરંતુ એક કઠિનાઈ૤૤
મમ આધીન જુગુતિ નૃપ સોઈ૤ મોર જાબ તવ નગર ન હોઈ૤૤
આજુ લગેં અરુ જબ તેં ભયઊઁ૤ કાહૂ કે ગૃહ ગ્રામ ન ગયઊઁ૤૤
જૌં ન જાઉઁ તવ હોઇ અકાજૂ૤ બના આઇ અસમંજસ આજૂ૤૤
સુનિ મહીસ બોલેઉ મૃદુ બાની૤ નાથ નિગમ અસિ નીતિ બખાની૤૤
બ૜ે સનેહ લઘુન્હ પર કરહીં૤ ગિરિ નિજ સિરનિ સદા તૃન ધરહીં૤૤
જલધિ અગાધ મૌલિ બહ ફેનૂ૤ સંતત ધરનિ ધરત સિર રેનૂ૤૤
દો0- અસ કહિ ગહે નરેસ પદ સ્વામી હોહુ કૃપાલ૤
મોહિ લાગિ દુખ સહિઅ પ્રભુ સજ્જન દીનદયાલ૤૤167૤૤
–*–*–
જાનિ નૃપહિ આપન આધીના૤ બોલા તાપસ કપટ પ્રબીના૤૤
સત્ય કહઉઁ ભૂપતિ સુનુ તોહી૤ જગ નાહિન દુર્લભ કછુ મોહી૤૤
અવસિ કાજ મૈં કરિહઉઁ તોરા૤ મન તન બચન ભગત તૈં મોરા૤૤
જોગ જુગુતિ તપ મંત્ર પ્રભાઊ૤ ફલઇ તબહિં જબ કરિઅ દુરાઊ૤૤
જૌં નરેસ મૈં કરૌં રસોઈ૤ તુમ્હ પરુસહુ મોહિ જાન ન કોઈ૤૤
અન્ન સો જોઇ જોઇ ભોજન કરઈ૤ સોઇ સોઇ તવ આયસુ અનુસરઈ૤૤
પુનિ તિન્હ કે ગૃહ જેવઁઇ જોઊ૤ તવ બસ હોઇ ભૂપ સુનુ સોઊ૤૤
જાઇ ઉપાય રચહુ નૃપ એહૂ૤ સંબત ભરિ સંકલપ કરેહૂ૤૤
દો0-નિત નૂતન દ્વિજ સહસ સત બરેહુ સહિત પરિવાર૤
મૈં તુમ્હરે સંકલપ લગિ દિનહિંûકરિબ જેવનાર૤૤168૤૤
–*–*–
એહિ બિધિ ભૂપ કષ્ટ અતિ થોરેં૤ હોઇહહિં સકલ બિપ્ર બસ તોરેં૤૤
કરિહહિં બિપ્ર હોમ મખ સેવા૤ તેહિં પ્રસંગ સહજેહિં બસ દેવા૤૤
ઔર એક તોહિ કહઊઁ લખાઊ૤ મૈં એહિ બેષ ન આઉબ કાઊ૤૤
તુમ્હરે ઉપરોહિત કહુઁ રાયા૤ હરિ આનબ મૈં કરિ નિજ માયા૤૤
તપબલ તેહિ કરિ આપુ સમાના૤ રખિહઉઁ ઇહાઁ બરષ પરવાના૤૤
મૈં ધરિ તાસુ બેષુ સુનુ રાજા૤ સબ બિધિ તોર સઁવારબ કાજા૤૤
ગૈ નિસિ બહુત સયન અબ કીજે૤ મોહિ તોહિ ભૂપ ભેંટ દિન તીજે૤૤
મૈં તપબલ તોહિ તુરગ સમેતા૤ પહુઁચેહઉઁ સોવતહિ નિકેતા૤૤
દો0-મૈં આઉબ સોઇ બેષુ ધરિ પહિચાનેહુ તબ મોહિ૤
જબ એકાંત બોલાઇ સબ કથા સુનાવૌં તોહિ૤૤169૤૤
–*–*–
સયન કીન્હ નૃપ આયસુ માની૤ આસન જાઇ બૈઠ છલગ્યાની૤૤
શ્રમિત ભૂપ નિદ્રા અતિ આઈ૤ સો કિમિ સોવ સોચ અધિકાઈ૤૤
કાલકેતુ નિસિચર તહઁ આવા૤ જેહિં સૂકર હોઇ નૃપહિ ભુલાવા૤૤
પરમ મિત્ર તાપસ નૃપ કેરા૤ જાનઇ સો અતિ કપટ ઘનેરા૤૤
તેહિ કે સત સુત અરુ દસ ભાઈ૤ ખલ અતિ અજય દેવ દુખદાઈ૤૤
પ્રથમહિ ભૂપ સમર સબ મારે૤ બિપ્ર સંત સુર દેખિ દુખારે૤૤
તેહિં ખલ પાછિલ બયરુ સઁભરા૤ તાપસ નૃપ મિલિ મંત્ર બિચારા૤૤
જેહિ રિપુ છય સોઇ રચેન્હિ ઉપાઊ૤ ભાવી બસ ન જાન કછુ રાઊ૤૤
દો0-રિપુ તેજસી અકેલ અપિ લઘુ કરિ ગનિઅ ન તાહુ૤
અજહુઁ દેત દુખ રબિ સસિહિ સિર અવસેષિત રાહુ૤૤170૤૤
–*–*–
તાપસ નૃપ નિજ સખહિ નિહારી૤ હરષિ મિલેઉ ઉઠિ ભયઉ સુખારી૤૤
મિત્રહિ કહિ સબ કથા સુનાઈ૤ જાતુધાન બોલા સુખ પાઈ૤૤
અબ સાધેઉઁ રિપુ સુનહુ નરેસા૤ જૌં તુમ્હ કીન્હ મોર ઉપદેસા૤૤
પરિહરિ સોચ રહહુ તુમ્હ સોઈ૤ બિનુ ઔષધ બિઆધિ બિધિ ખોઈ૤૤
કુલ સમેત રિપુ મૂલ બહાઈ૤ ચૌથે દિવસ મિલબ મૈં આઈ૤૤
તાપસ નૃપહિ બહુત પરિતોષી૤ ચલા મહાકપટી અતિરોષી૤૤
ભાનુપ્રતાપહિ બાજિ સમેતા૤ પહુઁચાએસિ છન માઝ નિકેતા૤૤
નૃપહિ નારિ પહિં સયન કરાઈ૤ હયગૃહઁ બાઁધેસિ બાજિ બનાઈ૤૤
દો0-રાજા કે ઉપરોહિતહિ હરિ લૈ ગયઉ બહોરિ૤
લૈ રાખેસિ ગિરિ ખોહ મહુઁ માયાઁ કરિ મતિ ભોરિ૤૤171૤૤
–*–*–
આપુ બિરચિ ઉપરોહિત રૂપા૤ પરેઉ જાઇ તેહિ સેજ અનૂપા૤૤
જાગેઉ નૃપ અનભએઁ બિહાના૤ દેખિ ભવન અતિ અચરજુ માના૤૤
મુનિ મહિમા મન મહુઁ અનુમાની૤ ઉઠેઉ ગવઁહિ જેહિ જાન ન રાની૤૤
કાનન ગયઉ બાજિ ચ૝િ તેહીં૤ પુર નર નારિ ન જાનેઉ કેહીં૤૤
ગએઁ જામ જુગ ભૂપતિ આવા૤ ઘર ઘર ઉત્સવ બાજ બધાવા૤૤
ઉપરોહિતહિ દેખ જબ રાજા૤ ચકિત બિલોકિ સુમિરિ સોઇ કાજા૤૤
જુગ સમ નૃપહિ ગએ દિન તીની૤ કપટી મુનિ પદ રહ મતિ લીની૤૤
સમય જાનિ ઉપરોહિત આવા૤ નૃપહિ મતે સબ કહિ સમુઝાવા૤૤
દો0-નૃપ હરષેઉ પહિચાનિ ગુરુ ભ્રમ બસ રહા ન ચેત૤
બરે તુરત સત સહસ બર બિપ્ર કુટુંબ સમેત૤૤172૤૤
–*–*–
ઉપરોહિત જેવનાર બનાઈ૤ છરસ ચારિ બિધિ જસિ શ્રુતિ ગાઈ૤૤
માયામય તેહિં કીન્હ રસોઈ૤ બિંજન બહુ ગનિ સકઇ ન કોઈ૤૤
બિબિધ મૃગન્હ કર આમિષ રાઁધા૤ તેહિ મહુઁ બિપ્ર માઁસુ ખલ સાઁધા૤૤
ભોજન કહુઁ સબ બિપ્ર બોલાએ૤ પદ પખારિ સાદર બૈઠાએ૤૤
પરુસન જબહિં લાગ મહિપાલા૤ ભૈ અકાસબાની તેહિ કાલા૤૤
બિપ્રબૃંદ ઉઠિ ઉઠિ ગૃહ જાહૂ૤ હૈ બ૜િ હાનિ અન્ન જનિ ખાહૂ૤૤
ભયઉ રસોઈં ભૂસુર માઁસૂ૤ સબ દ્વિજ ઉઠે માનિ બિસ્વાસૂ૤૤
ભૂપ બિકલ મતિ મોહઁ ભુલાની૤ ભાવી બસ આવ મુખ બાની૤૤
દો0-બોલે બિપ્ર સકોપ તબ નહિં કછુ કીન્હ બિચાર૤
જાઇ નિસાચર હોહુ નૃપ મૂ૝ સહિત પરિવાર૤૤173૤૤
–*–*–
છત્રબંધુ તૈં બિપ્ર બોલાઈ૤ ઘાલૈ લિએ સહિત સમુદાઈ૤૤
ઈસ્વર રાખા ધરમ હમારા૤ જૈહસિ તૈં સમેત પરિવારા૤૤
સંબત મધ્ય નાસ તવ હોઊ૤ જલદાતા ન રહિહિ કુલ કોઊ૤૤
નૃપ સુનિ શ્રાપ બિકલ અતિ ત્રાસા૤ ભૈ બહોરિ બર ગિરા અકાસા૤૤
બિપ્રહુ શ્રાપ બિચારિ ન દીન્હા૤ નહિં અપરાધ ભૂપ કછુ કીન્હા૤૤
ચકિત બિપ્ર સબ સુનિ નભબાની૤ ભૂપ ગયઉ જહઁ ભોજન ખાની૤૤
તહઁ ન અસન નહિં બિપ્ર સુઆરા૤ ફિરેઉ રાઉ મન સોચ અપારા૤૤
સબ પ્રસંગ મહિસુરન્હ સુનાઈ૤ ત્રસિત પરેઉ અવનીં અકુલાઈ૤૤
દો0-ભૂપતિ ભાવી મિટઇ નહિં જદપિ ન દૂષન તોર૤
કિએઁ અન્યથા હોઇ નહિં બિપ્રશ્રાપ અતિ ઘોર૤૤174૤૤
–*–*–
અસ કહિ સબ મહિદેવ સિધાએ૤ સમાચાર પુરલોગન્હ પાએ૤૤
સોચહિં દૂષન દૈવહિ દેહીં૤ બિચરત હંસ કાગ કિય જેહીં૤૤
ઉપરોહિતહિ ભવન પહુઁચાઈ૤ અસુર તાપસહિ ખબરિ જનાઈ૤૤
તેહિં ખલ જહઁ તહઁ પત્ર પઠાએ૤ સજિ સજિ સેન ભૂપ સબ ધાએ૤૤
ઘેરેન્હિ નગર નિસાન બજાઈ૤ બિબિધ ભાઁતિ નિત હોઈ લરાઈ૤૤
જૂઝે સકલ સુભટ કરિ કરની૤ બંધુ સમેત પરેઉ નૃપ ધરની૤૤
સત્યકેતુ કુલ કોઉ નહિં બાઁચા૤ બિપ્રશ્રાપ કિમિ હોઇ અસાઁચા૤૤
રિપુ જિતિ સબ નૃપ નગર બસાઈ૤ નિજ પુર ગવને જય જસુ પાઈ૤૤
દો0-ભરદ્વાજ સુનુ જાહિ જબ હોઇ બિધાતા બામ૤
ધૂરિ મેરુસમ જનક જમ તાહિ બ્યાલસમ દામ૤૤૤175૤૤
–*–*–
કાલ પાઇ મુનિ સુનુ સોઇ રાજા૤ ભયઉ નિસાચર સહિત સમાજા૤૤
દસ સિર તાહિ બીસ ભુજદંડા૤ રાવન નામ બીર બરિબંડા૤૤
ભૂપ અનુજ અરિમર્દન નામા૤ ભયઉ સો કુંભકરન બલધામા૤૤
સચિવ જો રહા ધરમરુચિ જાસૂ૤ ભયઉ બિમાત્ર બંધુ લઘુ તાસૂ૤૤
નામ બિભીષન જેહિ જગ જાના૤ બિષ્નુભગત બિગ્યાન નિધાના૤૤
રહે જે સુત સેવક નૃપ કેરે૤ ભએ નિસાચર ઘોર ઘનેરે૤૤
કામરૂપ ખલ જિનસ અનેકા૤ કુટિલ ભયંકર બિગત બિબેકા૤૤
કૃપા રહિત હિંસક સબ પાપી૤ બરનિ ન જાહિં બિસ્વ પરિતાપી૤૤
દો0-ઉપજે જદપિ પુલસ્ત્યકુલ પાવન અમલ અનૂપ૤
તદપિ મહીસુર શ્રાપ બસ ભએ સકલ અઘરૂપ૤૤176૤૤
–*–*–
કીન્હ બિબિધ તપ તીનિહુઁ ભાઈ૤ પરમ ઉગ્ર નહિં બરનિ સો જાઈ૤૤
ગયઉ નિકટ તપ દેખિ બિધાતા૤ માગહુ બર પ્રસન્ન મૈં તાતા૤૤

કરિ બિનતી પદ ગહિ દસસીસા૤ બોલેઉ બચન સુનહુ જગદીસા૤૤
હમ કાહૂ કે મરહિં ન મારેં૤ બાનર મનુજ જાતિ દુઇ બારેં૤૤
એવમસ્તુ તુમ્હ બ૜ તપ કીન્હા૤ મૈં બ્રહ્માઁ મિલિ તેહિ બર દીન્હા૤૤
પુનિ પ્રભુ કુંભકરન પહિં ગયઊ૤ તેહિ બિલોકિ મન બિસમય ભયઊ૤૤
જૌં એહિં ખલ નિત કરબ અહારૂ૤ હોઇહિ સબ ઉજારિ સંસારૂ૤૤
સારદ પ્રેરિ તાસુ મતિ ફેરી૤ માગેસિ નીદ માસ ષટ કેરી૤૤
દો0-ગએ બિભીષન પાસ પુનિ કહેઉ પુત્ર બર માગુ૤
તેહિં માગેઉ ભગવંત પદ કમલ અમલ અનુરાગુ૤૤177૤૤
–*–*–
તિન્હિ દેઇ બર બ્રહ્મ સિધાએ૤ હરષિત તે અપને ગૃહ આએ૤૤
મય તનુજા મંદોદરિ નામા૤ પરમ સુંદરી નારિ લલામા૤૤
સોઇ મયઁ દીન્હિ રાવનહિ આની૤ હોઇહિ જાતુધાનપતિ જાની૤૤
હરષિત ભયઉ નારિ ભલિ પાઈ૤ પુનિ દોઉ બંધુ બિઆહેસિ જાઈ૤૤
ગિરિ ત્રિકૂટ એક સિંધુ મઝારી૤ બિધિ નિર્મિત દુર્ગમ અતિ ભારી૤૤
સોઇ મય દાનવઁ બહુરિ સઁવારા૤ કનક રચિત મનિભવન અપારા૤૤
ભોગાવતિ જસિ અહિકુલ બાસા૤ અમરાવતિ જસિ સક્રનિવાસા૤૤
તિન્હ તેં અધિક રમ્ય અતિ બંકા૤ જગ બિખ્યાત નામ તેહિ લંકા૤૤
દો0-ખાઈં સિંધુ ગભીર અતિ ચારિહુઁ દિસિ ફિરિ આવ૤
કનક કોટ મનિ ખચિત દૃ૝ બરનિ ન જાઇ બનાવ૤૤178(ક)૤૤
હરિપ્રેરિત જેહિં કલપ જોઇ જાતુધાનપતિ હોઇ૤
સૂર પ્રતાપી અતુલબલ દલ સમેત બસ સોઇ૤૤178(ખ)૤૤
–*–*–
રહે તહાઁ નિસિચર ભટ ભારે૤ તે સબ સુરન્હ સમર સંઘારે૤૤
અબ તહઁ રહહિં સક્ર કે પ્રેરે૤ રચ્છક કોટિ જચ્છપતિ કેરે૤૤
દસમુખ કતહુઁ ખબરિ અસિ પાઈ૤ સેન સાજિ ગ૝ ઘેરેસિ જાઈ૤૤
દેખિ બિકટ ભટ બ૜િ કટકાઈ૤ જચ્છ જીવ લૈ ગએ પરાઈ૤૤
ફિરિ સબ નગર દસાનન દેખા૤ ગયઉ સોચ સુખ ભયઉ બિસેષા૤૤
સુંદર સહજ અગમ અનુમાની૤ કીન્હિ તહાઁ રાવન રજધાની૤૤
જેહિ જસ જોગ બાઁટિ ગૃહ દીન્હે૤ સુખી સકલ રજનીચર કીન્હે૤૤
એક બાર કુબેર પર ધાવા૤ પુષ્પક જાન જીતિ લૈ આવા૤૤
દો0-કૌતુકહીં કૈલાસ પુનિ લીન્હેસિ જાઇ ઉઠાઇ૤
મનહુઁ તૌલિ નિજ બાહુબલ ચલા બહુત સુખ પાઇ૤૤179૤૤
–*–*–
સુખ સંપતિ સુત સેન સહાઈ૤ જય પ્રતાપ બલ બુદ્ધિ બ૜ાઈ૤૤
નિત નૂતન સબ બા૝ત જાઈ૤ જિમિ પ્રતિલાભ લોભ અધિકાઈ૤૤
અતિબલ કુંભકરન અસ ભ્રાતા૤ જેહિ કહુઁ નહિં પ્રતિભટ જગ જાતા૤૤
કરઇ પાન સોવઇ ષટ માસા૤ જાગત હોઇ તિહુઁ પુર ત્રાસા૤૤
જૌં દિન પ્રતિ અહાર કર સોઈ૤ બિસ્વ બેગિ સબ ચૌપટ હોઈ૤૤
સમર ધીર નહિં જાઇ બખાના૤ તેહિ સમ અમિત બીર બલવાના૤૤
બારિદનાદ જેઠ સુત તાસૂ૤ ભટ મહુઁ પ્રથમ લીક જગ જાસૂ૤૤
જેહિ ન હોઇ રન સનમુખ કોઈ૤ સુરપુર નિતહિં પરાવન હોઈ૤૤
દો0-કુમુખ અકંપન કુલિસરદ ધૂમકેતુ અતિકાય૤
એક એક જગ જીતિ સક ઐસે સુભટ નિકાય૤૤180૤૤
–*–*–

કામરૂપ જાનહિં સબ માયા૤ સપનેહુઁ જિન્હ કેં ધરમ ન દાયા૤૤
દસમુખ બૈઠ સભાઁ એક બારા૤ દેખિ અમિત આપન પરિવારા૤૤
સુત સમૂહ જન પરિજન નાતી૤ ગે કો પાર નિસાચર જાતી૤૤
સેન બિલોકિ સહજ અભિમાની૤ બોલા બચન ક્રોધ મદ સાની૤૤

સુનહુ સકલ રજનીચર જૂથા૤ હમરે બૈરી બિબુધ બરૂથા૤૤
તે સનમુખ નહિં કરહી લરાઈ૤ દેખિ સબલ રિપુ જાહિં પરાઈ૤૤
તેન્હ કર મરન એક બિધિ હોઈ૤ કહઉઁ બુઝાઇ સુનહુ અબ સોઈ૤૤
દ્વિજભોજન મખ હોમ સરાધા૤૤સબ કૈ જાઇ કરહુ તુમ્હ બાધા૤૤
દો0-છુધા છીન બલહીન સુર સહજેહિં મિલિહહિં આઇ૤
તબ મારિહઉઁ કિ છા૜િહઉઁ ભલી ભાઁતિ અપનાઇ૤૤181૤૤
–*–*–

મેઘનાદ કહુઁ પુનિ હઁકરાવા૤ દીન્હી સિખ બલુ બયરુ બ૝ાવા૤૤

જે સુર સમર ધીર બલવાના૤ જિન્હ કેં લરિબે કર અભિમાના૤૤
તિન્હહિ જીતિ રન આનેસુ બાઁધી૤ ઉઠિ સુત પિતુ અનુસાસન કાઁધી૤૤
એહિ બિધિ સબહી અગ્યા દીન્હી૤ આપુનુ ચલેઉ ગદા કર લીન્હી૤૤
ચલત દસાનન ડોલતિ અવની૤ ગર્જત ગર્ભ સ્ત્રવહિં સુર રવની૤૤
રાવન આવત સુનેઉ સકોહા૤ દેવન્હ તકે મેરુ ગિરિ ખોહા૤૤
દિગપાલન્હ કે લોક સુહાએ૤ સૂને સકલ દસાનન પાએ૤૤
પુનિ પુનિ સિંઘનાદ કરિ ભારી૤ દેઇ દેવતન્હ ગારિ પચારી૤૤
રન મદ મત્ત ફિરઇ જગ ધાવા૤ પ્રતિભટ ખૌજત કતહુઁ ન પાવા૤૤
રબિ સસિ પવન બરુન ધનધારી૤ અગિનિ કાલ જમ સબ અધિકારી૤૤
કિંનર સિદ્ધ મનુજ સુર નાગા૤ હઠિ સબહી કે પંથહિં લાગા૤૤
બ્રહ્મસૃષ્ટિ જહઁ લગિ તનુધારી૤ દસમુખ બસબર્તી નર નારી૤૤
આયસુ કરહિં સકલ ભયભીતા૤ નવહિં આઇ નિત ચરન બિનીતા૤૤
દો0-ભુજબલ બિસ્વ બસ્ય કરિ રાખેસિ કોઉ ન સુતંત્ર૤
મંડલીક મનિ રાવન રાજ કરઇ નિજ મંત્ર૤૤182(ખ)૤૤
દેવ જચ્છ ગંધર્વ નર કિંનર નાગ કુમારિ૤
જીતિ બરીં નિજ બાહુબલ બહુ સુંદર બર નારિ૤૤182ખ૤૤
–*–*–

ઇંદ્રજીત સન જો કછુ કહેઊ૤ સો સબ જનુ પહિલેહિં કરિ રહેઊ૤૤
પ્રથમહિં જિન્હ કહુઁ આયસુ દીન્હા૤ તિન્હ કર ચરિત સુનહુ જો કીન્હા૤૤
દેખત ભીમરૂપ સબ પાપી૤ નિસિચર નિકર દેવ પરિતાપી૤૤
કરહિ ઉપદ્રવ અસુર નિકાયા૤ નાના રૂપ ધરહિં કરિ માયા૤૤
જેહિ બિધિ હોઇ ધર્મ નિર્મૂલા૤ સો સબ કરહિં બેદ પ્રતિકૂલા૤૤
જેહિં જેહિં દેસ ધેનુ દ્વિજ પાવહિં૤ નગર ગાઉઁ પુર આગિ લગાવહિં૤૤
સુભ આચરન કતહુઁ નહિં હોઈ૤ દેવ બિપ્ર ગુરૂ માન ન કોઈ૤૤
નહિં હરિભગતિ જગ્ય તપ ગ્યાના૤ સપનેહુઁ સુનિઅ ન બેદ પુરાના૤૤
છં0-જપ જોગ બિરાગા તપ મખ ભાગા શ્રવન સુનઇ દસસીસા૤
આપુનુ ઉઠિ ધાવઇ રહૈ ન પાવઇ ધરિ સબ ઘાલઇ ખીસા૤૤
અસ ભ્રષ્ટ અચારા ભા સંસારા ધર્મ સુનિઅ નહિ કાના૤
તેહિ બહુબિધિ ત્રાસઇ દેસ નિકાસઇ જો કહ બેદ પુરાના૤૤
સો0-બરનિ ન જાઇ અનીતિ ઘોર નિસાચર જો કરહિં૤
હિંસા પર અતિ પ્રીતિ તિન્હ કે પાપહિ કવનિ મિતિ૤૤183૤૤
માસપારાયણ, છઠા વિશ્રામ
બા૝ે ખલ બહુ ચોર જુઆરા૤ જે લંપટ પરધન પરદારા૤૤
માનહિં માતુ પિતા નહિં દેવા૤ સાધુન્હ સન કરવાવહિં સેવા૤૤
જિન્હ કે યહ આચરન ભવાની૤ તે જાનેહુ નિસિચર સબ પ્રાની૤૤
અતિસય દેખિ ધર્મ કૈ ગ્લાની૤ પરમ સભીત ધરા અકુલાની૤૤
ગિરિ સરિ સિંધુ ભાર નહિં મોહી૤ જસ મોહિ ગરુઅ એક પરદ્રોહી૤૤
સકલ ધર્મ દેખઇ બિપરીતા૤ કહિ ન સકઇ રાવન ભય ભીતા૤૤
ધેનુ રૂપ ધરિ હૃદયઁ બિચારી૤ ગઈ તહાઁ જહઁ સુર મુનિ ઝારી૤૤
નિજ સંતાપ સુનાએસિ રોઈ૤ કાહૂ તેં કછુ કાજ ન હોઈ૤૤
છં0-સુર મુનિ ગંધર્બા મિલિ કરિ સર્બા ગે બિરંચિ કે લોકા૤
સઁગ ગોતનુધારી ભૂમિ બિચારી પરમ બિકલ ભય સોકા૤૤
બ્રહ્માઁ સબ જાના મન અનુમાના મોર કછૂ ન બસાઈ૤
જા કરિ તૈં દાસી સો અબિનાસી હમરેઉ તોર સહાઈ૤૤
સો0-ધરનિ ધરહિ મન ધીર કહ બિરંચિ હરિપદ સુમિરુ૤
જાનત જન કી પીર પ્રભુ ભંજિહિ દારુન બિપતિ૤૤184૤૤
બૈઠે સુર સબ કરહિં બિચારા૤ કહઁ પાઇઅ પ્રભુ કરિઅ પુકારા૤૤
પુર બૈકુંઠ જાન કહ કોઈ૤ કોઉ કહ પયનિધિ બસ પ્રભુ સોઈ૤૤
જાકે હૃદયઁ ભગતિ જસિ પ્રીતિ૤ પ્રભુ તહઁ પ્રગટ સદા તેહિં રીતી૤૤
તેહિ સમાજ ગિરિજા મૈં રહેઊઁ૤ અવસર પાઇ બચન એક કહેઊઁ૤૤
હરિ બ્યાપક સર્બત્ર સમાના૤ પ્રેમ તેં પ્રગટ હોહિં મૈં જાના૤૤
દેસ કાલ દિસિ બિદિસિહુ માહીં૤ કહહુ સો કહાઁ જહાઁ પ્રભુ નાહીં૤૤
અગ જગમય સબ રહિત બિરાગી૤ પ્રેમ તેં પ્રભુ પ્રગટઇ જિમિ આગી૤૤
મોર બચન સબ કે મન માના૤ સાધુ સાધુ કરિ બ્રહ્મ બખાના૤૤
દો0-સુનિ બિરંચિ મન હરષ તન પુલકિ નયન બહ નીર૤
અસ્તુતિ કરત જોરિ કર સાવધાન મતિધીર૤૤185૤૤
–*–*–
છં0-જય જય સુરનાયક જન સુખદાયક પ્રનતપાલ ભગવંતા૤
ગો દ્વિજ હિતકારી જય અસુરારી સિધુંસુતા પ્રિય કંતા૤૤

પાલન સુર ધરની અદ્ભુત કરની મરમ ન જાનઇ કોઈ૤
જો સહજ કૃપાલા દીનદયાલા કરઉ અનુગ્રહ સોઈ૤૤
જય જય અબિનાસી સબ ઘટ બાસી બ્યાપક પરમાનંદા૤
અબિગત ગોતીતં ચરિત પુનીતં માયારહિત મુકુંદા૤૤
જેહિ લાગિ બિરાગી અતિ અનુરાગી બિગતમોહ મુનિબૃંદા૤
નિસિ બાસર ધ્યાવહિં ગુન ગન ગાવહિં જયતિ સચ્ચિદાનંદા૤૤
જેહિં સૃષ્ટિ ઉપાઈ ત્રિબિધ બનાઈ સંગ સહાય ન દૂજા૤
સો કરઉ અઘારી ચિંત હમારી જાનિઅ ભગતિ ન પૂજા૤૤
જો ભવ ભય ભંજન મુનિ મન રંજન ગંજન બિપતિ બરૂથા૤
મન બચ ક્રમ બાની છા૜િ સયાની સરન સકલ સુર જૂથા૤૤
સારદ શ્રુતિ સેષા રિષય અસેષા જા કહુઁ કોઉ નહિ જાના૤
જેહિ દીન પિઆરે બેદ પુકારે દ્રવઉ સો શ્રીભગવાના૤૤
ભવ બારિધિ મંદર સબ બિધિ સુંદર ગુનમંદિર સુખપુંજા૤
મુનિ સિદ્ધ સકલ સુર પરમ ભયાતુર નમત નાથ પદ કંજા૤૤
દો0-જાનિ સભય સુરભૂમિ સુનિ બચન સમેત સનેહ૤
ગગનગિરા ગંભીર ભઇ હરનિ સોક સંદેહ૤૤186૤૤
–*–*–
જનિ ડરપહુ મુનિ સિદ્ધ સુરેસા૤ તુમ્હહિ લાગિ ધરિહઉઁ નર બેસા૤૤
અંસન્હ સહિત મનુજ અવતારા૤ લેહઉઁ દિનકર બંસ ઉદારા૤૤
કસ્યપ અદિતિ મહાતપ કીન્હા૤ તિન્હ કહુઁ મૈં પૂરબ બર દીન્હા૤૤
તે દસરથ કૌસલ્યા રૂપા૤ કોસલપુરીં પ્રગટ નરભૂપા૤૤
તિન્હ કે ગૃહ અવતરિહઉઁ જાઈ૤ રઘુકુલ તિલક સો ચારિઉ ભાઈ૤૤
નારદ બચન સત્ય સબ કરિહઉઁ૤ પરમ સક્તિ સમેત અવતરિહઉઁ૤૤
હરિહઉઁ સકલ ભૂમિ ગરુઆઈ૤ નિર્ભય હોહુ દેવ સમુદાઈ૤૤
ગગન બ્રહ્મબાની સુની કાના૤ તુરત ફિરે સુર હૃદય જુ૜ાના૤૤
તબ બ્રહ્મા ધરનિહિ સમુઝાવા૤ અભય ભઈ ભરોસ જિયઁ આવા૤૤
દો0-નિજ લોકહિ બિરંચિ ગે દેવન્હ ઇહઇ સિખાઇ૤
બાનર તનુ ધરિ ધરિ મહિ હરિ પદ સેવહુ જાઇ૤૤187૤૤
–*–*–
ગએ દેવ સબ નિજ નિજ ધામા૤ ભૂમિ સહિત મન કહુઁ બિશ્રામા ૤
જો કછુ આયસુ બ્રહ્માઁ દીન્હા૤ હરષે દેવ બિલંબ ન કીન્હા૤૤
બનચર દેહ ધરિ છિતિ માહીં૤ અતુલિત બલ પ્રતાપ તિન્હ પાહીં૤૤
ગિરિ તરુ નખ આયુધ સબ બીરા૤ હરિ મારગ ચિતવહિં મતિધીરા૤૤
ગિરિ કાનન જહઁ તહઁ ભરિ પૂરી૤ રહે નિજ નિજ અનીક રચિ રૂરી૤૤
યહ સબ રુચિર ચરિત મૈં ભાષા૤ અબ સો સુનહુ જો બીચહિં રાખા૤૤
અવધપુરીં રઘુકુલમનિ રાઊ૤ બેદ બિદિત તેહિ દસરથ નાઊઁ૤૤
ધરમ ધુરંધર ગુનનિધિ ગ્યાની૤ હૃદયઁ ભગતિ મતિ સારઁગપાની૤૤
દો0-કૌસલ્યાદિ નારિ પ્રિય સબ આચરન પુનીત૤
પતિ અનુકૂલ પ્રેમ દૃ૝ હરિ પદ કમલ બિનીત૤૤188૤૤
–*–*–
એક બાર ભૂપતિ મન માહીં૤ ભૈ ગલાનિ મોરેં સુત નાહીં૤૤
ગુર ગૃહ ગયઉ તુરત મહિપાલા૤ ચરન લાગિ કરિ બિનય બિસાલા૤૤
નિજ દુખ સુખ સબ ગુરહિ સુનાયઉ૤ કહિ બસિષ્ઠ બહુબિધિ સમુઝાયઉ૤૤
ધરહુ ધીર હોઇહહિં સુત ચારી૤ ત્રિભુવન બિદિત ભગત ભય હારી૤૤
સૃંગી રિષહિ બસિષ્ઠ બોલાવા૤ પુત્રકામ સુભ જગ્ય કરાવા૤૤
ભગતિ સહિત મુનિ આહુતિ દીન્હેં૤ પ્રગટે અગિનિ ચરૂ કર લીન્હેં૤૤
જો બસિષ્ઠ કછુ હૃદયઁ બિચારા૤ સકલ કાજુ ભા સિદ્ધ તુમ્હારા૤૤
યહ હબિ બાઁટિ દેહુ નૃપ જાઈ૤ જથા જોગ જેહિ ભાગ બનાઈ૤૤
દો0-તબ અદૃસ્ય ભએ પાવક સકલ સભહિ સમુઝાઇ૤૤
પરમાનંદ મગન નૃપ હરષ ન હૃદયઁ સમાઇ૤૤189૤૤
–*–*–
તબહિં રાયઁ પ્રિય નારિ બોલાઈં૤ કૌસલ્યાદિ તહાઁ ચલિ આઈ૤૤
અર્ધ ભાગ કૌસલ્યાહિ દીન્હા૤ ઉભય ભાગ આધે કર કીન્હા૤૤
કૈકેઈ કહઁ નૃપ સો દયઊ૤ રહ્યો સો ઉભય ભાગ પુનિ ભયઊ૤૤
કૌસલ્યા કૈકેઈ હાથ ધરિ૤ દીન્હ સુમિત્રહિ મન પ્રસન્ન કરિ૤૤
એહિ બિધિ ગર્ભસહિત સબ નારી૤ ભઈં હૃદયઁ હરષિત સુખ ભારી૤૤
જા દિન તેં હરિ ગર્ભહિં આએ૤ સકલ લોક સુખ સંપતિ છાએ૤૤
મંદિર મહઁ સબ રાજહિં રાની૤ સોભા સીલ તેજ કી ખાનીં૤૤
સુખ જુત કછુક કાલ ચલિ ગયઊ૤ જેહિં પ્રભુ પ્રગટ સો અવસર ભયઊ૤૤
દો0-જોગ લગન ગ્રહ બાર તિથિ સકલ ભએ અનુકૂલ૤
ચર અરુ અચર હર્ષજુત રામ જનમ સુખમૂલ૤૤190૤૤
–*–*–
નૌમી તિથિ મધુ માસ પુનીતા૤ સુકલ પચ્છ અભિજિત હરિપ્રીતા૤૤
મધ્યદિવસ અતિ સીત ન ઘામા૤ પાવન કાલ લોક બિશ્રામા૤૤
સીતલ મંદ સુરભિ બહ બાઊ૤ હરષિત સુર સંતન મન ચાઊ૤૤
બન કુસુમિત ગિરિગન મનિઆરા૤ સ્ત્રવહિં સકલ સરિતાઽમૃતધારા૤૤
સો અવસર બિરંચિ જબ જાના૤ ચલે સકલ સુર સાજિ બિમાના૤૤
ગગન બિમલ સકુલ સુર જૂથા૤ ગાવહિં ગુન ગંધર્બ બરૂથા૤૤
બરષહિં સુમન સુઅંજલિ સાજી૤ ગહગહિ ગગન દુંદુભી બાજી૤૤
અસ્તુતિ કરહિં નાગ મુનિ દેવા૤ બહુબિધિ લાવહિં નિજ નિજ સેવા૤૤
દો0-સુર સમૂહ બિનતી કરિ પહુઁચે નિજ નિજ ધામ૤
જગનિવાસ પ્રભુ પ્રગટે અખિલ લોક બિશ્રામ૤૤191૤૤
–*–*–
છં0-ભએ પ્રગટ કૃપાલા દીનદયાલા કૌસલ્યા હિતકારી૤
હરષિત મહતારી મુનિ મન હારી અદ્ભુત રૂપ બિચારી૤૤
લોચન અભિરામા તનુ ઘનસ્યામા નિજ આયુધ ભુજ ચારી૤
ભૂષન બનમાલા નયન બિસાલા સોભાસિંધુ ખરારી૤૤
કહ દુઇ કર જોરી અસ્તુતિ તોરી કેહિ બિધિ કરૌં અનંતા૤
માયા ગુન ગ્યાનાતીત અમાના બેદ પુરાન ભનંતા૤૤
કરુના સુખ સાગર સબ ગુન આગર જેહિ ગાવહિં શ્રુતિ સંતા૤
સો મમ હિત લાગી જન અનુરાગી ભયઉ પ્રગટ શ્રીકંતા૤૤
બ્રહ્માંડ નિકાયા નિર્મિત માયા રોમ રોમ પ્રતિ બેદ કહૈ૤
મમ ઉર સો બાસી યહ ઉપહાસી સુનત ધીર પતિ થિર ન રહૈ૤૤
ઉપજા જબ ગ્યાના પ્રભુ મુસકાના ચરિત બહુત બિધિ કીન્હ ચહૈ૤
કહિ કથા સુહાઈ માતુ બુઝાઈ જેહિ પ્રકાર સુત પ્રેમ લહૈ૤૤
માતા પુનિ બોલી સો મતિ ડૌલી તજહુ તાત યહ રૂપા૤
કીજૈ સિસુલીલા અતિ પ્રિયસીલા યહ સુખ પરમ અનૂપા૤૤
સુનિ બચન સુજાના રોદન ઠાના હોઇ બાલક સુરભૂપા૤
યહ ચરિત જે ગાવહિં હરિપદ પાવહિં તે ન પરહિં ભવકૂપા૤૤
દો0-બિપ્ર ધેનુ સુર સંત હિત લીન્હ મનુજ અવતાર૤
નિજ ઇચ્છા નિર્મિત તનુ માયા ગુન ગો પાર૤૤192૤૤
–*–*–
સુનિ સિસુ રુદન પરમ પ્રિય બાની૤ સંભ્રમ ચલિ આઈ સબ રાની૤૤
હરષિત જહઁ તહઁ ધાઈં દાસી૤ આનઁદ મગન સકલ પુરબાસી૤૤
દસરથ પુત્રજન્મ સુનિ કાના૤ માનહુઁ બ્રહ્માનંદ સમાના૤૤
પરમ પ્રેમ મન પુલક સરીરા૤ ચાહત ઉઠત કરત મતિ ધીરા૤૤
જાકર નામ સુનત સુભ હોઈ૤ મોરેં ગૃહ આવા પ્રભુ સોઈ૤૤
પરમાનંદ પૂરિ મન રાજા૤ કહા બોલાઇ બજાવહુ બાજા૤૤
ગુર બસિષ્ઠ કહઁ ગયઉ હઁકારા૤ આએ દ્વિજન સહિત નૃપદ્વારા૤૤
અનુપમ બાલક દેખેન્હિ જાઈ૤ રૂપ રાસિ ગુન કહિ ન સિરાઈ૤૤
દો0-નંદીમુખ સરાધ કરિ જાતકરમ સબ કીન્હ૤
હાટક ધેનુ બસન મનિ નૃપ બિપ્રન્હ કહઁ દીન્હ૤૤193૤૤
–*–*–
ધ્વજ પતાક તોરન પુર છાવા૤ કહિ ન જાઇ જેહિ ભાઁતિ બનાવા૤૤
સુમનબૃષ્ટિ અકાસ તેં હોઈ૤ બ્રહ્માનંદ મગન સબ લોઈ૤૤
બૃંદ બૃંદ મિલિ ચલીં લોગાઈ૤ સહજ સંગાર કિએઁ ઉઠિ ધાઈ૤૤
કનક કલસ મંગલ ધરિ થારા૤ ગાવત પૈઠહિં ભૂપ દુઆરા૤૤
કરિ આરતિ નેવછાવરિ કરહીં૤ બાર બાર સિસુ ચરનન્હિ પરહીં૤૤
માગધ સૂત બંદિગન ગાયક૤ પાવન ગુન ગાવહિં રઘુનાયક૤૤
સર્બસ દાન દીન્હ સબ કાહૂ૤ જેહિં પાવા રાખા નહિં તાહૂ૤૤
મૃગમદ ચંદન કુંકુમ કીચા૤ મચી સકલ બીથિન્હ બિચ બીચા૤૤
દો0-ગૃહ ગૃહ બાજ બધાવ સુભ પ્રગટે સુષમા કંદ૤
હરષવંત સબ જહઁ તહઁ નગર નારિ નર બૃંદ૤૤194૤૤
–*–*–
કૈકયસુતા સુમિત્રા દોઊ૤ સુંદર સુત જનમત ભૈં ઓઊ૤૤
વહ સુખ સંપતિ સમય સમાજા૤ કહિ ન સકઇ સારદ અહિરાજા૤૤
અવધપુરી સોહઇ એહિ ભાઁતી૤ પ્રભુહિ મિલન આઈ જનુ રાતી૤૤
દેખિ ભાનૂ જનુ મન સકુચાની૤ તદપિ બની સંધ્યા અનુમાની૤૤
અગર ધૂપ બહુ જનુ અઁધિઆરી૤ ઉ૜ઇ અભીર મનહુઁ અરુનારી૤૤
મંદિર મનિ સમૂહ જનુ તારા૤ નૃપ ગૃહ કલસ સો ઇંદુ ઉદારા૤૤
ભવન બેદધુનિ અતિ મૃદુ બાની૤ જનુ ખગ મૂખર સમયઁ જનુ સાની૤૤
કૌતુક દેખિ પતંગ ભુલાના૤ એક માસ તેઇઁ જાત ન જાના૤૤
દો0-માસ દિવસ કર દિવસ ભા મરમ ન જાનઇ કોઇ૤
રથ સમેત રબિ થાકેઉ નિસા કવન બિધિ હોઇ૤૤195૤૤
–*–*–
યહ રહસ્ય કાહૂ નહિં જાના૤ દિન મનિ ચલે કરત ગુનગાના૤૤
દેખિ મહોત્સવ સુર મુનિ નાગા૤ ચલે ભવન બરનત નિજ ભાગા૤૤
ઔરઉ એક કહઉઁ નિજ ચોરી૤ સુનુ ગિરિજા અતિ દૃ૝ મતિ તોરી૤૤
કાક ભુસુંડિ સંગ હમ દોઊ૤ મનુજરૂપ જાનઇ નહિં કોઊ૤૤
પરમાનંદ પ્રેમસુખ ફૂલે૤ બીથિન્હ ફિરહિં મગન મન ભૂલે૤૤
યહ સુભ ચરિત જાન પૈ સોઈ૤ કૃપા રામ કૈ જાપર હોઈ૤૤
તેહિ અવસર જો જેહિ બિધિ આવા૤ દીન્હ ભૂપ જો જેહિ મન ભાવા૤૤
ગજ રથ તુરગ હેમ ગો હીરા૤ દીન્હે નૃપ નાનાબિધિ ચીરા૤૤
દો0-મન સંતોષે સબન્હિ કે જહઁ તહઁ દેહિ અસીસ૤
સકલ તનય ચિર જીવહુઁ તુલસિદાસ કે ઈસ૤૤196૤૤
–*–*–

કછુક દિવસ બીતે એહિ ભાઁતી૤ જાત ન જાનિઅ દિન અરુ રાતી૤૤
નામકરન કર અવસરુ જાની૤ ભૂપ બોલિ પઠએ મુનિ ગ્યાની૤૤
કરિ પૂજા ભૂપતિ અસ ભાષા૤ ધરિઅ નામ જો મુનિ ગુનિ રાખા૤૤
ઇન્હ કે નામ અનેક અનૂપા૤ મૈં નૃપ કહબ સ્વમતિ અનુરૂપા૤૤
જો આનંદ સિંધુ સુખરાસી૤ સીકર તેં ત્રૈલોક સુપાસી૤૤
સો સુખ ધામ રામ અસ નામા૤ અખિલ લોક દાયક બિશ્રામા૤૤
બિસ્વ ભરન પોષન કર જોઈ૤ તાકર નામ ભરત અસ હોઈ૤૤
જાકે સુમિરન તેં રિપુ નાસા૤ નામ સત્રુહન બેદ પ્રકાસા૤૤
દો0-લચ્છન ધામ રામ પ્રિય સકલ જગત આધાર૤
ગુરુ બસિષ્ટ તેહિ રાખા લછિમન નામ ઉદાર૤૤197૤૤
–*–*–
ધરે નામ ગુર હૃદયઁ બિચારી૤ બેદ તત્વ નૃપ તવ સુત ચારી૤૤
મુનિ ધન જન સરબસ સિવ પ્રાના૤ બાલ કેલિ તેહિં સુખ માના૤૤
બારેહિ તે નિજ હિત પતિ જાની૤ લછિમન રામ ચરન રતિ માની૤૤
ભરત સત્રુહન દૂનઉ ભાઈ૤ પ્રભુ સેવક જસિ પ્રીતિ બ૜ાઈ૤૤
સ્યામ ગૌર સુંદર દોઉ જોરી૤ નિરખહિં છબિ જનનીં તૃન તોરી૤૤
ચારિઉ સીલ રૂપ ગુન ધામા૤ તદપિ અધિક સુખસાગર રામા૤૤
હૃદયઁ અનુગ્રહ ઇંદુ પ્રકાસા૤ સૂચત કિરન મનોહર હાસા૤૤
કબહુઁ ઉછંગ કબહુઁ બર પલના૤ માતુ દુલારઇ કહિ પ્રિય લલના૤૤
દો0-બ્યાપક બ્રહ્મ નિરંજન નિર્ગુન બિગત બિનોદ૤
સો અજ પ્રેમ ભગતિ બસ કૌસલ્યા કે ગોદ૤૤198૤૤
–*–*–
કામ કોટિ છબિ સ્યામ સરીરા૤ નીલ કંજ બારિદ ગંભીરા૤૤
અરુન ચરન પકંજ નખ જોતી૤ કમલ દલન્હિ બૈઠે જનુ મોતી૤૤
રેખ કુલિસ ધવજ અંકુર સોહે૤ નૂપુર ધુનિ સુનિ મુનિ મન મોહે૤૤
કટિ કિંકિની ઉદર ત્રય રેખા૤ નાભિ ગભીર જાન જેહિ દેખા૤૤
ભુજ બિસાલ ભૂષન જુત ભૂરી૤ હિયઁ હરિ નખ અતિ સોભા રૂરી૤૤
ઉર મનિહાર પદિક કી સોભા૤ બિપ્ર ચરન દેખત મન લોભા૤૤
કંબુ કંઠ અતિ ચિબુક સુહાઈ૤ આનન અમિત મદન છબિ છાઈ૤૤
દુઇ દુઇ દસન અધર અરુનારે૤ નાસા તિલક કો બરનૈ પારે૤૤
સુંદર શ્રવન સુચારુ કપોલા૤ અતિ પ્રિય મધુર તોતરે બોલા૤૤
ચિક્કન કચ કુંચિત ગભુઆરે૤ બહુ પ્રકાર રચિ માતુ સઁવારે૤૤
પીત ઝગુલિઆ તનુ પહિરાઈ૤ જાનુ પાનિ બિચરનિ મોહિ ભાઈ૤૤
રૂપ સકહિં નહિં કહિ શ્રુતિ સેષા૤ સો જાનઇ સપનેહુઁ જેહિ દેખા૤૤
દો0-સુખ સંદોહ મોહપર ગ્યાન ગિરા ગોતીત૤
દંપતિ પરમ પ્રેમ બસ કર સિસુચરિત પુનીત૤૤199૤૤
–*–*–
એહિ બિધિ રામ જગત પિતુ માતા૤ કોસલપુર બાસિન્હ સુખદાતા૤૤
જિન્હ રઘુનાથ ચરન રતિ માની૤ તિન્હ કી યહ ગતિ પ્રગટ ભવાની૤૤
રઘુપતિ બિમુખ જતન કર કોરી૤ કવન સકઇ ભવ બંધન છોરી૤૤
જીવ ચરાચર બસ કૈ રાખે૤ સો માયા પ્રભુ સોં ભય ભાખે૤૤
ભૃકુટિ બિલાસ નચાવઇ તાહી૤ અસ પ્રભુ છા૜િ ભજિઅ કહુ કાહી૤૤
મન ક્રમ બચન છા૜િ ચતુરાઈ૤ ભજત કૃપા કરિહહિં રઘુરાઈ૤૤
એહિ બિધિ સિસુબિનોદ પ્રભુ કીન્હા૤ સકલ નગરબાસિન્હ સુખ દીન્હા૤૤
લૈ ઉછંગ કબહુઁક હલરાવૈ૤ કબહુઁ પાલનેં ઘાલિ ઝુલાવૈ૤૤
દો0-પ્રેમ મગન કૌસલ્યા નિસિ દિન જાત ન જાન૤
સુત સનેહ બસ માતા બાલચરિત કર ગાન૤૤200૤૤
–*–*–
એક બાર જનનીં અન્હવાએ૤ કરિ સિંગાર પલનાઁ પૌ૝ાએ૤૤

નિજ કુલ ઇષ્ટદેવ ભગવાના૤ પૂજા હેતુ કીન્હ અસ્નાના૤૤
કરિ પૂજા નૈબેદ્ય ચ૝ાવા૤ આપુ ગઈ જહઁ પાક બનાવા૤૤
બહુરિ માતુ તહવાઁ ચલિ આઈ૤ ભોજન કરત દેખ સુત જાઈ૤૤
ગૈ જનની સિસુ પહિં ભયભીતા૤ દેખા બાલ તહાઁ પુનિ સૂતા૤૤
બહુરિ આઇ દેખા સુત સોઈ૤ હૃદયઁ કંપ મન ધીર ન હોઈ૤૤
ઇહાઁ ઉહાઁ દુઇ બાલક દેખા૤ મતિભ્રમ મોર કિ આન બિસેષા૤૤
દેખિ રામ જનની અકુલાની૤ પ્રભુ હઁસિ દીન્હ મધુર મુસુકાની૤૤
દો0-દેખરાવા માતહિ નિજ અદભુત રુપ અખંડ૤
રોમ રોમ પ્રતિ લાગે કોટિ કોટિ બ્રહ્મંડ૤૤ 201૤૤
–*–*–
અગનિત રબિ સસિ સિવ ચતુરાનન૤ બહુ ગિરિ સરિત સિંધુ મહિ કાનન૤૤
કાલ કર્મ ગુન ગ્યાન સુભાઊ૤ સોઉ દેખા જો સુના ન કાઊ૤૤
દેખી માયા સબ બિધિ ગા૝ી૤ અતિ સભીત જોરેં કર ઠા૝ી૤૤
દેખા જીવ નચાવઇ જાહી૤ દેખી ભગતિ જો છોરઇ તાહી૤૤
તન પુલકિત મુખ બચન ન આવા૤ નયન મૂદિ ચરનનિ સિરુ નાવા૤૤
બિસમયવંત દેખિ મહતારી૤ ભએ બહુરિ સિસુરૂપ ખરારી૤૤
અસ્તુતિ કરિ ન જાઇ ભય માના૤ જગત પિતા મૈં સુત કરિ જાના૤૤
હરિ જનનિ બહુબિધિ સમુઝાઈ૤ યહ જનિ કતહુઁ કહસિ સુનુ માઈ૤૤
દો0-બાર બાર કૌસલ્યા બિનય કરઇ કર જોરિ૤૤
અબ જનિ કબહૂઁ બ્યાપૈ પ્રભુ મોહિ માયા તોરિ૤૤ 202૤૤
–*–*–
બાલચરિત હરિ બહુબિધિ કીન્હા૤ અતિ અનંદ દાસન્હ કહઁ દીન્હા૤૤
કછુક કાલ બીતેં સબ ભાઈ૤ બ૜ે ભએ પરિજન સુખદાઈ૤૤
ચૂ૜ાકરન કીન્હ ગુરુ જાઈ૤ બિપ્રન્હ પુનિ દછિના બહુ પાઈ૤૤
પરમ મનોહર ચરિત અપારા૤ કરત ફિરત ચારિઉ સુકુમારા૤૤
મન ક્રમ બચન અગોચર જોઈ૤ દસરથ અજિર બિચર પ્રભુ સોઈ૤૤
ભોજન કરત બોલ જબ રાજા૤ નહિં આવત તજિ બાલ સમાજા૤૤
કૌસલ્યા જબ બોલન જાઈ૤ ઠુમકુ ઠુમકુ પ્રભુ ચલહિં પરાઈ૤૤
નિગમ નેતિ સિવ અંત ન પાવા૤ તાહિ ધરૈ જનની હઠિ ધાવા૤૤
ધૂરસ ધૂરિ ભરેં તનુ આએ૤ ભૂપતિ બિહસિ ગોદ બૈઠાએ૤૤
દો0-ભોજન કરત ચપલ ચિત ઇત ઉત અવસરુ પાઇ૤
ભાજિ ચલે કિલકત મુખ દધિ ઓદન લપટાઇ૤૤203૤૤
–*–*–
બાલચરિત અતિ સરલ સુહાએ૤ સારદ સેષ સંભુ શ્રુતિ ગાએ૤૤
જિન કર મન ઇન્હ સન નહિં રાતા૤ તે જન બંચિત કિએ બિધાતા૤૤
ભએ કુમાર જબહિં સબ ભ્રાતા૤ દીન્હ જનેઊ ગુરુ પિતુ માતા૤૤
ગુરગૃહઁ ગએ પ૝ન રઘુરાઈ૤ અલપ કાલ બિદ્યા સબ આઈ૤૤
જાકી સહજ સ્વાસ શ્રુતિ ચારી૤ સો હરિ પ૝ યહ કૌતુક ભારી૤૤
બિદ્યા બિનય નિપુન ગુન સીલા૤ ખેલહિં ખેલ સકલ નૃપલીલા૤૤
કરતલ બાન ધનુષ અતિ સોહા૤ દેખત રૂપ ચરાચર મોહા૤૤
જિન્હ બીથિન્હ બિહરહિં સબ ભાઈ૤ થકિત હોહિં સબ લોગ લુગાઈ૤૤
દો0- કોસલપુર બાસી નર નારિ બૃદ્ધ અરુ બાલ૤
પ્રાનહુ તે પ્રિય લાગત સબ કહુઁ રામ કૃપાલ૤૤204૤૤
–*–*–
બંધુ સખા સંગ લેહિં બોલાઈ૤ બન મૃગયા નિત ખેલહિં જાઈ૤૤
પાવન મૃગ મારહિં જિયઁ જાની૤ દિન પ્રતિ નૃપહિ દેખાવહિં આની૤૤
જે મૃગ રામ બાન કે મારે૤ તે તનુ તજિ સુરલોક સિધારે૤૤
અનુજ સખા સઁગ ભોજન કરહીં૤ માતુ પિતા અગ્યા અનુસરહીં૤૤
જેહિ બિધિ સુખી હોહિં પુર લોગા૤ કરહિં કૃપાનિધિ સોઇ સંજોગા૤૤
બેદ પુરાન સુનહિં મન લાઈ૤ આપુ કહહિં અનુજન્હ સમુઝાઈ૤૤
પ્રાતકાલ ઉઠિ કૈ રઘુનાથા૤ માતુ પિતા ગુરુ નાવહિં માથા૤૤
આયસુ માગિ કરહિં પુર કાજા૤ દેખિ ચરિત હરષઇ મન રાજા૤૤
દો0-બ્યાપક અકલ અનીહ અજ નિર્ગુન નામ ન રૂપ૤
ભગત હેતુ નાના બિધિ કરત ચરિત્ર અનૂપ૤૤205૤૤
–*–*–
યહ સબ ચરિત કહા મૈં ગાઈ૤ આગિલિ કથા સુનહુ મન લાઈ૤૤
બિસ્વામિત્ર મહામુનિ ગ્યાની૤ બસહિ બિપિન સુભ આશ્રમ જાની૤૤
જહઁ જપ જગ્ય મુનિ કરહી૤ અતિ મારીચ સુબાહુહિ ડરહીં૤૤
દેખત જગ્ય નિસાચર ધાવહિ૤ કરહિ ઉપદ્રવ મુનિ દુખ પાવહિં૤૤
ગાધિતનય મન ચિંતા બ્યાપી૤ હરિ બિનુ મરહિ ન નિસિચર પાપી૤૤
તબ મુનિવર મન કીન્હ બિચારા૤ પ્રભુ અવતરેઉ હરન મહિ ભારા૤૤
એહુઁ મિસ દેખૌં પદ જાઈ૤ કરિ બિનતી આનૌ દોઉ ભાઈ૤૤
ગ્યાન બિરાગ સકલ ગુન અયના૤ સો પ્રભુ મૈ દેખબ ભરિ નયના૤૤
દો0-બહુબિધિ કરત મનોરથ જાત લાગિ નહિં બાર૤
કરિ મજ્જન સરઊ જલ ગએ ભૂપ દરબાર૤૤206૤૤
–*–*–
મુનિ આગમન સુના જબ રાજા૤ મિલન ગયઊ લૈ બિપ્ર સમાજા૤૤
કરિ દંડવત મુનિહિ સનમાની૤ નિજ આસન બૈઠારેન્હિ આની૤૤
ચરન પખારિ કીન્હિ અતિ પૂજા૤ મો સમ આજુ ધન્ય નહિં દૂજા૤૤
બિબિધ ભાઁતિ ભોજન કરવાવા૤ મુનિવર હૃદયઁ હરષ અતિ પાવા૤૤
પુનિ ચરનનિ મેલે સુત ચારી૤ રામ દેખિ મુનિ દેહ બિસારી૤૤
ભએ મગન દેખત મુખ સોભા૤ જનુ ચકોર પૂરન સસિ લોભા૤૤
તબ મન હરષિ બચન કહ રાઊ૤ મુનિ અસ કૃપા ન કીન્હિહુ કાઊ૤૤
કેહિ કારન આગમન તુમ્હારા૤ કહહુ સો કરત ન લાવઉઁ બારા૤૤
અસુર સમૂહ સતાવહિં મોહી૤ મૈ જાચન આયઉઁ નૃપ તોહી૤૤
અનુજ સમેત દેહુ રઘુનાથા૤ નિસિચર બધ મૈં હોબ સનાથા૤૤
દો0-દેહુ ભૂપ મન હરષિત તજહુ મોહ અગ્યાન૤
ધર્મ સુજસ પ્રભુ તુમ્હ કૌં ઇન્હ કહઁ અતિ કલ્યાન૤૤207૤૤
–*–*–
સુનિ રાજા અતિ અપ્રિય બાની૤ હૃદય કંપ મુખ દુતિ કુમુલાની૤૤
ચૌથેંપન પાયઉઁ સુત ચારી૤ બિપ્ર બચન નહિં કહેહુ બિચારી૤૤
માગહુ ભૂમિ ધેનુ ધન કોસા૤ સર્બસ દેઉઁ આજુ સહરોસા૤૤
દેહ પ્રાન તેં પ્રિય કછુ નાહી૤ સોઉ મુનિ દેઉઁ નિમિષ એક માહી૤૤
સબ સુત પ્રિય મોહિ પ્રાન કિ નાઈં૤ રામ દેત નહિં બનઇ ગોસાઈ૤૤
કહઁ નિસિચર અતિ ઘોર કઠોરા૤ કહઁ સુંદર સુત પરમ કિસોરા૤૤
સુનિ નૃપ ગિરા પ્રેમ રસ સાની૤ હૃદયઁ હરષ માના મુનિ ગ્યાની૤૤
તબ બસિષ્ટ બહુ નિધિ સમુઝાવા૤ નૃપ સંદેહ નાસ કહઁ પાવા૤૤
અતિ આદર દોઉ તનય બોલાએ૤ હૃદયઁ લાઇ બહુ ભાઁતિ સિખાએ૤૤
મેરે પ્રાન નાથ સુત દોઊ૤ તુમ્હ મુનિ પિતા આન નહિં કોઊ૤૤
દો0-સૌંપે ભૂપ રિષિહિ સુત બહુ બિધિ દેઇ અસીસ૤
જનની ભવન ગએ પ્રભુ ચલે નાઇ પદ સીસ૤૤208(ક)૤૤
સો0-પુરુષસિંહ દોઉ બીર હરષિ ચલે મુનિ ભય હરન૤૤
કૃપાસિંધુ મતિધીર અખિલ બિસ્વ કારન કરન૤૤208(ખ)
–*–*–
અરુન નયન ઉર બાહુ બિસાલા૤ નીલ જલજ તનુ સ્યામ તમાલા૤૤
કટિ પટ પીત કસેં બર ભાથા૤ રુચિર ચાપ સાયક દુહુઁ હાથા૤૤
સ્યામ ગૌર સુંદર દોઉ ભાઈ૤ બિસ્બામિત્ર મહાનિધિ પાઈ૤૤
પ્રભુ બ્રહ્મન્યદેવ મૈ જાના૤ મોહિ નિતિ પિતા તજેહુ ભગવાના૤૤
ચલે જાત મુનિ દીન્હિ દિખાઈ૤ સુનિ તા૜કા ક્રોધ કરિ ધાઈ૤૤
એકહિં બાન પ્રાન હરિ લીન્હા૤ દીન જાનિ તેહિ નિજ પદ દીન્હા૤૤
તબ રિષિ નિજ નાથહિ જિયઁ ચીન્હી૤ બિદ્યાનિધિ કહુઁ બિદ્યા દીન્હી૤૤
જાતે લાગ ન છુધા પિપાસા૤ અતુલિત બલ તનુ તેજ પ્રકાસા૤૤
દો0-આયુષ સબ સમર્પિ કૈ પ્રભુ નિજ આશ્રમ આનિ૤
કંદ મૂલ ફલ ભોજન દીન્હ ભગતિ હિત જાનિ૤૤209૤૤
–*–*–
પ્રાત કહા મુનિ સન રઘુરાઈ૤ નિર્ભય જગ્ય કરહુ તુમ્હ જાઈ૤૤
હોમ કરન લાગે મુનિ ઝારી૤ આપુ રહે મખ કીં રખવારી૤૤
સુનિ મારીચ નિસાચર ક્રોહી૤ લૈ સહાય ધાવા મુનિદ્રોહી૤૤
બિનુ ફર બાન રામ તેહિ મારા૤ સત જોજન ગા સાગર પારા૤૤
પાવક સર સુબાહુ પુનિ મારા૤ અનુજ નિસાચર કટકુ સઁઘારા૤૤
મારિ અસુર દ્વિજ નિર્મયકારી૤ અસ્તુતિ કરહિં દેવ મુનિ ઝારી૤૤
તહઁ પુનિ કછુક દિવસ રઘુરાયા૤ રહે કીન્હિ બિપ્રન્હ પર દાયા૤૤
ભગતિ હેતુ બહુ કથા પુરાના૤ કહે બિપ્ર જદ્યપિ પ્રભુ જાના૤૤
તબ મુનિ સાદર કહા બુઝાઈ૤ ચરિત એક પ્રભુ દેખિઅ જાઈ૤૤
ધનુષજગ્ય મુનિ રઘુકુલ નાથા૤ હરષિ ચલે મુનિબર કે સાથા૤૤
આશ્રમ એક દીખ મગ માહીં૤ ખગ મૃગ જીવ જંતુ તહઁ નાહીં૤૤
પૂછા મુનિહિ સિલા પ્રભુ દેખી૤ સકલ કથા મુનિ કહા બિસેષી૤૤
દો0-ગૌતમ નારિ શ્રાપ બસ ઉપલ દેહ ધરિ ધીર૤
ચરન કમલ રજ ચાહતિ કૃપા કરહુ રઘુબીર૤૤210૤૤
–*–*–
છં0-પરસત પદ પાવન સોક નસાવન પ્રગટ ભઈ તપપુંજ સહી૤
દેખત રઘુનાયક જન સુખ દાયક સનમુખ હોઇ કર જોરિ રહી૤૤
અતિ પ્રેમ અધીરા પુલક સરીરા મુખ નહિં આવઇ બચન કહી૤
અતિસય બ૜ભાગી ચરનન્હિ લાગી જુગલ નયન જલધાર બહી૤૤
ધીરજુ મન કીન્હા પ્રભુ કહુઁ ચીન્હા રઘુપતિ કૃપાઁ ભગતિ પાઈ૤
અતિ નિર્મલ બાનીં અસ્તુતિ ઠાની ગ્યાનગમ્ય જય રઘુરાઈ૤૤
મૈ નારિ અપાવન પ્રભુ જગ પાવન રાવન રિપુ જન સુખદાઈ૤
રાજીવ બિલોચન ભવ ભય મોચન પાહિ પાહિ સરનહિં આઈ૤૤
મુનિ શ્રાપ જો દીન્હા અતિ ભલ કીન્હા પરમ અનુગ્રહ મૈં માના૤
દેખેઉઁ ભરિ લોચન હરિ ભવમોચન ઇહઇ લાભ સંકર જાના૤૤
બિનતી પ્રભુ મોરી મૈં મતિ ભોરી નાથ ન માગઉઁ બર આના૤
પદ કમલ પરાગા રસ અનુરાગા મમ મન મધુપ કરૈ પાના૤૤
જેહિં પદ સુરસરિતા પરમ પુનીતા પ્રગટ ભઈ સિવ સીસ ધરી૤
સોઇ પદ પંકજ જેહિ પૂજત અજ મમ સિર ધરેઉ કૃપાલ હરી૤૤
એહિ ભાઁતિ સિધારી ગૌતમ નારી બાર બાર હરિ ચરન પરી૤
જો અતિ મન ભાવા સો બરુ પાવા ગૈ પતિલોક અનંદ ભરી૤૤
દો0-અસ પ્રભુ દીનબંધુ હરિ કારન રહિત દયાલ૤
તુલસિદાસ સઠ તેહિ ભજુ છા૜િ કપટ જંજાલ૤૤211૤૤
માસપારાયણ, સાતવાઁ વિશ્રામ
–*–*–