Revision 15193 of "શ્રી રામચરિત માનસ/ નવમો વિશ્રામ" on guwikisource

<poem>
નાથ સંભુધનુ ભંજનિહારા૤ હોઇહિ કેઉ એક દાસ તુમ્હારા૤૤
આયસુ કાહ કહિઅ કિન મોહી૤ સુનિ રિસાઇ બોલે મુનિ કોહી૤૤
સેવકુ સો જો કરૈ સેવકાઈ૤ અરિ કરની કરિ કરિઅ લરાઈ૤૤
સુનહુ રામ જેહિં સિવધનુ તોરા૤ સહસબાહુ સમ સો રિપુ મોરા૤૤
સો બિલગાઉ બિહાઇ સમાજા૤ ન ત મારે જૈહહિં સબ રાજા૤૤
સુનિ મુનિ બચન લખન મુસુકાને૤ બોલે પરસુધરહિ અપમાને૤૤
બહુ ધનુહીં તોરીં લરિકાઈં૤ કબહુઁ ન અસિ રિસ કીન્હિ ગોસાઈં૤૤
એહિ ધનુ પર મમતા કેહિ હેતૂ૤ સુનિ રિસાઇ કહ ભૃગુકુલકેતૂ૤૤
દો0-રે નૃપ બાલક કાલબસ બોલત તોહિ ન સઁમાર૤૤
ધનુહી સમ તિપુરારિ ધનુ બિદિત સકલ સંસાર૤૤271૤૤
–*–*–
લખન કહા હઁસિ હમરેં જાના૤ સુનહુ દેવ સબ ધનુષ સમાના૤૤
કા છતિ લાભુ જૂન ધનુ તૌરેં૤ દેખા રામ નયન કે ભોરેં૤૤
છુઅત ટૂટ રઘુપતિહુ ન દોસૂ૤ મુનિ બિનુ કાજ કરિઅ કત રોસૂ ૤
બોલે ચિતઇ પરસુ કી ઓરા૤ રે સઠ સુનેહિ સુભાઉ ન મોરા૤૤
બાલકુ બોલિ બધઉઁ નહિં તોહી૤ કેવલ મુનિ જ૜ જાનહિ મોહી૤૤
બાલ બ્રહ્મચારી અતિ કોહી૤ બિસ્વ બિદિત છત્રિયકુલ દ્રોહી૤૤
ભુજબલ ભૂમિ ભૂપ બિનુ કીન્હી૤ બિપુલ બાર મહિદેવન્હ દીન્હી૤૤
સહસબાહુ ભુજ છેદનિહારા૤ પરસુ બિલોકુ મહીપકુમારા૤૤
દો0-માતુ પિતહિ જનિ સોચબસ કરસિ મહીસકિસોર૤
ગર્ભન્હ કે અર્ભક દલન પરસુ મોર અતિ ઘોર૤૤272૤૤
–*–*–
બિહસિ લખનુ બોલે મૃદુ બાની૤ અહો મુનીસુ મહા ભટમાની૤૤
પુનિ પુનિ મોહિ દેખાવ કુઠારૂ૤ ચહત ઉ૜ાવન ફૂઁકિ પહારૂ૤૤
ઇહાઁ કુમ્હ૜બતિયા કોઉ નાહીં૤ જે તરજની દેખિ મરિ જાહીં૤૤
દેખિ કુઠારુ સરાસન બાના૤ મૈં કછુ કહા સહિત અભિમાના૤૤
ભૃગુસુત સમુઝિ જનેઉ બિલોકી૤ જો કછુ કહહુ સહઉઁ રિસ રોકી૤૤
સુર મહિસુર હરિજન અરુ ગાઈ૤ હમરેં કુલ ઇન્હ પર ન સુરાઈ૤૤
બધેં પાપુ અપકીરતિ હારેં૤ મારતહૂઁ પા પરિઅ તુમ્હારેં૤૤
કોટિ કુલિસ સમ બચનુ તુમ્હારા૤ બ્યર્થ ધરહુ ધનુ બાન કુઠારા૤૤
દો0-જો બિલોકિ અનુચિત કહેઉઁ છમહુ મહામુનિ ધીર૤
સુનિ સરોષ ભૃગુબંસમનિ બોલે ગિરા ગભીર૤૤273૤૤
–*–*–
કૌસિક સુનહુ મંદ યહુ બાલકુ૤ કુટિલ કાલબસ નિજ કુલ ઘાલકુ૤૤
ભાનુ બંસ રાકેસ કલંકૂ૤ નિપટ નિરંકુસ અબુધ અસંકૂ૤૤
કાલ કવલુ હોઇહિ છન માહીં૤ કહઉઁ પુકારિ ખોરિ મોહિ નાહીં૤૤
તુમ્હ હટકઉ જૌં ચહહુ ઉબારા૤ કહિ પ્રતાપુ બલુ રોષુ હમારા૤૤
લખન કહેઉ મુનિ સુજસ તુમ્હારા૤ તુમ્હહિ અછત કો બરનૈ પારા૤૤
અપને મુઁહ તુમ્હ આપનિ કરની૤ બાર અનેક ભાઁતિ બહુ બરની૤૤
નહિં સંતોષુ ત પુનિ કછુ કહહૂ૤ જનિ રિસ રોકિ દુસહ દુખ સહહૂ૤૤
બીરબ્રતી તુમ્હ ધીર અછોભા૤ ગારી દેત ન પાવહુ સોભા૤૤
દો0-સૂર સમર કરની કરહિં કહિ ન જનાવહિં આપુ૤
બિદ્યમાન રન પાઇ રિપુ કાયર કથહિં પ્રતાપુ૤૤274૤૤
–*–*–
તુમ્હ તૌ કાલુ હાઁક જનુ લાવા૤ બાર બાર મોહિ લાગિ બોલાવા૤૤
સુનત લખન કે બચન કઠોરા૤ પરસુ સુધારિ ધરેઉ કર ઘોરા૤૤
અબ જનિ દેઇ દોસુ મોહિ લોગૂ૤ કટુબાદી બાલકુ બધજોગૂ૤૤
બાલ બિલોકિ બહુત મૈં બાઁચા૤ અબ યહુ મરનિહાર ભા સાઁચા૤૤
કૌસિક કહા છમિઅ અપરાધૂ૤ બાલ દોષ ગુન ગનહિં ન સાધૂ૤૤
ખર કુઠાર મૈં અકરુન કોહી૤ આગેં અપરાધી ગુરુદ્રોહી૤૤
ઉતર દેત છો૜ઉઁ બિનુ મારેં૤ કેવલ કૌસિક સીલ તુમ્હારેં૤૤
ન ત એહિ કાટિ કુઠાર કઠોરેં૤ ગુરહિ ઉરિન હોતેઉઁ શ્રમ થોરેં૤૤
દો0-ગાધિસૂનુ કહ હૃદયઁ હઁસિ મુનિહિ હરિઅરઇ સૂઝ૤
અયમય ખાઁડ ન ઊખમય અજહુઁ ન બૂઝ અબૂઝ૤૤275૤૤
–*–*–
કહેઉ લખન મુનિ સીલુ તુમ્હારા૤ કો નહિ જાન બિદિત સંસારા૤૤
માતા પિતહિ ઉરિન ભએ નીકેં૤ ગુર રિનુ રહા સોચુ બ૜ જીકેં૤૤
સો જનુ હમરેહિ માથે કા૝ા૤ દિન ચલિ ગએ બ્યાજ બ૜ બા૝ા૤૤
અબ આનિઅ બ્યવહરિઆ બોલી૤ તુરત દેઉઁ મૈં થૈલી ખોલી૤૤
સુનિ કટુ બચન કુઠાર સુધારા૤ હાય હાય સબ સભા પુકારા૤૤
ભૃગુબર પરસુ દેખાવહુ મોહી૤ બિપ્ર બિચારિ બચઉઁ નૃપદ્રોહી૤૤
મિલે ન કબહુઁ સુભટ રન ગા૝ે૤ દ્વિજ દેવતા ઘરહિ કે બા૝ે૤૤
અનુચિત કહિ સબ લોગ પુકારે૤ રઘુપતિ સયનહિં લખનુ નેવારે૤૤
દો0-લખન ઉતર આહુતિ સરિસ ભૃગુબર કોપુ કૃસાનુ૤
બ૝ત દેખિ જલ સમ બચન બોલે રઘુકુલભાનુ૤૤276૤૤
–*–*–
નાથ કરહુ બાલક પર છોહૂ૤ સૂધ દૂધમુખ કરિઅ ન કોહૂ૤૤
જૌં પૈ પ્રભુ પ્રભાઉ કછુ જાના૤ તૌ કિ બરાબરિ કરત અયાના૤૤
જૌં લરિકા કછુ અચગરિ કરહીં૤ ગુર પિતુ માતુ મોદ મન ભરહીં૤૤
કરિઅ કૃપા સિસુ સેવક જાની૤ તુમ્હ સમ સીલ ધીર મુનિ ગ્યાની૤૤
રામ બચન સુનિ કછુક જુ૜ાને૤ કહિ કછુ લખનુ બહુરિ મુસકાને૤૤
હઁસત દેખિ નખ સિખ રિસ બ્યાપી૤ રામ તોર ભ્રાતા બ૜ પાપી૤૤
ગૌર સરીર સ્યામ મન માહીં૤ કાલકૂટમુખ પયમુખ નાહીં૤૤
સહજ ટે૝ અનુહરઇ ન તોહી૤ નીચુ મીચુ સમ દેખ ન મૌહીં૤૤
દો0-લખન કહેઉ હઁસિ સુનહુ મુનિ ક્રોધુ પાપ કર મૂલ૤
જેહિ બસ જન અનુચિત કરહિં ચરહિં બિસ્વ પ્રતિકૂલ૤૤277૤૤
–*–*–
મૈં તુમ્હાર અનુચર મુનિરાયા૤ પરિહરિ કોપુ કરિઅ અબ દાયા૤૤
ટૂટ ચાપ નહિં જુરહિ રિસાને૤ બૈઠિઅ હોઇહિં પાય પિરાને૤૤
જૌ અતિ પ્રિય તૌ કરિઅ ઉપાઈ૤ જોરિઅ કોઉ બ૜ ગુની બોલાઈ૤૤
બોલત લખનહિં જનકુ ડેરાહીં૤ મષ્ટ કરહુ અનુચિત ભલ નાહીં૤૤
થર થર કાપહિં પુર નર નારી૤ છોટ કુમાર ખોટ બ૜ ભારી૤૤
ભૃગુપતિ સુનિ સુનિ નિરભય બાની૤ રિસ તન જરઇ હોઇ બલ હાની૤૤
બોલે રામહિ દેઇ નિહોરા૤ બચઉઁ બિચારિ બંધુ લઘુ તોરા૤૤
મનુ મલીન તનુ સુંદર કૈસેં૤ બિષ રસ ભરા કનક ઘટુ જૈસૈં૤૤
દો0- સુનિ લછિમન બિહસે બહુરિ નયન તરેરે રામ૤
ગુર સમીપ ગવને સકુચિ પરિહરિ બાની બામ૤૤278૤૤
–*–*–
અતિ બિનીત મૃદુ સીતલ બાની૤ બોલે રામુ જોરિ જુગ પાની૤૤
સુનહુ નાથ તુમ્હ સહજ સુજાના૤ બાલક બચનુ કરિઅ નહિં કાના૤૤
બરરૈ બાલક એકુ સુભાઊ૤ ઇન્હહિ ન સંત બિદૂષહિં કાઊ૤૤
તેહિં નાહીં કછુ કાજ બિગારા૤ અપરાધી મેં નાથ તુમ્હારા૤૤
કૃપા કોપુ બધુ બઁધબ ગોસાઈં૤ મો પર કરિઅ દાસ કી નાઈ૤૤
કહિઅ બેગિ જેહિ બિધિ રિસ જાઈ૤ મુનિનાયક સોઇ કરૌં ઉપાઈ૤૤
કહ મુનિ રામ જાઇ રિસ કૈસેં૤ અજહુઁ અનુજ તવ ચિતવ અનૈસેં૤૤
એહિ કે કંઠ કુઠારુ ન દીન્હા૤ તૌ મૈં કાહ કોપુ કરિ કીન્હા૤૤
દો0-ગર્ભ સ્ત્રવહિં અવનિપ રવનિ સુનિ કુઠાર ગતિ ઘોર૤
પરસુ અછત દેખઉઁ જિઅત બૈરી ભૂપકિસોર૤૤279૤૤
–*–*–
બહઇ ન હાથુ દહઇ રિસ છાતી૤ ભા કુઠારુ કુંઠિત નૃપઘાતી૤૤
ભયઉ બામ બિધિ ફિરેઉ સુભાઊ૤ મોરે હૃદયઁ કૃપા કસિ કાઊ૤૤
આજુ દયા દુખુ દુસહ સહાવા૤ સુનિ સૌમિત્ર બિહસિ સિરુ નાવા૤૤
બાઉ કૃપા મૂરતિ અનુકૂલા૤ બોલત બચન ઝરત જનુ ફૂલા૤૤
જૌં પૈ કૃપાઁ જરિહિં મુનિ ગાતા૤ ક્રોધ ભએઁ તનુ રાખ બિધાતા૤૤
દેખુ જનક હઠિ બાલક એહૂ૤ કીન્હ ચહત જ૜ જમપુર ગેહૂ૤૤
બેગિ કરહુ કિન આઁખિન્હ ઓટા૤ દેખત છોટ ખોટ નૃપ ઢોટા૤૤
બિહસે લખનુ કહા મન માહીં૤ મૂદેં આઁખિ કતહુઁ કોઉ નાહીં૤૤
દો0-પરસુરામુ તબ રામ પ્રતિ બોલે ઉર અતિ ક્રોધુ૤
સંભુ સરાસનુ તોરિ સઠ કરસિ હમાર પ્રબોધુ૤૤280૤૤
–*–*–
બંધુ કહઇ કટુ સંમત તોરેં૤ તૂ છલ બિનય કરસિ કર જોરેં૤૤
કરુ પરિતોષુ મોર સંગ્રામા૤ નાહિં ત છા૜ કહાઉબ રામા૤૤
છલુ તજિ કરહિ સમરુ સિવદ્રોહી૤ બંધુ સહિત ન ત મારઉઁ તોહી૤૤
ભૃગુપતિ બકહિં કુઠાર ઉઠાએઁ૤ મન મુસકાહિં રામુ સિર નાએઁ૤૤
ગુનહ લખન કર હમ પર રોષૂ૤ કતહુઁ સુધાઇહુ તે બ૜ દોષૂ૤૤
ટે૝ જાનિ સબ બંદઇ કાહૂ૤ બક્ર ચંદ્રમહિ ગ્રસઇ ન રાહૂ૤૤
રામ કહેઉ રિસ તજિઅ મુનીસા૤ કર કુઠારુ આગેં યહ સીસા૤૤
જેંહિં રિસ જાઇ કરિઅ સોઇ સ્વામી૤ મોહિ જાનિ આપન અનુગામી૤૤
દો0-પ્રભુહિ સેવકહિ સમરુ કસ તજહુ બિપ્રબર રોસુ૤
બેષુ બિલોકેં કહેસિ કછુ બાલકહૂ નહિં દોસુ૤૤281૤૤
–*–*–
દેખિ કુઠાર બાન ધનુ ધારી૤ ભૈ લરિકહિ રિસ બીરુ બિચારી૤૤
નામુ જાન પૈ તુમ્હહિ ન ચીન્હા૤ બંસ સુભાયઁ ઉતરુ તેંહિં દીન્હા૤૤
જૌં તુમ્હ ઔતેહુ મુનિ કી નાઈં૤ પદ રજ સિર સિસુ ધરત ગોસાઈં૤૤
છમહુ ચૂક અનજાનત કેરી૤ ચહિઅ બિપ્ર ઉર કૃપા ઘનેરી૤૤
હમહિ તુમ્હહિ સરિબરિ કસિ નાથા૤૤કહહુ ન કહાઁ ચરન કહઁ માથા૤૤
રામ માત્ર લઘુ નામ હમારા૤ પરસુ સહિત બ૜ નામ તોહારા૤૤
દેવ એકુ ગુનુ ધનુષ હમારેં૤ નવ ગુન પરમ પુનીત તુમ્હારેં૤૤
સબ પ્રકાર હમ તુમ્હ સન હારે૤ છમહુ બિપ્ર અપરાધ હમારે૤૤
દો0-બાર બાર મુનિ બિપ્રબર કહા રામ સન રામ૤
બોલે ભૃગુપતિ સરુષ હસિ તહૂઁ બંધુ સમ બામ૤૤282૤૤
–*–*–
નિપટહિં દ્વિજ કરિ જાનહિ મોહી૤ મૈં જસ બિપ્ર સુનાવઉઁ તોહી૤૤
ચાપ સ્ત્રુવા સર આહુતિ જાનૂ૤ કોપ મોર અતિ ઘોર કૃસાનુ૤૤
સમિધિ સેન ચતુરંગ સુહાઈ૤ મહા મહીપ ભએ પસુ આઈ૤૤
મૈ એહિ પરસુ કાટિ બલિ દીન્હે૤ સમર જગ્ય જપ કોટિન્હ કીન્હે૤૤
મોર પ્રભાઉ બિદિત નહિં તોરેં૤ બોલસિ નિદરિ બિપ્ર કે ભોરેં૤૤
ભંજેઉ ચાપુ દાપુ બ૜ બા૝ા૤ અહમિતિ મનહુઁ જીતિ જગુ ઠા૝ા૤૤
રામ કહા મુનિ કહહુ બિચારી૤ રિસ અતિ બ૜િ લઘુ ચૂક હમારી૤૤
છુઅતહિં ટૂટ પિનાક પુરાના૤ મૈં કહિ હેતુ કરૌં અભિમાના૤૤
દો0-જૌં હમ નિદરહિં બિપ્ર બદિ સત્ય સુનહુ ભૃગુનાથ૤
તૌ અસ કો જગ સુભટુ જેહિ ભય બસ નાવહિં માથ૤૤283૤૤
–*–*–
દેવ દનુજ ભૂપતિ ભટ નાના૤ સમબલ અધિક હોઉ બલવાના૤૤
જૌં રન હમહિ પચારૈ કોઊ૤ લરહિં સુખેન કાલુ કિન હોઊ૤૤
છત્રિય તનુ ધરિ સમર સકાના૤ કુલ કલંકુ તેહિં પાવઁર આના૤૤
કહઉઁ સુભાઉ ન કુલહિ પ્રસંસી૤ કાલહુ ડરહિં ન રન રઘુબંસી૤૤
બિપ્રબંસ કૈ અસિ પ્રભુતાઈ૤ અભય હોઇ જો તુમ્હહિ ડેરાઈ૤૤
સુનુ મૃદુ ગૂ૝ બચન રઘુપતિ કે૤ ઉઘરે પટલ પરસુધર મતિ કે૤૤
રામ રમાપતિ કર ધનુ લેહૂ૤ ખૈંચહુ મિટૈ મોર સંદેહૂ૤૤
દેત ચાપુ આપુહિં ચલિ ગયઊ૤ પરસુરામ મન બિસમય ભયઊ૤૤
દો0-જાના રામ પ્રભાઉ તબ પુલક પ્રફુલ્લિત ગાત૤
જોરિ પાનિ બોલે બચન હ્દયઁ ન પ્રેમુ અમાત૤૤284૤૤
–*–*–
જય રઘુબંસ બનજ બન ભાનૂ૤ ગહન દનુજ કુલ દહન કૃસાનુ૤૤
જય સુર બિપ્ર ધેનુ હિતકારી૤ જય મદ મોહ કોહ ભ્રમ હારી૤૤
બિનય સીલ કરુના ગુન સાગર૤ જયતિ બચન રચના અતિ નાગર૤૤
સેવક સુખદ સુભગ સબ અંગા૤ જય સરીર છબિ કોટિ અનંગા૤૤
કરૌં કાહ મુખ એક પ્રસંસા૤ જય મહેસ મન માનસ હંસા૤૤
અનુચિત બહુત કહેઉઁ અગ્યાતા૤ છમહુ છમામંદિર દોઉ ભ્રાતા૤૤
કહિ જય જય જય રઘુકુલકેતૂ૤ ભૃગુપતિ ગએ બનહિ તપ હેતૂ૤૤
અપભયઁ કુટિલ મહીપ ડેરાને૤ જહઁ તહઁ કાયર ગવઁહિં પરાને૤૤
દો0-દેવન્હ દીન્હીં દુંદુભીં પ્રભુ પર બરષહિં ફૂલ૤
હરષે પુર નર નારિ સબ મિટી મોહમય સૂલ૤૤285૤૤
–*–*–
અતિ ગહગહે બાજને બાજે૤ સબહિં મનોહર મંગલ સાજે૤૤
જૂથ જૂથ મિલિ સુમુખ સુનયનીં૤ કરહિં ગાન કલ કોકિલબયની૤૤
સુખુ બિદેહ કર બરનિ ન જાઈ૤ જન્મદરિદ્ર મનહુઁ નિધિ પાઈ૤૤
ગત ત્રાસ ભઇ સીય સુખારી૤ જનુ બિધુ ઉદયઁ ચકોરકુમારી૤૤
જનક કીન્હ કૌસિકહિ પ્રનામા૤ પ્રભુ પ્રસાદ ધનુ ભંજેઉ રામા૤૤
મોહિ કૃતકૃત્ય કીન્હ દુહુઁ ભાઈં૤ અબ જો ઉચિત સો કહિઅ ગોસાઈ૤૤
કહ મુનિ સુનુ નરનાથ પ્રબીના૤ રહા બિબાહુ ચાપ આધીના૤૤
ટૂટતહીં ધનુ ભયઉ બિબાહૂ૤ સુર નર નાગ બિદિત સબ કાહુ૤૤
દો0-તદપિ જાઇ તુમ્હ કરહુ અબ જથા બંસ બ્યવહારુ૤
બૂઝિ બિપ્ર કુલબૃદ્ધ ગુર બેદ બિદિત આચારુ૤૤286૤૤
–*–*–
દૂત અવધપુર પઠવહુ જાઈ૤ આનહિં નૃપ દસરથહિ બોલાઈ૤૤
મુદિત રાઉ કહિ ભલેહિં કૃપાલા૤ પઠએ દૂત બોલિ તેહિ કાલા૤૤
બહુરિ મહાજન સકલ બોલાએ૤ આઇ સબન્હિ સાદર સિર નાએ૤૤
હાટ બાટ મંદિર સુરબાસા૤ નગરુ સઁવારહુ ચારિહુઁ પાસા૤૤
હરષિ ચલે નિજ નિજ ગૃહ આએ૤ પુનિ પરિચારક બોલિ પઠાએ૤૤
રચહુ બિચિત્ર બિતાન બનાઈ૤ સિર ધરિ બચન ચલે સચુ પાઈ૤૤
પઠએ બોલિ ગુની તિન્હ નાના૤ જે બિતાન બિધિ કુસલ સુજાના૤૤
બિધિહિ બંદિ તિન્હ કીન્હ અરંભા૤ બિરચે કનક કદલિ કે ખંભા૤૤
દો0-હરિત મનિન્હ કે પત્ર ફલ પદુમરાગ કે ફૂલ૤
રચના દેખિ બિચિત્ર અતિ મનુ બિરંચિ કર ભૂલ૤૤287૤૤
–*–*–
બેનિ હરિત મનિમય સબ કીન્હે૤ સરલ સપરબ પરહિં નહિં ચીન્હે૤૤
કનક કલિત અહિબેલ બનાઈ૤ લખિ નહિ પરઇ સપરન સુહાઈ૤૤
તેહિ કે રચિ પચિ બંધ બનાએ૤ બિચ બિચ મુકતા દામ સુહાએ૤૤
માનિક મરકત કુલિસ પિરોજા૤ ચીરિ કોરિ પચિ રચે સરોજા૤૤
કિએ ભૃંગ બહુરંગ બિહંગા૤ ગુંજહિં કૂજહિં પવન પ્રસંગા૤૤
સુર પ્રતિમા ખંભન ગ૝ી કા૝ી૤ મંગલ દ્રબ્ય લિએઁ સબ ઠા૝ી૤૤
ચૌંકેં ભાઁતિ અનેક પુરાઈં૤ સિંધુર મનિમય સહજ સુહાઈ૤૤
દો0-સૌરભ પલ્લવ સુભગ સુઠિ કિએ નીલમનિ કોરિ૤૤
હેમ બૌર મરકત ઘવરિ લસત પાટમય ડોરિ૤૤288૤૤
–*–*–
રચે રુચિર બર બંદનિબારે૤ મનહુઁ મનોભવઁ ફંદ સઁવારે૤૤
મંગલ કલસ અનેક બનાએ૤ ધ્વજ પતાક પટ ચમર સુહાએ૤૤
દીપ મનોહર મનિમય નાના૤ જાઇ ન બરનિ બિચિત્ર બિતાના૤૤
જેહિં મંડપ દુલહિનિ બૈદેહી૤ સો બરનૈ અસિ મતિ કબિ કેહી૤૤
દૂલહુ રામુ રૂપ ગુન સાગર૤ સો બિતાનુ તિહુઁ લોક ઉજાગર૤૤
જનક ભવન કૈ સૌભા જૈસી૤ ગૃહ ગૃહ પ્રતિ પુર દેખિઅ તૈસી૤૤
જેહિં તેરહુતિ તેહિ સમય નિહારી૤ તેહિ લઘુ લગહિં ભુવન દસ ચારી૤૤
જો સંપદા નીચ ગૃહ સોહા૤ સો બિલોકિ સુરનાયક મોહા૤૤
દો0-બસઇ નગર જેહિ લચ્છ કરિ કપટ નારિ બર બેષુ૤૤
તેહિ પુર કૈ સોભા કહત સકુચહિં સારદ સેષુ૤૤289૤૤
–*–*–
પહુઁચે દૂત રામ પુર પાવન૤ હરષે નગર બિલોકિ સુહાવન૤૤
ભૂપ દ્વાર તિન્હ ખબરિ જનાઈ૤ દસરથ નૃપ સુનિ લિએ બોલાઈ૤૤
કરિ પ્રનામુ તિન્હ પાતી દીન્હી૤ મુદિત મહીપ આપુ ઉઠિ લીન્હી૤૤
બારિ બિલોચન બાચત પાઁતી૤ પુલક ગાત આઈ ભરિ છાતી૤૤
રામુ લખનુ ઉર કર બર ચીઠી૤ રહિ ગએ કહત ન ખાટી મીઠી૤૤
પુનિ ધરિ ધીર પત્રિકા બાઁચી૤ હરષી સભા બાત સુનિ સાઁચી૤૤
ખેલત રહે તહાઁ સુધિ પાઈ૤ આએ ભરતુ સહિત હિત ભાઈ૤૤
પૂછત અતિ સનેહઁ સકુચાઈ૤ તાત કહાઁ તેં પાતી આઈ૤૤
દો0-કુસલ પ્રાનપ્રિય બંધુ દોઉ અહહિં કહહુ કેહિં દેસ૤
સુનિ સનેહ સાને બચન બાચી બહુરિ નરેસ૤૤290૤૤
–*–*–
સુનિ પાતી પુલકે દોઉ ભ્રાતા૤ અધિક સનેહુ સમાત ન ગાતા૤૤
પ્રીતિ પુનીત ભરત કૈ દેખી૤ સકલ સભાઁ સુખુ લહેઉ બિસેષી૤૤
તબ નૃપ દૂત નિકટ બૈઠારે૤ મધુર મનોહર બચન ઉચારે૤૤
ભૈયા કહહુ કુસલ દોઉ બારે૤ તુમ્હ નીકેં નિજ નયન નિહારે૤૤
સ્યામલ ગૌર ધરેં ધનુ ભાથા૤ બય કિસોર કૌસિક મુનિ સાથા૤૤
પહિચાનહુ તુમ્હ કહહુ સુભાઊ૤ પ્રેમ બિબસ પુનિ પુનિ કહ રાઊ૤૤
જા દિન તેં મુનિ ગએ લવાઈ૤ તબ તેં આજુ સાઁચિ સુધિ પાઈ૤૤
કહહુ બિદેહ કવન બિધિ જાને૤ સુનિ પ્રિય બચન દૂત મુસકાને૤૤
દો0-સુનહુ મહીપતિ મુકુટ મનિ તુમ્હ સમ ધન્ય ન કોઉ૤
રામુ લખનુ જિન્હ કે તનય બિસ્વ બિભૂષન દોઉ૤૤291૤૤
–*–*–
પૂછન જોગુ ન તનય તુમ્હારે૤ પુરુષસિંઘ તિહુ પુર ઉજિઆરે૤૤
જિન્હ કે જસ પ્રતાપ કેં આગે૤ સસિ મલીન રબિ સીતલ લાગે૤૤
તિન્હ કહઁ કહિઅ નાથ કિમિ ચીન્હે૤ દેખિઅ રબિ કિ દીપ કર લીન્હે૤૤
સીય સ્વયંબર ભૂપ અનેકા૤ સમિટે સુભટ એક તેં એકા૤૤
સંભુ સરાસનુ કાહુઁ ન ટારા૤ હારે સકલ બીર બરિઆરા૤૤
તીનિ લોક મહઁ જે ભટમાની૤ સભ કૈ સકતિ સંભુ ધનુ ભાની૤૤
સકઇ ઉઠાઇ સરાસુર મેરૂ૤ સોઉ હિયઁ હારિ ગયઉ કરિ ફેરૂ૤૤
જેહિ કૌતુક સિવસૈલુ ઉઠાવા૤ સોઉ તેહિ સભાઁ પરાભઉ પાવા૤૤
દો0-તહાઁ રામ રઘુબંસ મનિ સુનિઅ મહા મહિપાલ૤
ભંજેઉ ચાપ પ્રયાસ બિનુ જિમિ ગજ પંકજ નાલ૤૤292૤૤
–*–*–
સુનિ સરોષ ભૃગુનાયકુ આએ૤ બહુત ભાઁતિ તિન્હ આઁખિ દેખાએ૤૤
દેખિ રામ બલુ નિજ ધનુ દીન્હા૤ કરિ બહુ બિનય ગવનુ બન કીન્હા૤૤
રાજન રામુ અતુલબલ જૈસેં૤ તેજ નિધાન લખનુ પુનિ તૈસેં૤૤
કંપહિ ભૂપ બિલોકત જાકેં૤ જિમિ ગજ હરિ કિસોર કે તાકેં૤૤
દેવ દેખિ તવ બાલક દોઊ૤ અબ ન આઁખિ તર આવત કોઊ૤૤
દૂત બચન રચના પ્રિય લાગી૤ પ્રેમ પ્રતાપ બીર રસ પાગી૤૤
સભા સમેત રાઉ અનુરાગે૤ દૂતન્હ દેન નિછાવરિ લાગે૤૤
કહિ અનીતિ તે મૂદહિં કાના૤ ધરમુ બિચારિ સબહિં સુખ માના૤૤
દો0-તબ ઉઠિ ભૂપ બસિષ્ઠ કહુઁ દીન્હિ પત્રિકા જાઇ૤
કથા સુનાઈ ગુરહિ સબ સાદર દૂત બોલાઇ૤૤293૤૤
–*–*–
સુનિ બોલે ગુર અતિ સુખુ પાઈ૤ પુન્ય પુરુષ કહુઁ મહિ સુખ છાઈ૤૤
જિમિ સરિતા સાગર મહુઁ જાહીં૤ જદ્યપિ તાહિ કામના નાહીં૤૤
તિમિ સુખ સંપતિ બિનહિં બોલાએઁ૤ ધરમસીલ પહિં જાહિં સુભાએઁ૤૤
તુમ્હ ગુર બિપ્ર ધેનુ સુર સેબી૤ તસિ પુનીત કૌસલ્યા દેબી૤૤
સુકૃતી તુમ્હ સમાન જગ માહીં૤ ભયઉ ન હૈ કોઉ હોનેઉ નાહીં૤૤
તુમ્હ તે અધિક પુન્ય બ૜ કાકેં૤ રાજન રામ સરિસ સુત જાકેં૤૤
બીર બિનીત ધરમ બ્રત ધારી૤ ગુન સાગર બર બાલક ચારી૤૤
તુમ્હ કહુઁ સર્બ કાલ કલ્યાના૤ સજહુ બરાત બજાઇ નિસાના૤૤
દો0-ચલહુ બેગિ સુનિ ગુર બચન ભલેહિં નાથ સિરુ નાઇ૤
ભૂપતિ ગવને ભવન તબ દૂતન્હ બાસુ દેવાઇ૤૤294૤૤
–*–*–
રાજા સબુ રનિવાસ બોલાઈ૤ જનક પત્રિકા બાચિ સુનાઈ૤૤
સુનિ સંદેસુ સકલ હરષાનીં૤ અપર કથા સબ ભૂપ બખાનીં૤૤
પ્રેમ પ્રફુલ્લિત રાજહિં રાની૤ મનહુઁ સિખિનિ સુનિ બારિદ બની૤૤
મુદિત અસીસ દેહિં ગુરુ નારીં૤ અતિ આનંદ મગન મહતારીં૤૤
લેહિં પરસ્પર અતિ પ્રિય પાતી૤ હૃદયઁ લગાઇ જુ૜ાવહિં છાતી૤૤
રામ લખન કૈ કીરતિ કરની૤ બારહિં બાર ભૂપબર બરની૤૤
મુનિ પ્રસાદુ કહિ દ્વાર સિધાએ૤ રાનિન્હ તબ મહિદેવ બોલાએ૤૤
દિએ દાન આનંદ સમેતા૤ ચલે બિપ્રબર આસિષ દેતા૤૤
સો0-જાચક લિએ હઁકારિ દીન્હિ નિછાવરિ કોટિ બિધિ૤
ચિરુ જીવહુઁ સુત ચારિ ચક્રબર્તિ દસરત્થ કે૤૤295૤૤
કહત ચલે પહિરેં પટ નાના૤ હરષિ હને ગહગહે નિસાના૤૤
સમાચાર સબ લોગન્હ પાએ૤ લાગે ઘર ઘર હોને બધાએ૤૤
ભુવન ચારિ દસ ભરા ઉછાહૂ૤ જનકસુતા રઘુબીર બિઆહૂ૤૤
સુનિ સુભ કથા લોગ અનુરાગે૤ મગ ગૃહ ગલીં સઁવારન લાગે૤૤
જદ્યપિ અવધ સદૈવ સુહાવનિ૤ રામ પુરી મંગલમય પાવનિ૤૤
તદપિ પ્રીતિ કૈ પ્રીતિ સુહાઈ૤ મંગલ રચના રચી બનાઈ૤૤
ધ્વજ પતાક પટ ચામર ચારુ૤ છાવા પરમ બિચિત્ર બજારૂ૤૤
કનક કલસ તોરન મનિ જાલા૤ હરદ દૂબ દધિ અચ્છત માલા૤૤
દો0-મંગલમય નિજ નિજ ભવન લોગન્હ રચે બનાઇ૤
બીથીં સીચીં ચતુરસમ ચૌકેં ચારુ પુરાઇ૤૤296૤૤
–*–*–
જહઁ તહઁ જૂથ જૂથ મિલિ ભામિનિ૤ સજિ નવ સપ્ત સકલ દુતિ દામિનિ૤૤
બિધુબદનીં મૃગ સાવક લોચનિ૤ નિજ સરુપ રતિ માનુ બિમોચનિ૤૤
ગાવહિં મંગલ મંજુલ બાનીં૤ સુનિકલ રવ કલકંઠિ લજાનીં૤૤
ભૂપ ભવન કિમિ જાઇ બખાના૤ બિસ્વ બિમોહન રચેઉ બિતાના૤૤
મંગલ દ્રબ્ય મનોહર નાના૤ રાજત બાજત બિપુલ નિસાના૤૤
કતહુઁ બિરિદ બંદી ઉચ્ચરહીં૤ કતહુઁ બેદ ધુનિ ભૂસુર કરહીં૤૤
ગાવહિં સુંદરિ મંગલ ગીતા૤ લૈ લૈ નામુ રામુ અરુ સીતા૤૤
બહુત ઉછાહુ ભવનુ અતિ થોરા૤ માનહુઁ ઉમગિ ચલા ચહુ ઓરા૤૤
દો0-સોભા દસરથ ભવન કઇ કો કબિ બરનૈ પાર૤
જહાઁ સકલ સુર સીસ મનિ રામ લીન્હ અવતાર૤૤297૤૤
–*–*–
ભૂપ ભરત પુનિ લિએ બોલાઈ૤ હય ગય સ્યંદન સાજહુ જાઈ૤૤
ચલહુ બેગિ રઘુબીર બરાતા૤ સુનત પુલક પૂરે દોઉ ભ્રાતા૤૤
ભરત સકલ સાહની બોલાએ૤ આયસુ દીન્હ મુદિત ઉઠિ ધાએ૤૤
રચિ રુચિ જીન તુરગ તિન્હ સાજે૤ બરન બરન બર બાજિ બિરાજે૤૤
સુભગ સકલ સુઠિ ચંચલ કરની૤ અય ઇવ જરત ધરત પગ ધરની૤૤
નાના જાતિ ન જાહિં બખાને૤ નિદરિ પવનુ જનુ ચહત ઉ૜ાને૤૤
તિન્હ સબ છયલ ભએ અસવારા૤ ભરત સરિસ બય રાજકુમારા૤૤
સબ સુંદર સબ ભૂષનધારી૤ કર સર ચાપ તૂન કટિ ભારી૤૤
દો0- છરે છબીલે છયલ સબ સૂર સુજાન નબીન૤
જુગ પદચર અસવાર પ્રતિ જે અસિકલા પ્રબીન૤૤298૤૤
–*–*–
બાઁધે બિરદ બીર રન ગા૝ે૤ નિકસિ ભએ પુર બાહેર ઠા૝ે૤૤
ફેરહિં ચતુર તુરગ ગતિ નાના૤ હરષહિં સુનિ સુનિ પવન નિસાના૤૤
રથ સારથિન્હ બિચિત્ર બનાએ૤ ધ્વજ પતાક મનિ ભૂષન લાએ૤૤
ચવઁર ચારુ કિંકિન ધુનિ કરહી૤ ભાનુ જાન સોભા અપહરહીં૤૤
સાવઁકરન અગનિત હય હોતે૤ તે તિન્હ રથન્હ સારથિન્હ જોતે૤૤
સુંદર સકલ અલંકૃત સોહે૤ જિન્હહિ બિલોકત મુનિ મન મોહે૤૤
જે જલ ચલહિં થલહિ કી નાઈ૤ ટાપ ન બૂ૜ બેગ અધિકાઈ૤૤
અસ્ત્ર સસ્ત્ર સબુ સાજુ બનાઈ૤ રથી સારથિન્હ લિએ બોલાઈ૤૤
દો0-ચ૝િ ચ૝િ રથ બાહેર નગર લાગી જુરન બરાત૤
હોત સગુન સુન્દર સબહિ જો જેહિ કારજ જાત૤૤299૤૤
–*–*–
કલિત કરિબરન્હિ પરીં અઁબારીં૤ કહિ ન જાહિં જેહિ ભાઁતિ સઁવારીં૤૤
ચલે મત્તગજ ઘંટ બિરાજી૤ મનહુઁ સુભગ સાવન ઘન રાજી૤૤
બાહન અપર અનેક બિધાના૤ સિબિકા સુભગ સુખાસન જાના૤૤
તિન્હ ચ૝િ ચલે બિપ્રબર બૃન્દા૤ જનુ તનુ ધરેં સકલ શ્રુતિ છંદા૤૤
માગધ સૂત બંદિ ગુનગાયક૤ ચલે જાન ચ૝િ જો જેહિ લાયક૤૤
બેસર ઊઁટ બૃષભ બહુ જાતી૤ ચલે બસ્તુ ભરિ અગનિત ભાઁતી૤૤
કોટિન્હ કાઁવરિ ચલે કહારા૤ બિબિધ બસ્તુ કો બરનૈ પારા૤૤
ચલે સકલ સેવક સમુદાઈ૤ નિજ નિજ સાજુ સમાજુ બનાઈ૤૤
દો0-સબ કેં ઉર નિર્ભર હરષુ પૂરિત પુલક સરીર૤
કબહિં દેખિબે નયન ભરિ રામુ લખનૂ દોઉ બીર૤૤300૤૤
–*–*–
ગરજહિં ગજ ઘંટા ધુનિ ઘોરા૤ રથ રવ બાજિ હિંસ ચહુ ઓરા૤૤
નિદરિ ઘનહિ ઘુર્મ્મરહિં નિસાના૤ નિજ પરાઇ કછુ સુનિઅ ન કાના૤૤
મહા ભીર ભૂપતિ કે દ્વારેં૤ રજ હોઇ જાઇ પષાન પબારેં૤૤
ચ૝ી અટારિન્હ દેખહિં નારીં૤ લિઁએઁ આરતી મંગલ થારી૤૤
ગાવહિં ગીત મનોહર નાના૤ અતિ આનંદુ ન જાઇ બખાના૤૤
તબ સુમંત્ર દુઇ સ્પંદન સાજી૤ જોતે રબિ હય નિંદક બાજી૤૤
દોઉ રથ રુચિર ભૂપ પહિં આને૤ નહિં સારદ પહિં જાહિં બખાને૤૤
રાજ સમાજુ એક રથ સાજા૤ દૂસર તેજ પુંજ અતિ ભ્રાજા૤૤
દો0-તેહિં રથ રુચિર બસિષ્ઠ કહુઁ હરષિ ચ૝ાઇ નરેસુ૤
આપુ ચ૝ેઉ સ્પંદન સુમિરિ હર ગુર ગૌરિ ગનેસુ૤૤301૤૤
–*–*–
સહિત બસિષ્ઠ સોહ નૃપ કૈસેં૤ સુર ગુર સંગ પુરંદર જૈસેં૤૤
કરિ કુલ રીતિ બેદ બિધિ રાઊ૤ દેખિ સબહિ સબ ભાઁતિ બનાઊ૤૤
સુમિરિ રામુ ગુર આયસુ પાઈ૤ ચલે મહીપતિ સંખ બજાઈ૤૤
હરષે બિબુધ બિલોકિ બરાતા૤ બરષહિં સુમન સુમંગલ દાતા૤૤
ભયઉ કોલાહલ હય ગય ગાજે૤ બ્યોમ બરાત બાજને બાજે૤૤
સુર નર નારિ સુમંગલ ગાઈ૤ સરસ રાગ બાજહિં સહનાઈ૤૤
ઘંટ ઘંટિ ધુનિ બરનિ ન જાહીં૤ સરવ કરહિં પાઇક ફહરાહીં૤૤
કરહિં બિદૂષક કૌતુક નાના૤ હાસ કુસલ કલ ગાન સુજાના ૤
દો0-તુરગ નચાવહિં કુઁઅર બર અકનિ મૃદંગ નિસાન૤૤
નાગર નટ ચિતવહિં ચકિત ડગહિં ન તાલ બઁધાન૤૤302૤૤
–*–*–
બનઇ ન બરનત બની બરાતા૤ હોહિં સગુન સુંદર સુભદાતા૤૤
ચારા ચાષુ બામ દિસિ લેઈ૤ મનહુઁ સકલ મંગલ કહિ દેઈ૤૤
દાહિન કાગ સુખેત સુહાવા૤ નકુલ દરસુ સબ કાહૂઁ પાવા૤૤
સાનુકૂલ બહ ત્રિબિધ બયારી૤ સઘટ સવાલ આવ બર નારી૤૤
લોવા ફિરિ ફિરિ દરસુ દેખાવા૤ સુરભી સનમુખ સિસુહિ પિઆવા૤૤
મૃગમાલા ફિરિ દાહિનિ આઈ૤ મંગલ ગન જનુ દીન્હિ દેખાઈ૤૤
છેમકરી કહ છેમ બિસેષી૤ સ્યામા બામ સુતરુ પર દેખી૤૤
સનમુખ આયઉ દધિ અરુ મીના૤ કર પુસ્તક દુઇ બિપ્ર પ્રબીના૤૤
દો0-મંગલમય કલ્યાનમય અભિમત ફલ દાતાર૤
જનુ સબ સાચે હોન હિત ભએ સગુન એક બાર૤૤303૤૤
–*–*–
મંગલ સગુન સુગમ સબ તાકેં૤ સગુન બ્રહ્મ સુંદર સુત જાકેં૤૤
રામ સરિસ બરુ દુલહિનિ સીતા૤ સમધી દસરથુ જનકુ પુનીતા૤૤
સુનિ અસ બ્યાહુ સગુન સબ નાચે૤ અબ કીન્હે બિરંચિ હમ સાઁચે૤૤
એહિ બિધિ કીન્હ બરાત પયાના૤ હય ગય ગાજહિં હને નિસાના૤૤
આવત જાનિ ભાનુકુલ કેતૂ૤ સરિતન્હિ જનક બઁધાએ સેતૂ૤૤
બીચ બીચ બર બાસ બનાએ૤ સુરપુર સરિસ સંપદા છાએ૤૤
અસન સયન બર બસન સુહાએ૤ પાવહિં સબ નિજ નિજ મન ભાએ૤૤
નિત નૂતન સુખ લખિ અનુકૂલે૤ સકલ બરાતિન્હ મંદિર ભૂલે૤૤
દો0-આવત જાનિ બરાત બર સુનિ ગહગહે નિસાન૤
સજિ ગજ રથ પદચર તુરગ લેન ચલે અગવાન૤૤304૤૤
માસપારાયણ,દસવાઁ વિશ્રામ