Revision 15429 of "શ્રી રામચરિત માનસ/ બીજો વિશ્ચામ" on guwikisource

{{ભૂલશુદ્ધિ-બાકી}}
{{header
 | title      = [[શ્રી રામચરિત માનસ]]
 | author     = ગોસ્વામી તુલસીદાસ
 | translator = 
 | section    = બીજો વિશ્રામ
 | next       = [[શ્રી રામચરિત માનસ/૨. અયોધ્યા કાન્ડ|૨. અયોધ્યા કાન્ડ]]
 | notes      = 
}}

<poem>

–*–*–
નામ પ્રસાદ સંભુ અબિનાસી૤ સાજુ અમંગલ મંગલ રાસી૤૤
સુક સનકાદિ સિદ્ધ મુનિ જોગી૤ નામ પ્રસાદ બ્રહ્મસુખ ભોગી૤૤
નારદ જાનેઉ નામ પ્રતાપૂ૤ જગ પ્રિય હરિ હરિ હર પ્રિય આપૂ૤૤
નામુ જપત પ્રભુ કીન્હ પ્રસાદૂ૤ ભગત સિરોમનિ ભે પ્રહલાદૂ૤૤
ધ્રુવઁ સગલાનિ જપેઉ હરિ નાઊઁ૤ પાયઉ અચલ અનૂપમ ઠાઊઁ૤૤
સુમિરિ પવનસુત પાવન નામૂ૤ અપને બસ કરિ રાખે રામૂ૤૤
અપતુ અજામિલુ ગજુ ગનિકાઊ૤ ભએ મુકુત હરિ નામ પ્રભાઊ૤૤
કહૌં કહાઁ લગિ નામ બ૜ાઈ૤ રામુ ન સકહિં નામ ગુન ગાઈ૤૤
દો0-નામુ રામ કો કલપતરુ કલિ કલ્યાન નિવાસુ૤
જો સુમિરત ભયો ભાઁગ તેં તુલસી તુલસીદાસુ૤૤26૤૤
–*–*–
ચહુઁ જુગ તીનિ કાલ તિહુઁ લોકા૤ ભએ નામ જપિ જીવ બિસોકા૤૤
બેદ પુરાન સંત મત એહૂ૤ સકલ સુકૃત ફલ રામ સનેહૂ૤૤
ધ્યાનુ પ્રથમ જુગ મખબિધિ દૂજેં૤ દ્વાપર પરિતોષત પ્રભુ પૂજેં૤૤
કલિ કેવલ મલ મૂલ મલીના૤ પાપ પયોનિધિ જન જન મીના૤૤
નામ કામતરુ કાલ કરાલા૤ સુમિરત સમન સકલ જગ જાલા૤૤
રામ નામ કલિ અભિમત દાતા૤ હિત પરલોક લોક પિતુ માતા૤૤
નહિં કલિ કરમ ન ભગતિ બિબેકૂ૤ રામ નામ અવલંબન એકૂ૤૤
કાલનેમિ કલિ કપટ નિધાનૂ૤ નામ સુમતિ સમરથ હનુમાનૂ૤૤
દો0-રામ નામ નરકેસરી કનકકસિપુ કલિકાલ૤
જાપક જન પ્રહલાદ જિમિ પાલિહિ દલિ સુરસાલ૤૤27૤૤
–*–*–
ભાયઁ કુભાયઁ અનખ આલસહૂઁ૤ નામ જપત મંગલ દિસિ દસહૂઁ૤૤
સુમિરિ સો નામ રામ ગુન ગાથા૤ કરઉઁ નાઇ રઘુનાથહિ માથા૤૤
મોરિ સુધારિહિ સો સબ ભાઁતી૤ જાસુ કૃપા નહિં કૃપાઁ અઘાતી૤૤
રામ સુસ્વામિ કુસેવકુ મોસો૤ નિજ દિસિ દૈખિ દયાનિધિ પોસો૤૤
લોકહુઁ બેદ સુસાહિબ રીતીં૤ બિનય સુનત પહિચાનત પ્રીતી૤૤
ગની ગરીબ ગ્રામનર નાગર૤ પંડિત મૂ૝ મલીન ઉજાગર૤૤
સુકબિ કુકબિ નિજ મતિ અનુહારી૤ નૃપહિ સરાહત સબ નર નારી૤૤
સાધુ સુજાન સુસીલ નૃપાલા૤ ઈસ અંસ ભવ પરમ કૃપાલા૤૤
સુનિ સનમાનહિં સબહિ સુબાની૤ ભનિતિ ભગતિ નતિ ગતિ પહિચાની૤૤
યહ પ્રાકૃત મહિપાલ સુભાઊ૤ જાન સિરોમનિ કોસલરાઊ૤૤
રીઝત રામ સનેહ નિસોતેં૤ કો જગ મંદ મલિનમતિ મોતેં૤૤
દો0-સઠ સેવક કી પ્રીતિ રુચિ રખિહહિં રામ કૃપાલુ૤
ઉપલ કિએ જલજાન જેહિં સચિવ સુમતિ કપિ ભાલુ૤૤28(ક)૤૤
હૌહુ કહાવત સબુ કહત રામ સહત ઉપહાસ૤
સાહિબ સીતાનાથ સો સેવક તુલસીદાસ૤૤28(ખ)૤૤
–*–*–
અતિ બ૜િ મોરિ ઢિઠાઈ ખોરી૤ સુનિ અઘ નરકહુઁ નાક સકોરી૤૤
સમુઝિ સહમ મોહિ અપડર અપનેં૤ સો સુધિ રામ કીન્હિ નહિં સપનેં૤૤
સુનિ અવલોકિ સુચિત ચખ ચાહી૤ ભગતિ મોરિ મતિ સ્વામિ સરાહી૤૤
કહત નસાઇ હોઇ હિયઁ નીકી૤ રીઝત રામ જાનિ જન જી કી૤૤
રહતિ ન પ્રભુ ચિત ચૂક કિએ કી૤ કરત સુરતિ સય બાર હિએ કી૤૤
જેહિં અઘ બધેઉ બ્યાધ જિમિ બાલી૤ ફિરિ સુકંઠ સોઇ કીન્હ કુચાલી૤૤
સોઇ કરતૂતિ બિભીષન કેરી૤ સપનેહુઁ સો ન રામ હિયઁ હેરી૤૤
તે ભરતહિ ભેંટત સનમાને૤ રાજસભાઁ રઘુબીર બખાને૤૤
દો0-પ્રભુ તરુ તર કપિ ડાર પર તે કિએ આપુ સમાન૤૤
તુલસી કહૂઁ ન રામ સે સાહિબ સીલનિધાન૤૤29(ક)૤૤
રામ નિકાઈં રાવરી હૈ સબહી કો નીક૤
જોં યહ સાઁચી હૈ સદા તૌ નીકો તુલસીક૤૤29(ખ)૤૤
એહિ બિધિ નિજ ગુન દોષ કહિ સબહિ બહુરિ સિરુ નાઇ૤
બરનઉઁ રઘુબર બિસદ જસુ સુનિ કલિ કલુષ નસાઇ૤૤29(ગ)૤૤
–*–*–
જાગબલિક જો કથા સુહાઈ૤ ભરદ્વાજ મુનિબરહિ સુનાઈ૤૤
કહિહઉઁ સોઇ સંબાદ બખાની૤ સુનહુઁ સકલ સજ્જન સુખુ માની૤૤
સંભુ કીન્હ યહ ચરિત સુહાવા૤ બહુરિ કૃપા કરિ ઉમહિ સુનાવા૤૤
સોઇ સિવ કાગભુસુંડિહિ દીન્હા૤ રામ ભગત અધિકારી ચીન્હા૤૤
તેહિ સન જાગબલિક પુનિ પાવા૤ તિન્હ પુનિ ભરદ્વાજ પ્રતિ ગાવા૤૤
તે શ્રોતા બકતા સમસીલા૤ સવઁદરસી જાનહિં હરિલીલા૤૤
જાનહિં તીનિ કાલ નિજ ગ્યાના૤ કરતલ ગત આમલક સમાના૤૤
ઔરઉ જે હરિભગત સુજાના૤ કહહિં સુનહિં સમુઝહિં બિધિ નાના૤૤
દો0-મૈ પુનિ નિજ ગુર સન સુની કથા સો સૂકરખેત૤
સમુઝી નહિ તસિ બાલપન તબ અતિ રહેઉઁ અચેત૤૤30(ક)૤૤
શ્રોતા બકતા ગ્યાનનિધિ કથા રામ કૈ ગૂ૝૤
કિમિ સમુઝૌં મૈ જીવ જ૜ કલિ મલ ગ્રસિત બિમૂ૝૤૤30(ખ)
–*–*–
તદપિ કહી ગુર બારહિં બારા૤ સમુઝિ પરી કછુ મતિ અનુસારા૤૤
ભાષાબદ્ધ કરબિ મૈં સોઈ૤ મોરેં મન પ્રબોધ જેહિં હોઈ૤૤
જસ કછુ બુધિ બિબેક બલ મેરેં૤ તસ કહિહઉઁ હિયઁ હરિ કે પ્રેરેં૤૤
નિજ સંદેહ મોહ ભ્રમ હરની૤ કરઉઁ કથા ભવ સરિતા તરની૤૤
બુધ બિશ્રામ સકલ જન રંજનિ૤ રામકથા કલિ કલુષ બિભંજનિ૤૤
રામકથા કલિ પંનગ ભરની૤ પુનિ બિબેક પાવક કહુઁ અરની૤૤
રામકથા કલિ કામદ ગાઈ૤ સુજન સજીવનિ મૂરિ સુહાઈ૤૤
સોઇ બસુધાતલ સુધા તરંગિનિ૤ ભય ભંજનિ ભ્રમ ભેક ભુઅંગિનિ૤૤
અસુર સેન સમ નરક નિકંદિનિ૤ સાધુ બિબુધ કુલ હિત ગિરિનંદિનિ૤૤
સંત સમાજ પયોધિ રમા સી૤ બિસ્વ ભાર ભર અચલ છમા સી૤૤
જમ ગન મુહઁ મસિ જગ જમુના સી૤ જીવન મુકુતિ હેતુ જનુ કાસી૤૤
રામહિ પ્રિય પાવનિ તુલસી સી૤ તુલસિદાસ હિત હિયઁ હુલસી સી૤૤
સિવપ્રય મેકલ સૈલ સુતા સી૤ સકલ સિદ્ધિ સુખ સંપતિ રાસી૤૤
સદગુન સુરગન અંબ અદિતિ સી૤ રઘુબર ભગતિ પ્રેમ પરમિતિ સી૤૤
દો0- રામ કથા મંદાકિની ચિત્રકૂટ ચિત ચારુ૤
તુલસી સુભગ સનેહ બન સિય રઘુબીર બિહારુ૤૤31૤૤
–*–*–
રામ ચરિત ચિંતામનિ ચારૂ૤ સંત સુમતિ તિય સુભગ સિંગારૂ૤૤
જગ મંગલ ગુન ગ્રામ રામ કે૤ દાનિ મુકુતિ ધન ધરમ ધામ કે૤૤
સદગુર ગ્યાન બિરાગ જોગ કે૤ બિબુધ બૈદ ભવ ભીમ રોગ કે૤૤
જનનિ જનક સિય રામ પ્રેમ કે૤ બીજ સકલ બ્રત ધરમ નેમ કે૤૤
સમન પાપ સંતાપ સોક કે૤ પ્રિય પાલક પરલોક લોક કે૤૤
સચિવ સુભટ ભૂપતિ બિચાર કે૤ કુંભજ લોભ ઉદધિ અપાર કે૤૤
કામ કોહ કલિમલ કરિગન કે૤ કેહરિ સાવક જન મન બન કે૤૤
અતિથિ પૂજ્ય પ્રિયતમ પુરારિ કે૤ કામદ ઘન દારિદ દવારિ કે૤૤
મંત્ર મહામનિ બિષય બ્યાલ કે૤ મેટત કઠિન કુઅંક ભાલ કે૤૤
હરન મોહ તમ દિનકર કર સે૤ સેવક સાલિ પાલ જલધર સે૤૤
અભિમત દાનિ દેવતરુ બર સે૤ સેવત સુલભ સુખદ હરિ હર સે૤૤
સુકબિ સરદ નભ મન ઉડગન સે૤ રામભગત જન જીવન ધન સે૤૤
સકલ સુકૃત ફલ ભૂરિ ભોગ સે૤ જગ હિત નિરુપધિ સાધુ લોગ સે૤૤
સેવક મન માનસ મરાલ સે૤ પાવક ગંગ તંરગ માલ સે૤૤
દો0-કુપથ કુતરક કુચાલિ કલિ કપટ દંભ પાષંડ૤
દહન રામ ગુન ગ્રામ જિમિ ઇંધન અનલ પ્રચંડ૤૤32(ક)૤૤
રામચરિત રાકેસ કર સરિસ સુખદ સબ કાહુ૤
સજ્જન કુમુદ ચકોર ચિત હિત બિસેષિ બ૜ લાહુ૤૤32(ખ)૤૤
–*–*–
કીન્હિ પ્રસ્ન જેહિ ભાઁતિ ભવાની૤ જેહિ બિધિ સંકર કહા બખાની૤૤
સો સબ હેતુ કહબ મૈં ગાઈ૤ કથાપ્રબંધ બિચિત્ર બનાઈ૤૤
જેહિ યહ કથા સુની નહિં હોઈ૤ જનિ આચરજુ કરૈં સુનિ સોઈ૤૤
કથા અલૌકિક સુનહિં જે ગ્યાની૤ નહિં આચરજુ કરહિં અસ જાની૤૤
રામકથા કૈ મિતિ જગ નાહીં૤ અસિ પ્રતીતિ તિન્હ કે મન માહીં૤૤
નાના ભાઁતિ રામ અવતારા૤ રામાયન સત કોટિ અપારા૤૤
કલપભેદ હરિચરિત સુહાએ૤ ભાઁતિ અનેક મુનીસન્હ ગાએ૤૤
કરિઅ ન સંસય અસ ઉર આની૤ સુનિઅ કથા સારદ રતિ માની૤૤
દો0-રામ અનંત અનંત ગુન અમિત કથા બિસ્તાર૤
સુનિ આચરજુ ન માનિહહિં જિન્હ કેં બિમલ બિચાર૤૤33૤૤
–*–*–
એહિ બિધિ સબ સંસય કરિ દૂરી૤ સિર ધરિ ગુર પદ પંકજ ધૂરી૤૤
પુનિ સબહી બિનવઉઁ કર જોરી૤ કરત કથા જેહિં લાગ ન ખોરી૤૤
સાદર સિવહિ નાઇ અબ માથા૤ બરનઉઁ બિસદ રામ ગુન ગાથા૤૤
સંબત સોરહ સૈ એકતીસા૤ કરઉઁ કથા હરિ પદ ધરિ સીસા૤૤
નૌમી ભૌમ બાર મધુ માસા૤ અવધપુરીં યહ ચરિત પ્રકાસા૤૤
જેહિ દિન રામ જનમ શ્રુતિ ગાવહિં૤ તીરથ સકલ તહાઁ ચલિ આવહિં૤૤
અસુર નાગ ખગ નર મુનિ દેવા૤ આઇ કરહિં રઘુનાયક સેવા૤૤
જન્મ મહોત્સવ રચહિં સુજાના૤ કરહિં રામ કલ કીરતિ ગાના૤૤
દો0-મજ્જહિ સજ્જન બૃંદ બહુ પાવન સરજૂ નીર૤
જપહિં રામ ધરિ ધ્યાન ઉર સુંદર સ્યામ સરીર૤૤34૤૤
–*–
દરસ પરસ મજ્જન અરુ પાના૤ હરઇ પાપ કહ બેદ પુરાના૤૤
નદી પુનીત અમિત મહિમા અતિ૤ કહિ ન સકઇ સારદ બિમલમતિ૤૤
રામ ધામદા પુરી સુહાવનિ૤ લોક સમસ્ત બિદિત અતિ પાવનિ૤૤
ચારિ ખાનિ જગ જીવ અપારા૤ અવધ તજે તનુ નહિ સંસારા૤૤
સબ બિધિ પુરી મનોહર જાની૤ સકલ સિદ્ધિપ્રદ મંગલ ખાની૤૤
બિમલ કથા કર કીન્હ અરંભા૤ સુનત નસાહિં કામ મદ દંભા૤૤
રામચરિતમાનસ એહિ નામા૤ સુનત શ્રવન પાઇઅ બિશ્રામા૤૤
મન કરિ વિષય અનલ બન જરઈ૤ હોઇ સુખી જૌ એહિં સર પરઈ૤૤
રામચરિતમાનસ મુનિ ભાવન૤ બિરચેઉ સંભુ સુહાવન પાવન૤૤
ત્રિબિધ દોષ દુખ દારિદ દાવન૤ કલિ કુચાલિ કુલિ કલુષ નસાવન૤૤
રચિ મહેસ નિજ માનસ રાખા૤ પાઇ સુસમઉ સિવા સન ભાષા૤૤
તાતેં રામચરિતમાનસ બર૤ ધરેઉ નામ હિયઁ હેરિ હરષિ હર૤૤
કહઉઁ કથા સોઇ સુખદ સુહાઈ૤ સાદર સુનહુ સુજન મન લાઈ૤૤
દો0-જસ માનસ જેહિ બિધિ ભયઉ જગ પ્રચાર જેહિ હેતુ૤
અબ સોઇ કહઉઁ પ્રસંગ સબ સુમિરિ ઉમા બૃષકેતુ૤૤35૤૤
–*–*–
સંભુ પ્રસાદ સુમતિ હિયઁ હુલસી૤ રામચરિતમાનસ કબિ તુલસી૤૤
કરઇ મનોહર મતિ અનુહારી૤ સુજન સુચિત સુનિ લેહુ સુધારી૤૤
સુમતિ ભૂમિ થલ હૃદય અગાધૂ૤ બેદ પુરાન ઉદધિ ઘન સાધૂ૤૤
બરષહિં રામ સુજસ બર બારી૤ મધુર મનોહર મંગલકારી૤૤
લીલા સગુન જો કહહિં બખાની૤ સોઇ સ્વચ્છતા કરઇ મલ હાની૤૤
પ્રેમ ભગતિ જો બરનિ ન જાઈ૤ સોઇ મધુરતા સુસીતલતાઈ૤૤
સો જલ સુકૃત સાલિ હિત હોઈ૤ રામ ભગત જન જીવન સોઈ૤૤
મેધા મહિ ગત સો જલ પાવન૤ સકિલિ શ્રવન મગ ચલેઉ સુહાવન૤૤
ભરેઉ સુમાનસ સુથલ થિરાના૤ સુખદ સીત રુચિ ચારુ ચિરાના૤૤
દો0-સુઠિ સુંદર સંબાદ બર બિરચે બુદ્ધિ બિચારિ૤
તેઇ એહિ પાવન સુભગ સર ઘાટ મનોહર ચારિ૤૤36૤૤
–*–*–
સપ્ત પ્રબન્ધ સુભગ સોપાના૤ ગ્યાન નયન નિરખત મન માના૤૤
રઘુપતિ મહિમા અગુન અબાધા૤ બરનબ સોઇ બર બારિ અગાધા૤૤
રામ સીય જસ સલિલ સુધાસમ૤ ઉપમા બીચિ બિલાસ મનોરમ૤૤
પુરઇનિ સઘન ચારુ ચૌપાઈ૤ જુગુતિ મંજુ મનિ સીપ સુહાઈ૤૤
છંદ સોરઠા સુંદર દોહા૤ સોઇ બહુરંગ કમલ કુલ સોહા૤૤
અરથ અનૂપ સુમાવ સુભાસા૤ સોઇ પરાગ મકરંદ સુબાસા૤૤
સુકૃત પુંજ મંજુલ અલિ માલા૤ ગ્યાન બિરાગ બિચાર મરાલા૤૤
ધુનિ અવરેબ કબિત ગુન જાતી૤ મીન મનોહર તે બહુભાઁતી૤૤
અરથ ધરમ કામાદિક ચારી૤ કહબ ગ્યાન બિગ્યાન બિચારી૤૤
નવ રસ જપ તપ જોગ બિરાગા૤ તે સબ જલચર ચારુ ત૜ાગા૤૤
સુકૃતી સાધુ નામ ગુન ગાના૤ તે બિચિત્ર જલ બિહગ સમાના૤૤
સંતસભા ચહુઁ દિસિ અવઁરાઈ૤ શ્રદ્ધા રિતુ બસંત સમ ગાઈ૤૤
ભગતિ નિરુપન બિબિધ બિધાના૤ છમા દયા દમ લતા બિતાના૤૤
સમ જમ નિયમ ફૂલ ફલ ગ્યાના૤ હરિ પત રતિ રસ બેદ બખાના૤૤
ઔરઉ કથા અનેક પ્રસંગા૤ તેઇ સુક પિક બહુબરન બિહંગા૤૤
દો0-પુલક બાટિકા બાગ બન સુખ સુબિહંગ બિહારુ૤
માલી સુમન સનેહ જલ સીંચત લોચન ચારુ૤૤37૤૤
–*–*–
જે ગાવહિં યહ ચરિત સઁભારે૤ તેઇ એહિ તાલ ચતુર રખવારે૤૤
સદા સુનહિં સાદર નર નારી૤ તેઇ સુરબર માનસ અધિકારી૤૤
અતિ ખલ જે બિષઈ બગ કાગા૤ એહિં સર નિકટ ન જાહિં અભાગા૤૤
સંબુક ભેક સેવાર સમાના૤ ઇહાઁ ન બિષય કથા રસ નાના૤૤
તેહિ કારન આવત હિયઁ હારે૤ કામી કાક બલાક બિચારે૤૤
આવત એહિં સર અતિ કઠિનાઈ૤ રામ કૃપા બિનુ આઇ ન જાઈ૤૤
કઠિન કુસંગ કુપંથ કરાલા૤ તિન્હ કે બચન બાઘ હરિ બ્યાલા૤૤
ગૃહ કારજ નાના જંજાલા૤ તે અતિ દુર્ગમ સૈલ બિસાલા૤૤
બન બહુ બિષમ મોહ મદ માના૤ નદીં કુતર્ક ભયંકર નાના૤૤
દો0-જે શ્રદ્ધા સંબલ રહિત નહિ સંતન્હ કર સાથ૤
તિન્હ કહુઁ માનસ અગમ અતિ જિન્હહિ ન પ્રિય રઘુનાથ૤૤38૤૤
–*–*–
જૌં કરિ કષ્ટ જાઇ પુનિ કોઈ૤ જાતહિં નીંદ જુ૜ાઈ હોઈ૤૤
જ૜તા જા૜ બિષમ ઉર લાગા૤ ગએહુઁ ન મજ્જન પાવ અભાગા૤૤
કરિ ન જાઇ સર મજ્જન પાના૤ ફિરિ આવઇ સમેત અભિમાના૤૤
જૌં બહોરિ કોઉ પૂછન આવા૤ સર નિંદા કરિ તાહિ બુઝાવા૤૤
સકલ બિઘ્ન બ્યાપહિ નહિં તેહી૤ રામ સુકૃપાઁ બિલોકહિં જેહી૤૤
સોઇ સાદર સર મજ્જનુ કરઈ૤ મહા ઘોર ત્રયતાપ ન જરઈ૤૤
તે નર યહ સર તજહિં ન કાઊ૤ જિન્હ કે રામ ચરન ભલ ભાઊ૤૤
જો નહાઇ ચહ એહિં સર ભાઈ૤ સો સતસંગ કરઉ મન લાઈ૤૤
અસ માનસ માનસ ચખ ચાહી૤ ભઇ કબિ બુદ્ધિ બિમલ અવગાહી૤૤
ભયઉ હૃદયઁ આનંદ ઉછાહૂ૤ ઉમગેઉ પ્રેમ પ્રમોદ પ્રબાહૂ૤૤
ચલી સુભગ કબિતા સરિતા સો૤ રામ બિમલ જસ જલ ભરિતા સો૤૤
સરજૂ નામ સુમંગલ મૂલા૤ લોક બેદ મત મંજુલ કૂલા૤૤
નદી પુનીત સુમાનસ નંદિનિ૤ કલિમલ તૃન તરુ મૂલ નિકંદિનિ૤૤
દો0-શ્રોતા ત્રિબિધ સમાજ પુર ગ્રામ નગર દુહુઁ કૂલ૤
સંતસભા અનુપમ અવધ સકલ સુમંગલ મૂલ૤૤39૤૤
–*–*–
રામભગતિ સુરસરિતહિ જાઈ૤ મિલી સુકીરતિ સરજુ સુહાઈ૤૤
સાનુજ રામ સમર જસુ પાવન૤ મિલેઉ મહાનદુ સોન સુહાવન૤૤
જુગ બિચ ભગતિ દેવધુનિ ધારા૤ સોહતિ સહિત સુબિરતિ બિચારા૤૤
ત્રિબિધ તાપ ત્રાસક તિમુહાની૤ રામ સરુપ સિંધુ સમુહાની૤૤
માનસ મૂલ મિલી સુરસરિહી૤ સુનત સુજન મન પાવન કરિહી૤૤
બિચ બિચ કથા બિચિત્ર બિભાગા૤ જનુ સરિ તીર તીર બન બાગા૤૤
ઉમા મહેસ બિબાહ બરાતી૤ તે જલચર અગનિત બહુભાઁતી૤૤
રઘુબર જનમ અનંદ બધાઈ૤ ભવઁર તરંગ મનોહરતાઈ૤૤
દો0-બાલચરિત ચહુ બંધુ કે બનજ બિપુલ બહુરંગ૤
નૃપ રાની પરિજન સુકૃત મધુકર બારિબિહંગ૤૤40૤૤
–*–*–
સીય સ્વયંબર કથા સુહાઈ૤ સરિત સુહાવનિ સો છબિ છાઈ૤૤
નદી નાવ પટુ પ્રસ્ન અનેકા૤ કેવટ કુસલ ઉતર સબિબેકા૤૤
સુનિ અનુકથન પરસ્પર હોઈ૤ પથિક સમાજ સોહ સરિ સોઈ૤૤
ઘોર ધાર ભૃગુનાથ રિસાની૤ ઘાટ સુબદ્ધ રામ બર બાની૤૤
સાનુજ રામ બિબાહ ઉછાહૂ૤ સો સુભ ઉમગ સુખદ સબ કાહૂ૤૤
કહત સુનત હરષહિં પુલકાહીં૤ તે સુકૃતી મન મુદિત નહાહીં૤૤
રામ તિલક હિત મંગલ સાજા૤ પરબ જોગ જનુ જુરે સમાજા૤૤
કાઈ કુમતિ કેકઈ કેરી૤ પરી જાસુ ફલ બિપતિ ઘનેરી૤૤
દો0-સમન અમિત ઉતપાત સબ ભરતચરિત જપજાગ૤
કલિ અઘ ખલ અવગુન કથન તે જલમલ બગ કાગ૤૤41૤૤
–*–*–
કીરતિ સરિત છહૂઁ રિતુ રૂરી૤ સમય સુહાવનિ પાવનિ ભૂરી૤૤
હિમ હિમસૈલસુતા સિવ બ્યાહૂ૤ સિસિર સુખદ પ્રભુ જનમ ઉછાહૂ૤૤
બરનબ રામ બિબાહ સમાજૂ૤ સો મુદ મંગલમય રિતુરાજૂ૤૤
ગ્રીષમ દુસહ રામ બનગવનૂ૤ પંથકથા ખર આતપ પવનૂ૤૤
બરષા ઘોર નિસાચર રારી૤ સુરકુલ સાલિ સુમંગલકારી૤૤
રામ રાજ સુખ બિનય બ૜ાઈ૤ બિસદ સુખદ સોઇ સરદ સુહાઈ૤૤
સતી સિરોમનિ સિય ગુનગાથા૤ સોઇ ગુન અમલ અનૂપમ પાથા૤૤
ભરત સુભાઉ સુસીતલતાઈ૤ સદા એકરસ બરનિ ન જાઈ૤૤
દો0- અવલોકનિ બોલનિ મિલનિ પ્રીતિ પરસપર હાસ૤
ભાયપ ભલિ ચહુ બંધુ કી જલ માધુરી સુબાસ૤૤42૤૤
–*–*–
આરતિ બિનય દીનતા મોરી૤ લઘુતા લલિત સુબારિ ન થોરી૤૤
અદભુત સલિલ સુનત ગુનકારી૤ આસ પિઆસ મનોમલ હારી૤૤
રામ સુપ્રેમહિ પોષત પાની૤ હરત સકલ કલિ કલુષ ગલાનૌ૤૤
ભવ શ્રમ સોષક તોષક તોષા૤ સમન દુરિત દુખ દારિદ દોષા૤૤
કામ કોહ મદ મોહ નસાવન૤ બિમલ બિબેક બિરાગ બ૝ાવન૤૤
સાદર મજ્જન પાન કિએ તેં૤ મિટહિં પાપ પરિતાપ હિએ તેં૤૤
જિન્હ એહિ બારિ ન માનસ ધોએ૤ તે કાયર કલિકાલ બિગોએ૤૤
તૃષિત નિરખિ રબિ કર ભવ બારી૤ ફિરિહહિ મૃગ જિમિ જીવ દુખારી૤૤
દો0-મતિ અનુહારિ સુબારિ ગુન ગનિ મન અન્હવાઇ૤
સુમિરિ ભવાની સંકરહિ કહ કબિ કથા સુહાઇ૤૤43(ક)૤૤
–*–*–
અબ રઘુપતિ પદ પંકરુહ હિયઁ ધરિ પાઇ પ્રસાદ ૤
કહઉઁ જુગલ મુનિબર્જ કર મિલન સુભગ સંબાદ૤૤43(ખ)૤૤
ભરદ્વાજ મુનિ બસહિં પ્રયાગા૤ તિન્હહિ રામ પદ અતિ અનુરાગા૤૤
તાપસ સમ દમ દયા નિધાના૤ પરમારથ પથ પરમ સુજાના૤૤
માઘ મકરગત રબિ જબ હોઈ૤ તીરથપતિહિં આવ સબ કોઈ૤૤
દેવ દનુજ કિંનર નર શ્રેની૤ સાદર મજ્જહિં સકલ ત્રિબેનીં૤૤
પૂજહિ માધવ પદ જલજાતા૤ પરસિ અખય બટુ હરષહિં ગાતા૤૤
ભરદ્વાજ આશ્રમ અતિ પાવન૤ પરમ રમ્ય મુનિબર મન ભાવન૤૤
તહાઁ હોઇ મુનિ રિષય સમાજા૤ જાહિં જે મજ્જન તીરથરાજા૤૤
મજ્જહિં પ્રાત સમેત ઉછાહા૤ કહહિં પરસપર હરિ ગુન ગાહા૤૤
દો0-બ્રહ્મ નિરૂપમ ધરમ બિધિ બરનહિં તત્ત્વ બિભાગ૤

કહહિં ભગતિ ભગવંત કૈ સંજુત ગ્યાન બિરાગ૤૤44૤૤
–*–*–
એહિ પ્રકાર ભરિ માઘ નહાહીં૤ પુનિ સબ નિજ નિજ આશ્રમ જાહીં૤૤
પ્રતિ સંબત અતિ હોઇ અનંદા૤ મકર મજ્જિ ગવનહિં મુનિબૃંદા૤૤
એક બાર ભરિ મકર નહાએ૤ સબ મુનીસ આશ્રમન્હ સિધાએ૤૤
જગબાલિક મુનિ પરમ બિબેકી૤ ભરવ્દાજ રાખે પદ ટેકી૤૤
સાદર ચરન સરોજ પખારે૤ અતિ પુનીત આસન બૈઠારે૤૤
કરિ પૂજા મુનિ સુજસ બખાની૤ બોલે અતિ પુનીત મૃદુ બાની૤૤
નાથ એક સંસઉ બ૜ મોરેં૤ કરગત બેદતત્વ સબુ તોરેં૤૤
કહત સો મોહિ લાગત ભય લાજા૤ જૌ ન કહઉઁ બ૜ હોઇ અકાજા૤૤
દો0-સંત કહહિ અસિ નીતિ પ્રભુ શ્રુતિ પુરાન મુનિ ગાવ૤
હોઇ ન બિમલ બિબેક ઉર ગુર સન કિએઁ દુરાવ૤૤45૤૤
–*–*–
અસ બિચારિ પ્રગટઉઁ નિજ મોહૂ૤ હરહુ નાથ કરિ જન પર છોહૂ૤૤
રાસ નામ કર અમિત પ્રભાવા૤ સંત પુરાન ઉપનિષદ ગાવા૤૤
સંતત જપત સંભુ અબિનાસી૤ સિવ ભગવાન ગ્યાન ગુન રાસી૤૤
આકર ચારિ જીવ જગ અહહીં૤ કાસીં મરત પરમ પદ લહહીં૤૤
સોપિ રામ મહિમા મુનિરાયા૤ સિવ ઉપદેસુ કરત કરિ દાયા૤૤
રામુ કવન પ્રભુ પૂછઉઁ તોહી૤ કહિઅ બુઝાઇ કૃપાનિધિ મોહી૤૤
એક રામ અવધેસ કુમારા૤ તિન્હ કર ચરિત બિદિત સંસારા૤૤
નારિ બિરહઁ દુખુ લહેઉ અપારા૤ ભયહુ રોષુ રન રાવનુ મારા૤૤
દો0-પ્રભુ સોઇ રામ કિ અપર કોઉ જાહિ જપત ત્રિપુરારિ૤
સત્યધામ સર્બગ્ય તુમ્હ કહહુ બિબેકુ બિચારિ૤૤46૤૤
–*–*–
જૈસે મિટૈ મોર ભ્રમ ભારી૤ કહહુ સો કથા નાથ બિસ્તારી૤૤
જાગબલિક બોલે મુસુકાઈ૤ તુમ્હહિ બિદિત રઘુપતિ પ્રભુતાઈ૤૤
રામમગત તુમ્હ મન ક્રમ બાની૤ ચતુરાઈ તુમ્હારી મૈં જાની૤૤
ચાહહુ સુનૈ રામ ગુન ગૂ૝ા૤ કીન્હિહુ પ્રસ્ન મનહુઁ અતિ મૂ૝ા૤૤
તાત સુનહુ સાદર મનુ લાઈ૤ કહઉઁ રામ કૈ કથા સુહાઈ૤૤
મહામોહુ મહિષેસુ બિસાલા૤ રામકથા કાલિકા કરાલા૤૤
રામકથા સસિ કિરન સમાના૤ સંત ચકોર કરહિં જેહિ પાના૤૤
ઐસેઇ સંસય કીન્હ ભવાની૤ મહાદેવ તબ કહા બખાની૤૤
દો0-કહઉઁ સો મતિ અનુહારિ અબ ઉમા સંભુ સંબાદ૤
ભયઉ સમય જેહિ હેતુ જેહિ સુનુ મુનિ મિટિહિ બિષાદ૤૤47૤૤
–*–*–
એક બાર ત્રેતા જુગ માહીં૤ સંભુ ગએ કુંભજ રિષિ પાહીં૤૤
સંગ સતી જગજનનિ ભવાની૤ પૂજે રિષિ અખિલેસ્વર જાની૤૤
રામકથા મુનીબર્જ બખાની૤ સુની મહેસ પરમ સુખુ માની૤૤
રિષિ પૂછી હરિભગતિ સુહાઈ૤ કહી સંભુ અધિકારી પાઈ૤૤
કહત સુનત રઘુપતિ ગુન ગાથા૤ કછુ દિન તહાઁ રહે ગિરિનાથા૤૤
મુનિ સન બિદા માગિ ત્રિપુરારી૤ ચલે ભવન સઁગ દચ્છકુમારી૤૤
તેહિ અવસર ભંજન મહિભારા૤ હરિ રઘુબંસ લીન્હ અવતારા૤૤
પિતા બચન તજિ રાજુ ઉદાસી૤ દંડક બન બિચરત અબિનાસી૤૤
દો0-હ્દયઁ બિચારત જાત હર કેહિ બિધિ દરસનુ હોઇ૤
ગુપ્ત રુપ અવતરેઉ પ્રભુ ગએઁ જાન સબુ કોઇ૤૤48(ક)૤૤
–*–*–
સો0-સંકર ઉર અતિ છોભુ સતી ન જાનહિં મરમુ સોઇ૤૤
તુલસી દરસન લોભુ મન ડરુ લોચન લાલચી૤૤48(ખ)૤૤
રાવન મરન મનુજ કર જાચા૤ પ્રભુ બિધિ બચનુ કીન્હ ચહ સાચા૤૤
જૌં નહિં જાઉઁ રહઇ પછિતાવા૤ કરત બિચારુ ન બનત બનાવા૤૤
એહિ બિધિ ભએ સોચબસ ઈસા૤ તેહિ સમય જાઇ દસસીસા૤૤
લીન્હ નીચ મારીચહિ સંગા૤ ભયઉ તુરત સોઇ કપટ કુરંગા૤૤
કરિ છલુ મૂ૝ હરી બૈદેહી૤ પ્રભુ પ્રભાઉ તસ બિદિત ન તેહી૤૤
મૃગ બધિ બન્ધુ સહિત હરિ આએ૤ આશ્રમુ દેખિ નયન જલ છાએ૤૤
બિરહ બિકલ નર ઇવ રઘુરાઈ૤ ખોજત બિપિન ફિરત દોઉ ભાઈ૤૤
કબહૂઁ જોગ બિયોગ ન જાકેં૤ દેખા પ્રગટ બિરહ દુખ તાકેં૤૤
દો0-અતિ વિચિત્ર રઘુપતિ ચરિત જાનહિં પરમ સુજાન૤
જે મતિમંદ બિમોહ બસ હૃદયઁ ધરહિં કછુ આન૤૤49૤૤
–*–*–
સંભુ સમય તેહિ રામહિ દેખા૤ ઉપજા હિયઁ અતિ હરપુ બિસેષા૤૤
ભરિ લોચન છબિસિંધુ નિહારી૤ કુસમય જાનિન કીન્હિ ચિન્હારી૤૤
જય સચ્ચિદાનંદ જગ પાવન૤ અસ કહિ ચલેઉ મનોજ નસાવન૤૤
ચલે જાત સિવ સતી સમેતા૤ પુનિ પુનિ પુલકત કૃપાનિકેતા૤૤
સતીં સો દસા સંભુ કૈ દેખી૤ ઉર ઉપજા સંદેહુ બિસેષી૤૤
સંકરુ જગતબંદ્ય જગદીસા૤ સુર નર મુનિ સબ નાવત સીસા૤૤
તિન્હ નૃપસુતહિ નહ પરનામા૤ કહિ સચ્ચિદાનંદ પરધમા૤૤
ભએ મગન છબિ તાસુ બિલોકી૤ અજહુઁ પ્રીતિ ઉર રહતિ ન રોકી૤૤
દો0-બ્રહ્મ જો વ્યાપક બિરજ અજ અકલ અનીહ અભેદ૤

સો કિ દેહ ધરિ હોઇ નર જાહિ ન જાનત વેદ૤૤ 50૤૤
–*–*–
બિષ્નુ જો સુર હિત નરતનુ ધારી૤ સોઉ સર્બગ્ય જથા ત્રિપુરારી૤૤
ખોજઇ સો કિ અગ્ય ઇવ નારી૤ ગ્યાનધામ શ્રીપતિ અસુરારી૤૤
સંભુગિરા પુનિ મૃષા ન હોઈ૤ સિવ સર્બગ્ય જાન સબુ કોઈ૤૤
અસ સંસય મન ભયઉ અપારા૤ હોઈ ન હૃદયઁ પ્રબોધ પ્રચારા૤૤
જદ્યપિ પ્રગટ ન કહેઉ ભવાની૤ હર અંતરજામી સબ જાની૤૤
સુનહિ સતી તવ નારિ સુભાઊ૤ સંસય અસ ન ધરિઅ ઉર કાઊ૤૤
જાસુ કથા કુભંજ રિષિ ગાઈ૤ ભગતિ જાસુ મૈં મુનિહિ સુનાઈ૤૤
સોઉ મમ ઇષ્ટદેવ રઘુબીરા૤ સેવત જાહિ સદા મુનિ ધીરા૤૤
છં0-મુનિ ધીર જોગી સિદ્ધ સંતત બિમલ મન જેહિ ધ્યાવહીં૤
કહિ નેતિ નિગમ પુરાન આગમ જાસુ કીરતિ ગાવહીં૤૤
સોઇ રામુ બ્યાપક બ્રહ્મ ભુવન નિકાય પતિ માયા ધની૤
અવતરેઉ અપને ભગત હિત નિજતંત્ર નિત રઘુકુલમનિ૤૤
સો0-લાગ ન ઉર ઉપદેસુ જદપિ કહેઉ સિવઁ બાર બહુ૤
બોલે બિહસિ મહેસુ હરિમાયા બલુ જાનિ જિયઁ૤૤51૤૤
જૌં તુમ્હરેં મન અતિ સંદેહૂ૤ તૌ કિન જાઇ પરીછા લેહૂ૤૤
તબ લગિ બૈઠ અહઉઁ બટછાહિં૤ જબ લગિ તુમ્હ ઐહહુ મોહિ પાહી૤૤
જૈસેં જાઇ મોહ ભ્રમ ભારી૤ કરેહુ સો જતનુ બિબેક બિચારી૤૤
ચલીં સતી સિવ આયસુ પાઈ૤ કરહિં બિચારુ કરૌં કા ભાઈ૤૤
ઇહાઁ સંભુ અસ મન અનુમાના૤ દચ્છસુતા કહુઁ નહિં કલ્યાના૤૤
મોરેહુ કહેં ન સંસય જાહીં૤ બિધી બિપરીત ભલાઈ નાહીં૤૤
હોઇહિ સોઇ જો રામ રચિ રાખા૤ કો કરિ તર્ક બ૝ાવૈ સાખા૤૤
અસ કહિ લગે જપન હરિનામા૤ ગઈ સતી જહઁ પ્રભુ સુખધામા૤૤
દો0-પુનિ પુનિ હૃદયઁ વિચારુ કરિ ધરિ સીતા કર રુપ૤
આગેં હોઇ ચલિ પંથ તેહિ જેહિં આવત નરભૂપ૤૤52૤૤
–*–*–
લછિમન દીખ ઉમાકૃત બેષા ચકિત ભએ ભ્રમ હૃદયઁ બિસેષા૤૤
કહિ ન સકત કછુ અતિ ગંભીરા૤ પ્રભુ પ્રભાઉ જાનત મતિધીરા૤૤
સતી કપટુ જાનેઉ સુરસ્વામી૤ સબદરસી સબ અંતરજામી૤૤
સુમિરત જાહિ મિટઇ અગ્યાના૤ સોઇ સરબગ્ય રામુ ભગવાના૤૤
સતી કીન્હ ચહ તહઁહુઁ દુરાઊ૤ દેખહુ નારિ સુભાવ પ્રભાઊ૤૤
નિજ માયા બલુ હૃદયઁ બખાની૤ બોલે બિહસિ રામુ મૃદુ બાની૤૤
જોરિ પાનિ પ્રભુ કીન્હ પ્રનામૂ૤ પિતા સમેત લીન્હ નિજ નામૂ૤૤
કહેઉ બહોરિ કહાઁ બૃષકેતૂ૤ બિપિન અકેલિ ફિરહુ કેહિ હેતૂ૤૤
દો0-રામ બચન મૃદુ ગૂ૝ સુનિ ઉપજા અતિ સંકોચુ૤
સતી સભીત મહેસ પહિં ચલીં હૃદયઁ બ૜ સોચુ૤૤53૤૤
–*–*–
મૈં સંકર કર કહા ન માના૤ નિજ અગ્યાનુ રામ પર આના૤૤
જાઇ ઉતરુ અબ દેહઉઁ કાહા૤ ઉર ઉપજા અતિ દારુન દાહા૤૤
જાના રામ સતીં દુખુ પાવા૤ નિજ પ્રભાઉ કછુ પ્રગટિ જનાવા૤૤
સતીં દીખ કૌતુકુ મગ જાતા૤ આગેં રામુ સહિત શ્રી ભ્રાતા૤૤
ફિરિ ચિતવા પાછેં પ્રભુ દેખા૤ સહિત બંધુ સિય સુંદર વેષા૤૤
જહઁ ચિતવહિં તહઁ પ્રભુ આસીના૤ સેવહિં સિદ્ધ મુનીસ પ્રબીના૤૤
દેખે સિવ બિધિ બિષ્નુ અનેકા૤ અમિત પ્રભાઉ એક તેં એકા૤૤
બંદત ચરન કરત પ્રભુ સેવા૤ બિબિધ બેષ દેખે સબ દેવા૤૤
દો0-સતી બિધાત્રી ઇંદિરા દેખીં અમિત અનૂપ૤
જેહિં જેહિં બેષ અજાદિ સુર તેહિ તેહિ તન અનુરૂપ૤૤54૤૤
–*–*–
દેખે જહઁ તહઁ રઘુપતિ જેતે૤ સક્તિન્હ સહિત સકલ સુર તેતે૤૤
જીવ ચરાચર જો સંસારા૤ દેખે સકલ અનેક પ્રકારા૤૤
પૂજહિં પ્રભુહિ દેવ બહુ બેષા૤ રામ રૂપ દૂસર નહિં દેખા૤૤
અવલોકે રઘુપતિ બહુતેરે૤ સીતા સહિત ન બેષ ઘનેરે૤૤
સોઇ રઘુબર સોઇ લછિમનુ સીતા૤ દેખિ સતી અતિ ભઈ સભીતા૤૤
હૃદય કંપ તન સુધિ કછુ નાહીં૤ નયન મૂદિ બૈઠીં મગ માહીં૤૤
બહુરિ બિલોકેઉ નયન ઉઘારી૤ કછુ ન દીખ તહઁ દચ્છકુમારી૤૤
પુનિ પુનિ નાઇ રામ પદ સીસા૤ ચલીં તહાઁ જહઁ રહે ગિરીસા૤૤
દો0-ગઈ સમીપ મહેસ તબ હઁસિ પૂછી કુસલાત૤
લીન્હી પરીછા કવન બિધિ કહહુ સત્ય સબ બાત૤૤55૤૤
માસપારાયણ, દૂસરા વિશ્રામ