Revision 15433 of "શ્રી રામચરિત માનસ/ તેરમો વિશ્રામ" on guwikisource

શ્રીગણેશાયનમઃ<br>
શ્રીજાનકીવલ્લભો વિજયતે<br>
શ્રીરામચરિતમાનસ<br>
દ્વિતીય સોપાન<br>
અયોધ્યા-કાણ્ડ<br>
<br>
'''શ્લોક'''- યસ્યાઙ્કે ચ વિભાતિ ભૂધરસુતા દેવાપગા મસ્તકે<br>
ભાલે બાલવિધુર્ગલે ચ ગરલં યસ્યોરસિ વ્યાલરાટ્૤<br>
સોઽયં ભૂતિવિભૂષણઃ સુરવરઃ સર્વાધિપઃ સર્વદા<br>
શર્વઃ સર્વગતઃ શિવઃ શશિનિભઃ શ્રીશઙ્કરઃ પાતુ મામ્૥૧૥<br>
પ્રસન્નતાં યા ન ગતાભિષેકતસ્તથા ન મમ્લે વનવાસદુઃખતઃ૤<br>
મુખામ્બુજશ્રી રઘુનન્દનસ્ય મે સદાસ્તુ સા મઞ્જુલમંગલપ્રદા૥૨૥<br>
નીલામ્બુજશ્યામલકોમલાઙ્ગં સીતાસમારોપિતવામભાગમ્૤<br>
પાણૌ મહાસાયકચારુચાપં નમામિ રામં રઘુવંશનાથમ્૥૩૥<br>
<br>
'''દોહા'''- શ્રીગુરુ ચરન સરોજ રજ નિજ મનુ મુકુરુ સુધારિ૤<br>
બરનઉઁ રઘુબર બિમલ જસુ જો દાયકુ ફલ ચારિ૥<br>
જબ તેં રામુ બ્યાહિ ઘર આએ૤ નિત નવ મંગલ મોદ બધાએ૥<br>
ભુવન ચારિદસ ભૂધર ભારી૤ સુકૃત મેઘ બરષહિ સુખ બારી૥<br>
રિધિ સિધિ સંપતિ નદીં સુહાઈ૤ ઉમગિ અવધ અંબુધિ કહુઁ આઈ૥<br>
મનિગન પુર નર નારિ સુજાતી૤ સુચિ અમોલ સુંદર સબ ભાઁતી૥<br>
કહિ ન જાઇ કછુ નગર બિભૂતી૤ જનુ એતનિઅ બિરંચિ કરતૂતી૥<br>
સબ બિધિ સબ પુર લોગ સુખારી૤ રામચંદ મુખ ચંદુ નિહારી૥<br>
મુદિત માતુ સબ સખીં સહેલી૤ ફલિત બિલોકિ મનોરથ બેલી૥<br>
રામ રૂપુ ગુનસીલુ સુભાઊ૤ પ્રમુદિત હોઇ દેખિ સુનિ રાઊ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સબ કેં ઉર અભિલાષુ અસ કહહિં મનાઇ મહેસુ૤<br>
આપ અછત જુબરાજ પદ રામહિ દેઉ નરેસુ૥૧૥<br>
<br>
એક સમય સબ સહિત સમાજા૤ રાજસભાઁ રઘુરાજુ બિરાજા૥<br>
સકલ સુકૃત મૂરતિ નરનાહૂ૤ રામ સુજસુ સુનિ અતિહિ ઉછાહૂ૥<br>
નૃપ સબ રહહિં કૃપા અભિલાષેં૤ લોકપ કરહિં પ્રીતિ રુખ રાખેં૥<br>
તિભુવન તીનિ કાલ જગ માહીં૤ ભૂરિ ભાગ દસરથ સમ નાહીં૥<br>
મંગલમૂલ રામુ સુત જાસૂ૤ જો કછુ કહિજ થોર સબુ તાસૂ૥<br>
રાયઁ સુભાયઁ મુકુરુ કર લીન્હા૤ બદનુ બિલોકિ મુકુટ સમ કીન્હા૥<br>
શ્રવન સમીપ ભએ સિત કેસા૤ મનહુઁ જરઠપનુ અસ ઉપદેસા૥<br>
નૃપ જુબરાજ રામ કહુઁ દેહૂ૤ જીવન જનમ લાહુ કિન લેહૂ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- યહ બિચારુ ઉર આનિ નૃપ સુદિનુ સુઅવસરુ પાઇ૤<br>
પ્રેમ પુલકિ તન મુદિત મન ગુરહિ સુનાયઉ જાઇ૥૨૥<br>
<br>
કહઇ ભુઆલુ સુનિઅ મુનિનાયક૤ ભએ રામ સબ બિધિ સબ લાયક૥<br>
સેવક સચિવ સકલ પુરબાસી૤ જે હમારે અરિ મિત્ર ઉદાસી૥<br>
સબહિ રામુ પ્રિય જેહિ બિધિ મોહી૤ પ્રભુ અસીસ જનુ તનુ ધરિ સોહી૥<br>
બિપ્ર સહિત પરિવાર ગોસાઈં૤ કરહિં છોહુ સબ રૌરિહિ નાઈ૥<br>
જે ગુર ચરન રેનુ સિર ધરહીં૤ તે જનુ સકલ બિભવ બસ કરહીં૥<br>
મોહિ સમ યહુ અનુભયઉ ન દૂજેં૤ સબુ પાયઉઁ રજ પાવનિ પૂજેં૥<br>
અબ અભિલાષુ એકુ મન મોરેં૤ પૂજહિ નાથ અનુગ્રહ તોરેં૥<br>
મુનિ પ્રસન્ન લખિ સહજ સનેહૂ૤ કહેઉ નરેસ રજાયસુ દેહૂ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- રાજન રાઉર નામુ જસુ સબ અભિમત દાતાર૤<br>
ફલ અનુગામી મહિપ મનિ મન અભિલાષુ તુમ્હાર૥૩૥<br>
<br>
સબ બિધિ ગુરુ પ્રસન્ન જિયઁ જાની૤ બોલેઉ રાઉ રહઁસિ મૃદુ બાની૥<br>
નાથ રામુ કરિઅહિં જુબરાજૂ૤ કહિઅ કૃપા કરિ કરિઅ સમાજૂ૥<br>
મોહિ અછત યહુ હોઇ ઉછાહૂ૤ લહહિં લોગ સબ લોચન લાહૂ૥<br>
પ્રભુ પ્રસાદ સિવ સબઇ નિબાહીં૤ યહ લાલસા એક મન માહીં૥<br>
પુનિ ન સોચ તનુ રહઉ કિ જાઊ૤ જેહિં ન હોઇ પાછેં પછિતાઊ૥<br>
સુનિ મુનિ દસરથ બચન સુહાએ૤ મંગલ મોદ મૂલ મન ભાએ૥<br>
સુનુ નૃપ જાસુ બિમુખ પછિતાહીં૤ જાસુ ભજન બિનુ જરનિ ન જાહીં૥<br>
ભયઉ તુમ્હાર તનય સોઇ સ્વામી૤ રામુ પુનીત પ્રેમ અનુગામી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- બેગિ બિલંબુ ન કરિઅ નૃપ સાજિઅ સબુઇ સમાજુ૤<br>
સુદિન સુમંગલુ તબહિં જબ રામુ હોહિં જુબરાજુ૥૪૥<br>
<br>
મુદિત મહિપતિ મંદિર આએ૤ સેવક સચિવ સુમંત્રુ બોલાએ૥<br>
કહિ જયજીવ સીસ તિન્હ નાએ૤ ભૂપ સુમંગલ બચન સુનાએ૥<br>
જૌં પાઁચહિ મત લાગૈ નીકા૤ કરહુ હરષિ હિયઁ રામહિ ટીકા૥<br>
મંત્રી મુદિત સુનત પ્રિય બાની૤ અભિમત બિરવઁ પરેઉ જનુ પાની૥<br>
બિનતી સચિવ કરહિ કર જોરી૤ જિઅહુ જગતપતિ બરિસ કરોરી૥<br>
જગ મંગલ ભલ કાજુ બિચારા૤ બેગિઅ નાથ ન લાઇઅ બારા૥<br>
નૃપહિ મોદુ સુનિ સચિવ સુભાષા૤ બઢ઼ત બૌંડ઼ જનુ લહી સુસાખા૥<br>
<br>
'''દોહા'''- કહેઉ ભૂપ મુનિરાજ કર જોઇ જોઇ આયસુ હોઇ૤<br>
રામ રાજ અભિષેક હિત બેગિ કરહુ સોઇ સોઇ૥૫૥<br>
<br>
હરષિ મુનીસ કહેઉ મૃદુ બાની૤ આનહુ સકલ સુતીરથ પાની૥<br>
ઔષધ મૂલ ફૂલ ફલ પાના૤ કહે નામ ગનિ મંગલ નાના૥<br>
ચામર ચરમ બસન બહુ ભાઁતી૤ રોમ પાટ પટ અગનિત જાતી૥<br>
મનિગન મંગલ બસ્તુ અનેકા૤ જો જગ જોગુ ભૂપ અભિષેકા૥<br>
બેદ બિદિત કહિ સકલ બિધાના૤ કહેઉ રચહુ પુર બિબિધ બિતાના૥<br>
સફલ રસાલ પૂગફલ કેરા૤ રોપહુ બીથિન્હ પુર ચહુઁ ફેરા૥<br>
રચહુ મંજુ મનિ ચૌકેં ચારૂ૤ કહહુ બનાવન બેગિ બજારૂ૥<br>
પૂજહુ ગનપતિ ગુર કુલદેવા૤ સબ બિધિ કરહુ ભૂમિસુર સેવા૥<br>
<br>
'''દોહા'''- ધ્વજ પતાક તોરન કલસ સજહુ તુરગ રથ નાગ૤<br>
સિર ધરિ મુનિબર બચન સબુ નિજ નિજ કાજહિં લાગ૥૬૥<br>
<br>
જો મુનીસ જેહિ આયસુ દીન્હા૤ સો તેહિં કાજુ પ્રથમ જનુ કીન્હા૥<br>
બિપ્ર સાધુ સુર પૂજત રાજા૤ કરત રામ હિત મંગલ કાજા૥<br>
સુનત રામ અભિષેક સુહાવા૤ બાજ ગહાગહ અવધ બધાવા૥<br>
રામ સીય તન સગુન જનાએ૤ ફરકહિં મંગલ અંગ સુહાએ૥<br>
પુલકિ સપ્રેમ પરસપર કહહીં૤ ભરત આગમનુ સૂચક અહહીં૥<br>
ભએ બહુત દિન અતિ અવસેરી૤ સગુન પ્રતીતિ ભેંટ પ્રિય કેરી૥<br>
ભરત સરિસ પ્રિય કો જગ માહીં૤ ઇહઇ સગુન ફલુ દૂસર નાહીં૥<br>
રામહિ બંધુ સોચ દિન રાતી૤ અંડન્હિ કમઠ હ્રદઉ જેહિ ભાઁતી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- એહિ અવસર મંગલુ પરમ સુનિ રહઁસેઉ રનિવાસુ૤<br>
સોભત લખિ બિધુ બઢ઼ત જનુ બારિધિ બીચિ બિલાસુ૥૭૥<br>
<br>
પ્રથમ જાઇ જિન્હ બચન સુનાએ૤ ભૂષન બસન ભૂરિ તિન્હ પાએ૥<br>
પ્રેમ પુલકિ તન મન અનુરાગીં૤ મંગલ કલસ સજન સબ લાગીં૥<br>
ચૌકેં ચારુ સુમિત્રાઁ પુરી૤ મનિમય બિબિધ ભાઁતિ અતિ રુરી૥<br>
આનઁદ મગન રામ મહતારી૤ દિએ દાન બહુ બિપ્ર હઁકારી૥<br>
પૂજીં ગ્રામદેબિ સુર નાગા૤ કહેઉ બહોરિ દેન બલિભાગા૥<br>
જેહિ બિધિ હોઇ રામ કલ્યાનૂ૤ દેહુ દયા કરિ સો બરદાનૂ૥<br>
ગાવહિં મંગલ કોકિલબયનીં૤ બિધુબદનીં મૃગસાવકનયનીં૥<br>
<br>
'''દોહા'''- રામ રાજ અભિષેકુ સુનિ હિયઁ હરષે નર નારિ૤<br>
લગે સુમંગલ સજન સબ બિધિ અનુકૂલ બિચારિ૥૮૥<br>
<br>
તબ નરનાહઁ બસિષ્ઠુ બોલાએ૤ રામધામ સિખ દેન પઠાએ૥<br>
ગુર આગમનુ સુનત રઘુનાથા૤ દ્વાર આઇ પદ નાયઉ માથા૥<br>
સાદર અરઘ દેઇ ઘર આને૤ સોરહ ભાઁતિ પૂજિ સનમાને૥<br>
ગહે ચરન સિય સહિત બહોરી૤ બોલે રામુ કમલ કર જોરી૥<br>
સેવક સદન સ્વામિ આગમનૂ૤ મંગલ મૂલ અમંગલ દમનૂ૥<br>
તદપિ ઉચિત જનુ બોલિ સપ્રીતી૤ પઠઇઅ કાજ નાથ અસિ નીતી૥<br>
પ્રભુતા તજિ પ્રભુ કીન્હ સનેહૂ૤ ભયઉ પુનીત આજુ યહુ ગેહૂ૥<br>
આયસુ હોઇ સો કરૌં ગોસાઈ૤ સેવક લહઇ સ્વામિ સેવકાઈ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સુનિ સનેહ સાને બચન મુનિ રઘુબરહિ પ્રસંસ૤<br>
રામ કસ ન તુમ્હ કહહુ અસ હંસ બંસ અવતંસ૥૯૥<br>
<br>
બરનિ રામ ગુન સીલુ સુભાઊ૤ બોલે પ્રેમ પુલકિ મુનિરાઊ૥<br>
ભૂપ સજેઉ અભિષેક સમાજૂ૤ ચાહત દેન તુમ્હહિ જુબરાજૂ૥<br>
રામ કરહુ સબ સંજમ આજૂ૤ જૌં બિધિ કુસલ નિબાહૈ કાજૂ૥<br>
ગુરુ સિખ દેઇ રાય પહિં ગયઉ૤ રામ હૃદયઁ અસ બિસમઉ ભયઊ૥<br>
જનમે એક સંગ સબ ભાઈ૤ ભોજન સયન કેલિ લરિકાઈ૥<br>
કરનબેધ ઉપબીત બિઆહા૤ સંગ સંગ સબ ભએ ઉછાહા૥<br>
બિમલ બંસ યહુ અનુચિત એકૂ૤ બંધુ બિહાઇ બડ઼ેહિ અભિષેકૂ૥<br>
પ્રભુ સપ્રેમ પછિતાનિ સુહાઈ૤ હરઉ ભગત મન કૈ કુટિલાઈ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- તેહિ અવસર આએ લખન મગન પ્રેમ આનંદ૤<br>
સનમાને પ્રિય બચન કહિ રઘુકુલ કૈરવ ચંદ૥૧૦૥<br>
<br>
બાજહિં બાજને બિબિધ બિધાના૤ પુર પ્રમોદુ નહિં જાઇ બખાના૥<br>
ભરત આગમનુ સકલ મનાવહિં૤ આવહુઁ બેગિ નયન ફલુ પાવહિં૥<br>
હાટ બાટ ઘર ગલીં અથાઈ૤ કહહિં પરસપર લોગ લોગાઈ૥<br>
કાલિ લગન ભલિ કેતિક બારા૤ પૂજિહિ બિધિ અભિલાષુ હમારા૥<br>
કનક સિંઘાસન સીય સમેતા૤ બૈઠહિં રામુ હોઇ ચિત ચેતા૥<br>
સકલ કહહિં કબ હોઇહિ કાલી૤ બિઘન મનાવહિં દેવ કુચાલી૥<br>
તિન્હહિ સોહાઇ ન અવધ બધાવા૤ ચોરહિ ચંદિનિ રાતિ ન ભાવા૥<br>
સારદ બોલિ બિનય સુર કરહીં૤ બારહિં બાર પાય લૈ પરહીં૥<br>
<br>
'''દોહા'''- બિપતિ હમારિ બિલોકિ બડ઼િ માતુ કરિઅ સોઇ આજુ૤<br>
રામુ જાહિં બન રાજુ તજિ હોઇ સકલ સુરકાજુ૥૧૧૥<br>
<br>
સુનિ સુર બિનય ઠાઢ઼િ પછિતાતી૤ ભઇઉઁ સરોજ બિપિન હિમરાતી૥<br>
દેખિ દેવ પુનિ કહહિં નિહોરી૤ માતુ તોહિ નહિં થોરિઉ ખોરી૥<br>
બિસમય હરષ રહિત રઘુરાઊ૤ તુમ્હ જાનહુ સબ રામ પ્રભાઊ૥<br>
જીવ કરમ બસ સુખ દુખ ભાગી૤ જાઇઅ અવધ દેવ હિત લાગી૥<br>
બાર બાર ગહિ ચરન સઁકોચૌ૤ ચલી બિચારિ બિબુધ મતિ પોચી૥<br>
ઊઁચ નિવાસુ નીચિ કરતૂતી૤ દેખિ ન સકહિં પરાઇ બિભૂતી૥<br>
આગિલ કાજુ બિચારિ બહોરી૤ કરહહિં ચાહ કુસલ કબિ મોરી૥<br>
હરષિ હૃદયઁ દસરથ પુર આઈ૤ જનુ ગ્રહ દસા દુસહ દુખદાઈ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- નામુ મંથરા મંદમતિ ચેરી કૈકેઇ કેરિ૤<br>
અજસ પેટારી તાહિ કરિ ગઈ ગિરા મતિ ફેરિ૥૧૨૥<br>
<br>
દીખ મંથરા નગરુ બનાવા૤ મંજુલ મંગલ બાજ બધાવા૥<br>
પૂછેસિ લોગન્હ કાહ ઉછાહૂ૤ રામ તિલકુ સુનિ ભા ઉર દાહૂ૥<br>
કરઇ બિચારુ કુબુદ્ધિ કુજાતી૤ હોઇ અકાજુ કવનિ બિધિ રાતી૥<br>
દેખિ લાગિ મધુ કુટિલ કિરાતી૤ જિમિ ગવઁ તકઇ લેઉઁ કેહિ ભાઁતી૥<br>
ભરત માતુ પહિં ગઇ બિલખાની૤ કા અનમનિ હસિ કહ હઁસિ રાની૥<br>
ઊતરુ દેઇ ન લેઇ ઉસાસૂ૤ નારિ ચરિત કરિ ઢારઇ આઁસૂ૥<br>
હઁસિ કહ રાનિ ગાલુ બડ઼ તોરેં૤ દીન્હ લખન સિખ અસ મન મોરેં૥<br>
તબહુઁ ન બોલ ચેરિ બડ઼િ પાપિનિ૤ છાડ઼ઇ સ્વાસ કારિ જનુ સાઁપિનિ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સભય રાનિ કહ કહસિ કિન કુસલ રામુ મહિપાલુ૤<br>
લખનુ ભરતુ રિપુદમનુ સુનિ ભા કુબરી ઉર સાલુ૥૧૩૥<br>
<br>
કત સિખ દેઇ હમહિ કોઉ માઈ૤ ગાલુ કરબ કેહિ કર બલુ પાઈ૥<br>
રામહિ છાડ઼િ કુસલ કેહિ આજૂ૤ જેહિ જનેસુ દેઇ જુબરાજૂ૥<br>
ભયઉ કૌસિલહિ બિધિ અતિ દાહિન૤ દેખત ગરબ રહત ઉર નાહિન૥<br>
દેખેહુ કસ ન જાઇ સબ સોભા૤ જો અવલોકિ મોર મનુ છોભા૥<br>
પૂતુ બિદેસ ન સોચુ તુમ્હારેં૤ જાનતિ હહુ બસ નાહુ હમારેં૥<br>
નીદ બહુત પ્રિય સેજ તુરાઈ૤ લખહુ ન ભૂપ કપટ ચતુરાઈ૥<br>
સુનિ પ્રિય બચન મલિન મનુ જાની૤ ઝુકી રાનિ અબ રહુ અરગાની૥<br>
પુનિ અસ કબહુઁ કહસિ ઘરફોરી૤ તબ ધરિ જીભ કઢ઼ાવઉઁ તોરી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- કાને ખોરે કૂબરે કુટિલ કુચાલી જાનિ૤<br>
તિય બિસેષિ પુનિ ચેરિ કહિ ભરતમાતુ મુસુકાનિ૥૧૪૥<br>
<br>
પ્રિયબાદિનિ સિખ દીન્હિઉઁ તોહી૤ સપનેહુઁ તો પર કોપુ ન મોહી૥<br>
સુદિનુ સુમંગલ દાયકુ સોઈ૤ તોર કહા ફુર જેહિ દિન હોઈ૥<br>
જેઠ સ્વામિ સેવક લઘુ ભાઈ૤ યહ દિનકર કુલ રીતિ સુહાઈ૥<br>
રામ તિલકુ જૌં સાઁચેહુઁ કાલી૤ દેઉઁ માગુ મન ભાવત આલી૥<br>
કૌસલ્યા સમ સબ મહતારી૤ રામહિ સહજ સુભાયઁ પિઆરી૥<br>
મો પર કરહિં સનેહુ બિસેષી૤ મૈં કરિ પ્રીતિ પરીછા દેખી૥<br>
જૌં બિધિ જનમુ દેઇ કરિ છોહૂ૤ હોહુઁ રામ સિય પૂત પુતોહૂ૥<br>
પ્રાન તેં અધિક રામુ પ્રિય મોરેં૤ તિન્હ કેં તિલક છોભુ કસ તોરેં૥<br>
<br>
'''દોહા'''- ભરત સપથ તોહિ સત્ય કહુ પરિહરિ કપટ દુરાઉ૤<br>
હરષ સમય બિસમઉ કરસિ કારન મોહિ સુનાઉ૥૧૫૥<br>
<br>
એકહિં બાર આસ સબ પૂજી૤ અબ કછુ કહબ જીભ કરિ દૂજી૥<br>
ફોરૈ જોગુ કપારુ અભાગા૤ ભલેઉ કહત દુખ રઉરેહિ લાગા૥<br>
કહહિં ઝૂઠિ ફુરિ બાત બનાઈ૤ તે પ્રિય તુમ્હહિ કરુઇ મૈં માઈ૥<br>
હમહુઁ કહબિ અબ ઠકુરસોહાતી૤ નાહિં ત મૌન રહબ દિનુ રાતી૥<br>
કરિ કુરૂપ બિધિ પરબસ કીન્હા૤ બવા સો લુનિઅ લહિઅ જો દીન્હા૥<br>
કોઉ નૃપ હોઉ હમહિ કા હાની૤ ચેરિ છાડ઼િ અબ હોબ કિ રાની૥<br>
જારૈ જોગુ સુભાઉ હમારા૤ અનભલ દેખિ ન જાઇ તુમ્હારા૥<br>
તાતેં કછુક બાત અનુસારી૤ છમિઅ દેબિ બડ઼િ ચૂક હમારી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- ગૂઢ઼ કપટ પ્રિય બચન સુનિ તીય અધરબુધિ રાનિ૤<br>
સુરમાયા બસ બૈરિનિહિ સુહ્દ જાનિ પતિઆનિ૥૧૬૥<br>
<br>
સાદર પુનિ પુનિ પૂઁછતિ ઓહી૤ સબરી ગાન મૃગી જનુ મોહી૥<br>
તસિ મતિ ફિરી અહઇ જસિ ભાબી૤ રહસી ચેરિ ઘાત જનુ ફાબી૥<br>
તુમ્હ પૂઁછહુ મૈં કહત ડેરાઊઁ૤ ધરેઉ મોર ઘરફોરી નાઊઁ૥<br>
સજિ પ્રતીતિ બહુબિધિ ગઢ઼િ છોલી૤ અવધ સાઢ઼સાતી તબ બોલી૥<br>
પ્રિય સિય રામુ કહા તુમ્હ રાની૤ રામહિ તુમ્હ પ્રિય સો ફુરિ બાની૥<br>
રહા પ્રથમ અબ તે દિન બીતે૤ સમઉ ફિરેં રિપુ હોહિં પિંરીતે૥<br>
ભાનુ કમલ કુલ પોષનિહારા૤ બિનુ જલ જારિ કરઇ સોઇ છારા૥<br>
જરિ તુમ્હારિ ચહ સવતિ ઉખારી૤ રૂઁધહુ કરિ ઉપાઉ બર બારી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- તુમ્હહિ ન સોચુ સોહાગ બલ નિજ બસ જાનહુ રાઉ૤<br>
મન મલીન મુહ મીઠ નૃપ રાઉર સરલ સુભાઉ૥૧૭૥<br>
<br>
ચતુર ગઁભીર રામ મહતારી૤ બીચુ પાઇ નિજ બાત સઁવારી૥<br>
પઠએ ભરતુ ભૂપ નનિઅઉરેં૤ રામ માતુ મત જાનવ રઉરેં૥<br>
સેવહિં સકલ સવતિ મોહિ નીકેં૤ ગરબિત ભરત માતુ બલ પી કેં૥<br>
સાલુ તુમ્હાર કૌસિલહિ માઈ૤ કપટ ચતુર નહિં હોઇ જનાઈ૥<br>
રાજહિ તુમ્હ પર પ્રેમુ બિસેષી૤ સવતિ સુભાઉ સકઇ નહિં દેખી૥<br>
રચી પ્રંપચુ ભૂપહિ અપનાઈ૤ રામ તિલક હિત લગન ધરાઈ૥<br>
યહ કુલ ઉચિત રામ કહુઁ ટીકા૤ સબહિ સોહાઇ મોહિ સુઠિ નીકા૥<br>
આગિલિ બાત સમુઝિ ડરુ મોહી૤ દેઉ દૈઉ ફિરિ સો ફલુ ઓહી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- રચિ પચિ કોટિક કુટિલપન કીન્હેસિ કપટ પ્રબોધુ૥<br>
કહિસિ કથા સત સવતિ કૈ જેહિ બિધિ બાઢ઼ બિરોધુ૥૧૮૥<br>
<br>
ભાવી બસ પ્રતીતિ ઉર આઈ૤ પૂઁછ રાનિ પુનિ સપથ દેવાઈ૥<br>
કા પૂછહુઁ તુમ્હ અબહુઁ ન જાના૤ નિજ હિત અનહિત પસુ પહિચાના૥<br>
ભયઉ પાખુ દિન સજત સમાજૂ૤ તુમ્હ પાઈ સુધિ મોહિ સન આજૂ૥<br>
ખાઇઅ પહિરિઅ રાજ તુમ્હારેં૤ સત્ય કહેં નહિં દોષુ હમારેં૥<br>
જૌં અસત્ય કછુ કહબ બનાઈ૤ તૌ બિધિ દેઇહિ હમહિ સજાઈ૥<br>
રામહિ તિલક કાલિ જૌં ભયઊ૤þ તુમ્હ કહુઁ બિપતિ બીજુ બિધિ બયઊ૥<br>
રેખ ખઁચાઇ કહઉઁ બલુ ભાષી૤ ભામિનિ ભઇહુ દૂધ કઇ માખી૥<br>
જૌં સુત સહિત કરહુ સેવકાઈ૤ તૌ ઘર રહહુ ન આન ઉપાઈ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- કદ્રૂઁ બિનતહિ દીન્હ દુખુ તુમ્હહિ કૌસિલાઁ દેબ૤<br>
ભરતુ બંદિગૃહ સેઇહહિં લખનુ રામ કે નેબ૥૧૯૥<br>
<br>
કૈકયસુતા સુનત કટુ બાની૤ કહિ ન સકઇ કછુ સહમિ સુખાની૥<br>
તન પસેઉ કદલી જિમિ કાઁપી૤ કુબરીં દસન જીભ તબ ચાઁપી૥<br>
કહિ કહિ કોટિક કપટ કહાની૤ ધીરજુ ધરહુ પ્રબોધિસિ રાની૥<br>
ફિરા કરમુ પ્રિય લાગિ કુચાલી૤ બકિહિ સરાહઇ માનિ મરાલી૥<br>
સુનુ મંથરા બાત ફુરિ તોરી૤ દહિનિ આઁખિ નિત ફરકઇ મોરી૥<br>
દિન પ્રતિ દેખઉઁ રાતિ કુસપને૤ કહઉઁ ન તોહિ મોહ બસ અપને૥<br>
કાહ કરૌ સખિ સૂધ સુભાઊ૤ દાહિન બામ ન જાનઉઁ કાઊ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- અપને ચલત ન આજુ લગિ અનભલ કાહુક કીન્હ૤<br>
કેહિં અઘ એકહિ બાર મોહિ દૈઅઁ દુસહ દુખુ દીન્હ૥૨૦૥<br>
<br>
નૈહર જનમુ ભરબ બરુ જાઇ૤ જિઅત ન કરબિ સવતિ સેવકાઈ૥<br>
અરિ બસ દૈઉ જિઆવત જાહી૤ મરનુ નીક તેહિ જીવન ચાહી૥<br>
દીન બચન કહ બહુબિધિ રાની૤ સુનિ કુબરીં તિયમાયા ઠાની૥<br>
અસ કસ કહહુ માનિ મન ઊના૤ સુખુ સોહાગુ તુમ્હ કહુઁ દિન દૂના૥<br>
જેહિં રાઉર અતિ અનભલ તાકા૤ સોઇ પાઇહિ યહુ ફલુ પરિપાકા૥<br>
જબ તેં કુમત સુના મૈં સ્વામિનિ૤ ભૂખ ન બાસર નીંદ ન જામિનિ૥<br>
પૂઁછેઉ ગુનિન્હ રેખ તિન્હ ખાઁચી૤ ભરત ભુઆલ હોહિં યહ સાઁચી૥<br>
ભામિનિ કરહુ ત કહૌં ઉપાઊ૤ હૈ તુમ્હરીં સેવા બસ રાઊ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- પરઉઁ કૂપ તુઅ બચન પર સકઉઁ પૂત પતિ ત્યાગિ૤<br>
કહસિ મોર દુખુ દેખિ બડ઼ કસ ન કરબ હિત લાગિ૥૨૧૥<br>
<br>
કુબરીં કરિ કબુલી કૈકેઈ૤ કપટ છુરી ઉર પાહન ટેઈ૥<br>
લખઇ ન રાનિ નિકટ દુખુ કૈંસે૤ ચરઇ હરિત તિન બલિપસુ જૈસેં૥<br>
સુનત બાત મૃદુ અંત કઠોરી૤ દેતિ મનહુઁ મધુ માહુર ઘોરી૥<br>
કહઇ ચેરિ સુધિ અહઇ કિ નાહી૤ સ્વામિનિ કહિહુ કથા મોહિ પાહીં૥<br>
દુઇ બરદાન ભૂપ સન થાતી૤ માગહુ આજુ જુડ઼ાવહુ છાતી૥<br>
સુતહિ રાજુ રામહિ બનવાસૂ૤ દેહુ લેહુ સબ સવતિ હુલાસુ૥<br>
ભૂપતિ રામ સપથ જબ કરઈ૤ તબ માગેહુ જેહિં બચનુ ન ટરઈ૥<br>
હોઇ અકાજુ આજુ નિસિ બીતેં૤ બચનુ મોર પ્રિય માનેહુ જી તેં૥<br>
<br>
'''દોહા'''- બડ઼ કુઘાતુ કરિ પાતકિનિ કહેસિ કોપગૃહઁ જાહુ૤<br>
કાજુ સઁવારેહુ સજગ સબુ સહસા જનિ પતિઆહુ૥૨૨૥<br>
<br>
કુબરિહિ રાનિ પ્રાનપ્રિય જાની૤ બાર બાર બડ઼િ બુદ્ધિ બખાની૥<br>
તોહિ સમ હિત ન મોર સંસારા૤ બહે જાત કઇ ભઇસિ અધારા૥<br>
જૌં બિધિ પુરબ મનોરથુ કાલી૤ કરૌં તોહિ ચખ પૂતરિ આલી૥<br>
બહુબિધિ ચેરિહિ આદરુ દેઈ૤ કોપભવન ગવનિ કૈકેઈ૥<br>
બિપતિ બીજુ બરષા રિતુ ચેરી૤ ભુઇઁ ભઇ કુમતિ કૈકેઈ કેરી૥<br>
પાઇ કપટ જલુ અંકુર જામા૤ બર દોઉ દલ દુખ ફલ પરિનામા૥<br>
કોપ સમાજુ સાજિ સબુ સોઈ૤ રાજુ કરત નિજ કુમતિ બિગોઈ૥<br>
રાઉર નગર કોલાહલુ હોઈ૤ યહ કુચાલિ કછુ જાન ન કોઈ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- પ્રમુદિત પુર નર નારિ૤ સબ સજહિં સુમંગલચાર૤<br>
એક પ્રબિસહિં એક નિર્ગમહિં ભીર ભૂપ દરબાર૥૨૩૥<br>
<br>
બાલ સખા સુન હિયઁ હરષાહીં૤ મિલિ દસ પાઁચ રામ પહિં જાહીં૥<br>
પ્રભુ આદરહિં પ્રેમુ પહિચાની૤ પૂઁછહિં કુસલ ખેમ મૃદુ બાની૥<br>
ફિરહિં ભવન પ્રિય આયસુ પાઈ૤ કરત પરસપર રામ બડ઼ાઈ૥<br>
કો રઘુબીર સરિસ સંસારા૤ સીલુ સનેહ નિબાહનિહારા૤<br>
જેંહિ જેંહિ જોનિ કરમ બસ ભ્રમહીં૤ તહઁ તહઁ ઈસુ દેઉ યહ હમહીં૥<br>
સેવક હમ સ્વામી સિયનાહૂ૤ હોઉ નાત યહ ઓર નિબાહૂ૥<br>
અસ અભિલાષુ નગર સબ કાહૂ૤ કૈકયસુતા હ્દયઁ અતિ દાહૂ૥<br>
કો ન કુસંગતિ પાઇ નસાઈ૤ રહઇ ન નીચ મતેં ચતુરાઈ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સાઁસ સમય સાનંદ નૃપુ ગયઉ કૈકેઈ ગેહઁ૤<br>
ગવનુ નિઠુરતા નિકટ કિય જનુ ધરિ દેહ સનેહઁ૥૨૪૥<br>
<br>
કોપભવન સુનિ સકુચેઉ રાઉ૤ ભય બસ અગહુડ઼ પરઇ ન પાઊ૥<br>
સુરપતિ બસઇ બાહઁબલ જાકે૤ નરપતિ સકલ રહહિં રુખ તાકેં૥<br>
સો સુનિ તિય રિસ ગયઉ સુખાઈ૤ દેખહુ કામ પ્રતાપ બડ઼ાઈ૥<br>
સૂલ કુલિસ અસિ અઁગવનિહારે૤ તે રતિનાથ સુમન સર મારે૥<br>
સભય નરેસુ પ્રિયા પહિં ગયઊ૤ દેખિ દસા દુખુ દારુન ભયઊ૥<br>
ભૂમિ સયન પટુ મોટ પુરાના૤ દિએ ડારિ તન ભૂષણ નાના૥<br>
કુમતિહિ કસિ કુબેષતા ફાબી૤ અન અહિવાતુ સૂચ જનુ ભાબી૥<br>
જાઇ નિકટ નૃપુ કહ મૃદુ બાની૤ પ્રાનપ્રિયા કેહિ હેતુ રિસાની૥<br>
<br>
'''છંદ'''- કેહિ હેતુ રાનિ રિસાનિ પરસત પાનિ પતિહિ નેવારઈ૤<br>
માનહુઁ સરોષ ભુઅંગ ભામિનિ બિષમ ભાઁતિ નિહારઈ૥<br>
દોઉ બાસના રસના દસન બર મરમ ઠાહરુ દેખઈ૤<br>
તુલસી નૃપતિ ભવતબ્યતા બસ કામ કૌતુક લેખઈ૥<br>
<br>
'''સોરઠા'''- -બાર બાર કહ રાઉ સુમુખિ સુલોચિનિ પિકબચનિ૤<br>
કારન મોહિ સુનાઉ ગજગામિનિ નિજ કોપ કર૥૨૫૥<br>
અનહિત તોર પ્રિયા કેઇઁ કીન્હા૤ કેહિ દુઇ સિર કેહિ જમુ ચહ લીન્હા૥<br>
કહુ કેહિ રંકહિ કરૌ નરેસૂ૤ કહુ કેહિ નૃપહિ નિકાસૌં દેસૂ૥<br>
સકઉઁ તોર અરિ અમરઉ મારી૤ કાહ કીટ બપુરે નર નારી૥<br>
જાનસિ મોર સુભાઉ બરોરૂ૤ મનુ તવ આનન ચંદ ચકોરૂ૥<br>
પ્રિયા પ્રાન સુત સરબસુ મોરેં૤ પરિજન પ્રજા સકલ બસ તોરેં૥<br>
જૌં કછુ કહૌ કપટુ કરિ તોહી૤ ભામિનિ રામ સપથ સત મોહી૥<br>
બિહસિ માગુ મનભાવતિ બાતા૤ ભૂષન સજહિ મનોહર ગાતા૥<br>
ઘરી કુઘરી સમુઝિ જિયઁ દેખૂ૤ બેગિ પ્રિયા પરિહરહિ કુબેષૂ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- યહ સુનિ મન ગુનિ સપથ બડ઼િ બિહસિ ઉઠી મતિમંદ૤<br>
ભૂષન સજતિ બિલોકિ મૃગુ મનહુઁ કિરાતિનિ ફંદ૥૨૬૥<br>
<br>
પુનિ કહ રાઉ સુહ્રદ જિયઁ જાની૤ પ્રેમ પુલકિ મૃદુ મંજુલ બાની૥<br>
ભામિનિ ભયઉ તોર મનભાવા૤ ઘર ઘર નગર અનંદ બધાવા૥<br>
રામહિ દેઉઁ કાલિ જુબરાજૂ૤ સજહિ સુલોચનિ મંગલ સાજૂ૥<br>
દલકિ ઉઠેઉ સુનિ હ્રદઉ કઠોરૂ૤ જનુ છુઇ ગયઉ પાક બરતોરૂ૥<br>
ઐસિઉ પીર બિહસિ તેહિ ગોઈ૤ ચોર નારિ જિમિ પ્રગટિ ન રોઈ૥<br>
લખહિં ન ભૂપ કપટ ચતુરાઈ૤ કોટિ કુટિલ મનિ ગુરૂ પઢ઼ાઈ૥<br>
જદ્યપિ નીતિ નિપુન નરનાહૂ૤ નારિચરિત જલનિધિ અવગાહૂ૥<br>
કપટ સનેહુ બઢ઼ાઇ બહોરી૤ બોલી બિહસિ નયન મુહુ મોરી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- માગુ માગુ પૈ કહહુ પિય કબહુઁ ન દેહુ ન લેહુ૤<br>
દેન કહેહુ બરદાન દુઇ તેઉ પાવત સંદેહુ૥૨૭૥<br>
<br>
જાનેઉઁ મરમુ રાઉ હઁસિ કહઈ૤ તુમ્હહિ કોહાબ પરમ પ્રિય અહઈ૥<br>
થાતિ રાખિ ન માગિહુ કાઊ૤ બિસરિ ગયઉ મોહિ ભોર સુભાઊ૥<br>
ઝૂઠેહુઁ હમહિ દોષુ જનિ દેહૂ૤ દુઇ કૈ ચારિ માગિ મકુ લેહૂ૥<br>
રઘુકુલ રીતિ સદા ચલિ આઈ૤ પ્રાન જાહુઁ બરુ બચનુ ન જાઈ૥<br>
નહિં અસત્ય સમ પાતક પુંજા૤ ગિરિ સમ હોહિં કિ કોટિક ગુંજા૥<br>
સત્યમૂલ સબ સુકૃત સુહાએ૤ બેદ પુરાન બિદિત મનુ ગાએ૥<br>
તેહિ પર રામ સપથ કરિ આઈ૤ સુકૃત સનેહ અવધિ રઘુરાઈ૥<br>
બાત દૃઢ઼ાઇ કુમતિ હઁસિ બોલી૤ કુમત કુબિહગ કુલહ જનુ ખોલી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- ભૂપ મનોરથ સુભગ બનુ સુખ સુબિહંગ સમાજુ૤<br>
ભિલ્લનિ જિમિ છાડ઼ન ચહતિ બચનુ ભયંકરુ બાજુ૥૨૮૥<br>
<br>
માસપારાયણ, તેરહવાઁ વિશ્રામ<br>