Revision 15435 of "શ્રી રામચરિત માનસ/ પંદરમો વિશ્રામ" on guwikisource

<br>
માતુ સમીપ કહત સકુચાહીં૤ બોલે સમઉ સમુઝિ મન માહીં૥<br>
રાજકુમારિ સિખાવન સુનહૂ૤ આન ભાઁતિ જિયઁ જનિ કછુ ગુનહૂ૥<br>
આપન મોર નીક જૌં ચહહૂ૤ બચનુ હમાર માનિ ગૃહ રહહૂ૥<br>
આયસુ મોર સાસુ સેવકાઈ૤ સબ બિધિ ભામિનિ ભવન ભલાઈ૥<br>
એહિ તે અધિક ધરમુ નહિં દૂજા૤ સાદર સાસુ સસુર પદ પૂજા૥<br>
જબ જબ માતુ કરિહિ સુધિ મોરી૤ હોઇહિ પ્રેમ બિકલ મતિ ભોરી૥<br>
તબ તબ તુમ્હ કહિ કથા પુરાની૤ સુંદરિ સમુઝાએહુ મૃદુ બાની૥<br>
કહઉઁ સુભાયઁ સપથ સત મોહી૤ સુમુખિ માતુ હિત રાખઉઁ તોહી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- ગુર શ્રુતિ સંમત ધરમ ફલુ પાઇઅ બિનહિં કલેસ૤<br>
હઠ બસ સબ સંકટ સહે ગાલવ નહુષ નરેસ૥૬૧૥<br>
<br>
મૈં પુનિ કરિ પ્રવાન પિતુ બાની૤ બેગિ ફિરબ સુનુ સુમુખિ સયાની૥<br>
દિવસ જાત નહિં લાગિહિ બારા૤ સુંદરિ સિખવનુ સુનહુ હમારા૥<br>
જૌ હઠ કરહુ પ્રેમ બસ બામા૤ તૌ તુમ્હ દુખુ પાઉબ પરિનામા૥<br>
કાનનુ કઠિન ભયંકરુ ભારી૤ ઘોર ઘામુ હિમ બારિ બયારી૥<br>
કુસ કંટક મગ કાઁકર નાના૤ ચલબ પયાદેહિં બિનુ પદત્રાના૥<br>
ચરન કમલ મુદુ મંજુ તુમ્હારે૤ મારગ અગમ ભૂમિધર ભારે૥<br>
કંદર ખોહ નદીં નદ નારે૤ અગમ અગાધ ન જાહિં નિહારે૥<br>
ભાલુ બાઘ બૃક કેહરિ નાગા૤ કરહિં નાદ સુનિ ધીરજુ ભાગા૥<br>
<br>
'''દોહા'''- ભૂમિ સયન બલકલ બસન અસનુ કંદ ફલ મૂલ૤<br>
તે કિ સદા સબ દિન મિલિહિં સબુઇ સમય અનુકૂલ૥૬૨૥<br>
<br>
નર અહાર રજનીચર ચરહીં૤ કપટ બેષ બિધિ કોટિક કરહીં૥<br>
લાગઇ અતિ પહાર કર પાની૤ બિપિન બિપતિ નહિં જાઇ બખાની૥<br>
બ્યાલ કરાલ બિહગ બન ઘોરા૤ નિસિચર નિકર નારિ નર ચોરા૥<br>
ડરપહિં ધીર ગહન સુધિ આએઁ૤ મૃગલોચનિ તુમ્હ ભીરુ સુભાએઁ૥<br>
હંસગવનિ તુમ્હ નહિં બન જોગૂ૤ સુનિ અપજસુ મોહિ દેઇહિ લોગૂ૥<br>
માનસ સલિલ સુધાઁ પ્રતિપાલી૤ જિઅઇ કિ લવન પયોધિ મરાલી૥<br>
નવ રસાલ બન બિહરનસીલા૤ સોહ કિ કોકિલ બિપિન કરીલા૥<br>
રહહુ ભવન અસ હૃદયઁ બિચારી૤ ચંદબદનિ દુખુ કાનન ભારી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સહજ સુહ્દ ગુર સ્વામિ સિખ જો ન કરઇ સિર માનિ૥<br>
સો પછિતાઇ અઘાઇ ઉર અવસિ હોઇ હિત હાનિ૥૬૩૥<br>
<br>
સુનિ મૃદુ બચન મનોહર પિય કે૤ લોચન લલિત ભરે જલ સિય કે૥<br>
સીતલ સિખ દાહક ભઇ કૈંસેં૤ ચકઇહિ સરદ ચંદ નિસિ જૈંસેં૥<br>
ઉતરુ ન આવ બિકલ બૈદેહી૤ તજન ચહત સુચિ સ્વામિ સનેહી૥<br>
બરબસ રોકિ બિલોચન બારી૤ ધરિ ધીરજુ ઉર અવનિકુમારી૥<br>
લાગિ સાસુ પગ કહ કર જોરી૤ છમબિ દેબિ બડ઼િ અબિનય મોરી૥<br>
દીન્હિ પ્રાનપતિ મોહિ સિખ સોઈ૤ જેહિ બિધિ મોર પરમ હિત હોઈ૥<br>
મૈં પુનિ સમુઝિ દીખિ મન માહીં૤ પિય બિયોગ સમ દુખુ જગ નાહીં૥<br>
<br>
'''દોહા'''- પ્રાનનાથ કરુનાયતન સુંદર સુખદ સુજાન૤<br>
તુમ્હ બિનુ રઘુકુલ કુમુદ બિધુ સુરપુર નરક સમાન૥૬૪૥<br>
<br>
માતુ પિતા ભગિની પ્રિય ભાઈ૤ પ્રિય પરિવારુ સુહ્રદ સમુદાઈ૥<br>
સાસુ સસુર ગુર સજન સહાઈ૤ સુત સુંદર સુસીલ સુખદાઈ૥<br>
જહઁ લગિ નાથ નેહ અરુ નાતે૤ પિય બિનુ તિયહિ તરનિહુ તે તાતે૥<br>
તનુ ધનુ ધામુ ધરનિ પુર રાજૂ૤ પતિ બિહીન સબુ સોક સમાજૂ૥<br>
ભોગ રોગસમ ભૂષન ભારૂ૤ જમ જાતના સરિસ સંસારૂ૥<br>
પ્રાનનાથ તુમ્હ બિનુ જગ માહીં૤ મો કહુઁ સુખદ કતહુઁ કછુ નાહીં૥<br>
જિય બિનુ દેહ નદી બિનુ બારી૤ તૈસિઅ નાથ પુરુષ બિનુ નારી૥<br>
નાથ સકલ સુખ સાથ તુમ્હારેં૤ સરદ બિમલ બિધુ બદનુ નિહારેં૥<br>
<br>
'''દોહા'''- ખગ મૃગ પરિજન નગરુ બનુ બલકલ બિમલ દુકૂલ૤<br>
નાથ સાથ સુરસદન સમ પરનસાલ સુખ મૂલ૥૬૫૥<br>
<br>
બનદેવીં બનદેવ ઉદારા૤ કરિહહિં સાસુ સસુર સમ સારા૥<br>
કુસ કિસલય સાથરી સુહાઈ૤ પ્રભુ સઁગ મંજુ મનોજ તુરાઈ૥<br>
કંદ મૂલ ફલ અમિઅ અહારૂ૤ અવધ સૌધ સત સરિસ પહારૂ૥<br>
છિનુ છિનુ પ્રભુ પદ કમલ બિલોકિ૤ રહિહઉઁ મુદિત દિવસ જિમિ કોકી૥<br>
બન દુખ નાથ કહે બહુતેરે૤ ભય બિષાદ પરિતાપ ઘનેરે૥<br>
પ્રભુ બિયોગ લવલેસ સમાના૤ સબ મિલિ હોહિં ન કૃપાનિધાના૥<br>
અસ જિયઁ જાનિ સુજાન સિરોમનિ૤ લેઇઅ સંગ મોહિ છાડ઼િઅ જનિ૥<br>
બિનતી બહુત કરૌં કા સ્વામી૤ કરુનામય ઉર અંતરજામી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- રાખિઅ અવધ જો અવધિ લગિ રહત ન જનિઅહિં પ્રાન૤<br>
દીનબંધુ સંદર સુખદ સીલ સનેહ નિધાન૥૬૬૥<br>
<br>
મોહિ મગ ચલત ન હોઇહિ હારી૤ છિનુ છિનુ ચરન સરોજ નિહારી૥<br>
સબહિ ભાઁતિ પિય સેવા કરિહૌં૤ મારગ જનિત સકલ શ્રમ હરિહૌં૥<br>
પાય પખારી બૈઠિ તરુ છાહીં૤ કરિહઉઁ બાઉ મુદિત મન માહીં૥<br>
શ્રમ કન સહિત સ્યામ તનુ દેખેં૤ કહઁ દુખ સમઉ પ્રાનપતિ પેખેં૥<br>
સમ મહિ તૃન તરુપલ્લવ ડાસી૤ પાગ પલોટિહિ સબ નિસિ દાસી૥<br>
બારબાર મૃદુ મૂરતિ જોહી૤ લાગહિ તાત બયારિ ન મોહી૤<br>
કો પ્રભુ સઁગ મોહિ ચિતવનિહારા૤ સિંઘબધુહિ જિમિ સસક સિઆરા૥<br>
મૈં સુકુમારિ નાથ બન જોગૂ૤ તુમ્હહિ ઉચિત તપ મો કહુઁ ભોગૂ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- ઐસેઉ બચન કઠોર સુનિ જૌં ન હ્રદઉ બિલગાન૤<br>
તૌ પ્રભુ બિષમ બિયોગ દુખ સહિહહિં પાવઁર પ્રાન૥૬૭૥<br>
<br>
અસ કહિ સીય બિકલ ભઇ ભારી૤ બચન બિયોગુ ન સકી સઁભારી૥<br>
દેખિ દસા રઘુપતિ જિયઁ જાના૤ હઠિ રાખેં નહિં રાખિહિ પ્રાના૥<br>
કહેઉ કૃપાલ ભાનુકુલનાથા૤ પરિહરિ સોચુ ચલહુ બન સાથા૥<br>
નહિં બિષાદ કર અવસરુ આજૂ૤ બેગિ કરહુ બન ગવન સમાજૂ૥<br>
કહિ પ્રિય બચન પ્રિયા સમુઝાઈ૤ લગે માતુ પદ આસિષ પાઈ૥<br>
બેગિ પ્રજા દુખ મેટબ આઈ૤ જનની નિઠુર બિસરિ જનિ જાઈ૥<br>
ફિરહિ દસા બિધિ બહુરિ કિ મોરી૤ દેખિહઉઁ નયન મનોહર જોરી૥<br>
સુદિન સુઘરી તાત કબ હોઇહિ૤ જનની જિઅત બદન બિધુ જોઇહિ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- બહુરિ બચ્છ કહિ લાલુ કહિ રઘુપતિ રઘુબર તાત૤<br>
કબહિં બોલાઇ લગાઇ હિયઁ હરષિ નિરખિહઉઁ ગાત૥૬૮૥<br>
<br>
લખિ સનેહ કાતરિ મહતારી૤ બચનુ ન આવ બિકલ ભઇ ભારી૥<br>
રામ પ્રબોધુ કીન્હ બિધિ નાના૤ સમઉ સનેહુ ન જાઇ બખાના૥<br>
તબ જાનકી સાસુ પગ લાગી૤ સુનિઅ માય મૈં પરમ અભાગી૥<br>
સેવા સમય દૈઅઁ બનુ દીન્હા૤ મોર મનોરથુ સફલ ન કીન્હા૥<br>
તજબ છોભુ જનિ છાડ઼િઅ છોહૂ૤ કરમુ કઠિન કછુ દોસુ ન મોહૂ૥<br>
સુનિ સિય બચન સાસુ અકુલાની૤ દસા કવનિ બિધિ કહૌં બખાની૥<br>
બારહિ બાર લાઇ ઉર લીન્હી૤ ધરિ ધીરજુ સિખ આસિષ દીન્હી૥<br>
અચલ હોઉ અહિવાતુ તુમ્હારા૤ જબ લગિ ગંગ જમુન જલ ધારા૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સીતહિ સાસુ અસીસ સિખ દીન્હિ અનેક પ્રકાર૤<br>
ચલી નાઇ પદ પદુમ સિરુ અતિ હિત બારહિં બાર૥૬૯૥<br>
<br>
સમાચાર જબ લછિમન પાએ૤ બ્યાકુલ બિલખ બદન ઉઠિ ધાએ૥<br>
કંપ પુલક તન નયન સનીરા૤ ગહે ચરન અતિ પ્રેમ અધીરા૥<br>
કહિ ન સકત કછુ ચિતવત ઠાઢ઼ે૤ મીનુ દીન જનુ જલ તેં કાઢ઼ે૥<br>
સોચુ હૃદયઁ બિધિ કા હોનિહારા૤ સબુ સુખુ સુકૃત સિરાન હમારા૥<br>
મો કહુઁ કાહ કહબ રઘુનાથા૤ રખિહહિં ભવન કિ લેહહિં સાથા૥<br>
રામ બિલોકિ બંધુ કર જોરેં૤ દેહ ગેહ સબ સન તૃનુ તોરેં૥<br>
બોલે બચનુ રામ નય નાગર૤ સીલ સનેહ સરલ સુખ સાગર૥<br>
તાત પ્રેમ બસ જનિ કદરાહૂ૤ સમુઝિ હૃદયઁ પરિનામ ઉછાહૂ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- માતુ પિતા ગુરુ સ્વામિ સિખ સિર ધરિ કરહિ સુભાયઁ૤<br>
લહેઉ લાભુ તિન્હ જનમ કર નતરુ જનમુ જગ જાયઁ૥૭૦૥<br>
<br>
અસ જિયઁ જાનિ સુનહુ સિખ ભાઈ૤ કરહુ માતુ પિતુ પદ સેવકાઈ૥<br>
ભવન ભરતુ રિપુસૂદન નાહીં૤ રાઉ બૃદ્ધ મમ દુખુ મન માહીં૥<br>
મૈં બન જાઉઁ તુમ્હહિ લેઇ સાથા૤ હોઇ સબહિ બિધિ અવધ અનાથા૥<br>
ગુરુ પિતુ માતુ પ્રજા પરિવારૂ૤ સબ કહુઁ પરઇ દુસહ દુખ ભારૂ૥<br>
રહહુ કરહુ સબ કર પરિતોષૂ૤ નતરુ તાત હોઇહિ બડ઼ દોષૂ૥<br>
જાસુ રાજ પ્રિય પ્રજા દુખારી૤ સો નૃપુ અવસિ નરક અધિકારી૥<br>
રહહુ તાત અસિ નીતિ બિચારી૤ સુનત લખનુ ભએ બ્યાકુલ ભારી૥<br>
સિઅરેં બચન સૂખિ ગએ કૈંસેં૤ પરસત તુહિન તામરસુ જૈસેં૥<br>
<br>
'''દોહા'''- ઉતરુ ન આવત પ્રેમ બસ ગહે ચરન અકુલાઇ૤<br>
નાથ દાસુ મૈં સ્વામિ તુમ્હ તજહુ ત કાહ બસાઇ૥૭૧૥<br>
<br>
દીન્હિ મોહિ સિખ નીકિ ગોસાઈં૤ લાગિ અગમ અપની કદરાઈં૥<br>
નરબર ધીર ધરમ ધુર ધારી૤ નિગમ નીતિ કહુઁ તે અધિકારી૥<br>
મૈં સિસુ પ્રભુ સનેહઁ પ્રતિપાલા૤ મંદરુ મેરુ કિ લેહિં મરાલા૥<br>
ગુર પિતુ માતુ ન જાનઉઁ કાહૂ૤ કહઉઁ સુભાઉ નાથ પતિઆહૂ૥<br>
જહઁ લગિ જગત સનેહ સગાઈ૤ પ્રીતિ પ્રતીતિ નિગમ નિજુ ગાઈ૥<br>
મોરેં સબઇ એક તુમ્હ સ્વામી૤ દીનબંધુ ઉર અંતરજામી૥<br>
ધરમ નીતિ ઉપદેસિઅ તાહી૤ કીરતિ ભૂતિ સુગતિ પ્રિય જાહી૥<br>
મન ક્રમ બચન ચરન રત હોઈ૤ કૃપાસિંધુ પરિહરિઅ કિ સોઈ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- કરુનાસિંધુ સુબંધ કે સુનિ મૃદુ બચન બિનીત૤<br>
સમુઝાએ ઉર લાઇ પ્રભુ જાનિ સનેહઁ સભીત૥૭૨૥<br>
<br>
માગહુ બિદા માતુ સન જાઈ૤ આવહુ બેગિ ચલહુ બન ભાઈ૥<br>
મુદિત ભએ સુનિ રઘુબર બાની૤ ભયઉ લાભ બડ઼ ગઇ બડ઼િ હાની૥<br>
હરષિત હ્દયઁ માતુ પહિં આએ૤ મનહુઁ અંધ ફિરિ લોચન પાએ૤<br>
જાઇ જનનિ પગ નાયઉ માથા૤ મનુ રઘુનંદન જાનકિ સાથા૥<br>
પૂઁછે માતુ મલિન મન દેખી૤ લખન કહી સબ કથા બિસેષી૥<br>
ગઈ સહમિ સુનિ બચન કઠોરા૤ મૃગી દેખિ દવ જનુ ચહુ ઓરા૥<br>
લખન લખેઉ ભા અનરથ આજૂ૤ એહિં સનેહ બસ કરબ અકાજૂ૥<br>
માગત બિદા સભય સકુચાહીં૤ જાઇ સંગ બિધિ કહિહિ કિ નાહી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સમુઝિ સુમિત્રાઁ રામ સિય રૂપ સુસીલુ સુભાઉ૤<br>
નૃપ સનેહુ લખિ ધુનેઉ સિરુ પાપિનિ દીન્હ કુદાઉ૥૭૩૥<br>
<br>
ધીરજુ ધરેઉ કુઅવસર જાની૤ સહજ સુહ્દ બોલી મૃદુ બાની૥<br>
તાત તુમ્હારિ માતુ બૈદેહી૤ પિતા રામુ સબ ભાઁતિ સનેહી૥<br>
અવધ તહાઁ જહઁ રામ નિવાસૂ૤ તહઁઇઁ દિવસુ જહઁ ભાનુ પ્રકાસૂ૥<br>
જૌ પૈ સીય રામુ બન જાહીં૤ અવધ તુમ્હાર કાજુ કછુ નાહિં૥<br>
ગુર પિતુ માતુ બંધુ સુર સાઈ૤ સેઇઅહિં સકલ પ્રાન કી નાઈં૥<br>
રામુ પ્રાનપ્રિય જીવન જી કે૤ સ્વારથ રહિત સખા સબહી કૈ૥<br>
પૂજનીય પ્રિય પરમ જહાઁ તેં૤ સબ માનિઅહિં રામ કે નાતેં૥<br>
અસ જિયઁ જાનિ સંગ બન જાહૂ૤ લેહુ તાત જગ જીવન લાહૂ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- ભૂરિ ભાગ ભાજનુ ભયહુ મોહિ સમેત બલિ જાઉઁ૤<br>
જૌમ તુમ્હરેં મન છાડ઼િ છલુ કીન્હ રામ પદ ઠાઉઁ૥૭૪૥<br>
<br>
પુત્રવતી જુબતી જગ સોઈ૤ રઘુપતિ ભગતુ જાસુ સુતુ હોઈ૥<br>
નતરુ બાઁઝ ભલિ બાદિ બિઆની૤ રામ બિમુખ સુત તેં હિત જાની૥<br>
તુમ્હરેહિં ભાગ રામુ બન જાહીં૤ દૂસર હેતુ તાત કછુ નાહીં૥<br>
સકલ સુકૃત કર બડ઼ ફલુ એહૂ૤ રામ સીય પદ સહજ સનેહૂ૥<br>
રાગ રોષુ ઇરિષા મદુ મોહૂ૤ જનિ સપનેહુઁ ઇન્હ કે બસ હોહૂ૥<br>
સકલ પ્રકાર બિકાર બિહાઈ૤ મન ક્રમ બચન કરેહુ સેવકાઈ૥<br>
તુમ્હ કહુઁ બન સબ ભાઁતિ સુપાસૂ૤ સઁગ પિતુ માતુ રામુ સિય જાસૂ૥<br>
જેહિં ન રામુ બન લહહિં કલેસૂ૤ સુત સોઇ કરેહુ ઇહઇ ઉપદેસૂ૥<br>
<br>
'''છંદ'''- ઉપદેસુ યહુ જેહિં તાત તુમ્હરે રામ સિય સુખ પાવહીં૤<br>
પિતુ માતુ પ્રિય પરિવાર પુર સુખ સુરતિ બન બિસરાવહીં૤<br>
તુલસી પ્રભુહિ સિખ દેઇ આયસુ દીન્હ પુનિ આસિષ દઈ૤<br>
રતિ હોઉ અબિરલ અમલ સિય રઘુબીર પદ નિત નિત નઈ૥<br>
<br>
'''સોરઠા'''- -માતુ ચરન સિરુ નાઇ ચલે તુરત સંકિત હૃદયઁ૤<br>
બાગુર બિષમ તોરાઇ મનહુઁ ભાગ મૃગુ ભાગ બસ૥૭૫૥<br>
ગએ લખનુ જહઁ જાનકિનાથૂ૤ ભે મન મુદિત પાઇ પ્રિય સાથૂ૥<br>
બંદિ રામ સિય ચરન સુહાએ૤ ચલે સંગ નૃપમંદિર આએ૥<br>
કહહિં પરસપર પુર નર નારી૤ ભલિ બનાઇ બિધિ બાત બિગારી૥<br>
તન કૃસ દુખુ બદન મલીને૤ બિકલ મનહુઁ માખી મધુ છીને૥<br>
કર મીજહિં સિરુ ધુનિ પછિતાહીં૤ જનુ બિન પંખ બિહગ અકુલાહીં૥<br>
ભઇ બડ઼િ ભીર ભૂપ દરબારા૤ બરનિ ન જાઇ બિષાદુ અપારા૥<br>
સચિવઁ ઉઠાઇ રાઉ બૈઠારે૤ કહિ પ્રિય બચન રામુ પગુ ધારે૥<br>
સિય સમેત દોઉ તનય નિહારી૤ બ્યાકુલ ભયઉ ભૂમિપતિ ભારી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સીય સહિત સુત સુભગ દોઉ દેખિ દેખિ અકુલાઇ૤<br>
બારહિં બાર સનેહ બસ રાઉ લેઇ ઉર લાઇ૥૭૬૥<br>
<br>
સકઇ ન બોલિ બિકલ નરનાહૂ૤ સોક જનિત ઉર દારુન દાહૂ૥<br>
નાઇ સીસુ પદ અતિ અનુરાગા૤ ઉઠિ રઘુબીર બિદા તબ માગા૥<br>
પિતુ અસીસ આયસુ મોહિ દીજૈ૤ હરષ સમય બિસમઉ કત કીજૈ૥<br>
તાત કિએઁ પ્રિય પ્રેમ પ્રમાદૂ૤ જસુ જગ જાઇ હોઇ અપબાદૂ૥<br>
સુનિ સનેહ બસ ઉઠિ નરનાહાઁ૤ બૈઠારે રઘુપતિ ગહિ બાહાઁ૥<br>
સુનહુ તાત તુમ્હ કહુઁ મુનિ કહહીં૤ રામુ ચરાચર નાયક અહહીં૥<br>
સુભ અરુ અસુભ કરમ અનુહારી૤ ઈસ દેઇ ફલુ હ્દયઁ બિચારી૥<br>
કરઇ જો કરમ પાવ ફલ સોઈ૤ નિગમ નીતિ અસિ કહ સબુ કોઈ૥<br>
દો૦–ઔરુ કરૈ અપરાધુ કોઉ ઔર પાવ ફલ ભોગુ૤<br>
અતિ બિચિત્ર ભગવંત ગતિ કો જગ જાનૈ જોગુ૥૭૭૥<br>
<br>
રાયઁ રામ રાખન હિત લાગી૤ બહુત ઉપાય કિએ છલુ ત્યાગી૥<br>
લખી રામ રુખ રહત ન જાને૤ ધરમ ધુરંધર ધીર સયાને૥<br>
તબ નૃપ સીય લાઇ ઉર લીન્હી૤ અતિ હિત બહુત ભાઁતિ સિખ દીન્હી૥<br>
કહિ બન કે દુખ દુસહ સુનાએ૤ સાસુ સસુર પિતુ સુખ સમુઝાએ૥<br>
સિય મનુ રામ ચરન અનુરાગા૤ ઘરુ ન સુગમુ બનુ બિષમુ ન લાગા૥<br>
ઔરઉ સબહિં સીય સમુઝાઈ૤ કહિ કહિ બિપિન બિપતિ અધિકાઈ૥<br>
સચિવ નારિ ગુર નારિ સયાની૤ સહિત સનેહ કહહિં મૃદુ બાની૥<br>
તુમ્હ કહુઁ તૌ ન દીન્હ બનબાસૂ૤ કરહુ જો કહહિં સસુર ગુર સાસૂ૥<br>
દો૦–સિખ સીતલિ હિત મધુર મૃદુ સુનિ સીતહિ ન સોહાનિ૤<br>
સરદ ચંદ ચંદનિ લગત જનુ ચકઈ અકુલાનિ૥૭૮૥<br>
<br>
સીય સકુચ બસ ઉતરુ ન દેઈ૤ સો સુનિ તમકિ ઉઠી કૈકેઈ૥<br>
મુનિ પટ ભૂષન ભાજન આની૤ આગેં ધરિ બોલી મૃદુ બાની૥<br>
નૃપહિ પ્રાન પ્રિય તુમ્હ રઘુબીરા૤ સીલ સનેહ ન છાડ઼િહિ ભીરા૥<br>
સુકૃત સુજસુ પરલોકુ નસાઊ૤ તુમ્હહિ જાન બન કહિહિ ન કાઊ૥<br>
અસ બિચારિ સોઇ કરહુ જો ભાવા૤ રામ જનનિ સિખ સુનિ સુખુ પાવા૥<br>
ભૂપહિ બચન બાનસમ લાગે૤ કરહિં ન પ્રાન પયાન અભાગે૥<br>
લોગ બિકલ મુરુછિત નરનાહૂ૤ કાહ કરિઅ કછુ સૂઝ ન કાહૂ૥<br>
રામુ તુરત મુનિ બેષુ બનાઈ૤ ચલે જનક જનનિહિ સિરુ નાઈ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સજિ બન સાજુ સમાજુ સબુ બનિતા બંધુ સમેત૤<br>
બંદિ બિપ્ર ગુર ચરન પ્રભુ ચલે કરિ સબહિ અચેત૥૭૯૥<br>
<br>
નિકસિ બસિષ્ઠ દ્વાર ભએ ઠાઢ઼ે૤ દેખે લોગ બિરહ દવ દાઢ઼ે૥<br>
કહિ પ્રિય બચન સકલ સમુઝાએ૤ બિપ્ર બૃંદ રઘુબીર બોલાએ૥<br>
ગુર સન કહિ બરષાસન દીન્હે૤ આદર દાન બિનય બસ કીન્હે૥<br>
જાચક દાન માન સંતોષે૤ મીત પુનીત પ્રેમ પરિતોષે૥<br>
દાસીં દાસ બોલાઇ બહોરી૤ ગુરહિ સૌંપિ બોલે કર જોરી૥<br>
સબ કૈ સાર સઁભાર ગોસાઈં૤ કરબિ જનક જનની કી નાઈ૥<br>
બારહિં બાર જોરિ જુગ પાની૤ કહત રામુ સબ સન મૃદુ બાની૥<br>
સોઇ સબ ભાઁતિ મોર હિતકારી૤ જેહિ તેં રહૈ ભુઆલ સુખારી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- માતુ સકલ મોરે બિરહઁ જેહિં ન હોહિં દુખ દીન૤<br>
સોઇ ઉપાઉ તુમ્હ કરેહુ સબ પુર જન પરમ પ્રબીન૥૮૦૥<br>
<br>
એહિ બિધિ રામ સબહિ સમુઝાવા૤ ગુર પદ પદુમ હરષિ સિરુ નાવા૤<br>
ગનપતી ગૌરિ ગિરીસુ મનાઈ૤ ચલે અસીસ પાઇ રઘુરાઈ૥<br>
રામ ચલત અતિ ભયઉ બિષાદૂ૤ સુનિ ન જાઇ પુર આરત નાદૂ૥<br>
કુસગુન લંક અવધ અતિ સોકૂ૤ હહરષ બિષાદ બિબસ સુરલોકૂ૥<br>
ગઇ મુરુછા તબ ભૂપતિ જાગે૤ બોલિ સુમંત્રુ કહન અસ લાગે૥<br>
રામુ ચલે બન પ્રાન ન જાહીં૤ કેહિ સુખ લાગિ રહત તન માહીં૤<br>
એહિ તેં કવન બ્યથા બલવાના૤ જો દુખુ પાઇ તજહિં તનુ પ્રાના૥<br>
પુનિ ધરિ ધીર કહઇ નરનાહૂ૤ લૈ રથુ સંગ સખા તુમ્હ જાહૂ૥<br>
દો૦–સુઠિ સુકુમાર કુમાર દોઉ જનકસુતા સુકુમારિ૤<br>
રથ ચઢ઼ાઇ દેખરાઇ બનુ ફિરેહુ ગએઁ દિન ચારિ૥૮૧૥<br>
<br>
જૌ નહિં ફિરહિં ધીર દોઉ ભાઈ૤ સત્યસંધ દૃઢ઼બ્રત રઘુરાઈ૥<br>
તૌ તુમ્હ બિનય કરેહુ કર જોરી૤ ફેરિઅ પ્રભુ મિથિલેસકિસોરી૥<br>
જબ સિય કાનન દેખિ ડેરાઈ૤ કહેહુ મોરિ સિખ અવસરુ પાઈ૥<br>
સાસુ સસુર અસ કહેઉ સઁદેસૂ૤ પુત્રિ ફિરિઅ બન બહુત કલેસૂ૥<br>
પિતૃગૃહ કબહુઁ કબહુઁ સસુરારી૤ રહેહુ જહાઁ રુચિ હોઇ તુમ્હારી૥<br>
એહિ બિધિ કરેહુ ઉપાય કદંબા૤ ફિરઇ ત હોઇ પ્રાન અવલંબા૥<br>
નાહિં ત મોર મરનુ પરિનામા૤ કછુ ન બસાઇ ભએઁ બિધિ બામા૥<br>
અસ કહિ મુરુછિ પરા મહિ રાઊ૤ રામુ લખનુ સિય આનિ દેખાઊ૥<br>
દો૦–પાઇ રજાયસુ નાઇ સિરુ રથુ અતિ બેગ બનાઇ૤<br>
ગયઉ જહાઁ બાહેર નગર સીય સહિત દોઉ ભાઇ૥૮૨૥<br>
<br>
તબ સુમંત્ર નૃપ બચન સુનાએ૤ કરિ બિનતી રથ રામુ ચઢ઼ાએ૥<br>
ચઢ઼િ રથ સીય સહિત દોઉ ભાઈ૤ ચલે હૃદયઁ અવધહિ સિરુ નાઈ૥<br>
ચલત રામુ લખિ અવધ અનાથા૤ બિકલ લોગ સબ લાગે સાથા૥<br>
કૃપાસિંધુ બહુબિધિ સમુઝાવહિં૤ ફિરહિં પ્રેમ બસ પુનિ ફિરિ આવહિં૥<br>
લાગતિ અવધ ભયાવનિ ભારી૤ માનહુઁ કાલરાતિ અઁધિઆરી૥<br>
ઘોર જંતુ સમ પુર નર નારી૤ ડરપહિં એકહિ એક નિહારી૥<br>
ઘર મસાન પરિજન જનુ ભૂતા૤ સુત હિત મીત મનહુઁ જમદૂતા૥<br>
બાગન્હ બિટપ બેલિ કુમ્હિલાહીં૤ સરિત સરોવર દેખિ ન જાહીં૥<br>
<br>
'''દોહા'''- હય ગય કોટિન્હ કેલિમૃગ પુરપસુ ચાતક મોર૤<br>
પિક રથાંગ સુક સારિકા સારસ હંસ ચકોર૥૮૩૥<br>
<br>
રામ બિયોગ બિકલ સબ ઠાઢ઼ે૤ જહઁ તહઁ મનહુઁ ચિત્ર લિખિ કાઢ઼ે૥<br>
નગરુ સફલ બનુ ગહબર ભારી૤ ખગ મૃગ બિપુલ સકલ નર નારી૥<br>
બિધિ કૈકેઈ કિરાતિનિ કીન્હી૤ જેંહિ દવ દુસહ દસહુઁ દિસિ દીન્હી૥<br>
સહિ ન સકે રઘુબર બિરહાગી૤ ચલે લોગ સબ બ્યાકુલ ભાગી૥<br>
સબહિં બિચાર કીન્હ મન માહીં૤ રામ લખન સિય બિનુ સુખુ નાહીં૥<br>
જહાઁ રામુ તહઁ સબુઇ સમાજૂ૤ બિનુ રઘુબીર અવધ નહિં કાજૂ૥<br>
ચલે સાથ અસ મંત્રુ દૃઢ઼ાઈ૤ સુર દુર્લભ સુખ સદન બિહાઈ૥<br>
રામ ચરન પંકજ પ્રિય જિન્હહી૤ બિષય ભોગ બસ કરહિં કિ તિન્હહી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- બાલક બૃદ્ધ બિહાઇ ગૃઁહ લગે લોગ સબ સાથ૤<br>
તમસા તીર નિવાસુ કિય પ્રથમ દિવસ રઘુનાથ૥૮૪૥<br>
<br>
રઘુપતિ પ્રજા પ્રેમબસ દેખી૤ સદય હૃદયઁ દુખુ ભયઉ બિસેષી૥<br>
કરુનામય રઘુનાથ ગોસાઁઈ૤ બેગિ પાઇઅહિં પીર પરાઈ૥<br>
કહિ સપ્રેમ મૃદુ બચન સુહાએ૤ બહુબિધિ રામ લોગ સમુઝાએ૥<br>
કિએ ધરમ ઉપદેસ ઘનેરે૤ લોગ પ્રેમ બસ ફિરહિં ન ફેરે૥<br>
સીલુ સનેહુ છાડ઼િ નહિં જાઈ૤ અસમંજસ બસ ભે રઘુરાઈ૥<br>
લોગ સોગ શ્રમ બસ ગએ સોઈ૤ કછુક દેવમાયાઁ મતિ મોઈ૥<br>
જબહિં જામ જુગ જામિનિ બીતી૤ રામ સચિવ સન કહેઉ સપ્રીતી૥<br>
ખોજ મારિ રથુ હાઁકહુ તાતા૤ આન ઉપાયઁ બનિહિ નહિં બાતા૥<br>
<br>
'''દોહા'''- રામ લખન સુય જાન ચઢ઼િ સંભુ ચરન સિરુ નાઇ૥<br>
સચિવઁ ચલાયઉ તુરત રથુ ઇત ઉત ખોજ દુરાઇ૥૮૫૥<br>
<br>
જાગે સકલ લોગ ભએઁ ભોરૂ૤ ગે રઘુનાથ ભયઉ અતિ સોરૂ૥<br>
રથ કર ખોજ કતહહુઁ નહિં પાવહિં૤ રામ રામ કહિ ચહુ દિસિ ધાવહિં૥<br>
મનહુઁ બારિનિધિ બૂડ઼ જહાજૂ૤ ભયઉ બિકલ બડ઼ બનિક સમાજૂ૥<br>
એકહિ એક દેંહિં ઉપદેસૂ૤ તજે રામ હમ જાનિ કલેસૂ૥<br>
નિંદહિં આપુ સરાહહિં મીના૤ ધિગ જીવનુ રઘુબીર બિહીના૥<br>
જૌં પૈ પ્રિય બિયોગુ બિધિ કીન્હા૤ તૌ કસ મરનુ ન માગેં દીન્હા૥<br>
એહિ બિધિ કરત પ્રલાપ કલાપા૤ આએ અવધ ભરે પરિતાપા૥<br>
બિષમ બિયોગુ ન જાઇ બખાના૤ અવધિ આસ સબ રાખહિં પ્રાના૥<br>
<br>
'''દોહા'''- રામ દરસ હિત નેમ બ્રત લગે કરન નર નારિ૤<br>
મનહુઁ કોક કોકી કમલ દીન બિહીન તમારિ૥૮૬૥<br>
<br>
સીતા સચિવ સહિત દોઉ ભાઈ૤ સૃંગબેરપુર પહુઁચે જાઈ૥<br>
ઉતરે રામ દેવસરિ દેખી૤ કીન્હ દંડવત હરષુ બિસેષી૥<br>
લખન સચિવઁ સિયઁ કિએ પ્રનામા૤ સબહિ સહિત સુખુ પાયઉ રામા૥<br>
ગંગ સકલ મુદ મંગલ મૂલા૤ સબ સુખ કરનિ હરનિ સબ સૂલા૥<br>
કહિ કહિ કોટિક કથા પ્રસંગા૤ રામુ બિલોકહિં ગંગ તરંગા૥<br>
સચિવહિ અનુજહિ પ્રિયહિ સુનાઈ૤ બિબુધ નદી મહિમા અધિકાઈ૥<br>
મજ્જનુ કીન્હ પંથ શ્રમ ગયઊ૤ સુચિ જલુ પિઅત મુદિત મન ભયઊ૥<br>
સુમિરત જાહિ મિટઇ શ્રમ ભારૂ૤ તેહિ શ્રમ યહ લૌકિક બ્યવહારૂ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સુધ્દ સચિદાનંદમય કંદ ભાનુકુલ કેતુ૤<br>
ચરિત કરત નર અનુહરત સંસૃતિ સાગર સેતુ૥૮૭૥<br>
<br>
યહ સુધિ ગુહઁ નિષાદ જબ પાઈ૤ મુદિત લિએ પ્રિય બંધુ બોલાઈ૥<br>
લિએ ફલ મૂલ ભેંટ ભરિ ભારા૤ મિલન ચલેઉ હિઁયઁ હરષુ અપારા૥<br>
કરિ દંડવત ભેંટ ધરિ આગેં૤ પ્રભુહિ બિલોકત અતિ અનુરાગેં૥<br>
સહજ સનેહ બિબસ રઘુરાઈ૤ પૂઁછી કુસલ નિકટ બૈઠાઈ૥<br>
નાથ કુસલ પદ પંકજ દેખેં૤ ભયઉઁ ભાગભાજન જન લેખેં૥<br>
દેવ ધરનિ ધનુ ધામુ તુમ્હારા૤ મૈં જનુ નીચુ સહિત પરિવારા૥<br>
કૃપા કરિઅ પુર ધારિઅ પાઊ૤ થાપિય જનુ સબુ લોગુ સિહાઊ૥<br>
કહેહુ સત્ય સબુ સખા સુજાના૤ મોહિ દીન્હ પિતુ આયસુ આના૥<br>
<br>
'''દોહા'''- બરષ ચારિદસ બાસુ બન મુનિ બ્રત બેષુ અહારુ૤<br>
ગ્રામ બાસુ નહિં ઉચિત સુનિ ગુહહિ ભયઉ દુખુ ભારુ૥૮૮૥<br>
<br>
રામ લખન સિય રૂપ નિહારી૤ કહહિં સપ્રેમ ગ્રામ નર નારી૥<br>
તે પિતુ માતુ કહહુ સખિ કૈસે૤ જિન્હ પઠએ બન બાલક ઐસે૥<br>
એક કહહિં ભલ ભૂપતિ કીન્હા૤ લોયન લાહુ હમહિ બિધિ દીન્હા૥<br>
તબ નિષાદપતિ ઉર અનુમાના૤ તરુ સિંસુપા મનોહર જાના૥<br>
લૈ રઘુનાથહિ ઠાઉઁ દેખાવા૤ કહેઉ રામ સબ ભાઁતિ સુહાવા૥<br>
પુરજન કરિ જોહારુ ઘર આએ૤ રઘુબર સંધ્યા કરન સિધાએ૥<br>
ગુહઁ સઁવારિ સાઁથરી ડસાઈ૤ કુસ કિસલયમય મૃદુલ સુહાઈ૥<br>
સુચિ ફલ મૂલ મધુર મૃદુ જાની૤ દોના ભરિ ભરિ રાખેસિ પાની૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સિય સુમંત્ર ભ્રાતા સહિત કંદ મૂલ ફલ ખાઇ૤<br>
સયન કીન્હ રઘુબંસમનિ પાય પલોટત ભાઇ૥૮૯૥<br>
<br>
ઉઠે લખનુ પ્રભુ સોવત જાની૤ કહિ સચિવહિ સોવન મૃદુ બાની૥<br>
કછુક દૂર સજિ બાન સરાસન૤ જાગન લગે બૈઠિ બીરાસન૥<br>
ગુઁહ બોલાઇ પાહરૂ પ્રતીતી૤ ઠાવઁ ઠાઁવ રાખે અતિ પ્રીતી૥<br>
આપુ લખન પહિં બૈઠેઉ જાઈ૤ કટિ ભાથી સર ચાપ ચઢ઼ાઈ૥<br>
સોવત પ્રભુહિ નિહારિ નિષાદૂ૤ ભયઉ પ્રેમ બસ હ્દયઁ બિષાદૂ૥<br>
તનુ પુલકિત જલુ લોચન બહઈ૤ બચન સપ્રેમ લખન સન કહઈ૥<br>
ભૂપતિ ભવન સુભાયઁ સુહાવા૤ સુરપતિ સદનુ ન પટતર પાવા૥<br>
મનિમય રચિત ચારુ ચૌબારે૤ જનુ રતિપતિ નિજ હાથ સઁવારે૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સુચિ સુબિચિત્ર સુભોગમય સુમન સુગંધ સુબાસ૤<br>
પલઁગ મંજુ મનિદીપ જહઁ સબ બિધિ સકલ સુપાસ૥૯૦૥<br>
<br>
બિબિધ બસન ઉપધાન તુરાઈ૤ છીર ફેન મૃદુ બિસદ સુહાઈ૥<br>
તહઁ સિય રામુ સયન નિસિ કરહીં૤ નિજ છબિ રતિ મનોજ મદુ હરહીં૥<br>
તે સિય રામુ સાથરીં સોએ૤ શ્રમિત બસન બિનુ જાહિં ન જોએ૥<br>
માતુ પિતા પરિજન પુરબાસી૤ સખા સુસીલ દાસ અરુ દાસી૥<br>
જોગવહિં જિન્હહિ પ્રાન કી નાઈ૤ મહિ સોવત તેઇ રામ ગોસાઈં૥<br>
પિતા જનક જગ બિદિત પ્રભાઊ૤ સસુર સુરેસ સખા રઘુરાઊ૥<br>
રામચંદુ પતિ સો બૈદેહી૤ સોવત મહિ બિધિ બામ ન કેહી૥<br>
સિય રઘુબીર કિ કાનન જોગૂ૤ કરમ પ્રધાન સત્ય કહ લોગૂ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- કૈકયનંદિનિ મંદમતિ કઠિન કુટિલપનુ કીન્હ૤<br>
જેહીં રઘુનંદન જાનકિહિ સુખ અવસર દુખુ દીન્હ૥૯૧૥<br>
<br>
ભઇ દિનકર કુલ બિટપ કુઠારી૤ કુમતિ કીન્હ સબ બિસ્વ દુખારી૥<br>
ભયઉ બિષાદુ નિષાદહિ ભારી૤ રામ સીય મહિ સયન નિહારી૥<br>
બોલે લખન મધુર મૃદુ બાની૤ ગ્યાન બિરાગ ભગતિ રસ સાની૥<br>
કાહુ ન કોઉ સુખ દુખ કર દાતા૤ નિજ કૃત કરમ ભોગ સબુ ભ્રાતા૥<br>
જોગ બિયોગ ભોગ ભલ મંદા૤ હિત અનહિત મધ્યમ ભ્રમ ફંદા૥<br>
જનમુ મરનુ જહઁ લગિ જગ જાલૂ૤ સંપતી બિપતિ કરમુ અરુ કાલૂ૥<br>
ધરનિ ધામુ ધનુ પુર પરિવારૂ૤ સરગુ નરકુ જહઁ લગિ બ્યવહારૂ૥<br>
દેખિઅ સુનિઅ ગુનિઅ મન માહીં૤ મોહ મૂલ પરમારથુ નાહીં૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સપનેં હોઇ ભિખારિ નૃપ રંકુ નાકપતિ હોઇ૤<br>
જાગેં લાભુ ન હાનિ કછુ તિમિ પ્રપંચ જિયઁ જોઇ૥૯૨૥<br>
<br>
અસ બિચારિ નહિં કીજઅ રોસૂ૤ કાહુહિ બાદિ ન દેઇઅ દોસૂ૥<br>
મોહ નિસાઁ સબુ સોવનિહારા૤ દેખિઅ સપન અનેક પ્રકારા૥<br>
એહિં જગ જામિનિ જાગહિં જોગી૤ પરમારથી પ્રપંચ બિયોગી૥<br>
જાનિઅ તબહિં જીવ જગ જાગા૤ જબ જબ બિષય બિલાસ બિરાગા૥<br>
હોઇ બિબેકુ મોહ ભ્રમ ભાગા૤ તબ રઘુનાથ ચરન અનુરાગા૥<br>
સખા પરમ પરમારથુ એહૂ૤ મન ક્રમ બચન રામ પદ નેહૂ૥<br>
રામ બ્રહ્મ પરમારથ રૂપા૤ અબિગત અલખ અનાદિ અનૂપા૥<br>
સકલ બિકાર રહિત ગતભેદા૤ કહિ નિત નેતિ નિરૂપહિં બેદા૤<br>
<br>
'''દોહા'''- ભગત ભૂમિ ભૂસુર સુરભિ સુર હિત લાગિ કૃપાલ૤<br>
કરત ચરિત ધરિ મનુજ તનુ સુનત મિટહિ જગ જાલ૥૯૩૥<br>
<br>
માસપારાયણ, પંદ્રહવા વિશ્રામ<br>