Revision 15437 of "શ્રી રામચરિત માનસ/ સત્તરમો વિશ્રામ" on guwikisource

<br>
કોટિ મનોજ લજાવનિહારે૤ સુમુખિ કહહુ કો આહિં તુમ્હારે૥<br>
સુનિ સનેહમય મંજુલ બાની૤ સકુચી સિય મન મહુઁ મુસુકાની૥<br>
તિન્હહિ બિલોકિ બિલોકતિ ધરની૤ દુહુઁ સકોચ સકુચિત બરબરની૥<br>
સકુચિ સપ્રેમ બાલ મૃગ નયની૤ બોલી મધુર બચન પિકબયની૥<br>
સહજ સુભાય સુભગ તન ગોરે૤ નામુ લખનુ લઘુ દેવર મોરે૥<br>
બહુરિ બદનુ બિધુ અંચલ ઢાઁકી૤ પિય તન ચિતઇ ભૌંહ કરિ બાઁકી૥<br>
ખંજન મંજુ તિરીછે નયનનિ૤ નિજ પતિ કહેઉ તિન્હહિ સિયઁ સયનનિ૥<br>
ભઇ મુદિત સબ ગ્રામબધૂટીં૤ રંકન્હ રાય રાસિ જનુ લૂટીં૥<br>
<br>
'''દોહા'''- અતિ સપ્રેમ સિય પાયઁ પરિ બહુબિધિ દેહિં અસીસ૤<br>
સદા સોહાગિનિ હોહુ તુમ્હ જબ લગિ મહિ અહિ સીસ૥૧૧૭૥<br>
<br>
પારબતી સમ પતિપ્રિય હોહૂ૤ દેબિ ન હમ પર છાડ઼બ છોહૂ૥<br>
પુનિ પુનિ બિનય કરિઅ કર જોરી૤ જૌં એહિ મારગ ફિરિઅ બહોરી૥<br>
દરસનુ દેબ જાનિ નિજ દાસી૤ લખીં સીયઁ સબ પ્રેમ પિઆસી૥<br>
મધુર બચન કહિ કહિ પરિતોષીં૤ જનુ કુમુદિનીં કૌમુદીં પોષીં૥<br>
તબહિં લખન રઘુબર રુખ જાની૤ પૂઁછેઉ મગુ લોગન્હિ મૃદુ બાની૥<br>
સુનત નારિ નર ભએ દુખારી૤ પુલકિત ગાત બિલોચન બારી૥<br>
મિટા મોદુ મન ભએ મલીને૤ બિધિ નિધિ દીન્હ લેત જનુ છીને૥<br>
સમુઝિ કરમ ગતિ ધીરજુ કીન્હા૤ સોધિ સુગમ મગુ તિન્હ કહિ દીન્હા૥<br>
<br>
'''દોહા'''- લખન જાનકી સહિત તબ ગવનુ કીન્હ રઘુનાથ૤<br>
ફેરે સબ પ્રિય બચન કહિ લિએ લાઇ મન સાથ૥૧૧૮૥ý<br>
<br>
ફિરત નારિ નર અતિ પછિતાહીં૤ દેઅહિ દોષુ દેહિં મન માહીં૥<br>
સહિત બિષાદ પરસપર કહહીં૤ બિધિ કરતબ ઉલટે સબ અહહીં૥<br>
નિપટ નિરંકુસ નિઠુર નિસંકૂ૤ જેહિં સસિ કીન્હ સરુજ સકલંકૂ૥<br>
રૂખ કલપતરુ સાગરુ ખારા૤ તેહિં પઠએ બન રાજકુમારા૥<br>
જૌં પે ઇન્હહિ દીન્હ બનબાસૂ૤ કીન્હ બાદિ બિધિ ભોગ બિલાસૂ૥<br>
એ બિચરહિં મગ બિનુ પદત્રાના૤ રચે બાદિ બિધિ બાહન નાના૥<br>
એ મહિ પરહિં ડાસિ કુસ પાતા૤ સુભગ સેજ કત સૃજત બિધાતા૥<br>
તરુબર બાસ ઇન્હહિ બિધિ દીન્હા૤ ધવલ ધામ રચિ રચિ શ્રમુ કીન્હા૥<br>
<br>
'''દોહા'''- જૌં એ મુનિ પટ ધર જટિલ સુંદર સુઠિ સુકુમાર૤<br>
બિબિધ ભાઁતિ ભૂષન બસન બાદિ કિએ કરતાર૥૧૧૯૥<br>
<br>
જૌં એ કંદ મૂલ ફલ ખાહીં૤ બાદિ સુધાદિ અસન જગ માહીં૥<br>
એક કહહિં એ સહજ સુહાએ૤ આપુ પ્રગટ ભએ બિધિ ન બનાએ૥<br>
જહઁ લગિ બેદ કહી બિધિ કરની૤ શ્રવન નયન મન ગોચર બરની૥<br>
દેખહુ ખોજિ ભુઅન દસ ચારી૤ કહઁ અસ પુરુષ કહાઁ અસિ નારી૥<br>
ઇન્હહિ દેખિ બિધિ મનુ અનુરાગા૤ પટતર જોગ બનાવૈ લાગા૥<br>
કીન્હ બહુત શ્રમ ઐક ન આએ૤ તેહિં ઇરિષા બન આનિ દુરાએ૥<br>
એક કહહિં હમ બહુત ન જાનહિં૤ આપુહિ પરમ ધન્ય કરિ માનહિં૥<br>
તે પુનિ પુન્યપુંજ હમ લેખે૤ જે દેખહિં દેખિહહિં જિન્હ દેખે૥<br>
<br>
'''દોહા'''- એહિ બિધિ કહિ કહિ બચન પ્રિય લેહિં નયન ભરિ નીર૤<br>
કિમિ ચલિહહિ મારગ અગમ સુઠિ સુકુમાર સરીર૥૧૨૦૥<br>
<br>
નારિ સનેહ બિકલ બસ હોહીં૤ ચકઈ સાઁઝ સમય જનુ સોહીં૥<br>
મૃદુ પદ કમલ કઠિન મગુ જાની૤ ગહબરિ હૃદયઁ કહહિં બર બાની૥<br>
પરસત મૃદુલ ચરન અરુનારે૤ સકુચતિ મહિ જિમિ હૃદય હમારે૥<br>
જૌં જગદીસ ઇન્હહિ બનુ દીન્હા૤ કસ ન સુમનમય મારગુ કીન્હા૥<br>
જૌં માગા પાઇઅ બિધિ પાહીં૤ એ રખિઅહિં સખિ આઁખિન્હ માહીં૥<br>
જે નર નારિ ન અવસર આએ૤ તિન્હ સિય રામુ ન દેખન પાએ૥<br>
સુનિ સુરુપ બૂઝહિં અકુલાઈ૤ અબ લગિ ગએ કહાઁ લગિ ભાઈ૥<br>
સમરથ ધાઇ બિલોકહિં જાઈ૤ પ્રમુદિત ફિરહિં જનમફલુ પાઈ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- અબલા બાલક બૃદ્ધ જન કર મીજહિં પછિતાહિં૥<br>
હોહિં પ્રેમબસ લોગ ઇમિ રામુ જહાઁ જહઁ જાહિં૥૧૨૧૥<br>
<br>
ગાઁવ ગાઁવ અસ હોઇ અનંદૂ૤ દેખિ ભાનુકુલ કૈરવ ચંદૂ૥<br>
જે કછુ સમાચાર સુનિ પાવહિં૤ તે નૃપ રાનિહિ દોસુ લગાવહિં૥<br>
કહહિં એક અતિ ભલ નરનાહૂ૤ દીન્હ હમહિ જોઇ લોચન લાહૂ૥<br>
કહહિં પરસ્પર લોગ લોગાઈં૤ બાતેં સરલ સનેહ સુહાઈં૥<br>
તે પિતુ માતુ ધન્ય જિન્હ જાએ૤ ધન્ય સો નગરુ જહાઁ તેં આએ૥<br>
ધન્ય સો દેસુ સૈલુ બન ગાઊઁ૤ જહઁ જહઁ જાહિં ધન્ય સોઇ ઠાઊઁ૥<br>
સુખ પાયઉ બિરંચિ રચિ તેહી૤ એ જેહિ કે સબ ભાઁતિ સનેહી૥<br>
રામ લખન પથિ કથા સુહાઈ૤ રહી સકલ મગ કાનન છાઈ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- એહિ બિધિ રઘુકુલ કમલ રબિ મગ લોગન્હ સુખ દેત૤<br>
જાહિં ચલે દેખત બિપિન સિય સૌમિત્રિ સમેત૥૧૨૨૥<br>
<br>
આગે રામુ લખનુ બને પાછેં૤ તાપસ બેષ બિરાજત કાછેં૥<br>
ઉભય બીચ સિય સોહતિ કૈસે૤ બ્રહ્મ જીવ બિચ માયા જૈસે૥<br>
બહુરિ કહઉઁ છબિ જસિ મન બસઈ૤ જનુ મધુ મદન મધ્ય રતિ લસઈ૥<br>
ઉપમા બહુરિ કહઉઁ જિયઁ જોહી૤ જનુ બુધ બિધુ બિચ રોહિનિ સોહી૥<br>
પ્રભુ પદ રેખ બીચ બિચ સીતા૤ ધરતિ ચરન મગ ચલતિ સભીતા૥<br>
સીય રામ પદ અંક બરાએઁ૤ લખન ચલહિં મગુ દાહિન લાએઁ૥<br>
રામ લખન સિય પ્રીતિ સુહાઈ૤ બચન અગોચર કિમિ કહિ જાઈ૥<br>
ખગ મૃગ મગન દેખિ છબિ હોહીં૤ લિએ ચોરિ ચિત રામ બટોહીં૥<br>
<br>
'''દોહા'''- જિન્હ જિન્હ દેખે પથિક પ્રિય સિય સમેત દોઉ ભાઇ૤<br>
ભવ મગુ અગમુ અનંદુ તેઇ બિનુ શ્રમ રહે સિરાઇ૥૧૨૩૥<br>
<br>
અજહુઁ જાસુ ઉર સપનેહુઁ કાઊ૤ બસહુઁ લખનુ સિય રામુ બટાઊ૥<br>
રામ ધામ પથ પાઇહિ સોઈ૤ જો પથ પાવ કબહુઁ મુનિ કોઈ૥<br>
તબ રઘુબીર શ્રમિત સિય જાની૤ દેખિ નિકટ બટુ સીતલ પાની૥<br>
તહઁ બસિ કંદ મૂલ ફલ ખાઈ૤ પ્રાત નહાઇ ચલે રઘુરાઈ૥<br>
દેખત બન સર સૈલ સુહાએ૤ બાલમીકિ આશ્રમ પ્રભુ આએ૥<br>
રામ દીખ મુનિ બાસુ સુહાવન૤ સુંદર ગિરિ કાનનુ જલુ પાવન૥<br>
સરનિ સરોજ બિટપ બન ફૂલે૤ ગુંજત મંજુ મધુપ રસ ભૂલે૥<br>
ખગ મૃગ બિપુલ કોલાહલ કરહીં૤ બિરહિત બૈર મુદિત મન ચરહીં૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સુચિ સુંદર આશ્રમુ નિરખિ હરષે રાજિવનેન૤<br>
સુનિ રઘુબર આગમનુ મુનિ આગેં આયઉ લેન૥૧૨૪૥<br>
<br>
મુનિ કહુઁ રામ દંડવત કીન્હા૤ આસિરબાદુ બિપ્રબર દીન્હા૥<br>
દેખિ રામ છબિ નયન જુડ઼ાને૤ કરિ સનમાનુ આશ્રમહિં આને૥<br>
મુનિબર અતિથિ પ્રાનપ્રિય પાએ૤ કંદ મૂલ ફલ મધુર મગાએ૥<br>
સિય સૌમિત્રિ રામ ફલ ખાએ૤ તબ મુનિ આશ્રમ દિએ સુહાએ૥<br>
બાલમીકિ મન આનઁદુ ભારી૤ મંગલ મૂરતિ નયન નિહારી૥<br>
તબ કર કમલ જોરિ રઘુરાઈ૤ બોલે બચન શ્રવન સુખદાઈ૥<br>
તુમ્હ ત્રિકાલ દરસી મુનિનાથા૤ બિસ્વ બદર જિમિ તુમ્હરેં હાથા૥<br>
અસ કહિ પ્રભુ સબ કથા બખાની૤ જેહિ જેહિ ભાઁતિ દીન્હ બનુ રાની૥<br>
<br>
'''દોહા'''- તાત બચન પુનિ માતુ હિત ભાઇ ભરત અસ રાઉ૤<br>
મો કહુઁ દરસ તુમ્હાર પ્રભુ સબુ મમ પુન્ય પ્રભાઉ૥૧૨૫૥<br>
<br>
દેખિ પાય મુનિરાય તુમ્હારે૤ ભએ સુકૃત સબ સુફલ હમારે૥<br>
અબ જહઁ રાઉર આયસુ હોઈ૤ મુનિ ઉદબેગુ ન પાવૈ કોઈ૥<br>
મુનિ તાપસ જિન્હ તેં દુખુ લહહીં૤ તે નરેસ બિનુ પાવક દહહીં૥<br>
મંગલ મૂલ બિપ્ર પરિતોષૂ૤ દહઇ કોટિ કુલ ભૂસુર રોષૂ૥<br>
અસ જિયઁ જાનિ કહિઅ સોઇ ઠાઊઁ૤ સિય સૌમિત્રિ સહિત જહઁ જાઊઁ૥<br>
તહઁ રચિ રુચિર પરન તૃન સાલા૤ બાસુ કરૌ કછુ કાલ કૃપાલા૥<br>
સહજ સરલ સુનિ રઘુબર બાની૤ સાધુ સાધુ બોલે મુનિ ગ્યાની૥<br>
કસ ન કહહુ અસ રઘુકુલકેતૂ૤ તુમ્હ પાલક સંતત શ્રુતિ સેતૂ૥<br>
<br>
'''છંદ'''- શ્રુતિ સેતુ પાલક રામ તુમ્હ જગદીસ માયા જાનકી૤<br>
જો સૃજતિ જગુ પાલતિ હરતિ રૂખ પાઇ કૃપાનિધાન કી૥<br>
જો સહસસીસુ અહીસુ મહિધરુ લખનુ સચરાચર ધની૤<br>
સુર કાજ ધરિ નરરાજ તનુ ચલે દલન ખલ નિસિચર અની૥<br>
<br>
'''સોરઠા'''- -રામ સરુપ તુમ્હાર બચન અગોચર બુદ્ધિપર૤<br>
અબિગત અકથ અપાર નેતિ નિત નિગમ કહ૥૧૨૬૥<br>
જગુ પેખન તુમ્હ દેખનિહારે૤ બિધિ હરિ સંભુ નચાવનિહારે૥<br>
તેઉ ન જાનહિં મરમુ તુમ્હારા૤ ઔરુ તુમ્હહિ કો જાનનિહારા૥<br>
સોઇ જાનઇ જેહિ દેહુ જનાઈ૤ જાનત તુમ્હહિ તુમ્હઇ હોઇ જાઈ૥<br>
તુમ્હરિહિ કૃપાઁ તુમ્હહિ રઘુનંદન૤ જાનહિં ભગત ભગત ઉર ચંદન૥<br>
ચિદાનંદમય દેહ તુમ્હારી૤ બિગત બિકાર જાન અધિકારી૥<br>
નર તનુ ધરેહુ સંત સુર કાજા૤ કહહુ કરહુ જસ પ્રાકૃત રાજા૥<br>
રામ દેખિ સુનિ ચરિત તુમ્હારે૤ જડ઼ મોહહિં બુધ હોહિં સુખારે૥<br>
તુમ્હ જો કહહુ કરહુ સબુ સાઁચા૤ જસ કાછિઅ તસ ચાહિઅ નાચા૥<br>
<br>
'''દોહા'''- પૂઁછેહુ મોહિ કિ રહૌં કહઁ મૈં પૂઁછત સકુચાઉઁ૤<br>
જહઁ ન હોહુ તહઁ દેહુ કહિ તુમ્હહિ દેખાવૌં ઠાઉઁ૥૧૨૭૥<br>
<br>
સુનિ મુનિ બચન પ્રેમ રસ સાને૤ સકુચિ રામ મન મહુઁ મુસુકાને૥<br>
બાલમીકિ હઁસિ કહહિં બહોરી૤ બાની મધુર અમિઅ રસ બોરી૥<br>
સુનહુ રામ અબ કહઉઁ નિકેતા૤ જહાઁ બસહુ સિય લખન સમેતા૥<br>
જિન્હ કે શ્રવન સમુદ્ર સમાના૤ કથા તુમ્હારિ સુભગ સરિ નાના૥<br>
ભરહિં નિરંતર હોહિં ન પૂરે૤ તિન્હ કે હિય તુમ્હ કહુઁ ગૃહ રૂરે૥<br>
લોચન ચાતક જિન્હ કરિ રાખે૤ રહહિં દરસ જલધર અભિલાષે૥<br>
નિદરહિં સરિત સિંધુ સર ભારી૤ રૂપ બિંદુ જલ હોહિં સુખારી૥<br>
તિન્હ કે હૃદય સદન સુખદાયક૤ બસહુ બંધુ સિય સહ રઘુનાયક૥<br>
<br>
'''દોહા'''- જસુ તુમ્હાર માનસ બિમલ હંસિનિ જીહા જાસુ૤<br>
મુકુતાહલ ગુન ગન ચુનઇ રામ બસહુ હિયઁ તાસુ૥૧૨૮૥<br>
<br>
પ્રભુ પ્રસાદ સુચિ સુભગ સુબાસા૤ સાદર જાસુ લહઇ નિત નાસા૥<br>
તુમ્હહિ નિબેદિત ભોજન કરહીં૤ પ્રભુ પ્રસાદ પટ ભૂષન ધરહીં૥<br>
સીસ નવહિં સુર ગુરુ દ્વિજ દેખી૤ પ્રીતિ સહિત કરિ બિનય બિસેષી૥<br>
કર નિત કરહિં રામ પદ પૂજા૤ રામ ભરોસ હૃદયઁ નહિ દૂજા૥<br>
ચરન રામ તીરથ ચલિ જાહીં૤ રામ બસહુ તિન્હ કે મન માહીં૥<br>
મંત્રરાજુ નિત જપહિં તુમ્હારા૤ પૂજહિં તુમ્હહિ સહિત પરિવારા૥<br>
તરપન હોમ કરહિં બિધિ નાના૤ બિપ્ર જેવાઁઇ દેહિં બહુ દાના૥<br>
તુમ્હ તેં અધિક ગુરહિ જિયઁ જાની૤ સકલ ભાયઁ સેવહિં સનમાની૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સબુ કરિ માગહિં એક ફલુ રામ ચરન રતિ હોઉ૤<br>
તિન્હ કેં મન મંદિર બસહુ સિય રઘુનંદન દોઉ૥૧૨૯૥<br>
<br>
કામ કોહ મદ માન ન મોહા૤ લોભ ન છોભ ન રાગ ન દ્રોહા૥<br>
જિન્હ કેં કપટ દંભ નહિં માયા૤ તિન્હ કેં હૃદય બસહુ રઘુરાયા૥<br>
સબ કે પ્રિય સબ કે હિતકારી૤ દુખ સુખ સરિસ પ્રસંસા ગારી૥<br>
કહહિં સત્ય પ્રિય બચન બિચારી૤ જાગત સોવત સરન તુમ્હારી૥<br>
તુમ્હહિ છાડ઼િ ગતિ દૂસરિ નાહીં૤ રામ બસહુ તિન્હ કે મન માહીં૥<br>
જનની સમ જાનહિં પરનારી૤ ધનુ પરાવ બિષ તેં બિષ ભારી૥<br>
જે હરષહિં પર સંપતિ દેખી૤ દુખિત હોહિં પર બિપતિ બિસેષી૥<br>
જિન્હહિ રામ તુમ્હ પ્રાનપિઆરે૤ તિન્હ કે મન સુભ સદન તુમ્હારે૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સ્વામિ સખા પિતુ માતુ ગુર જિન્હ કે સબ તુમ્હ તાત૤<br>
મન મંદિર તિન્હ કેં બસહુ સીય સહિત દોઉ ભ્રાત૥૧૩૦૥<br>
<br>
અવગુન તજિ સબ કે ગુન ગહહીં૤ બિપ્ર ધેનુ હિત સંકટ સહહીં૥<br>
નીતિ નિપુન જિન્હ કઇ જગ લીકા૤ ઘર તુમ્હાર તિન્હ કર મનુ નીકા૥<br>
ગુન તુમ્હાર સમુઝઇ નિજ દોસા૤ જેહિ સબ ભાઁતિ તુમ્હાર ભરોસા૥<br>
રામ ભગત પ્રિય લાગહિં જેહી૤ તેહિ ઉર બસહુ સહિત બૈદેહી૥<br>
જાતિ પાઁતિ ધનુ ધરમ બડ઼ાઈ૤ પ્રિય પરિવાર સદન સુખદાઈ૥<br>
સબ તજિ તુમ્હહિ રહઇ ઉર લાઈ૤ તેહિ કે હૃદયઁ રહહુ રઘુરાઈ૥<br>
સરગુ નરકુ અપબરગુ સમાના૤ જહઁ તહઁ દેખ ધરેં ધનુ બાના૥<br>
કરમ બચન મન રાઉર ચેરા૤ રામ કરહુ તેહિ કેં ઉર ડેરા૥<br>
<br>
'''દોહા'''- જાહિ ન ચાહિઅ કબહુઁ કછુ તુમ્હ સન સહજ સનેહુ૤<br>
બસહુ નિરંતર તાસુ મન સો રાઉર નિજ ગેહુ૥૧૩૧૥<br>
<br>
એહિ બિધિ મુનિબર ભવન દેખાએ૤ બચન સપ્રેમ રામ મન ભાએ૥<br>
કહ મુનિ સુનહુ ભાનુકુલનાયક૤ આશ્રમ કહઉઁ સમય સુખદાયક૥<br>
ચિત્રકૂટ ગિરિ કરહુ નિવાસૂ૤ તહઁ તુમ્હાર સબ ભાઁતિ સુપાસૂ૥<br>
સૈલુ સુહાવન કાનન ચારૂ૤ કરિ કેહરિ મૃગ બિહગ બિહારૂ૥<br>
નદી પુનીત પુરાન બખાની૤ અત્રિપ્રિયા નિજ તપબલ આની૥<br>
સુરસરિ ધાર નાઉઁ મંદાકિનિ૤ જો સબ પાતક પોતક ડાકિનિ૥<br>
અત્રિ આદિ મુનિબર બહુ બસહીં૤ કરહિં જોગ જપ તપ તન કસહીં૥<br>
ચલહુ સફલ શ્રમ સબ કર કરહૂ૤ રામ દેહુ ગૌરવ ગિરિબરહૂ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- ચિત્રકૂટ મહિમા અમિત કહીં મહામુનિ ગાઇ૤<br>
આએ નહાએ સરિત બર સિય સમેત દોઉ ભાઇ૥૧૩૨૥<br>
<br>
રઘુબર કહેઉ લખન ભલ ઘાટૂ૤ કરહુ કતહુઁ અબ ઠાહર ઠાટૂ૥<br>
લખન દીખ પય ઉતર કરારા૤ ચહુઁ દિસિ ફિરેઉ ધનુષ જિમિ નારા૥<br>
નદી પનચ સર સમ દમ દાના૤ સકલ કલુષ કલિ સાઉજ નાના૥<br>
ચિત્રકૂટ જનુ અચલ અહેરી૤ ચુકઇ ન ઘાત માર મુઠભેરી૥<br>
અસ કહિ લખન ઠાઉઁ દેખરાવા૤ થલુ બિલોકિ રઘુબર સુખુ પાવા૥<br>
રમેઉ રામ મનુ દેવન્હ જાના૤ ચલે સહિત સુર થપતિ પ્રધાના૥<br>
કોલ કિરાત બેષ સબ આએ૤ રચે પરન તૃન સદન સુહાએ૥<br>
બરનિ ન જાહિ મંજુ દુઇ સાલા૤ એક લલિત લઘુ એક બિસાલા૥<br>
<br>
'''દોહા'''- લખન જાનકી સહિત પ્રભુ રાજત રુચિર નિકેત૤<br>
સોહ મદનુ મુનિ બેષ જનુ રતિ રિતુરાજ સમેત૥૧૩૩૥<br>
<br>
માસપારાયણ, સત્રહઁવા વિશ્રામ<br>