Revision 15438 of "શ્રી રામચરિત માનસ/ અઢારમો વિશ્રામ" on guwikisource

<br>
અમર નાગ કિંનર દિસિપાલા૤ ચિત્રકૂટ આએ તેહિ કાલા૥<br>
રામ પ્રનામુ કીન્હ સબ કાહૂ૤ મુદિત દેવ લહિ લોચન લાહૂ૥<br>
બરષિ સુમન કહ દેવ સમાજૂ૤ નાથ સનાથ ભએ હમ આજૂ૥<br>
કરિ બિનતી દુખ દુસહ સુનાએ૤ હરષિત નિજ નિજ સદન સિધાએ૥<br>
ચિત્રકૂટ રઘુનંદનુ છાએ૤ સમાચાર સુનિ સુનિ મુનિ આએ૥<br>
આવત દેખિ મુદિત મુનિબૃંદા૤ કીન્હ દંડવત રઘુકુલ ચંદા૥<br>
મુનિ રઘુબરહિ લાઇ ઉર લેહીં૤ સુફલ હોન હિત આસિષ દેહીં૥<br>
સિય સૌમિત્ર રામ છબિ દેખહિં૤ સાધન સકલ સફલ કરિ લેખહિં૥<br>
<br>
'''દોહા'''- જથાજોગ સનમાનિ પ્રભુ બિદા કિએ મુનિબૃંદ૤<br>
કરહિ જોગ જપ જાગ તપ નિજ આશ્રમન્હિ સુછંદ૥૧૩૪૥<br>
<br>
યહ સુધિ કોલ કિરાતન્હ પાઈ૤ હરષે જનુ નવ નિધિ ઘર આઈ૥<br>
કંદ મૂલ ફલ ભરિ ભરિ દોના૤ ચલે રંક જનુ લૂટન સોના૥<br>
તિન્હ મહઁ જિન્હ દેખે દોઉ ભ્રાતા૤ અપર તિન્હહિ પૂઁછહિ મગુ જાતા૥<br>
કહત સુનત રઘુબીર નિકાઈ૤ આઇ સબન્હિ દેખે રઘુરાઈ૥<br>
કરહિં જોહારુ ભેંટ ધરિ આગે૤ પ્રભુહિ બિલોકહિં અતિ અનુરાગે૥<br>
ચિત્ર લિખે જનુ જહઁ તહઁ ઠાઢ઼ે૤ પુલક સરીર નયન જલ બાઢ઼ે૥<br>
રામ સનેહ મગન સબ જાને૤ કહિ પ્રિય બચન સકલ સનમાને૥<br>
પ્રભુહિ જોહારિ બહોરિ બહોરી૤ બચન બિનીત કહહિં કર જોરી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- અબ હમ નાથ સનાથ સબ ભએ દેખિ પ્રભુ પાય૤<br>
ભાગ હમારે આગમનુ રાઉર કોસલરાય૥૧૩૫૥<br>
<br>
ધન્ય ભૂમિ બન પંથ પહારા૤ જહઁ જહઁ નાથ પાઉ તુમ્હ ધારા૥<br>
ધન્ય બિહગ મૃગ કાનનચારી૤ સફલ જનમ ભએ તુમ્હહિ નિહારી૥<br>
હમ સબ ધન્ય સહિત પરિવારા૤ દીખ દરસુ ભરિ નયન તુમ્હારા૥<br>
કીન્હ બાસુ ભલ ઠાઉઁ બિચારી૤ ઇહાઁ સકલ રિતુ રહબ સુખારી૥<br>
હમ સબ ભાઁતિ કરબ સેવકાઈ૤ કરિ કેહરિ અહિ બાઘ બરાઈ૥<br>
બન બેહડ઼ ગિરિ કંદર ખોહા૤ સબ હમાર પ્રભુ પગ પગ જોહા૥<br>
તહઁ તહઁ તુમ્હહિ અહેર ખેલાઉબ૤ સર નિરઝર જલઠાઉઁ દેખાઉબ૥<br>
હમ સેવક પરિવાર સમેતા૤ નાથ ન સકુચબ આયસુ દેતા૥<br>
<br>
'''દોહા'''- બેદ બચન મુનિ મન અગમ તે પ્રભુ કરુના ઐન૤<br>
બચન કિરાતન્હ કે સુનત જિમિ પિતુ બાલક બૈન૥૧૩૬૥<br>
<br>
રામહિ કેવલ પ્રેમુ પિઆરા૤ જાનિ લેઉ જો જાનનિહારા૥<br>
રામ સકલ બનચર તબ તોષે૤ કહિ મૃદુ બચન પ્રેમ પરિપોષે૥<br>
બિદા કિએ સિર નાઇ સિધાએ૤ પ્રભુ ગુન કહત સુનત ઘર આએ૥<br>
એહિ બિધિ સિય સમેત દોઉ ભાઈ૤ બસહિં બિપિન સુર મુનિ સુખદાઈ૥<br>
જબ તે આઇ રહે રઘુનાયકુ૤ તબ તેં ભયઉ બનુ મંગલદાયકુ૥<br>
ફૂલહિં ફલહિં બિટપ બિધિ નાના૥મંજુ બલિત બર બેલિ બિતાના૥<br>
સુરતરુ સરિસ સુભાયઁ સુહાએ૤ મનહુઁ બિબુધ બન પરિહરિ આએ૥<br>
ગંજ મંજુતર મધુકર શ્રેની૤ ત્રિબિધ બયારિ બહઇ સુખ દેની૥<br>
<br>
'''દોહા'''- નીલકંઠ કલકંઠ સુક ચાતક ચક્ક ચકોર૤<br>
ભાઁતિ ભાઁતિ બોલહિં બિહગ શ્રવન સુખદ ચિત ચોર૥૧૩૭૥<br>
<br>
કેરિ કેહરિ કપિ કોલ કુરંગા૤ બિગતબૈર બિચરહિં સબ સંગા૥<br>
ફિરત અહેર રામ છબિ દેખી૤ હોહિં મુદિત મૃગબંદ બિસેષી૥<br>
બિબુધ બિપિન જહઁ લગિ જગ માહીં૤ દેખિ રામ બનુ સકલ સિહાહીં૥<br>
સુરસરિ સરસઇ દિનકર કન્યા૤ મેકલસુતા ગોદાવરિ ધન્યા૥<br>
સબ સર સિંધુ નદી નદ નાના૤ મંદાકિનિ કર કરહિં બખાના૥<br>
ઉદય અસ્ત ગિરિ અરુ કૈલાસૂ૤ મંદર મેરુ સકલ સુરબાસૂ૥<br>
સૈલ હિમાચલ આદિક જેતે૤ ચિત્રકૂટ જસુ ગાવહિં તેતે૥<br>
બિંધિ મુદિત મન સુખુ ન સમાઈ૤ શ્રમ બિનુ બિપુલ બડ઼ાઈ પાઈ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- ચિત્રકૂટ કે બિહગ મૃગ બેલિ બિટપ તૃન જાતિ૤<br>
પુન્ય પુંજ સબ ધન્ય અસ કહહિં દેવ દિન રાતિ૥૧૩૮૥<br>
<br>
નયનવંત રઘુબરહિ બિલોકી૤ પાઇ જનમ ફલ હોહિં બિસોકી૥<br>
પરસિ ચરન રજ અચર સુખારી૤ ભએ પરમ પદ કે અધિકારી૥<br>
સો બનુ સૈલુ સુભાયઁ સુહાવન૤ મંગલમય અતિ પાવન પાવન૥<br>
મહિમા કહિઅ કવનિ બિધિ તાસૂ૤ સુખસાગર જહઁ કીન્હ નિવાસૂ૥<br>
પય પયોધિ તજિ અવધ બિહાઈ૤ જહઁ સિય લખનુ રામુ રહે આઈ૥<br>
કહિ ન સકહિં સુષમા જસિ કાનન૤ જૌં સત સહસ હોંહિં સહસાનન૥<br>
સો મૈં બરનિ કહૌં બિધિ કેહીં૤ ડાબર કમઠ કિ મંદર લેહીં૥<br>
સેવહિં લખનુ કરમ મન બાની૤ જાઇ ન સીલુ સનેહુ બખાની૥<br>
દો૦–છિનુ છિનુ લખિ સિય રામ પદ જાનિ આપુ પર નેહુ૤<br>
કરત ન સપનેહુઁ લખનુ ચિતુ બંધુ માતુ પિતુ ગેહુ૥૧૩૯૥<br>
<br>
રામ સંગ સિય રહતિ સુખારી૤ પુર પરિજન ગૃહ સુરતિ બિસારી૥<br>
છિનુ છિનુ પિય બિધુ બદનુ નિહારી૤ પ્રમુદિત મનહુઁ ચકોરકુમારી૥<br>
નાહ નેહુ નિત બઢ઼ત બિલોકી૤ હરષિત રહતિ દિવસ જિમિ કોકી૥<br>
સિય મનુ રામ ચરન અનુરાગા૤ અવધ સહસ સમ બનુ પ્રિય લાગા૥<br>
પરનકુટી પ્રિય પ્રિયતમ સંગા૤ પ્રિય પરિવારુ કુરંગ બિહંગા૥<br>
સાસુ સસુર સમ મુનિતિય મુનિબર૤ અસનુ અમિઅ સમ કંદ મૂલ ફર૥<br>
નાથ સાથ સાઁથરી સુહાઈ૤ મયન સયન સય સમ સુખદાઈ૥<br>
લોકપ હોહિં બિલોકત જાસૂ૤ તેહિ કિ મોહિ સક બિષય બિલાસૂ૥<br>
દો૦–સુમિરત રામહિ તજહિં જન તૃન સમ બિષય બિલાસુ૤<br>
રામપ્રિયા જગ જનનિ સિય કછુ ન આચરજુ તાસુ૥૧૪૦૥<br>
<br>
સીય લખન જેહિ બિધિ સુખુ લહહીં૤ સોઇ રઘુનાથ કરહિ સોઇ કહહીં૥<br>
કહહિં પુરાતન કથા કહાની૤ સુનહિં લખનુ સિય અતિ સુખુ માની૤<br>
જબ જબ રામુ અવધ સુધિ કરહીં૤ તબ તબ બારિ બિલોચન ભરહીં૥<br>
સુમિરિ માતુ પિતુ પરિજન ભાઈ૤ ભરત સનેહુ સીલુ સેવકાઈ૥<br>
કૃપાસિંધુ પ્રભુ હોહિં દુખારી૤ ધીરજુ ધરહિં કુસમઉ બિચારી૥<br>
લખિ સિય લખનુ બિકલ હોઇ જાહીં૤ જિમિ પુરુષહિ અનુસર પરિછાહીં૥<br>
પ્રિયા બંધુ ગતિ લખિ રઘુનંદનુ૤ ધીર કૃપાલ ભગત ઉર ચંદનુ૥<br>
લગે કહન કછુ કથા પુનીતા૤ સુનિ સુખુ લહહિં લખનુ અરુ સીતા૥<br>
<br>
'''દોહા'''- રામુ લખન સીતા સહિત સોહત પરન નિકેત૤<br>
જિમિ બાસવ બસ અમરપુર સચી જયંત સમેત૥૧૪૧૥<br>
<br>
જોગવહિં પ્રભુ સિય લખનહિં કૈસેં૤ પલક બિલોચન ગોલક જૈસેં૥<br>
સેવહિં લખનુ સીય રઘુબીરહિ૤ જિમિ અબિબેકી પુરુષ સરીરહિ૥<br>
એહિ બિધિ પ્રભુ બન બસહિં સુખારી૤ ખગ મૃગ સુર તાપસ હિતકારી૥<br>
કહેઉઁ રામ બન ગવનુ સુહાવા૤ સુનહુ સુમંત્ર અવધ જિમિ આવા૥<br>
ફિરેઉ નિષાદુ પ્રભુહિ પહુઁચાઈ૤ સચિવ સહિત રથ દેખેસિ આઈ૥<br>
મંત્રી બિકલ બિલોકિ નિષાદૂ૤ કહિ ન જાઇ જસ ભયઉ બિષાદૂ૥<br>
રામ રામ સિય લખન પુકારી૤ પરેઉ ધરનિતલ બ્યાકુલ ભારી૥<br>
દેખિ દખિન દિસિ હય હિહિનાહીં૤ જનુ બિનુ પંખ બિહગ અકુલાહીં૥<br>
<br>
'''દોહા'''- નહિં તૃન ચરહિં પિઅહિં જલુ મોચહિં લોચન બારિ૤<br>
બ્યાકુલ ભએ નિષાદ સબ રઘુબર બાજિ નિહારિ૥૧૪૨૥<br>
<br>
ધરિ ધીરજ તબ કહઇ નિષાદૂ૤ અબ સુમંત્ર પરિહરહુ બિષાદૂ૥<br>
તુમ્હ પંડિત પરમારથ ગ્યાતા૤ ધરહુ ધીર લખિ બિમુખ બિધાતા<br>
બિબિધ કથા કહિ કહિ મૃદુ બાની૤ રથ બૈઠારેઉ બરબસ આની૥<br>
સોક સિથિલ રથ સકઇ ન હાઁકી૤ રઘુબર બિરહ પીર ઉર બાઁકી૥<br>
ચરફરાહિઁ મગ ચલહિં ન ઘોરે૤ બન મૃગ મનહુઁ આનિ રથ જોરે૥<br>
અઢ઼ુકિ પરહિં ફિરિ હેરહિં પીછેં૤ રામ બિયોગિ બિકલ દુખ તીછેં૥<br>
જો કહ રામુ લખનુ બૈદેહી૤ હિંકરિ હિંકરિ હિત હેરહિં તેહી૥<br>
બાજિ બિરહ ગતિ કહિ કિમિ જાતી૤ બિનુ મનિ ફનિક બિકલ જેહિ ભાઁતી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- ભયઉ નિષાદ બિષાદબસ દેખત સચિવ તુરંગ૤<br>
બોલિ સુસેવક ચારિ તબ દિએ સારથી સંગ૥૧૪૩૥<br>
<br>
ગુહ સારથિહિ ફિરેઉ પહુઁચાઈ૤ બિરહુ બિષાદુ બરનિ નહિં જાઈ૥<br>
ચલે અવધ લેઇ રથહિ નિષાદા૤ હોહિ છનહિં છન મગન બિષાદા૥<br>
સોચ સુમંત્ર બિકલ દુખ દીના૤ ધિગ જીવન રઘુબીર બિહીના૥<br>
રહિહિ ન અંતહુઁ અધમ સરીરૂ૤ જસુ ન લહેઉ બિછુરત રઘુબીરૂ૥<br>
ભએ અજસ અઘ ભાજન પ્રાના૤ કવન હેતુ નહિં કરત પયાના૥<br>
અહહ મંદ મનુ અવસર ચૂકા૤ અજહુઁ ન હૃદય હોત દુઇ ટૂકા૥<br>
મીજિ હાથ સિરુ ધુનિ પછિતાઈ૤ મનહઁ કૃપન ધન રાસિ ગવાઁઈ૥<br>
બિરિદ બાઁધિ બર બીરુ કહાઈ૤ ચલેઉ સમર જનુ સુભટ પરાઈ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- બિપ્ર બિબેકી બેદબિદ સંમત સાધુ સુજાતિ૤<br>
જિમિ ધોખેં મદપાન કર સચિવ સોચ તેહિ ભાઁતિ૥૧૪૪૥<br>
<br>
જિમિ કુલીન તિય સાધુ સયાની૤ પતિદેવતા કરમ મન બાની૥<br>
રહૈ કરમ બસ પરિહરિ નાહૂ૤ સચિવ હૃદયઁ તિમિ દારુન દાહુ૥<br>
લોચન સજલ ડીઠિ ભઇ થોરી૤ સુનઇ ન શ્રવન બિકલ મતિ ભોરી૥<br>
સૂખહિં અધર લાગિ મુહઁ લાટી૤ જિઉ ન જાઇ ઉર અવધિ કપાટી૥<br>
બિબરન ભયઉ ન જાઇ નિહારી૤ મારેસિ મનહુઁ પિતા મહતારી૥<br>
હાનિ ગલાનિ બિપુલ મન બ્યાપી૤ જમપુર પંથ સોચ જિમિ પાપી૥<br>
બચનુ ન આવ હૃદયઁ પછિતાઈ૤ અવધ કાહ મૈં દેખબ જાઈ૥<br>
રામ રહિત રથ દેખિહિ જોઈ૤ સકુચિહિ મોહિ બિલોકત સોઈ૥<br>
દો૦–ધાઇ પૂઁછિહહિં મોહિ જબ બિકલ નગર નર નારિ૤<br>
ઉતરુ દેબ મૈં સબહિ તબ હૃદયઁ બજ્રુ બૈઠારિ૥૧૪૫૥<br>
<br>
પુછિહહિં દીન દુખિત સબ માતા૤ કહબ કાહ મૈં તિન્હહિ બિધાતા૥<br>
પૂછિહિ જબહિં લખન મહતારી૤ કહિહઉઁ કવન સઁદેસ સુખારી૥<br>
રામ જનનિ જબ આઇહિ ધાઈ૤ સુમિરિ બચ્છુ જિમિ ધેનુ લવાઈ૥<br>
પૂઁછત ઉતરુ દેબ મૈં તેહી૤ ગે બનુ રામ લખનુ બૈદેહી૥<br>
જોઇ પૂઁછિહિ તેહિ ઊતરુ દેબા૤જાઇ અવધ અબ યહુ સુખુ લેબા૥<br>
પૂઁછિહિ જબહિં રાઉ દુખ દીના૤ જિવનુ જાસુ રઘુનાથ અધીના૥<br>
દેહઉઁ ઉતરુ કૌનુ મુહુ લાઈ૤ આયઉઁ કુસલ કુઅઁર પહુઁચાઈ૥<br>
સુનત લખન સિય રામ સઁદેસૂ૤ તૃન જિમિ તનુ પરિહરિહિ નરેસૂ૥<br>
દો૦–હ્રદઉ ન બિદરેઉ પંક જિમિ બિછુરત પ્રીતમુ નીરુ૥<br>
જાનત હૌં મોહિ દીન્હ બિધિ યહુ જાતના સરીરુ૥૧૪૬૥<br>
<br>
એહિ બિધિ કરત પંથ પછિતાવા૤ તમસા તીર તુરત રથુ આવા૥<br>
બિદા કિએ કરિ બિનય નિષાદા૤ ફિરે પાયઁ પરિ બિકલ બિષાદા૥<br>
પૈઠત નગર સચિવ સકુચાઈ૤ જનુ મારેસિ ગુર બાઁભન ગાઈ૥<br>
બૈઠિ બિટપ તર દિવસુ ગવાઁવા૤ સાઁઝ સમય તબ અવસરુ પાવા૥<br>
અવધ પ્રબેસુ કીન્હ અઁધિઆરેં૤ પૈઠ ભવન રથુ રાખિ દુઆરેં૥<br>
જિન્હ જિન્હ સમાચાર સુનિ પાએ૤ ભૂપ દ્વાર રથુ દેખન આએ૥<br>
રથુ પહિચાનિ બિકલ લખિ ઘોરે૤ ગરહિં ગાત જિમિ આતપ ઓરે૥<br>
નગર નારિ નર બ્યાકુલ કૈંસેં૤ નિઘટત નીર મીનગન જૈંસેં૥<br>
દો૦–સચિવ આગમનુ સુનત સબુ બિકલ ભયઉ રનિવાસુ૤<br>
ભવન ભયંકરુ લાગ તેહિ માનહુઁ પ્રેત નિવાસુ૥૧૪૭૥<br>
<br>
અતિ આરતિ સબ પૂઁછહિં રાની૤ ઉતરુ ન આવ બિકલ ભઇ બાની૥<br>
સુનઇ ન શ્રવન નયન નહિં સૂઝા૤ કહહુ કહાઁ નૃપ તેહિ તેહિ બૂઝા૥<br>
દાસિન્હ દીખ સચિવ બિકલાઈ૤ કૌસલ્યા ગૃહઁ ગઈં લવાઈ૥<br>
જાઇ સુમંત્ર દીખ કસ રાજા૤ અમિઅ રહિત જનુ ચંદુ બિરાજા૥<br>
આસન સયન બિભૂષન હીના૤ પરેઉ ભૂમિતલ નિપટ મલીના૥<br>
લેઇ ઉસાસુ સોચ એહિ ભાઁતી૤ સુરપુર તેં જનુ ખઁસેઉ જજાતી૥<br>
લેત સોચ ભરિ છિનુ છિનુ છાતી૤ જનુ જરિ પંખ પરેઉ સંપાતી૥<br>
રામ રામ કહ રામ સનેહી૤ પુનિ કહ રામ લખન બૈદેહી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- દેખિ સચિવઁ જય જીવ કહિ કીન્હેઉ દંડ પ્રનામુ૤<br>
સુનત ઉઠેઉ બ્યાકુલ નૃપતિ કહુ સુમંત્ર કહઁ રામુ૥૧૪૮૥<br>
<br>
ભૂપ સુમંત્રુ લીન્હ ઉર લાઈ૤ બૂડ઼ત કછુ અધાર જનુ પાઈ૥<br>
સહિત સનેહ નિકટ બૈઠારી૤ પૂઁછત રાઉ નયન ભરિ બારી૥<br>
રામ કુસલ કહુ સખા સનેહી૤ કહઁ રઘુનાથુ લખનુ બૈદેહી૥<br>
આને ફેરિ કિ બનહિ સિધાએ૤ સુનત સચિવ લોચન જલ છાએ૥<br>
સોક બિકલ પુનિ પૂઁછ નરેસૂ૤ કહુ સિય રામ લખન સંદેસૂ૥<br>
રામ રૂપ ગુન સીલ સુભાઊ૤ સુમિરિ સુમિરિ ઉર સોચત રાઊ૥<br>
રાઉ સુનાઇ દીન્હ બનબાસૂ૤ સુનિ મન ભયઉ ન હરષુ હરાઁસૂ૥<br>
સો સુત બિછુરત ગએ ન પ્રાના૤ કો પાપી બડ઼ મોહિ સમાના૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સખા રામુ સિય લખનુ જહઁ તહાઁ મોહિ પહુઁચાઉ૤<br>
નાહિં ત ચાહત ચલન અબ પ્રાન કહઉઁ સતિભાઉ૥૧૪૯૥<br>
<br>
પુનિ પુનિ પૂઁછત મંત્રહિ રાઊ૤ પ્રિયતમ સુઅન સઁદેસ સુનાઊ૥<br>
કરહિ સખા સોઇ બેગિ ઉપાઊ૤ રામુ લખનુ સિય નયન દેખાઊ૥<br>
સચિવ ધીર ધરિ કહ મુદુ બાની૤ મહારાજ તુમ્હ પંડિત ગ્યાની૥<br>
બીર સુધીર ધુરંધર દેવા૤ સાધુ સમાજુ સદા તુમ્હ સેવા૥<br>
જનમ મરન સબ દુખ ભોગા૤ હાનિ લાભ પ્રિય મિલન બિયોગા૥<br>
કાલ કરમ બસ હૌહિં ગોસાઈં૤ બરબસ રાતિ દિવસ કી નાઈં૥<br>
સુખ હરષહિં જડ઼ દુખ બિલખાહીં૤ દોઉ સમ ધીર ધરહિં મન માહીં૥<br>
ધીરજ ધરહુ બિબેકુ બિચારી૤ છાડ઼િઅ સોચ સકલ હિતકારી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- પ્રથમ બાસુ તમસા ભયઉ દૂસર સુરસરિ તીર૤<br>
ન્હાઈ રહે જલપાનુ કરિ સિય સમેત દોઉ બીર૥૧૫૦૥<br>

કેવટ કીન્હિ બહુત સેવકાઈ૤ સો જામિનિ સિંગરૌર ગવાઁઈ૥<br>
હોત પ્રાત બટ છીરુ મગાવા૤ જટા મુકુટ નિજ સીસ બનાવા૥<br>
રામ સખાઁ તબ નાવ મગાઈ૤ પ્રિયા ચઢ઼ાઇ ચઢ઼ે રઘુરાઈ૥<br>
લખન બાન ધનુ ધરે બનાઈ૤ આપુ ચઢ઼ે પ્રભુ આયસુ પાઈ૥<br>
બિકલ બિલોકિ મોહિ રઘુબીરા૤ બોલે મધુર બચન ધરિ ધીરા૥<br>
તાત પ્રનામુ તાત સન કહેહુ૤ બાર બાર પદ પંકજ ગહેહૂ૥<br>
કરબિ પાયઁ પરિ બિનય બહોરી૤ તાત કરિઅ જનિ ચિંતા મોરી૥<br>
બન મગ મંગલ કુસલ હમારેં૤ કૃપા અનુગ્રહ પુન્ય તુમ્હારેં૥<br>
<br>
'''છંદ'''- તુમ્હરે અનુગ્રહ તાત કાનન જાત સબ સુખુ પાઇહૌં૤<br>
પ્રતિપાલિ આયસુ કુસલ દેખન પાય પુનિ ફિરિ આઇહૌં૥<br>
જનનીં સકલ પરિતોષિ પરિ પરિ પાયઁ કરિ બિનતી ઘની૤<br>
તુલસી કરેહુ સોઇ જતનુ જેહિં કુસલી રહહિં કોસલ ધની૥<br>
<br>
'''સોરઠા'''- -ગુર સન કહબ સઁદેસુ બાર બાર પદ પદુમ ગહિ૤<br>
કરબ સોઇ ઉપદેસુ જેહિં ન સોચ મોહિ અવધપતિ૥૧૫૧૥<br>
પુરજન પરિજન સકલ નિહોરી૤ તાત સુનાએહુ બિનતી મોરી૥<br>
સોઇ સબ ભાઁતિ મોર હિતકારી૤ જાતેં રહ નરનાહુ સુખારી૥<br>
કહબ સઁદેસુ ભરત કે આએઁ૤ નીતિ ન તજિઅ રાજપદુ પાએઁ૥<br>
પાલેહુ પ્રજહિ કરમ મન બાની૤ સેએહુ માતુ સકલ સમ જાની૥<br>
ઓર નિબાહેહુ ભાયપ ભાઈ૤ કરિ પિતુ માતુ સુજન સેવકાઈ૥<br>
તાત ભાઁતિ તેહિ રાખબ રાઊ૤ સોચ મોર જેહિં કરૈ ન કાઊ૥<br>
લખન કહે કછુ બચન કઠોરા૤ બરજિ રામ પુનિ મોહિ નિહોરા૥<br>
બાર બાર નિજ સપથ દેવાઈ૤ કહબિ ન તાત લખન લરિકાઈ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- કહિ પ્રનામ કછુ કહન લિય સિય ભઇ સિથિલ સનેહ૤<br>
થકિત બચન લોચન સજલ પુલક પલ્લવિત દેહ૥૧૫૨૥<br>
<br>
તેહિ અવસર રઘુબર રૂખ પાઈ૤ કેવટ પારહિ નાવ ચલાઈ૥<br>
રઘુકુલતિલક ચલે એહિ ભાઁતી૤ દેખઉઁ ઠાઢ઼ કુલિસ ધરિ છાતી૥<br>
મૈં આપન કિમિ કહૌં કલેસૂ૤ જિઅત ફિરેઉઁ લેઇ રામ સઁદેસૂ૥<br>
અસ કહિ સચિવ બચન રહિ ગયઊ૤ હાનિ ગલાનિ સોચ બસ ભયઊ૥<br>
સુત બચન સુનતહિં નરનાહૂ૤ પરેઉ ધરનિ ઉર દારુન દાહૂ૥<br>
તલફત બિષમ મોહ મન માપા૤ માજા મનહુઁ મીન કહુઁ બ્યાપા૥<br>
કરિ બિલાપ સબ રોવહિં રાની૤ મહા બિપતિ કિમિ જાઇ બખાની૥<br>
સુનિ બિલાપ દુખહૂ દુખુ લાગા૤ ધીરજહૂ કર ધીરજુ ભાગા૥<br>
<br>
'''દોહા'''- ભયઉ કોલાહલુ અવધ અતિ સુનિ નૃપ રાઉર સોરુ૤<br>
બિપુલ બિહગ બન પરેઉ નિસિ માનહુઁ કુલિસ કઠોરુ૥૧૫૩૥<br>
<br>
પ્રાન કંઠગત ભયઉ ભુઆલૂ૤ મનિ બિહીન જનુ બ્યાકુલ બ્યાલૂ૥<br>
ઇદ્રીં સકલ બિકલ ભઇઁ ભારી૤ જનુ સર સરસિજ બનુ બિનુ બારી૥<br>
કૌસલ્યાઁ નૃપુ દીખ મલાના૤ રબિકુલ રબિ અઁથયઉ જિયઁ જાના૤<br>
ઉર ધરિ ધીર રામ મહતારી૤ બોલી બચન સમય અનુસારી૥<br>
નાથ સમુઝિ મન કરિઅ બિચારૂ૤ રામ બિયોગ પયોધિ અપારૂ૥<br>
કરનધાર તુમ્હ અવધ જહાજૂ૤ ચઢ઼ેઉ સકલ પ્રિય પથિક સમાજૂ૥<br>
ધીરજુ ધરિઅ ત પાઇઅ પારૂ૤ નાહિં ત બૂડ઼િહિ સબુ પરિવારૂ૥<br>
જૌં જિયઁ ધરિઅ બિનય પિય મોરી૤ રામુ લખનુ સિય મિલહિં બહોરી૥<br>
દો૦–પ્રિયા બચન મૃદુ સુનત નૃપુ ચિતયઉ આઁખિ ઉઘારિ૤<br>
તલફત મીન મલીન જનુ સીંચત સીતલ બારિ૥૧૫૪૥<br>
<br>
ધરિ ધીરજુ ઉઠી બૈઠ ભુઆલૂ૤ કહુ સુમંત્ર કહઁ રામ કૃપાલૂ૥<br>
કહાઁ લખનુ કહઁ રામુ સનેહી૤ કહઁ પ્રિય પુત્રબધૂ બૈદેહી૥<br>
બિલપત રાઉ બિકલ બહુ ભાઁતી૤ ભઇ જુગ સરિસ સિરાતિ ન રાતી૥<br>
તાપસ અંધ સાપ સુધિ આઈ૤ કૌસલ્યહિ સબ કથા સુનાઈ૥<br>
ભયઉ બિકલ બરનત ઇતિહાસા૤ રામ રહિત ધિગ જીવન આસા૥<br>
સો તનુ રાખિ કરબ મૈં કાહા૤ જેંહિ ન પ્રેમ પનુ મોર નિબાહા૥<br>
હા રઘુનંદન પ્રાન પિરીતે૤ તુમ્હ બિનુ જિઅત બહુત દિન બીતે૥<br>
હા જાનકી લખન હા રઘુબર૤ હા પિતુ હિત ચિત ચાતક જલધર૤<br>
<br>
'''દોહા'''- રામ રામ કહિ રામ કહિ રામ રામ કહિ રામ૤<br>
તનુ પરિહરિ રઘુબર બિરહઁ રાઉ ગયઉ સુરધામ૥૧૫૫૥<br>
<br>
જિઅન મરન ફલુ દસરથ પાવા૤ અંડ અનેક અમલ જસુ છાવા૥<br>
જિઅત રામ બિધુ બદનુ નિહારા૤ રામ બિરહ કરિ મરનુ સઁવારા૥<br>
સોક બિકલ સબ રોવહિં રાની૤ રૂપુ સીલ બલુ તેજુ બખાની૥<br>
કરહિં બિલાપ અનેક પ્રકારા૤ પરહીં ભૂમિતલ બારહિં બારા૥<br>
બિલપહિં બિકલ દાસ અરુ દાસી૤ ઘર ઘર રુદનુ કરહિં પુરબાસી૥<br>
અઁથયઉ આજુ ભાનુકુલ ભાનૂ૤ ધરમ અવધિ ગુન રૂપ નિધાનૂ૥<br>
ગારીં સકલ કૈકઇહિ દેહીં૤ નયન બિહીન કીન્હ જગ જેહીં૥<br>
એહિ બિધિ બિલપત રૈનિ બિહાની૤ આએ સકલ મહામુનિ ગ્યાની૥<br>
<br>
'''દોહા'''- તબ બસિષ્ઠ મુનિ સમય સમ કહિ અનેક ઇતિહાસ૤<br>
સોક નેવારેઉ સબહિ કર નિજ બિગ્યાન પ્રકાસ૥૧૫૬૥<br>
<br>
તેલ નાઁવ ભરિ નૃપ તનુ રાખા૤ દૂત બોલાઇ બહુરિ અસ ભાષા૥<br>
ધાવહુ બેગિ ભરત પહિં જાહૂ૤ નૃપ સુધિ કતહુઁ કહહુ જનિ કાહૂ૥<br>
એતનેઇ કહેહુ ભરત સન જાઈ૤ ગુર બોલાઈ પઠયઉ દોઉ ભાઈ૥<br>
સુનિ મુનિ આયસુ ધાવન ધાએ૤ ચલે બેગ બર બાજિ લજાએ૥<br>
અનરથુ અવધ અરંભેઉ જબ તેં૤ કુસગુન હોહિં ભરત કહુઁ તબ તેં૥<br>
દેખહિં રાતિ ભયાનક સપના૤ જાગિ કરહિં કટુ કોટિ કલપના૥<br>
બિપ્ર જેવાઁઇ દેહિં દિન દાના૤ સિવ અભિષેક કરહિં બિધિ નાના૥<br>
માગહિં હૃદયઁ મહેસ મનાઈ૤ કુસલ માતુ પિતુ પરિજન ભાઈ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- એહિ બિધિ સોચત ભરત મન ધાવન પહુઁચે આઇ૤<br>
ગુર અનુસાસન શ્રવન સુનિ ચલે ગનેસુ મનાઇ૥૧૫૭૥<br>
<br>
ચલે સમીર બેગ હય હાઁકે૤ નાઘત સરિત સૈલ બન બાઁકે૥<br>
હૃદયઁ સોચુ બડ઼ કછુ ન સોહાઈ૤ અસ જાનહિં જિયઁ જાઉઁ ઉડ઼ાઈ૥<br>
એક નિમેષ બરસ સમ જાઈ૤ એહિ બિધિ ભરત નગર નિઅરાઈ૥<br>
અસગુન હોહિં નગર પૈઠારા૤ રટહિં કુભાઁતિ કુખેત કરારા૥<br>
ખર સિઆર બોલહિં પ્રતિકૂલા૤ સુનિ સુનિ હોઇ ભરત મન સૂલા૥<br>
શ્રીહત સર સરિતા બન બાગા૤ નગરુ બિસેષિ ભયાવનુ લાગા૥<br>
ખગ મૃગ હય ગય જાહિં ન જોએ૤ રામ બિયોગ કુરોગ બિગોએ૥<br>
નગર નારિ નર નિપટ દુખારી૤ મનહુઁ સબન્હિ સબ સંપતિ હારી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- પુરજન મિલિહિં ન કહહિં કછુ ગવઁહિં જોહારહિં જાહિં૤<br>
ભરત કુસલ પૂઁછિ ન સકહિં ભય બિષાદ મન માહિં૥૧૫૮૥<br>
<br>
હાટ બાટ નહિં જાઇ નિહારી૤ જનુ પુર દહઁ દિસિ લાગિ દવારી૥<br>
આવત સુત સુનિ કૈકયનંદિનિ૤ હરષી રબિકુલ જલરુહ ચંદિનિ૥<br>
સજિ આરતી મુદિત ઉઠિ ધાઈ૤ દ્વારેહિં ભેંટિ ભવન લેઇ આઈ૥<br>
ભરત દુખિત પરિવારુ નિહારા૤ માનહુઁ તુહિન બનજ બનુ મારા૥<br>
કૈકેઈ હરષિત એહિ ભાઁતિ૤ મનહુઁ મુદિત દવ લાઇ કિરાતી૥<br>
સુતહિ સસોચ દેખિ મનુ મારેં૤ પૂઁછતિ નૈહર કુસલ હમારેં૥<br>
સકલ કુસલ કહિ ભરત સુનાઈ૤ પૂઁછી નિજ કુલ કુસલ ભલાઈ૥<br>
કહુ કહઁ તાત કહાઁ સબ માતા૤ કહઁ સિય રામ લખન પ્રિય ભ્રાતા૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સુનિ સુત બચન સનેહમય કપટ નીર ભરિ નૈન૤<br>
ભરત શ્રવન મન સૂલ સમ પાપિનિ બોલી બૈન૥૧૫૯૥<br>
<br>
તાત બાત મૈં સકલ સઁવારી૤ ભૈ મંથરા સહાય બિચારી૥<br>
કછુક કાજ બિધિ બીચ બિગારેઉ૤ ભૂપતિ સુરપતિ પુર પગુ ધારેઉ૥<br>
સુનત ભરતુ ભએ બિબસ બિષાદા૤ જનુ સહમેઉ કરિ કેહરિ નાદા૥<br>
તાત તાત હા તાત પુકારી૤ પરે ભૂમિતલ બ્યાકુલ ભારી૥<br>
ચલત ન દેખન પાયઉઁ તોહી૤ તાત ન રામહિ સૌંપેહુ મોહી૥<br>
બહુરિ ધીર ધરિ ઉઠે સઁભારી૤ કહુ પિતુ મરન હેતુ મહતારી૥<br>
સુનિ સુત બચન કહતિ કૈકેઈ૤ મરમુ પાઁછિ જનુ માહુર દેઈ૥<br>
આદિહુ તેં સબ આપનિ કરની૤ કુટિલ કઠોર મુદિત મન બરની૥<br>
<br>
'''દોહા'''- ભરતહિ બિસરેઉ પિતુ મરન સુનત રામ બન ગૌનુ૤<br>
હેતુ અપનપઉ જાનિ જિયઁ થકિત રહે ધરિ મૌનુ૥૧૬૦૥<br>
<br>
બિકલ બિલોકિ સુતહિ સમુઝાવતિ૤ મનહુઁ જરે પર લોનુ લગાવતિ૥<br>
તાત રાઉ નહિં સોચે જોગૂ૤ બિઢ઼ઇ સુકૃત જસુ કીન્હેઉ ભોગૂ૥<br>
જીવત સકલ જનમ ફલ પાએ૤ અંત અમરપતિ સદન સિધાએ૥<br>
અસ અનુમાનિ સોચ પરિહરહૂ૤ સહિત સમાજ રાજ પુર કરહૂ૥<br>
સુનિ સુઠિ સહમેઉ રાજકુમારૂ૤ પાકેં છત જનુ લાગ અઁગારૂ૥<br>
ધીરજ ધરિ ભરિ લેહિં ઉસાસા૤ પાપનિ સબહિ ભાઁતિ કુલ નાસા૥<br>
જૌં પૈ કુરુચિ રહી અતિ તોહી૤ જનમત કાહે ન મારે મોહી૥<br>
પેડ઼ કાટિ તૈં પાલઉ સીંચા૤ મીન જિઅન નિતિ બારિ ઉલીચા૥<br>
<br>
'''દોહા'''- હંસબંસુ દસરથુ જનકુ રામ લખન સે ભાઇ૤<br>
જનની તૂઁ જનની ભઈ બિધિ સન કછુ ન બસાઇ૥૧૬૧૥<br>
<br>
જબ તૈં કુમતિ કુમત જિયઁ ઠયઊ૤ ખંડ ખંડ હોઇ હ્રદઉ ન ગયઊ૥<br>
બર માગત મન ભઇ નહિં પીરા૤ ગરિ ન જીહ મુહઁ પરેઉ ન કીરા૥<br>
ભૂપઁ પ્રતીત તોરિ કિમિ કીન્હી૤ મરન કાલ બિધિ મતિ હરિ લીન્હી૥<br>
બિધિહુઁ ન નારિ હૃદય ગતિ જાની૤ સકલ કપટ અઘ અવગુન ખાની૥<br>
સરલ સુસીલ ધરમ રત રાઊ૤ સો કિમિ જાનૈ તીય સુભાઊ૥<br>
અસ કો જીવ જંતુ જગ માહીં૤ જેહિ રઘુનાથ પ્રાનપ્રિય નાહીં૥<br>
ભે અતિ અહિત રામુ તેઉ તોહી૤ કો તૂ અહસિ સત્ય કહુ મોહી૥<br>
જો હસિ સો હસિ મુહઁ મસિ લાઈ૤ આઁખિ ઓટ ઉઠિ બૈઠહિં જાઈ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- રામ બિરોધી હૃદય તેં પ્રગટ કીન્હ બિધિ મોહિ૤<br>
મો સમાન કો પાતકી બાદિ કહઉઁ કછુ તોહિ૥૧૬૨૥<br>
<br>
સુનિ સત્રુઘુન માતુ કુટિલાઈ૤ જરહિં ગાત રિસ કછુ ન બસાઈ૥<br>
તેહિ અવસર કુબરી તહઁ આઈ૤ બસન બિભૂષન બિબિધ બનાઈ૥<br>
લખિ રિસ ભરેઉ લખન લઘુ ભાઈ૤ બરત અનલ ઘૃત આહુતિ પાઈ૥<br>
હુમગિ લાત તકિ કૂબર મારા૤ પરિ મુહ ભર મહિ કરત પુકારા૥<br>
કૂબર ટૂટેઉ ફૂટ કપારૂ૤ દલિત દસન મુખ રુધિર પ્રચારૂ૥<br>
આહ દઇઅ મૈં કાહ નસાવા૤ કરત નીક ફલુ અનઇસ પાવા૥<br>
સુનિ રિપુહન લખિ નખ સિખ ખોટી૤ લગે ઘસીટન ધરિ ધરિ ઝોંટી૥<br>
ભરત દયાનિધિ દીન્હિ છડ઼ાઈ૤ કૌસલ્યા પહિં ગે દોઉ ભાઈ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- મલિન બસન બિબરન બિકલ કૃસ સરીર દુખ ભાર૤<br>
કનક કલપ બર બેલિ બન માનહુઁ હની તુસાર૥૧૬૩૥<br>
<br>
ભરતહિ દેખિ માતુ ઉઠિ ધાઈ૤ મુરુછિત અવનિ પરી ઝઇઁ આઈ૥<br>
દેખત ભરતુ બિકલ ભએ ભારી૤ પરે ચરન તન દસા બિસારી૥<br>
માતુ તાત કહઁ દેહિ દેખાઈ૤ કહઁ સિય રામુ લખનુ દોઉ ભાઈ૥<br>
કૈકઇ કત જનમી જગ માઝા૤ જૌં જનમિ ત ભઇ કાહે ન બાઁઝા૥<br>
કુલ કલંકુ જેહિં જનમેઉ મોહી૤ અપજસ ભાજન પ્રિયજન દ્રોહી૥<br>
કો તિભુવન મોહિ સરિસ અભાગી૤ ગતિ અસિ તોરિ માતુ જેહિ લાગી૥<br>
પિતુ સુરપુર બન રઘુબર કેતૂ૤ મૈં કેવલ સબ અનરથ હેતુ૥<br>
ધિગ મોહિ ભયઉઁ બેનુ બન આગી૤ દુસહ દાહ દુખ દૂષન ભાગી૥<br>
<br>
'''દોહા'''- માતુ ભરત કે બચન મૃદુ સુનિ સુનિ ઉઠી સઁભારિ૥<br>
લિએ ઉઠાઇ લગાઇ ઉર લોચન મોચતિ બારિ૥૧૬૪૥<br>
<br>
સરલ સુભાય માયઁ હિયઁ લાએ૤ અતિ હિત મનહુઁ રામ ફિરિ આએ૥<br>
ભેંટેઉ બહુરિ લખન લઘુ ભાઈ૤ સોકુ સનેહુ ન હૃદયઁ સમાઈ૥<br>
દેખિ સુભાઉ કહત સબુ કોઈ૤ રામ માતુ અસ કાહે ન હોઈ૥<br>
માતાઁ ભરતુ ગોદ બૈઠારે૤ આઁસુ પૌંછિ મૃદુ બચન ઉચારે૥<br>
અજહુઁ બચ્છ બલિ ધીરજ ધરહૂ૤ કુસમઉ સમુઝિ સોક પરિહરહૂ૥<br>
જનિ માનહુ હિયઁ હાનિ ગલાની૤ કાલ કરમ ગતિ અઘટિત જાનિ૥<br>
કાહુહિ દોસુ દેહુ જનિ તાતા૤ ભા મોહિ સબ બિધિ બામ બિધાતા૥<br>
જો એતેહુઁ દુખ મોહિ જિઆવા૤ અજહુઁ કો જાનઇ કા તેહિ ભાવા૥<br>
<br>
'''દોહા'''- પિતુ આયસ ભૂષન બસન તાત તજે રઘુબીર૤<br>
બિસમઉ હરષુ ન હૃદયઁ કછુ પહિરે બલકલ ચીર૤ ૧૬૫૥<br>
<br>
મુખ પ્રસન્ન મન રંગ ન રોષૂ૤ સબ કર સબ બિધિ કરિ પરિતોષૂ૥<br>
ચલે બિપિન સુનિ સિય સઁગ લાગી૤ રહઇ ન રામ ચરન અનુરાગી૥<br>
સુનતહિં લખનુ ચલે ઉઠિ સાથા૤ રહહિં ન જતન કિએ રઘુનાથા૥<br>
તબ રઘુપતિ સબહી સિરુ નાઈ૤ ચલે સંગ સિય અરુ લઘુ ભાઈ૥<br>
રામુ લખનુ સિય બનહિ સિધાએ૤ ગઇઉઁ ન સંગ ન પ્રાન પઠાએ૥<br>
યહુ સબુ ભા ઇન્હ આઁખિન્હ આગેં૤ તઉ ન તજા તનુ જીવ અભાગેં૥<br>
મોહિ ન લાજ નિજ નેહુ નિહારી૤ રામ સરિસ સુત મૈં મહતારી૥<br>
જિઐ મરૈ ભલ ભૂપતિ જાના૤ મોર હૃદય સત કુલિસ સમાના૥<br>
<br>
'''દોહા'''- કૌસલ્યા કે બચન સુનિ ભરત સહિત રનિવાસ૤<br>
બ્યાકુલ બિલપત રાજગૃહ માનહુઁ સોક નેવાસુ૥૧૬૬૥<br>
<br>
બિલપહિં બિકલ ભરત દોઉ ભાઈ૤ કૌસલ્યાઁ લિએ હૃદયઁ લગાઈ૥<br>
ભાઁતિ અનેક ભરતુ સમુઝાએ૤ કહિ બિબેકમય બચન સુનાએ૥<br>
ભરતહુઁ માતુ સકલ સમુઝાઈં૤ કહિ પુરાન શ્રુતિ કથા સુહાઈં૥<br>
છલ બિહીન સુચિ સરલ સુબાની૤ બોલે ભરત જોરિ જુગ પાની૥<br>
જે અઘ માતુ પિતા સુત મારેં૤ ગાઇ ગોઠ મહિસુર પુર જારેં૥<br>
જે અઘ તિય બાલક બધ કીન્હેં૤ મીત મહીપતિ માહુર દીન્હેં૥<br>
જે પાતક ઉપપાતક અહહીં૤ કરમ બચન મન ભવ કબિ કહહીં૥<br>
તે પાતક મોહિ હોહુઁ બિધાતા૤ જૌં યહુ હોઇ મોર મત માતા૥<br>
<br>
'''દોહા'''- જે પરિહરિ હરિ હર ચરન ભજહિં ભૂતગન ઘોર૤<br>
તેહિ કઇ ગતિ મોહિ દેઉ બિધિ જૌં જનની મત મોર૥૧૬૭૥<br>
<br>
બેચહિં બેદુ ધરમુ દુહિ લેહીં૤ પિસુન પરાય પાપ કહિ દેહીં૥<br>
કપટી કુટિલ કલહપ્રિય ક્રોધી૤ બેદ બિદૂષક બિસ્વ બિરોધી૥<br>
લોભી લંપટ લોલુપચારા૤ જે તાકહિં પરધનુ પરદારા૥<br>
પાવૌં મૈં તિન્હ કે ગતિ ઘોરા૤ જૌં જનની યહુ સંમત મોરા૥<br>
જે નહિં સાધુસંગ અનુરાગે૤ પરમારથ પથ બિમુખ અભાગે૥<br>
જે ન ભજહિં હરિ નરતનુ પાઈ૤ જિન્હહિ ન હરિ હર સુજસુ સોહાઈ૥<br>
તજિ શ્રુતિપંથુ બામ પથ ચલહીં૤ બંચક બિરચિ બેષ જગુ છલહીં૥<br>
તિન્હ કૈ ગતિ મોહિ સંકર દેઊ૤ જનની જૌં યહુ જાનૌં ભેઊ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- માતુ ભરત કે બચન સુનિ સાઁચે સરલ સુભાયઁ૤<br>
કહતિ રામ પ્રિય તાત તુમ્હ સદા બચન મન કાયઁ૥૧૬૮૥<br>
<br>
રામ પ્રાનહુ તેં પ્રાન તુમ્હારે૤ તુમ્હ રઘુપતિહિ પ્રાનહુ તેં પ્યારે૥<br>
બિધુ બિષ ચવૈ સ્ત્રવૈ હિમુ આગી૤ હોઇ બારિચર બારિ બિરાગી૥<br>
ભએઁ ગ્યાનુ બરુ મિટૈ ન મોહૂ૤ તુમ્હ રામહિ પ્રતિકૂલ ન હોહૂ૥<br>
મત તુમ્હાર યહુ જો જગ કહહીં૤ સો સપનેહુઁ સુખ સુગતિ ન લહહીં૥<br>
અસ કહિ માતુ ભરતુ હિયઁ લાએ૤ થન પય સ્ત્રવહિં નયન જલ છાએ૥<br>
કરત બિલાપ બહુત યહિ ભાઁતી૤ બૈઠેહિં બીતિ ગઇ સબ રાતી૥<br>
બામદેઉ બસિષ્ઠ તબ આએ૤ સચિવ મહાજન સકલ બોલાએ૥<br>
મુનિ બહુ ભાઁતિ ભરત ઉપદેસે૤ કહિ પરમારથ બચન સુદેસે૥<br>
<br>
'''દોહા'''- તાત હૃદયઁ ધીરજુ ધરહુ કરહુ જો અવસર આજુ૤<br>
ઉઠે ભરત ગુર બચન સુનિ કરન કહેઉ સબુ સાજુ૥૧૬૯૥<br>
<br>
નૃપતનુ બેદ બિદિત અન્હવાવા૤ પરમ બિચિત્ર બિમાનુ બનાવા૥<br>
ગહિ પદ ભરત માતુ સબ રાખી૤ રહીં રાનિ દરસન અભિલાષી૥<br>
ચંદન અગર ભાર બહુ આએ૤ અમિત અનેક સુગંધ સુહાએ૥<br>
સરજુ તીર રચિ ચિતા બનાઈ૤ જનુ સુરપુર સોપાન સુહાઈ૥<br>
એહિ બિધિ દાહ ક્રિયા સબ કીન્હી૤ બિધિવત ન્હાઇ તિલાંજુલિ દીન્હી૥<br>
સોધિ સુમૃતિ સબ બેદ પુરાના૤ કીન્હ ભરત દસગાત બિધાના૥<br>
જહઁ જસ મુનિબર આયસુ દીન્હા૤ તહઁ તસ સહસ ભાઁતિ સબુ કીન્હા૥<br>
ભએ બિસુદ્ધ દિએ સબ દાના૤ ધેનુ બાજિ ગજ બાહન નાના૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સિંઘાસન ભૂષન બસન અન્ન ધરનિ ધન ધામ૤<br>
દિએ ભરત લહિ ભૂમિસુર ભે પરિપૂરન કામ૥૧૭૦૥<br>
<br>
પિતુ હિત ભરત કીન્હિ જસિ કરની૤ સો મુખ લાખ જાઇ નહિં બરની૥<br>
સુદિનુ સોધિ મુનિબર તબ આએ૤ સચિવ મહાજન સકલ બોલાએ૥<br>
બૈઠે રાજસભાઁ સબ જાઈ૤ પઠએ બોલિ ભરત દોઉ ભાઈ૥<br>
ભરતુ બસિષ્ઠ નિકટ બૈઠારે૤ નીતિ ધરમમય બચન ઉચારે૥<br>
પ્રથમ કથા સબ મુનિબર બરની૤ કૈકઇ કુટિલ કીન્હિ જસિ કરની૥<br>
ભૂપ ધરમબ્રતુ સત્ય સરાહા૤ જેહિં તનુ પરિહરિ પ્રેમુ નિબાહા૥<br>
કહત રામ ગુન સીલ સુભાઊ૤ સજલ નયન પુલકેઉ મુનિરાઊ૥<br>
બહુરિ લખન સિય પ્રીતિ બખાની૤ સોક સનેહ મગન મુનિ ગ્યાની૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સુનહુ ભરત ભાવી પ્રબલ બિલખિ કહેઉ મુનિનાથ૤<br>
હાનિ લાભુ જીવન મરનુ જસુ અપજસુ બિધિ હાથ૥૧૭૧૥<br>
<br>
અસ બિચારિ કેહિ દેઇઅ દોસૂ૤ બ્યરથ કાહિ પર કીજિઅ રોસૂ૥<br>
તાત બિચારુ કેહિ કરહુ મન માહીં૤ સોચ જોગુ દસરથુ નૃપુ નાહીં૥<br>
સોચિઅ બિપ્ર જો બેદ બિહીના૤ તજિ નિજ ધરમુ બિષય લયલીના૥<br>
સોચિઅ નૃપતિ જો નીતિ ન જાના૤ જેહિ ન પ્રજા પ્રિય પ્રાન સમાના૥<br>
સોચિઅ બયસુ કૃપન ધનવાનૂ૤ જો ન અતિથિ સિવ ભગતિ સુજાનૂ૥<br>
સોચિઅ સૂદ્રુ બિપ્ર અવમાની૤ મુખર માનપ્રિય ગ્યાન ગુમાની૥<br>
સોચિઅ પુનિ પતિ બંચક નારી૤ કુટિલ કલહપ્રિય ઇચ્છાચારી૥<br>
સોચિઅ બટુ નિજ બ્રતુ પરિહરઈ૤ જો નહિં ગુર આયસુ અનુસરઈ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- સોચિઅ ગૃહી જો મોહ બસ કરઇ કરમ પથ ત્યાગ૤<br>
સોચિઅ જતિ પ્રંપચ રત બિગત બિબેક બિરાગ૥૧૭૨૥<br>
<br>
બૈખાનસ સોઇ સોચૈ જોગુ૤ તપુ બિહાઇ જેહિ ભાવઇ ભોગૂ૥<br>
સોચિઅ પિસુન અકારન ક્રોધી૤ જનનિ જનક ગુર બંધુ બિરોધી૥<br>
સબ બિધિ સોચિઅ પર અપકારી૤ નિજ તનુ પોષક નિરદય ભારી૥<br>
સોચનીય સબહિ બિધિ સોઈ૤ જો ન છાડ઼િ છલુ હરિ જન હોઈ૥<br>
સોચનીય નહિં કોસલરાઊ૤ ભુવન ચારિદસ પ્રગટ પ્રભાઊ૥<br>
ભયઉ ન અહઇ ન અબ હોનિહારા૤ ભૂપ ભરત જસ પિતા તુમ્હારા૥<br>
બિધિ હરિ હરુ સુરપતિ દિસિનાથા૤ બરનહિં સબ દસરથ ગુન ગાથા૥<br>
<br>
'''દોહા'''- કહહુ તાત કેહિ ભાઁતિ કોઉ કરિહિ બડ઼ાઈ તાસુ૤<br>
રામ લખન તુમ્હ સત્રુહન સરિસ સુઅન સુચિ જાસુ૥૧૭૩૥<br>
<br>
સબ પ્રકાર ભૂપતિ બડ઼ભાગી૤ બાદિ બિષાદુ કરિઅ તેહિ લાગી૥<br>
યહુ સુનિ સમુઝિ સોચુ પરિહરહૂ૤ સિર ધરિ રાજ રજાયસુ કરહૂ૥<br>
રાઁય રાજપદુ તુમ્હ કહુઁ દીન્હા૤ પિતા બચનુ ફુર ચાહિઅ કીન્હા૥<br>
તજે રામુ જેહિં બચનહિ લાગી૤ તનુ પરિહરેઉ રામ બિરહાગી૥<br>
નૃપહિ બચન પ્રિય નહિં પ્રિય પ્રાના૤ કરહુ તાત પિતુ બચન પ્રવાના૥<br>
કરહુ સીસ ધરિ ભૂપ રજાઈ૤ હઇ તુમ્હ કહઁ સબ ભાઁતિ ભલાઈ૥<br>
પરસુરામ પિતુ અગ્યા રાખી૤ મારી માતુ લોક સબ સાખી૥<br>
તનય જજાતિહિ જૌબનુ દયઊ૤ પિતુ અગ્યાઁ અઘ અજસુ ન ભયઊ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- અનુચિત ઉચિત બિચારુ તજિ જે પાલહિં પિતુ બૈન૤<br>
તે ભાજન સુખ સુજસ કે બસહિં અમરપતિ ઐન૥૧૭૪૥<br>
<br>
અવસિ નરેસ બચન ફુર કરહૂ૤ પાલહુ પ્રજા સોકુ પરિહરહૂ૥<br>
સુરપુર નૃપ પાઇહિ પરિતોષૂ૤ તુમ્હ કહુઁ સુકૃત સુજસુ નહિં દોષૂ૥<br>
બેદ બિદિત સંમત સબહી કા૤ જેહિ પિતુ દેઇ સો પાવઇ ટીકા૥<br>
કરહુ રાજુ પરિહરહુ ગલાની૤ માનહુ મોર બચન હિત જાની૥<br>
સુનિ સુખુ લહબ રામ બૈદેહીં૤ અનુચિત કહબ ન પંડિત કેહીં૥<br>
કૌસલ્યાદિ સકલ મહતારીં૤ તેઉ પ્રજા સુખ હોહિં સુખારીં૥<br>
પરમ તુમ્હાર રામ કર જાનિહિ૤ સો સબ બિધિ તુમ્હ સન ભલ માનિહિ૥<br>
સૌંપેહુ રાજુ રામ કૈ આએઁ૤ સેવા કરેહુ સનેહ સુહાએઁ૥<br>
<br>
'''દોહા'''- કીજિઅ ગુર આયસુ અવસિ કહહિં સચિવ કર જોરિ૤<br>
રઘુપતિ આએઁ ઉચિત જસ તસ તબ કરબ બહોરિ૥૧૭૫૥<br>
<br>
કૌસલ્યા ધરિ ધીરજુ કહઈ૤ પૂત પથ્ય ગુર આયસુ અહઈ૥<br>
સો આદરિઅ કરિઅ હિત માની૤ તજિઅ બિષાદુ કાલ ગતિ જાની૥<br>
બન રઘુપતિ સુરપતિ નરનાહૂ૤ તુમ્હ એહિ ભાઁતિ તાત કદરાહૂ૥<br>
પરિજન પ્રજા સચિવ સબ અંબા૤ તુમ્હહી સુત સબ કહઁ અવલંબા૥<br>
લખિ બિધિ બામ કાલુ કઠિનાઈ૤ ધીરજુ ધરહુ માતુ બલિ જાઈ૥<br>
સિર ધરિ ગુર આયસુ અનુસરહૂ૤ પ્રજા પાલિ પરિજન દુખુ હરહૂ૥<br>
ગુર કે બચન સચિવ અભિનંદનુ૤ સુને ભરત હિય હિત જનુ ચંદનુ૥<br>
સુની બહોરિ માતુ મૃદુ બાની૤ સીલ સનેહ સરલ રસ સાની૥<br>
<br>
'''છંદ'''- સાની સરલ રસ માતુ બાની સુનિ ભરત બ્યાકુલ ભએ૤<br>
લોચન સરોરુહ સ્ત્રવત સીંચત બિરહ ઉર અંકુર નએ૥<br>
સો દસા દેખત સમય તેહિ બિસરી સબહિ સુધિ દેહ કી૤<br>
તુલસી સરાહત સકલ સાદર સીવઁ સહજ સનેહ કી૥<br>
<br>
'''સોરઠા'''- -ભરતુ કમલ કર જોરિ ધીર ધુરંધર ધીર ધરિ૤<br>
બચન અમિઅઁ જનુ બોરિ દેત ઉચિત ઉત્તર સબહિ૥૧૭૬૥<br>
<br>
માસપારાયણ, અઠારહવાઁ વિશ્રામ<br>