Difference between revisions 886693 and 893300 on hywiki

===Անկախության համար պատերազմ===
{{Հիմնական|Հունական պատերազմները անկախության համար}}
{{տես նաև|Առաջին Հելլենական հանրապետություն}}

[[Պատկեր:The sortie of Messologhi by Theodore Vryzakis.jpg|thumb|upright|''Մեսսոլոնգիի բախումը'', Հունական անկախության պատերազմի ժամանակ, նկ. [[Տեոդորոս Վրայզակիս]]:]]

1814-ին հիմնադրվեց մի գաղտնի կազմակերպություն, որը կոչվում էր [[Ֆիլիկի Էտերիա]] Հունաստանի ազատագրման համար: Ֆիլիկի Էտերիան պլանավորեց սկսել հեղափոխությունը [[Պելեպոնես]]ում, [[Դանուբյան դքսություն]]ում և [[Կոստանդինապոլիս|Կոստանդինապոլսում]]: Առաջին ընդվզումը սկսվեց 1821-ի մարտի 6-ին Դանուբյան դքսությունում Ալեքսանդր Իպսիլանտիսի գլխավորությամբ, բայց շուտով ճնշվեց թուրքերի կողմից: Նույն ամսվա վերջին Պելեպոնեսում սկսվեցին ընդվզումներ Օսմանյան կայսրության դեմ և 1821-ի հոկտեմբերին գրավեցին հունական Տրիպոլի քաղաքը Տեոդորիս Կոլոկոտրոնիսի գլխավորությամբ: Պելեպոնիսյան հեղաշրջմանը արագ հետևեցին հեղաշրջումներ [[Կրետե]]ում, [[Մակեդոնիա]]յում և [[Կենտրոնական Հունաստան]]ում, որոնք շուտով ճնշվեցին:  Մինչ այդ հունական ռազմածովային ուժերը ունեցան առավելություն Օսմանյան ռազմածովային ուժերի նկատմամբ [[Էգեյան ծով]]ում և կանխեցին օսմանյան զորքերի համալրումը ծովով: Սակայն 1822-ին և 1824-ին թուրքերը և եգիպտացիները ներխուժեցին կղզիներ, մասնավորապես [[Քիոսյան կոտորած|Քիոս]] և [[Պսարայի կոտորած|Պսարա]], զանգվածային ջարդի ենթարկելով տեղի բնակչությանը:<ref>Brewer, D. ''The Greek War of Independence: The Struggle for Freedom from Ottoman Oppression and the Birth of the Modern Greek Nation.'' Overlook Press, 2001, ISBN 1-58567-172-X, pp. 235-236.</ref> 

Լարվածությունը շուտով աճեց երկու հունական խմբակցությունների միջև, որը բերեց քաղաքացիական պատերազմի: Նույն ժամանակ Օսմանյան սուլթանը բանակցությունների մեջ մտավ եգիպտական սուլթան Մուհամեդ Ալիի հետ, որը պետք է ուղարկեր իր որուն՝ Իբրահիմ փաշային, որպեսզի ճնշի ապստամբությունը, փոխարենը նրան խոստացավ տարածքներ: Իբրահիմը հասավ Պելեպոնես 1825-ի փետրվարին և միանգամից հաջողություններ ունեցավ. 1825-ի վերջում եգիպտացիների հսկողության տակ անցավ Պելոպոնեսի մեծ մասը: Չնայած Իբրահիմը պարտություն կրեց Մանի թերակղզում, բայց նա ճնշեց ապստամբության մեծ մասը և վերանվաճեց Աթենքը:

Մի քանի տարի բանակցելուց հետո մեծ երեք մեծ տերությունները ([Ռուսական կայսրություն|Ռուսաստան]], [[Մեծ Բրիտանիա]] և [[Ֆրանսիա]]) որոշեցին միջամտել հակամարտությանը և Հունաստան ուղարկեցին ռազմանավեր: Այս նորություններից հետո օսմանո-եգիպտական ռազմածովային ուժերը որոշեցին հարձակվել հունական կղզիների վրա: Մեկ շաբաթյա բախումից հետո օսմանո-եգիպտական ուժերը պարտություն կրեցին: Ֆրանսիական զորքերը ստիպեցին եգիպտական զորքերին ազատել Պելոպոնեսը, իսկ հունական ուժերը ազատագրեցին կենտրոնական Հունաստանը 1828-ին: Որպես արդյունք երկարամյա պայքարի ստեղծվեց Առաջին հելլենական հանրապետությունը, որը վերջնական ճանաչում ստացավ Լոնդոնի արձանագրությամբ 1830-ի Բաժանում ===


Չնայած ընդունված է տարանջատել օվկիանոսները, սակայն աղի ջրի ամբողջությունը երկրագնդի վրա կոչում են  [[Համաշխարհային օվկիանոս]]:<ref
name="UNAoO">"[http://www.oceansatlas.com/unatlas/about/physicalandchemicalproperties/background/seemore1.html Distribution of land and water on the planet]". ''[http://www.oceansatlas.com/ UN Atlas of the Oceans]</ref><ref name=sciencedaily>{{cite web|title=Ocean|url=http://www.sciencedaily.com/articles/o/ocean.htm|publisher=Sciencedaily.com|accessdate=8-11-2012}}</ref> Ջրի մասնիկների անընդհատ ազատ տեղաշարժը ունի ֆունդամնետալ նշանակություն [[օվկիանոսագիտություն|օվկիանոսագիտության]] մեջ:<ref>{{Cite journal
|last=Spilhaus |first=Athelstan F.
|date=July 1942
|title=Maps of the whole world ocean
|publisher=[[American Geographical Society]]
|volume=32 (3)
|pages=431–5
}}</ref>

Օվկիանոսների բաժանման հիմք են հանդիսանում հիմնականում [[մայրցամաք]]ները,  [[արշիպելագ]]ները և այլ չափանիշներ: Առավել մանրամասն տեղեկատվության համար տես ներքևի աղուսյակը:<ref name=sciencedaily>{{cite web|title=Ocean|url=http://www.sciencedaily.com/articles/o/ocean.htm|publisher=Sciencedaily.com|accessdate=8-11-2012}}</ref><ref name=ceoe>{{cite web|title=Pacific Ocean - University of Delaware|url=http://www.ceoe.udel.edu/extreme2004/mission/divelocation/pacific.html|publisher=Ceoe.udel.edu|accessdate=8-11-2012}}</ref>

{| class="wikitable"
|-
! Rank !! Ocean !! Notes
|-
| 1 || [[Խաղաղ օվկիանոս]] || Սկսվում է [[Ասիա]]յից և [[Օվկիանիա]]յից մինչև [[Ամերիկա]]<ref name=ceoe>{{cite web|title=Pacific Ocean - University of Delaware|url=http://www.ceoe.udel.edu/extreme2004/mission/divelocation/pacific.html|publisher=Ceoe.udel.edu|accessdate=8-11-2012}}</ref> 
|-
| 2 || [[Ատլանտյան օվկիանոս]] || սկսվում է Ամերիկայից մինչև [[Եվրասիա]] և [[Աֆրիկա]]
|-
| 3 || [[Հնդկական օվկիանոս]] || Ողողում է [[Հնդկական թերակղզի|Հնդկական թերակղզու]] ափերը և սահմանակից է Աֆրիկային և [[Ավստրալիա (մայրցամաք)|Ավստրալիային]]<ref name=wikipedia>{{cite web|title=Indian Ocean - Wikipedia, the Free Encyclopedia|url=http://en.wikipedia.org/wiki/Indian_Ocean|publisher=Wikipedia.org|accessdate=8-11-2012}}</ref><ref name=britannica>{{cite web|title=Indian Ocean -- Britannica Online Encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/285876/Indian-Ocean|publisher=Britannica.com|accessdate=8-11-2012}}</ref><ref name=ceoe>{{cite web|title=Pacific Ocean - University of Delaware|url=http://www.ceoe.udel.edu/extreme2004/mission/divelocation/pacific.html|publisher=Ceoe.udel.edu|accessdate=8-11-2012}}</ref> 
|-
| 4 || [[Հարավային օվկիանոս]] || Հաճախ համարվում է Խաղաղ, Ատլանտիկ և Հնդկական օվկիանոսների մի մասը,<ref name="IHO">{{cite web|url=http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf|title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition|year=1953|publisher=International Hydrographic Organization|accessdate=7 February 2010}}</ref><ref name=sciencedaily>{{cite web|title=Ocean|url=http://www.sciencedaily.com/articles/o/ocean.htm|publisher=Sciencedaily.com|accessdate=8-11-2012}}</ref> որը շրջափակում է [[Անտարկտիդա]]ն:
|-
| 5 || [[Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոս]] || Հաճախո համարվում է [[ծով]], որը փակում է [[Արկտիկա]]ն և ողողում է [[Հյուսիային Ամերիկա]]յի և Եվրասիայի հյուսիսային ափերը:
|}

Խաղաղ և Ատլանտիկ օվկիանոսները  [[հասարակած]]ով բաժանվում են հյուսիսային և հարավային մասերի: Ավելի փոքր ջրային տարածքները կոչվում են այլ կերպ, օրինակ [[ծով]], [[նեղուց]], [[ծոց]] և այլն: