Revision 6876 of "Քիմիա/տեստեր/խնդիրներ/հարցեր300" on hywikibooks

'''Օքսիդներ'''

'''Օքսիդներ''' կոչվում են այն բարդ նյութերը,որոնք կազմված են երկու տարրերից,որոնցից մեկը թթվածինն է:Օքսիդները լինում են հիմնային,թթվային,ամֆոտեր և անտարբեր:

'''Հիմնային''' կոչվում են այն օքսիդները,որոնց համապատասխանում են հիմքեր:Այդպիսի օքսիդներ են մետաղների օքսիդները,որոնց մեջ մետաղի օքսիդացման աստիճանը մեծ չէ +3-ից:Օրինակ՝ Na<sub>2</sub>O,CaO,FeO և այլ օքսիդները հիմնային են:Նրանց համապատասխանում են NaOH,Ca(OH)<sub>2</sub>,Fe(OH)<sub>2</sub> և այլ հիմքերը:

'''Թթվային''' կոչվում են այն օքսիդները,որոնց համապատասխանում են թթուներ:Այդպիսի օքսիդներ են ոչմետաղների օքսիդները,ինչպես նաև մետաղների օքսիդները,որոնց մեջ մետաղը գտնվում է բարձր օքսիդացման աստիճաններում:Օրինակ՝ SO<sub>2</sub>,SO<sub>3</sub>,P<sub>2</sub>O<sub>5</sub>,CrO<sub>3</sub>,Mn<sub>2</sub>O<sub>7</sub> և այլ օքսիդները թթվային են:Նրանց համապատասխանում են H<sub>2</sub>SO<sub>3</sub>,H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>,H<sub>3</sub>PO<sub>4</sub>,H<sub>2</sub>CrO<sub>4</sub>,HMnO<sub>4</sub> և այլ թթուները:

'''Ամֆոտեր''' կոչվում են այն օքսիդները որոնք ցուցաբերում են և՛ թթվային,և՛ հիմնային օքսիդների հատկություններ:Օրինակ՝ Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>,ZnO,Fe<sub>2</sub>O<sub>3</sub>,Cr<sub>2</sub>O<sub>3</sub> և այլն:

'''Անտարբեր'''(աղ չառաջացնող) օքսիդներին չեն համապատասխանում ո՛չ հիմքեր,ո՛չ թթուներ:Օրինակ՝ NO,N<sub>2</sub>O,CO և այլն:

'''Օքսիդների ստացումը'''

1.Պարզ կամ բարդ նյութերի և թթվածնի փոխազդեցությունից.

4FeS<sub>2</sub>+11O<sub>2</sub>→2Fe<sub>2</sub>O<sub>3</sub>+8SO<sub>2</sub>

CH<sub>4</sub>+2O<sub>2</sub>→CO<sub>2</sub>+2H<sub>2</sub>O

4P+5O<sub>2</sub>→2P<sub>2</sub>O<sub>5</sub>

2.Որոշ հիմքերի,թթուների կամ աղերի քայքայումից.

: <math>~\mathrm{ Fe(OH)_2\xrightarrow{t^\circ }\ FeO + H_2O}</math>

: <math>~\mathrm{ H_2SiO_3\xrightarrow{t^\circ }\ SiO_2 + H_2O}</math>

: <math>~\mathrm{ 2Cu(NO_3)_2\xrightarrow{t^\circ }\ 2CuO + 4NO_2+O_2}</math>

: <math>~\mathrm{ CaCO_3\xrightarrow{t^\circ }\ CaO + CO_2}</math>

'''Օքսիդների քիմիական հատկությունները'''

1.'''Թթվային''' օքսիդները կարող են փոխազդել ջրի հետ՝ առաջացնելով թթուներ.

P<sub>2</sub>O<sub>5</sub>+3H<sub>2</sub>O→2H<sub>3</sub>PO<sub>4</sub>

SO<sub>3</sub>+H<sub>2</sub>O→H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>

2NO<sub>2</sub>+H<sub>2</sub>O→HNO<sub>3</sub>+HNO<sub>2</sub>

2.'''Հիմնային''' օքսիդներից ջրի հետ կարող են փոխազդել նրանք,որոնց համապատասխանում են ջրում լուծվող հիմքեր(ալկալիներ).

Na<sub>2</sub>O+H<sub>2</sub>O→2NaOH

BaO+H<sub>2</sub>O→Ba(OH)<sub>2</sub>

3.'''Հիմնային''' օքսիդները կարող են փոխազդել թթվային օքսիդների հետ՝ առաջացնելով աղեր.

CaO+CO<sub>2</sub>→CaCO<sub>3</sub>

K<sub>2</sub>O+SO<sub>3</sub>→K<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>

4.'''Ամֆոտեր''' օքսիդները կարող են փոխազդել և՛ թթվային,և՛ հիմնային օքսիդների հետ՝ առաջացնելով աղեր.

Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>+3SO<sub>3</sub>→Al<sub>2</sub>(SO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>

Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>+Na<sub>2</sub>O→2NaAlO<sub>2</sub>

5.'''Թթվային և ամֆոտեր''' օքսիդները կարող են փոխազդել հիմքերի հետ՝առաջացնելով աղեր.

P<sub>2</sub>O<sub>5</sub>+6NaOH→2Na<sub>3</sub>PO<sub>4</sub>+2H<sub>2</sub>O

ZnO+2KOH→K<sub>2</sub>ZnO<sub>2</sub>+H<sub>2</sub>O

6.'''Հիմնային և ամֆոտեր''' օքսիդները կարող են փոխազդել թթուների հետ՝ առաջացնելով աղեր.

CuO+H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>→CuSO<sub>4</sub>+H<sub>2</sub>O

Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>+6HCl→2AlCl<sub>3</sub>+3H<sub>2</sub>O

7.'''Օքսիդները''' կարող են փոխազդել վերականգնիչների հետ.

: <math>~\mathrm{ CuO+2NH_3\xrightarrow{t^\circ }\ 3Cu + N_2+3H_2O}</math>

2NO<sub>2</sub>+4H<sub>2</sub>→N<sub>2</sub>+4H<sub>2</sub>O

: <math>~\mathrm{ P_2O_5+5C\xrightarrow{t^\circ }\ 2P + 5CO}</math>

'''Հիմքեր'''

'''Հիմքեր (Հիդրօքսիդներ)''' կոչվում են այն բարդ նյութերը,որոնք ջրային լուծույթներում կարող են դիսոցվել՝ առաջացնելով մետաղի (կամ NH<sub>4</sub><sup>+</sup></tt>) և OH<sup>-</sup></tt> անիոն.

Ba(OH)<sub>2</sub>→Ba<sup>2+</sup></tt>+2OH<sup>-</sup></tt>

NH<sub>4</sub>OH→NH<sub>4</sub><sup>+</sup></tt>+OH<sup>-</sup></tt>

Ջրում լուծվող հիմքերը կոչվում են '''Ալկալիներ''' (բացի NH<sub>4</sub>OH-ից):Ամֆոտեր օքսիդներին համապատասխանում են ամֆոտեր հիդրօքսիդներ:

'''Ստացումը'''

1.'''Ջրում չլուծվող հիմքերը''' ստացվում են համապատասխան մետաղի լուծվող աղի և ալկալու փոխազդեցությամբ.

Cu(NO<sub>3</sub>)<sub>2</sub>+2NaOH=Cu(OH)<sub>2</sub>↓+2NaNO<sub>3</sub>

Al<sub>2</sub>(SO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>+6KOH=2Al(OH)<sub>3</sub>↓+3K<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>

2.'''Ալկալիներ''' կարելի է ստանալ համապատասխան մետաղի կամ նրա օքսիդի և ջրի փոխազդեցությամբ.

2K+2H<sub>2</sub>O=2KOH+H<sub>2</sub>↑

Na<sub>2</sub>O+H<sub>2</sub>O=2NaOH

կամ աղերի լուծույթների էլեկտրոլիզով.

BaCl<sub>2</sub>+2H<sub>2</sub>O=Ba(OH)<sub>2</sub>+H<sub>2</sub>↑+Cl<sub>2</sub>↑

2LiCl+2H<sub>2</sub>O=2LiOH+H<sub>2</sub>↑+Cl<sub>2</sub>↑

'''Քիմիական հատկությունները'''

1.Ջրում չլուծվող հիմքերը տաքացնելիս քայքայվում են.

: <math>~\mathrm{ 2Fe(OH)_3\xrightarrow{t^\circ }\ Fe_2O_3 + 3H_2O}</math>

: <math>~\mathrm{ Zn(OH)_2\xrightarrow{t^\circ }\ ZnO + H_2O}</math>

2.Փոխազդում են թթվային օքսիդների հետ.

Ca(OH)<sub>2</sub>+CO<sub>2</sub>=CaCO<sub>3</sub>↓+H<sub>2</sub>O

Ca(OH)<sub>2</sub>+2CO<sub>2</sub>=Ca(HCO<sub>3</sub>)<sub>2</sub>

6NaOH+P<sub>2</sub>O<sub>5</sub>=2Na<sub>3</sub>PO<sub>4</sub>+3H<sub>2</sub>O

3.Փոխազդում են թթուների հետ.

Cu(OH)<sub>2</sub>+H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>+2H<sub>2</sub>O

2KOH+H<sub>2</sub>SiO<sub>3</sub>=K<sub>2</sub>SiO<sub>3</sub>+2H<sub>2</sub>O