Revision 52007 of "Մահարու բանաստեղծություններ" on hywikisource

== '''«ԱՐՏԱՄԵՏՅԱՆ ԳԻՇԵՐՆԵՐ» ժողովածու''' ==
* 1919թ. 
Արտամետյան գիշերներ<br />
Իմ երգերի պարտեզում.<br />
Այսօր նորից հիշել եմ<br />
Որպես շքեղ հանդեսում<br />
Գեղահասակ հարսներին,<br />
Բարդիները նրբիրան.<br />
Փռել էր իր վարսերը<br />
Հին ուռենին՝ ինձ վրա:<br />
<br />
Այսօր նորից հիշել եմ<br />
Երգդ. որ սիրտ էր կիզում.<br />
- Արտամետյա՜ն գիշերներ,<br />
Իմ հուշերի պատերազմ...
--------
===='''<big>***</big>'''====
Փռել եմ քո կապույտ նազանքների մուժում<br />
Ինչ որ վաղուց-վաղուց մոռացել եմ, խառնել<br />
Հին օրերի երգին- հին օրերի փոշուն:<br />
<br />
Տխրադալուկ դեմքի քո գծերը նրբին<br />
Ու քայլերիդ փափուկ շշնջյունը հուզիչ,<br />
Որպես կապույտ մշուշ փարվում են իմ դեմքին:<br />
<br />
Ինձ հուզում են ճերմակ քո ձեռքերը բեկուն,<br />
Ու խոսքերդ փութկոտ, խոստումները քո ջերմ<br />
Մեղմ հնչում են կապույտ իրիկնային միգում...<br />
<br />
Ու ժողվում են կապույտ նազանքներիդ մուժում<br />
Ինչ որ իզուր ու զուր ցրել եմ ու թողել<br />
Հին գյուղերի ճամփին, ճամփաների փոշում...<br />
--------
* 1920թ.

==== <big>ՁՅՈՒՆ</big> ====
Ձյուն նազուն, մեղմօրօր ու խաղաղ՝<br />
Երկնքում մահացած թռչունի<br />
Փետուրնե՜ր, փետուրն՜ր նրբամաղ,<br />
Ու կարծես սկիզբ ու վերջ չունի:<br />
<br />
Ինձ տիրել է հիմա մի անուժ,<br />
Մի անզոր, ամոքող մաքառում...<br />
-Կանցնի այս ձմեռը վաղ թե ուշ,<br />
Ու կգա արևոտ նոր գարուն:<br />
<br />
...Երկնքում թռչուններ են մեռել,<br />
Մաղո՜ւմ են փետուրներ հեռավոր,<br />
Սուզվում են մշուշում դաշտ, լեռներ.<br />
Ձյուն նազո՜ւն, ձյուն խաղա՜ղ, մեղմօրո՜ր...<br />
--------

==== *** Դու մի նուրբ աղջիկ ես, ====
Դու մի նուրբ աղջիկ ես,<br />
Դու մի սև վերջալույս,<br />
Ես քո դեմ կապույտ կայմ,<br />
Նրբաթև, միգասույզ...<br />
<br />
Մի օր երբ կլռեն ծովերը մշտարթուն,<br />
Ծղրիդները կերգեն պատերազմ ու արտում,<br />
Մի օր, երբ լեռներում արևը կքնի,<br />
Ծերացած լուսինը մահվան ծովը կընկնի,<br />
<br />
Կապույտ կայմը հագնած<br />
Կկորչի մթնասույզ,<br />
Դու սառա'ծ կմնաս,<br />
Դու մի սև՝ վերջալույս...
--------

==== <big>'''***'''</big> ====
Մթնշաղի կապույտ թևն՝ արևի ոսկին,<br />
Ձորում՝ ջրերը հնչուն, շրշյունը հասկի,<br />
<br />
Եվ ուղինե՜րը ճերմակ, ուղիներն անծայր,<br />
Քո' կարոտը երգեցին, բայց դու չդարձար:<br />
<br />
Ա'խ, իրիկվա մշուշում քեզ որոնեցի,<br />
Կիսալուսինն էր կանգնել, արծաթե խեցի:<br />
<br />
Միգում տխուր մի թրչուն ասաց՝ նա չկա',<br />
Տարավ նրան քաղաքի ալիքը ագահ...<br />
<br />
Զո՜ւր է գերել քո հոգին արևի ոսկին,<br />
Զո՜ւր ես լսել հասկերին, հասկերի խոսքին:
--------
*  1921թ.

==== <big>ԼՈՒՍԱՆՈՏ ՍԵՐ</big> ====
Կհանդիպեմ քեզ դժգոհ,<br />
Ցանկությամբ հրկեզ,<br />
Կսուզվեմ քո աչքերում,<br />
Կբարևեմ քեզ.<br />
Մենք միասին կնստենք<br />
Պատուհանում բաց,<br />
Մեկ մեկու դեմ մութ ու նենգ,<br />
Մեկ մեկով արբած:<br />
<br />
...Ու ժամերը կհնչեն<br />
Գիշերվա կեսին,<br />
Կծխեմ ու կփչեմ<br />
Լուսնի երեսին...
--------
եֆգհվհֆնվգւռտդգ հֆհ գսգհ

== '''«ՄՐԳԱՀԱՍ» ժողովածու''' ==
*  1926թ.
==== <big>ՕՐՈՐ, ՕՐՈՐ...</big> ====
Արևավոր,արևավոր իմ սերերին,<br />
Իմ հույզերին արևավո'ր ու նո'ր, ու նո'ր<br />
Իմ լույսերին ու լուսավոր իմ հույսերին,<br />
Ընկուզենու'ն լայնասաղարթ, օրո'ր, օրո'ր,<br />
Օրոր, օրոր: <br />
<br />
Օրոր մարգին, արտույտներին, ծառին, ձորին,<br />
Կածաններին իմ մենավոր, կանաչ բարդուն,<br />
Օրոր, քնքուշ իմ աքասի', օրոր, մորի՜,<br />
Օրո'ր սարին, հանդին, արտին, օրո'ր մարդուն,<br />
Օրոր, օրոր:<br />
<br />
Շամբուտներին ու ամպերին մութ ու անձրև,<br />
Անտառներին, արոտներին քամուն, քարին,<br />
Օրո'ր սրտին իմ՝ արտի պե'ս անձրևածեծ,<br />
Օրո'ր սրտին՝ վարդերի պես արնակարմիր,<br />
Օրոր, օրոր:<br />
<br />
Օրոր նրանց՝ արևային երգիչներին,<br />
Որոնք մի օր երգ երգեցին ու անց կացան,<br />
Կարդացողին օրոր, սրտոտ ու մտերիմ,<br />
Կարդացողին, որ եղել է, հիմա չկա,<br />
Օրոր, օրոր:
--------

==== <big>ԲԱԼԼԱԴ ՉԱԼՈՅԻ ԵՎ ԱՌԱՋԻՆ ՍԻՐՈ ՄԱՍԻՆ</big> ====
<big>'''1'''</big><br />
Չալոն իմ շո'ւնն էր, չալ-չալ աչքո'ւն էր:<br />
Չալոն չքնաղ էր , պայծառ Չալո.<br />
Ընկնում էր ոտիս, աչքը փակում էր,<br />
Ծածկվում էր տատիս հին շալով:<br />
<br />
Ես հանում էի մեր հին գզրոցից<br />
Գույնզգույն լաթեր ու սրամա,<br />
Զարդարում էի պոչից մինչև վիզ<br />
Ու տանում դաշտերը նրան:<br />
<br />
Չալոն քայլում էր պչրուհու նման,<br />
Սլվլուն պոչը բռնած ցից,<br />
Քսվում էր ոտիս, մռռում էր մռայլ,<br />
Մռռում էր հպարտ հաճույքից:<br />
<br />
Տուն էի բերում մութ փողոցներով,<br />
Շների աչքերից անտես.<br />
Դանդաղ իջնում էր կապույտ երեկոն 
Ու ծածկում սար ու դաշտեր:<br >

Չալոն իմ շո'ւնն էր, չալ-չալ աչքո'ւն էր:<br />
Չալոն չքնաղ էր , պայծառ Չալո.<br />
Ընկնում էր ոտիս, աչքը փակում էր,<br />
Բայց բանը վերջացավ չարով:<br />
<br />
Գաղթի մութ ճամփին կորավ իմ շունը,<br />
Ո՞վ գիտե՝ ո՞ր ձին կոխոտեց...
Շուրջս մեռնում եր վերջին աշունը,
Չմնաց ինձ ո'չ մի ընկեր...<br />
<big>'''3'''</big><br />
Մի աղջիկ եղավ իմ երկրորդ սերը,<br />
Խաժ աչքով աշխույժ մի աղջիկ,<br />
Ոսկեգույն էին նրա մազերը<br />
Ու բուրում էին դարչին:<br />
<br />
Մի օր միասին գնացինք այգի,<br />
Հուլիսյան գիշերն էր նազում.<br />
Նա չալ-չալ շորեր ուներ իր հագին,<br />
Իսկ այգում՝ խաղողն եր հասնում:<br />
<br />
Նստեցինք մենք թավ որթնատունկի տակ,<br />
Նա դրեց գլուխը ծնկիս,<br />
Ես շոյում էի նրա վիզը տաք<br />
Ու նայում մշուշված դեմքին:<br />
<br />
Օ, սե'ր իմ, սե'ր իմ...-ինձ հառել էին
Բիբերը նրա մլարուն.<br />
-Չալո'ն է նայում նրա աչքերից,<br />
Չալոն է տխուր նայում:<br />
<br />
Անուշ նազում են որթատունկերը,<br />
Իսկ հետո անձրևն է խշշում.<br />
Քեզ չեմ մոռացել կորած ընկե'րս.<br />
Քեզ չեմ մոռացել, իմ շո'ւն....<br />
. . . . . . . .<br />
. . . . . . . .<br />
Օրերի հեռվում նրա հաչոցը<br />
Հնչում է կարծես լալով...<br />
<br />
Չալոն իմ շո'ւնն էր, չալ-չալ աչքո'ւն էր:<br />
Չալոն չքնաղ էր , պայծառ Չալո...
--------
*  1933թ.

==== <big>ՆՈՒՅՆ ԿԱՐՈՏՈՎ</big> ====
::::::::<sup>Սիրելի Ակսելին</sup><br />
Նույն կարոտով ես նայում<br />
Միչև հիմա իմ աչքին,<br />
Ու իմ աչքերը հենց քո<br />
Կարոտներից սևացան,<br />
Հավատացի ես մի օր<br />
Քո անմարմին երազին,<br />
Սև' ցելերի սերմացան,<br />
Սև ցելերի սերմնացան:<br />
<br />
Սև' ցելերի սերմնացան,<br />
Հավատում եմ և' հիմա՝<br />
Քո ցելերը սևասև<br />
Մի օր ոսկի կդառնան,<br />
Քո ցելերից երեկվա<br />
Միայն հուշեր կմնան,<br />
Եվ այդ հուշը կհագնի,<br />
Ա՜խ, այդ հուշն էլ կհագնի<br />
Սև ցելերից բարձրացած,<br />
Կանաչներ գարնան...<br />
<br />
Ու կմնա իմ հոգում,<br />
Իմ սեղանին, իմ երգում<br />
Մեր առաջին սիրո պես<br />
Քո կարոտը հերարձակ,<br />
Կնայեմ քո աչքերին<br />
Ժպիտով ու աներկյուղ,<br />
Սև՜ ցելերի սերմնսցան,<br />
Սև՜ ցելերի սերմնացան...:
--------

==== <big>ՇՈՒՆԸ</big> ====
Երեկ հաչում էր նորից հնամենի մեր բակում<br />
Տխրության շունը,<br />
Ու հաչոցով ասես նա իմ տան դռներն էր թակում:<br />
<br />
Ստվերի պես ստվերիս հետևել է նա համառ՝<br />
Տխրության շունը,<br />
Նրան նետել եմ երգի թաց ոսկորներ անհամար:<br />
<br />
Հոգնա՜ծ էր նա, նվաղուն, լքվա՜ծ էր նա, անոթի՜-<br />
Տխրության շունը,<br />
Ու հաչում էր նա ասես քաղցի այրող ամոթից:<br />
<br />
Ողջ գիշերը նա հաչեց և' նվաց<br />
Տխրության շունը,<br />
Ասես դաժան երկունքի ցավով էր նա բռնված:<br />
<br />
...Առավոտյան արևը ծեծեց դուռ ու թթենի,<br />
Ու վեր կացա ես,<br />
Գրասեղանից նայեցի նոր երգիս մտերիմ:<br />
<br />
Ու ընկել էր իմ սեմին անշնչացած,անկենդան<br />
Տխրության շունը,<br />
Աչքերը փակ, վայրենի, անօթևան ու հերթափ...<br />
<br />
-Տարեք նրան,-ասացի,-չկա' այլևս, չի' հաչի<br />
Տխրության շունը,<br />
Տարե՜ք, թաղեք, թող հողմը նրա վրա շառաչի:
--------