Revision 107236 of "Է․ Ակնունի" on hywwiki

{{Արևելահայերեն|Ակնունի}}
{{Տեղեկաքարտ Անձ
| անուն ազգանուն =Խաչատուր Մալումեան (Է․ Ակնունի)
| բնագիր ԱԱՀ = 
| պատկեր = Db Agnouni khachadour maloumian 1.jpg
| չափ = 
| նկարագրութիւն = 
| ծնած է =1863
| ծննդավայր =Մեղրի
| վախճանած է =1915
| վախճանի վայրը =Պոլիս 
| քաղաքացիութիւն = 
| հպատակութիւն = 
| ազգութիւն = 
| ալմա մատեր =
| կրօնք = 
| ազդուած է = 
| ազդած է = 
| գրքեր = 
| աշխատանք = 
| կարողութիւն = 
| մասնագիտութիւն =քաղաքական-հասարակական գործիչ հրապարակախօս
| ամուսին = 
| ծնողներ = 
| երեխաներ = 
| պարգեւներ և մրցանակներ = 
| կայքէջ = 
| ստորագրութիւն =
}}
'''Խաչատուր Մալումեան ( Է․Ակնունի)''' 1863-1915
== Կենսագրական գիրծեր ==
Ծնած է 1863ին, Զանգեզուրի աւաններէն Մեղրիի մէջ:1883ին Աւարտած է Թիֆլիսի «Ներսիսեան» Ճեմարանը: Ուսուցիչ եղած է Ագուլիսի (Գողթն գաւառ)ի մէջ, ուր նաեւ դասաւանդած են Քրիստափոր Միքայէլեան, Գարեգին Խաժակ եւ ուրիշ ականաւոր հայեր:
Նախքան Դաշնակցութիւնը՝ Կովկասահայերու ազգային ձգտումներու արտայայտիչն էր [[Գրիգոր Արծրունի (արեւմտահայերէն)|Գր. Արծրունիի]] «[[Մշակ]]»ը, որուն շուրջ հաւաքուած էր յառաջդիմասէր մտաւորականութիւն մը:Խ․ Մալումեան կ’աշխատակցի «Մշակ» թերթին,կրելով անոր անմիջական ազդեցութիւնը:
1898ին Ակնունին կ՛անցնի Ժընեւ եւ քանի մը տարի տեղւոյն համալսարանին մէջ ընկերային գիտութիւններու ճիւղին կը հետեւի: Ժընեւի մէջ, Քրիստափոր Միքայէլեանի շունչին տակ,Է․Ակնունի ծածկանունով կը սկսի աշխատակցիլ «Դրօշակ» թերթին։
Առաջին անգամ հրապարակ կու գայ ցնցող եւ սրամիտ յօդուածաշարքով մը՝ Կովկասեան Խապրիկներ (սկիզբը «Դրօշակ» 1899 թիւ 1) խորագրին տակ, որ կը ներկայացնէր ձարական ռէժիմի հայահալած քաղաքականութիւնը։ 
Այնուհետեւ, Է.Ակնունի իր շահեկան յօդուածներով,հրապարակային ելոյթներով եւ գործունէութեամբ փայլուն տեղ կը գրաւէ դաշնակցական հրապարակագիրներու, քարոզիչներու եւ հանրային քաղաքական գործիչներու շարքին։
Իր ջանքերով է, որ 1902ին հիմնուեցաւ Եւրոպայի Ուսանողական Միութիւնը: Սօֆիայի մէջ Քրիստափորի յուղարկաւորութեան, Ակնունի խօսեցաւ իր ամենայուզիչ ճառը, իր մեծ վարպետը անուանեց մարդագործ: 
Կը մասնակցի Հ.Յ.Դ. Դ. Ընդհանուր Ժողովին, Վիեննայի մէջ։ Անկէ ետք, Դաշնակցութեան նախաձեռնութեամբ, եւ մեծ չափով Ակնունիի թափած ջանքերով, կը գումարուի Օսմանեան յեղափոխական ու ընդդիմադիր կազմակերպութիւններու խորհրդաժողովը՝ Փարիզի մէջ։ Այս ժողովը նախապատրաստած է Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումը։

1910-1911ին, քարոզչական ուղեւորութիւն կ’ունենայ դէպի Ամերիկա, Եգիպտոս եւ Լիբանան։ Կը մասնակցի Սահմանադրութենէն ետք գումարուած Դաշնակցութեան Ընդհանուր Ժոլովներուն։ Կարնոյ Է. Ընդհանուր Ժողովէն ետք, 1914ին, ոստիկանական հսկողութեան տակ կը հեռացուի Պոլիս, ուր զոհ կ’երթայ Ապրիլեան Մեծ Եղեռնին։

Մասնաւորապէս Ակնունիին վստահուեցաւ բանակցութիւններ վարել Փարիզի եր իտասարդ թուրքերու Իշխան՝ Սապահէտտինի եւ Ահմէտ Ռիզայի հետ: 1907 Նոյեմբերէն Դեկտեմբեր գումարուած Օսմանեան Կայսրութեան Ընդդիմադիրներու Գոնկրէսին նիստերէն մէկ մասը նախագահեց Ակնունի: Ընդդիմադիրներու այս պլոքի գործունէութեան յաջորդեց Համիտեան բռնապետութեան տապալում եւ Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումը:

Այցելեց Իզմիր, Ամերիկա, Եգիպտոս, ստանձնելով կազմեկերպական եւ քաղաքական աշխատանքներ:

== Հ․Օ․Մ․ի հիմնադրութիւն ==
Քսաներորդ դարուն առաջին տասնամեակին, երկու իրերամերժ կայսրութիւններու միջեւ բաժնուած հայութիւնը, Պոլիսէն Թիֆլիս, կ'ապրէր իր ազգային ինքնագիտակցութեան, մշակութային ու քաղաքական զարթօնքի նորագոյն շրջանը։ Գալիք դէպքերու լոյսին տակ, նախախնամական եղաւ երիտասարդ մտաւորական եւ դաշնակցութիւն կուսակցութեան ակնառու գործիչ՝ Խաչատուր Մալումեան «Է. Ակնունիի» կը հասնի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու նորակազմ համայնքներէն ներս ի մի հաւաքելու եւ կազմակերպելու ազգային վերազարթնումով խանդավառ հայ կանանց անջատաբար գործող զանազան խումբերը։

Միջազգային Կարմիր Խաչի մարդկայնական եւ բարեսիրական սկզբունքներէն ու ծրագիրներէն ներշնչուած, Միացեալ Նահանգներու հայ կանանց փոքրաթիւ այս խումբերը, Ակնունիի խրախուսիչ թելադրանքներով ու ցուցմունքներով, 1910 թուին կը համախմբուէին Նիւ Եորքի մէջ եւ հիմը կը դնէին «Դաշնակցութեան Կարմիր խաչի», որ հետագային, համասփիւռքեա՛ն իր տարածուն ցանցով եւ աշխոյժ գործունէութեամբ, ամենուրե՛ք պիտի ճանչցուէր որպէս [[Հայ Օգնութեան Միութիւն]]։

== Ստեղծագործություններ ==
== Գիրքեր եւ յօդուածներ ==
* Կովկասեան վէրքեր, առաջին հատ., Ժնեւ, 1903, 368 էջ։
* Դէպի կռիւ, Ժնեւ, 1904, 275 էջ։
* Բողոքի ձայն, Պոսթըն, 1911, 102 էջ։
* Դէպի Երկիր, Պոսթըն, 1911, 32 էջ, Երեւան, 2002, 32 էջ։

== Պատկերասրահ ==
== Ծանոթագրություններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
== Արտաքին հղումներ ==
== Աղբյուրներ ==

{{DEFAULTSORT:( Է․Ակնունի) Մալումեան Խաչատուր  }}
[[Կատեգորիա:Քաղաքական հասարակական գործիչներ (արւմտ․)]]
[[Կատեգորիա:Հրապարակագիրներ (արւմտ․)]]
[[Կատեգորիա:ԴՐՕՇԱԿի աշխատակիցներ (արւմտ․)]]
[[Կատեգորիա:1863 ծնունդներ (արւմտ․)]]
[[Կատեգորիա:1915 մահեր (արւմտ․)]]
[[Կատեգորիա:Մեղրի ծնածներ]]
[[Կատեգորիա:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր]]
[[Կատեգորիա:Նահատակ հեղինակներ]]
[[Կատեգորիա:Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցի աշակերտներ]]