Difference between revisions 721943 and 721946 on iowiki{{Revizo}} {{Linguo| |Nomo_en_Ido = Aragoniana linguo |Nomo_linguo = Aragonés |Parolata_en= Aragono |Regioni_di_mondo = [[Europa Ocidentala]] |Tota_parolanti = {{formatnum:10000}} |Rango = |Klasifiko_en_familio = [[Indo-Europana linguaro|Indo-Europana]]<br /> [[Romana lingui]]<br /> Westala grupo<br /> Gala-Ibera-Romana lingui<br /> '''Aragoniana''' |Ube_esas_oficala = [[Aragono]] |Akademio = Academia d'a Luenga Aragonesa |mapo = [[Imajo:Predominis lingüístics de l'Aragó segons la Llei de llengües.png|300px]] |mapo_paroli = Loki ube l'aragoniana parolesas. |Iso1 = an |Iso2 = arg |Videz_anke = }} '''Aragoniana linguo''' esas latinida linguo parolada en nord [[Aragono]]. Dum [[Reconquista]], la linguo expandis al sudo. L'uniono di [[Rejio di Aragono]] kun [[Komtio di Barcelono]] en to ke esus [[Krono di Aragono]], havas granda influenco inter aragona ed [[hispaniana linguo|hispaniana]]. [[Juan Fernández de Heredia]], qua skribis multa libri en ta linguo ed anke tradukis de grekiana a l'aragoniana importas maxim. == Historio == Aragoniana linguo naskigis cirkume 8ma sieklo kam uno di multa latinida dialekti developita en centrala e nordala Pirinei, e esto di valo di Ebro en La Rioja, sudo ed esto di Navarro e Alta Aragon. [[Reconquista|Rikonquesto]] di zono da aragonani e navarrani facis ke la linguo extensis (por co helpis ke ol existis altra linguo, parolita da kristani en islamana zono tre semblanta a l'aragona e kun poka chanji, ol ne esis desfacila di "aragonigar". Quankam, l'extensiono di l'aragoniana facis ke ol komencis influeso di altra latinida linguo kam oksitana, hispaniana e kataluniana. L'aragoniana parolita en La Rioja e Soria komencis desaparar por ta epoko. [[Arkivo:Evolución Aragonés - Aragón.svg|300px|right|thumb|Evoluo di l'Aragoniana linguo.]] == Dialekti == [[Arkivo:Grupos de parlas de l'aragonés.svg|290px|right|thumb|La propono di quar dialekti farita da Francho Nagore.]] Kam preske omna lingui, l'Aragoniana anke havas dialekti. On povas dicar ke en omna valo parolesas aparta dialekto. Ol existas propono (farita da Francho Nagore) por dividar la linguo en quar precipua dialekti: * Centra * Ocidenta * Orienta * Suda Por kelka linguisti, ta grupi esas komplexa dialektala formita di kelka paroladi. Por altri, ta quar grupi esas la dialekti di l'Aragoniana e la Chesiana e la Chistabinana esus komarkala paroladi. === Fonologio e grafio === La fonemi esas inter obliqua stangi / /, lalofoni di fonemo esas inter quadrata krampi [ ], l'ortografio esas en kursivo ol adaptesas a l'ortografio di l'[[Akademio di l'Aragoniana Linguo]]. ==== <u>Vokali</u> ==== {| class="IPA" cellspacing="0px" cellpadding=0 style="text-align:center; background:transparent;" |- style="text-align:center; font-size:smaller;" |style="padding-bottom:3px;"| <span style="align:left; font-size:90%;" class="editlink noprint plainlinksneverexpand"></span> | style="width: 60px;" | '''Fronta''' (contracted; show full) ===== Diakrona gramatika evoluado ===== Inverse ke en la Hispaniana, la Latina -B- restas en la imperfekta di indikativo en la duesma e triesma konjugado: ''teniba'' (angl. "he had", hisp. ''tenía'', Kat. ''tenia'', Okc. ''teniá/tienèva'', Gal. ''tiña'', Port. ''tinha'') ⏎ ⏎ ⏎ ⏎ == Ortografio == L'Aragonana linguo hava tri ortografii: # Ortografio di l'Akademio di l'Aragonana Linguo. # Ortografio dil Socio di Aragona Linguistiko # Grafika normi di Hueska ye 1987 <center> (contracted; show full) |style="background: #f9f9f9; "|'''ch'''<br />Ex: ''chaminera, minchar, chustizia, cheografía'' |style="background: #f9f9f9; "| * '''ch'''. * '''j''' ('''g''' antaux ''e, i'') segun l a 'etimologio, kam en la Kataluniana ed en l'Ocitaniana.<br />Ex: ''chaminera, minjar, justícia, geografia'' |- |style="background: #f9f9f9; "|/d/ |style="background: #f9f9f9; "|'''d''' |style="background: #f9f9f9; "|'''d''' |style="background: #f9f9f9; "|'''d''' |- |style="background: #f9f9f9; "|/e/ (contracted; show full) |style="background: #f9f9f9; "| * '''gu''' antaux ''a, o'' * '''gü''' antaux ''e, i'' |- |style="background: #f9f9f9; "|''h'' etimologia, muta pos la Latina |style="background: #f9f9f9; "|Skribita segun l'etimologio.<br />Ex: ''historia'', ''hibierno'' |style="background: #f9f9f9; "|N one skribitea.<br />Ex: ''istoria'',''ibierno'' |style="background: #f9f9f9; "|Skribita kam mez-epoka Aragonana e Kataluniana.<br />Ex: ''história'',''hivierno'' |- |style="background: #f9f9f9; "|/i/ |style="background: #f9f9f9; "|'''i''' |style="background: #f9f9f9; "|'''i''' (contracted; show full) |style="background: #f9f9f9; "|'''s''' (anke inter du vokali, nultempe ''ss*'') |- |style="background: #f9f9f9; "|/t/ |style="background: #f9f9f9; "|'''t''' |style="background: #f9f9f9; "|'''t''' |style="background: #f9f9f9; "|'''t''' |- |style="background: #f9f9f9; "|''-t'' malkomencfine etimologiala, muta en la a'Aragonana nuntempa |style="background: #f9f9f9; "|Skribita kam en la mez-epoka Aragoniana, en la Kataluniana ed en l'Ocitaniana.<br />Ex: ''sociedat, debant, chent'' |style="background: #f9f9f9; "|Ne skribita.<br />Ex: ''soziedá, debán, chen'' |style="background: #f9f9f9; "|Skribita kam en la mez-epoka Aragoniana, en la Kataluniana ed en l'Ocitaniana.<br />Ex: ''sociedat, devant, gent'' |- (contracted; show full)* '''i'''en altra kasi |style="background: #f9f9f9; "| * '''y''' komenca ed inter du vokali * '''i''' en altra kasi |- |style="background: #f9f9f9; "|/θ/ |style="background: #f9f9f9; "| * '''z''' a ntauxvan ''a, o, u''. * '''c''' antauxvan ''e, i'' (en internacionaj formadoj kaj iaj paroloj de greka aux arabi ed ulspeca paroli di Grakiana o Arabiana origino). * '''z''' en fina poszicio (sedno (ma '''tz''' kielam grafio en pluraloj kaji e verbajla formoji elk ''t+s'' ke en bla Benaskiana farcas '''ts'''). <br />Ex: ''zona, Provenza, fetz, centro, servicio, realizar, verdatz''. |style="background: #f9f9f9; "|'''z'''<br />Ex: ''zona, Probenza, fez, zentro, serbizio, realizar, berdaz''. |style="background: #f9f9f9; "| * '''z''' avan ''a, o, u'', en komenca posziciono. * '''ç''' avan ''a, o, u'', en interna posziciono. * '''z''' en fina posziciono. * '''c''' avan ''e, i''. * '''z''' en l'internaciona formaci<br />Ex: ''zona, Provença, fez, centro, servício, realizar, verdaz''. |- |style="background: #f9f9f9; "|*Cultismos |style="background: #f9f9f9; "|GxiOl ne notestas notataj la l'asimilado tendencoji.<br />Ex: ''dialecto, extension'' kaje ''lexico''. |style="background: #f9f9f9; "|SeOl notan esas tendencias a l' ad asimilacióndo.<br />Ex: ''dialeuto, estensión'' sedma ''lecsico''. |style="background: #f9f9f9; "|GxiOl ne notestas notataj cxiaj tendencoj al asimiladoomna asimilado tendenci.<br />Ex: ''dialecto, extension'' kaje ''lexico''. |- |style="background: #f9f9f9; "|Notado de lail tonika akcento ('''en nigro''' en la ekzxemploji) |style="background: #f9f9f9; "|Hispana modelo, sole en akutaj, gxiol permesas ne akcentuado.<br />Ex: * ''hist'''o'''ria, gr'''a'''cia, serv'''i'''cio'' * ''mitoloch'''í'''a, cheograf'''í'''a, Mar'''í'''a, r'''í'''o'' * ''atenci'''ó'''n'' * ''ch'''o'''ven, cant'''a'''ban'' |style="background: #f9f9f9; "|Hispana modelo.<br />Ex: * ''ist'''o'''ria, gr'''a'''zia, serb'''i'''zio'' * ''mitoloch'''í'''a, cheograf'''í'''a, Mar'''í'''a, r'''í'''o'' * ''atenzi'''ó'''n'' * ''ch'''o'''ben, cant'''a'''ban'' |style="background: #f9f9f9; "|Portugalana, kKataluna kaj okcitiana ed Ocitaniana modelo.<br />Ex: * ''hist'''ó'''ria, gr'''á'''cia, serv'''í'''cio'' * ''mitolog'''i'''a, geograf'''i'''a, Mar'''i'''a, r'''i'''o'' * ''atenci'''o'''n'' * ''j'''o'''ven, cant'''a'''van'' |} </center> ⏎ ⏎ ⏎ ⏎ ⏎ ⏎ ⏎ ⏎ ⏎ ⏎ ⏎ ⏎ ⏎ ⏎ ⏎ ⏎ {{Indo-Europana linguaro}} [[Kategorio:Latinida lingui]] [[an:Idioma aragonés]] [[ar:لغة أراغونية]] [[ast:Aragonés]] [[az:Araqon dili]] (contracted; show full)[[tet:Lia-aragonés]] [[th:ภาษาอารากอน]] [[tr:Aragonca]] [[ug:ئاراگون تىلى]] [[uk:Арагонська мова]] [[vi:Tiếng Aragon]] [[wuu:阿拉贡语]] [[zh:阿拉贡语]] All content in the above text box is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike license Version 4 and was originally sourced from https://io.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=721946.
![]() ![]() This site is not affiliated with or endorsed in any way by the Wikimedia Foundation or any of its affiliates. In fact, we fucking despise them.
|