Difference between revisions 758400 and 762923 on iowiki

{{Landi|
| Nomo   = Turkia
| Lokala_nomo   = Türkiye Cumhuriyeti
| Flago   = Flag of Turkey.svg
| Blazono   = Türkiye arması.svg
| Imajo_mapo   = Turkey (orthographic projection).svg
| Chefurbo   = [[Ankara]]
| Lojanti_chefurbo   = {{formatnum:3428420}} ([[2003]])
| Precipua_urbo   = [[Istanbul]]
| Oficala_lingui   =  [[Turkiana linguo|Turkiana]]
| Guvernerio   = [[Republiko]]
| Nomo_listo_chefo_stato         = Listo di prezidisti di Turkia
| Titulo_chefo_stato             = Prezidisto
| Chefo_di_stato                 = [[Abdullah Gül]]
| Nomo_listo_chefo_guverno   = Listo di chefa ministri di Turkia
| Titulo_chefo_guverno       = Chefa ministro
| chefo_guverno              = [[Recep Tayyip Erdoğan]]
| Surfaco   = 779.452
| Rango_surfaco   = 37
| Surfaco_aquo   = 1,3
| Lojanti             = {{formatnum:73723000}}<ref>[http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=8428 TurkStat statistiko]</ref>
| Rango_lojanti  = 18
| Yaro                 = 2010
| Lojanto-denseso   = 92,6
| Reto_kodo   = .tr
| Nomo_himno   = ''Istiklâl Marşı''
| Pekunio   = [[Nova Turkiana Liro]]
| Religii     = [[islamo]], 97% }}

'''Turkia''' esas lando en [[Azia]] ed [[Europa]] inter [[Bulgaria]], [[Grekia]], [[Siria]] [[Gruzia]], [[Irak]], [[Iran]] ed [[Armenia]].

'''Bazala fakti pri Turkia.'''
=== Historio ===
La [[peninsulo di Anatolia]], komprenita granda parto di moderna Turkia, esis un di la maxim anciena kontinue habitita regioni dil mondo. [[Neolitiko|Neolitika]] kolonieri, kom [[Çatal Höyük]], [[Çayönü]] e Nevalı Çori, esas un di maxim anciena homala kolonieri en tota mondo.

Cirkum [[1200 aK]] [[Anciena Grekia|Greki]] koloniigis la litoro di [[Anatolia]], e fondis la urbi [[Miletus]], Efesus, Smyrna (nune [[İzmir]]) e Bizantia (pos [[Konstantinoplo]] e nune [[Istanbul]]). Ye [[324]] Romana imperiestro [[Constantinus 1ma]] selektis Bizantia kom chef-urbo di [[Romana Imperio]]. Pos la falio di l'[[Ocidenta Romana Imperio]], Bizantia divenis la chef-urbo di l'Orienta Romana Imperio ([[Bizantina Imperio]]).

Ye [[1037]] aparis [[Seljuk-imperio]], establisita da [[islamo|islama]] turka e persa populi. L'imperio kreskis, e til la yaro [[1092]] konquestis granda parto di la nuna [[Azia]]na Turkia. Ye [[1243]] [[Mongolia|Mongoli]] vinkis la Seljuki, e Seljuk-imperio komencis disintegrigar aden mikra princii. Un di ta mikra princii, guvernita da [[Osman 1ma Gazi]] evolucionis, dum sequanta 200 yari, en l'[[Otoman imperio]].

Ye [[1453]] l'Otomani finis lia konquesto di [[Bizantina Imperio]], kande li kaptis Bizantina chefurbo, [[Konstantinoplo]]. Pose, li kontinuis lia expanso tra la [[Balkani]], la nordo di Afrika e [[Proxim-Oriento]].

{{PA|Otoman imperio}}

Ye [[24 di julio]] [[1923]] [[Lausanne kontrakto]] agnoskis la nuna frontieri di Turkia kun [[Grekia]], [[Bulgaria]], finis la postulo di Turkia sur [[Chipro]], ed agnoskis la [[republiko]] di Turkia, proklamita ye [[23 di oktobro]] [[1923]], kom sucedinto di Otoman imperio. [[Mustafa Kemal Atatürk]], lua unesma prezidisto, adoptis radikala reformi e transformis lando en laika stato.

Dum [[duesma mondo-milito]] Turkia sejornis neutrala, ma ye [[23 di februaro]] [[1945]] ol deklaris milito a [[Nacista Germania]], kom simbolala gesto. Anke ye [[1945]] ol signatis la charto di fondeso di [[Unioninta Nacioni]]<ref>[http://www.un.org/Overview/growth.htm Growth in United Nations' membership (1945-2005)]</ref>. Desfacilesi afrontita da [[Grekia]] pos milito kontre [[komunismo|komunista]] rebeliono, e [[Soviet-Uniono|Sovietana]] demandi por instalar militarala bazi en Turkiana stretaji instigis Usana prezidisto [[Harry Truman]] por furnisar ekonomiala e militarala helpo a Turkia e Grekia<ref>Houston, James A (1988)[http://books.google.com/?id=ID4E3Lm8TsgC&pg=PA198&lpg=PA198&dq=turkey+cold+war ''Outposts and Allies:US Army Logistics in the Cold War (1945-1953)'']</ref>.

Pos partoprenar en [[Korea milito]], Turkia eniris [[NATO]] ye [[1952]]. Ye [[1974]] lando invadis [[Chipro]], e non yari pose ol helpis la kreado di [[Turkiana republiko di nordala Chipro]]. Dum lua recenta historio, Turkia sufris militarala [[stato-stroko|stato-stroki]] ye [[1960]], [[1971]], [[1980]] e [[1997]]<ref>Hale, William Mathew (1994). ''Turkish Politics and the Military''. Routledge, UK</ref>.

=== Politiko ===
Turkia esas parlamentala [[republiko]]. Nune, la prezidisto esas elektita da populo por 5 yari (ante, ilu esis elektita da Granda Nationa Asembleo por 7 yari). La chefa ministro (elektita da parlamento) havas fakte povo.

Parlamento (''Türkiye Büyük Millet Meclisi'', Granda Nationa Asembleo) havas 1 chambro e 550 membri, elektita da populo por 5 yari. Nuna [[konstituco]] esis adoptita ye [[7 di novembro]] [[1982]], e remplasis la konstituco di [[1961]].

=== Geografio ===
[[Arkivo:Tu-map.png|thumb|right|200px|Mapo di Turkia kun lua precipua urbi.]]
Turkia esas transkontinentala lando. Preske 97% di lua teritorio jacas en [[Azia]]. L'[[Europa]]na teritorio di Turkia, konocata kom [[Trakia]] reprezentas 3% de lua surfaco, ma havas plu kam 10% di lua totala populo.

[[Bosforo]], la [[Maro di Marmara]] e la [[Dardaneli]] separas Europana Turkia de Aziana Turkia. [[Istanbul]], la maxim granda di lando, jacas parto en Europa e parto en Azia.

Regioni proxim [[Mediteraneo]] havas [[mediteranea klimato]]. [[Temperaturo|Temperaturi]] dum sumero povas surpasar 30&nbsp;°C.

La maxim alta monto di Turkia esas [[Ararat]], kun {{formatnum:5165}} metri di [[altitudo]].

=== Ekonomio ===
{{PA|Ekonomio di Turkia}}
Turkia havas la 15ma granda [[ekonomio]] dil mondo.

=== Demografio ===
Segun [[2009]] kontado, 72,5 milioni di personi habitis Turkia. L'yarala populo-kresko esas 1,45%. Plu kam 75% di lojanti vivas en urbi, e 96% di viri e plu kam 80% di [[muliero|mulieri]] savas lektar e skribar.

On existas cirkum {{formatnum:300000}} [[Islamana Bulgari]] en Turkia.

Pos [[duesma mondo-milito]] multi Turkiani ekmigris en [[Germania]].

==== Urbi kun plu kam 1 miliono personi ====
* [[Istanbul]] (15,5 milioni)
* [[Ankara]] (5 milioni)
* [[İzmir]] (3,5 milioni)
* [[Bursa]] (2 milioni)
* [[Adana]] (1,5 milioni)
* [[Konya]] (1,5 milioni)
* [[Mersin]] (1,25 milioni)
* [[Antalya]] (1,25 milioni)

=== Kulturo ===
Turkiana kulturo mixuras elementi di [[Anatolia]]na, [[Bizantina Imperio|Bizantina]], [[Otoman imperio|Otomana]] e westala kulturi. Kun 98% de lua populo di [[islamo|islama]] religio, Turkia esas exemplo di sucesoza separo inter laika stato e religio. [[Kristanismo|Kristani]] esas nur {{formatnum:120000}} personi.

[[Futbalo]] esas la maxim populala [[sporto]] di lando<ref>Burak Sansal (2006) [http://www.allaboutturkey.com/sports.htm ''Sports in Turkey'']</ref>. Lua precipua klubi esas Galatasaray, Fenerbahçe e Beşiktaş. Ye [[2000]] Galatasaray ganis UEFA championkonkurso di futbalo.

Nuna maxim notora Turkian autorulo esas [[Nobel-premio|Nobel-premiario]] [[Ohran Pamuk]].

== Gallery ==
<gallery>
File:MustafaKemalAtaturk.jpg| Mustafa Kemal Atatürk
File:Aya sofya.jpg|  
File:Anitkabir.HB.jpg|  
File:Kocatepe Mosque Ankara.jpg|  
File:067 Etnografya.05.2006 resize.JPG| 
File:DolmabahceMainGate.JPG| 
File:İzmir clock tower.jpg| 
File:Pamukkale00.JPG|  
File:Eskişehir-Aycan.jpg|  
File:Antalya falezler.jpg| 
File:Alanya.jpg|  
File:Bluemosquefront.jpg| 
File:Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG| 
</gallery>

=== Referi ===
{{reflist}}

{{EU-stati}}

[[Kategorio:Turkia| ]]

{{Link FA|en}}
{{Link FA|hu}}
{{Link FA|ja}}
{{Link FA|lv}}

[[ab:Ҭырқәтәыла]]
[[ace:Tureuki]]
[[af:Turkye]]
[[ak:Turki]]
[[als:Türkei]]
[[am:ቱርክ]]
[[an:Turquía]]
[[ang:Turcland]]
[[ar:تركيا]]
[[arc:ܛܘܪܩܝܐ]]
[[arz:توركيا]]
[[ast:Turquía]]
[[av:Турция]]
[[ay:Turkiya]]
[[az:Türkiyə]]
[[ba:Төркиә]]
[[bar:Tiakei]]
[[bat-smg:Torkėjė]]
[[bcl:Turkiya]]
[[be:Турцыя]]
[[be-x-old:Турэччына]]
[[bg:Турция]]
[[bi:Turkey]]
[[bjn:Turki]]
[[bn:তুরস্ক]]
[[bo:ཏུར་ཀི།]]
[[bpy:তুরস্ক]]
[[br:Turkia]]
[[bs:Turska]]
[[bug:Turki]]
[[bxr:Турк]]
[[ca:Turquia]]
[[cbk-zam:Turquía]]
[[cdo:Tū-ī-gì]]
[[ceb:Turkiya]]
[[chr:ᎬᏂᏱ]]
[[chy:Turkey (Manâhého'e)]]
[[ckb:تورکیا]]
[[cr:Turkeyᑑᕒᑭ]]
[[crh:Türkiye]]
[[cs:Turecko]]
[[csb:Tëreckô]]
[[cu:Тѷрци]]
[[cv:Турци]]
[[cy:Twrci]]
[[da:Tyrkiet]]
[[de:Türkei]]
[[diq:Tırkiya]]
[[dsb:Turkojska]]
[[dv:ތުރުކީވިލާތް]]
[[ee:Turkey]]
[[el:Τουρκία]]
[[eml:Turchî]]
[[en:Turkey]]
[[eo:Turkio]]
[[es:Turquía]]
[[et:Türgi]]
[[eu:Turkia]]
[[ext:Turquia]]
[[fa:ترکیه]]
[[fi:Turkki]]
[[fiu-vro:Türgü]]
[[fo:Turkaland]]
[[fr:Turquie]]
[[frr:Türkei]]
[[fy:Turkije]]
[[ga:An Tuirc]]
[[gag:Türkiye]]
[[gan:土耳其]]
[[gd:An Tuirc]]
[[gl:Turquía - Türkiye]]
[[gn:Tuykia]]
[[gu:તુર્કસ્તાન]]
[[gv:Yn Turkee]]
[[hak:Thú-ngí-khì]]
[[haw:Tureke]]
[[he:טורקיה]]
[[hi:तुर्की]]
[[hif:Turkey]]
[[hr:Turska]]
[[hsb:Turkowska]]
[[ht:Tiki]]
[[hu:Törökország]]
[[hy:Թուրքիա]]
[[ia:Turchia]]
[[id:Turki]]
[[ie:Turcia]]
[[ik:Turkey]]
[[ilo:Turkia]]
[[is:Tyrkland]]
[[it:Turchia]]
[[ja:トルコ]]
[[jbo:turk]]
[[jv:Turki]]
[[ka:თურქეთი]]
[[kaa:Tu'rkiya]]
[[kab:Tturk]]
[[kbd:Тырку]]
[[kg:Turki]]
[[kk:Түркия]]
[[kl:Tyrkia]]
[[kn:ಟರ್ಕಿ]]
[[ko:터키]]
[[koi:Тюркия]]
[[krc:Тюрк]]
[[ku:Tirkiye]]
[[kv:Турция]]
[[kw:Turki]]
[[ky:Түркия Республикасы]]
[[la:Turcia]]
[[lad:Turkiya]]
[[lb:Tierkei]]
[[lbe:Туркия]]
[[lez:Туьркия]]
[[lg:Buturuki]]
[[li:Turkije]]
[[lij:Turchia]]
[[lmo:Türchia]]
[[ln:Turkí]]
[[lt:Turkija]]
[[ltg:Turceja]]
[[lv:Turcija]]
[[mdf:Туркамастор]]
[[mg:Torkia]]
[[mhr:Турций]]
[[mi:Tākei]]
[[mk:Турција]]
[[ml:തുർക്കി]]
[[mn:Турк]]
[[mr:तुर्कस्तान]]
[[mrj:Турци]]
[[ms:Turki]]
[[mt:Turkija]]
[[mwl:Turquie]]
[[my:တူရကီနိုင်ငံ]]
[[mzn:تورکیه]]
[[na:Terki]]
[[nah:Turquia]]
[[nap:Turchia]]
[[nds:Törkie]]
[[nds-nl:Turkije]]
[[ne:टर्की]]
[[new:टर्की]]
[[nl:Turkije]]
[[nn:Tyrkia]]
[[no:Tyrkia]]
[[nov:Turkia]]
[[nrm:Turtchie]]
[[nso:Turkey]]
[[nv:Tʼóok Bikéyah]]
[[oc:Turquia]]
[[or:ତୁର୍କୀ]]
[[os:Турк]]
[[pa:ਤੁਰਕੀ]]
[[pam:Turkia]]
[[pap:Turkia]]
[[pcd:Turqukie]]
[[pdc:Turkie]]
[[pih:Turkii]]
[[pl:Turcja]]
[[pnb:ترکی]]
[[pnt:Τουρκία]]
[[ps:ترکيه]]
[[pt:Turquia]]
[[qu:Turkiya]]
[[rmy:Turkiya]]
[[rn:Turukiya]]
[[ro:Turcia]]
[[roa-rup:Turchia]]
[[roa-tara:Turchie]]
[[ru:Турция]]
[[rue:Турція]]
[[rw:Turukiya]]
[[sa:तुर्की]]
[[sah:Түркийэ]]
[[sc:Turkia]]
[[scn:Turchìa]]
[[sco:Turkey]]
[[se:Durka]]
[[sh:Turska]]
[[si:තුර්කිය]]
[[simple:Turkey]]
[[sk:Turecko]]
[[sl:Turčija]]
[[so:Turki]]
[[sq:Turqia]]
[[sr:Турска]]
[[srn:Turkiyakondre]]
[[ss:IThekhi]]
[[stq:Turkäi]]
[[sv:Turkiet]]
[[sw:Uturuki]]
[[szl:Turcyjo]]
[[ta:துருக்கி]]
[[te:టర్కీ]]
[[tet:Turkia]]
[[tg:Туркия]]
[[th:ประเทศตุรกี]]
[[tk:Türkiýe]]
[[tl:Turkiya]]
[[tpi:Teki]]
[[tr:Türkiye]]
[[tt:Төркия]]
[[tum:Turkey]]
[[tw:Turkey]]
[[udm:Турция]]
[[ug:تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى]]
[[uk:Туреччина]]
[[ur:ترکی]]
[[uz:Turkiya]]
[[vec:Turchia]]
[[vep:Turcii]]
[[vi:Thổ Nhĩ Kỳ]]
[[vls:Turkeye]]
[[vo:Türkän]]
[[wa:Tourkeye]]
[[war:Turkeya]]
[[wo:Tirki]]
[[wuu:土耳其]]
[[xal:Түргүдин Орн]]
[[xmf:თურქეთი]]
[[yi:טערקיי]]
[[yo:Túrkì]]
[[za:Dujwjgiz]]
[[zea:Turkije]]
[[zh:土耳其]]
[[zh-classical:土耳其]]
[[zh-min-nan:Türkiye]]
[[zh-yue:土耳其]]
[[zu:ITheki]]