Difference between revisions 888642 and 893536 on iowiki

<!-- {{Artiklo di qualeso}} -->
{{Landi
| Nomo                     = Francia
| Lokala_nomo              = République Française
| Flago                    = Flag of France.svg
| Blazono                  = Armoiries république française.svg
| Devizo                   = "Liberté, égalité, fraternité" ([[Franciana]])<br>"Libereso, egaleso, frateso"
| Nomo_himno               = "La Marseillaise"<br>"La Marseilleanino"
(contracted; show full)dekreto di Villers-Cotterêts transformacis [[Franciana linguo]] en la linguo administrala e judiciala dil rejio. Tamen, l'uneso di Francia cirkume la persono di rejo esis shok-pulsita dum duesma duimo di 16ma yarcento pro religiala problemi: de 1562 til 1598 eventis ok militi religiala inter katoliki e kalvinisti. Ta religiala krizo koincidis kun ekonomikala, e precipue politikala krizi. En 1598, rejulo Henri 4ma (1589-1610) donis per [[Nantes-dekreto]] partala libereso di kulto a protestanti.

Louis 
la 13ma (1610-1643) e sua ministri Richelieu e Mazarin afrontis l'opozo di nobeli dezirante retroprenar lua anciena povi. Dum la sama epoko, Francia duktis multa vinkoza militi (quale [[Triadek-yara milito]]) e komencis formacar lua unesma koloniala imperio, precipue en Nova Francia, en [[Antili]] e sur la voyo di Indii. [[Louis la 14ma di Francia]] afirmis plua kam ulatempe la karaktero absoluta di sua povo. "Sunala rejo" konsideris su kom "lietnanto di deo sur Tero" ed imperis konstruktar [[Versailles-palaco]], simbolo di sua povo. Cirkondis su kun artisti e cientisti, laboris por l'uneso religiala di sua rejio e rikomencis la persekuto di protestanti e revokis Nantes-dekreto. Quankam la danjeroza situeso di la monarkio, Louis 14ma duktis multa militi kontre Europa federita, dum ke markezo di Vauban facis konstruktar reto di fortifikita urbi en la frontieri dil rejio. Se ta militi rezultis samatempe en Franciana vinti, multa vinkesi e famini desbriligis la fino di sua regno.

Sua posnepoto Louis la 15ma (1715-1774) duktis lu anke multi militi, kun diversa rezulti. Francia lasis tra traktato di Paris signatita en [[1763]] sua havaji en Nord-Amerika, ma kompris [[Lotringia]] e [[Korsika]] dum la sam yardeko. Dum ta tempo, Francia konocis forta developo demografiala ed ekonomiala. L'augmento di agrokultivala produktado akompanita kun proto-la komenco dil industriizeso*, note en textstofala sektoro ma anke en intelektala e kulturala domeni. Louis la 14ma, qua acesis a trono en 1774, revelis su nekapabla por solvar la troa debileso di la monarkio e decidis kunvokar Generala stati en 1788.

=== La yarcento di la revolucioni (1789 til la frua 20ma yarcento) ===
[[Arkivo:France Departement 1801.svg|thumb|Unesma republiko Franciana dividita en distrikti.]]
La delegitari sendita por l'aperto di Generala stati, qua eventis  la 5ma di mayo 1789 transiris rapide la povi qui esis atribuita, ed impozis su kom  nacionala [[konstituco|konstitucal asemblajo]]. La rejulo ne povis impedar l'asemblo konstitucala decidar pri l'aboliso di privileji dum la nokto di la 4ma di agosto, pos adoptar en 26 di agosto la [[Deklaro di yuri di homaro e civitano en 1789|Deklaro dil yuri di homaro e civitani]]. Pos probo di monarkio konstitucala, republiko naskis dum septembro 1792, e Louis 16ma, akuzita per trahizo, ocidesis en la [[gilotino]] pos judicio da Nacionala Konvento la [[21ma di januaro]] [[1793]]. Pose Francia revolucionala konocis multa yari di militi e mortigi, til l'establiso di Direktorio en 1795.

[[Arkivo:Eugène Delacroix - La liberté guidant le peuple.jpg|thumb|left|Revoluciono di 1830 ilustrita da Eugène Delacroix en Libereso guidanta la populi.]]
Ye la [[9ma di novembro]] [[1799]], generalo [[Napoléon Bonaparte]] revokis Direktorio per [[stato-stroko]] e remplasis ol kun Konsuleso. Kin yari pose, ilu kronizesis imperiestro dil Franciani. Napoléon la 1ma kreis o reformis multa institucuri, e sua multa vinki inkluzis la duimo dil Europana habitantaro sub sua kontrolo frue la 1810a yari. Tamen la deklino eventis rapide: pos efemera abdiko depos rivenar quik a la povo, l'imperiestro vinkesis definitive en [[Waterloo-batalio]] ye la [[18ma di junio]] [[1815]].

Francia komencis lua duesma periodo di [[konstitucala monarkio]], dum qua reji [[Louis la 18ma di Francia|Louis la 18ma]] (1814-1824) e precipue Charles la 10ma (1824-1830) kontestis parto di sociala aquiraji de la revoluciono. Kelka semani pos konquestar [[Aljer]], Charles 10ma revokesis da ''Trois Glorieuses'', revolucionala movado qua adduktis sur la trono [[Louis Philippe la 1ma di Francia|Louis Philippe la 1ma]]. Quankam Louis Philippe konsideresis lore reformema, litiji kreskis rapide malgre l'ekonomikala kresko di Francia dum ta epoko.

En februaro [[1848]] nova revoluciono disruptis, e lua skopi ne esas nur politikala ma anke sociala. L'efemera Duesma republiko qua establisesis kreis universala voto por viri, abolisis [[sklaveso]] en la kolonii e mortopuniso pro politiko, ma subversesis da sua prezidanto [[Louis-Napoléon Bonaparte]], qua kronizesis imperiestro en 1852.

Quankam la rejimo dum l'unesma yari dil Duesma imperio esis autoritatema, [[Napoléon 3ma|Napoléon la 3ma]] komencis liberala jireyo en 1860, qua ne impedis kresko di politikala opozantaro. Dum ta epoko l'industrio e fervoyala sistemo kreskis rapide. La vinkeso di Francia kontre Germania en unigado, en 1870-1871, esis duopla jireyo en la historio di lando : l'imperio kapitulas ye la [[2ma di septembro]] [[1870]] e la republiko proklamesis ye la  [[4ma di septembro]] sam yaro, dum ke [[Prusia]] anexis Alzacia-Lotringia.

Quankam sua kaosala nasko, la Triesma republiko esis la maxim longa de la politikala rejimi qui Francia konocis depos 1789. Republikani instalis gradope lua politikala projeti: skolo divenis gratuita, laika ed obligata en 1881-1882, libereso di jurnalaro ed asemblo permisesis en 1881, divorco e sindikati legaligesis en 1884, e la Eklezio e la Stato separesis en 1905. Dum la sama epoko, Francia dotis su kun vasta imperio koloniala, qua esis la duesma maxim granda dil mondo en 1914, pos la de [[Unionita Rejio]]. Quankam multa politika krizi eventis internae la landeo — la krizo ''Boulangist''a, la skandalo di dekoruri, la skandalo pri la konstrukturo di [[Panama-kanalo]], [[Dreyfus-afero]] —, la precipua meinaci por la republiko venis de exterlando, ube milito semblis plu minacanta.

=== Francia dum la du mondomiliti ===
Francia eniris l'[[unesma mondomilito]] dum la komenco di agosto 1914 federita kun [[Unionita Rejio]] ed [[Rusiana imperio]] kontre [[Germaniana imperio]]. La milito produktis 1,4 milion viktimi en Francia e multa destruktadi en nord-esto di lando, finis ye la [[11ma di novembro]] [[1918]] kun la vinko Triopla interkonsento. Ultre itere recevar Alzacia-Lotringia, Francia recevis parto di Germania komisi stipulita en [[Versailles-kontrato (1919)|Versailles-kontrato]] quankam obtenis garantii pri sekureso qui extingesis tragedie en 1940, kun l'iter invado di Belgia da Germaniani pos la rikonstrukto di Germanian armeo e militarala riokupo di la s(contracted; show full)

Ye la [[1ma di junio]] [[1958]], dum grava politika krizo pro [[Aljeria-milito]], generalo de Gaulle divenis prezidanto dil konsilantaro per l'Asemblajo Nacionala, kun la misiono di donar a la republiko nova konstituco: la [[kinesma republiko]] donis a la prezidanto plua povi relate a la parlamento. Charles de Gaulle duris e kompletigis la deskoloniigo di Afrika, ed afirmis la nedependo di Francia relate ad Usa. Por ta skopo, il dotizis Francia di nukleara povo, civila ed armeala.

Ma la krizo stud
aentala e sociala en mayo 1968 alegis l'arkaismo dil rejimo qua semblis deskonektita del aspirado di la yuneso. Tamen de Gaulle sucesis inversigar la situeso, tra la dissolvo di l'Asemblajo Nacionala ye la [[30ma di mayo]] [[1968]]. Fine, Franciani donis ad il larja majoritato prezidantala. Generalo de Gaulle demisionis en 1969 pos la falio di referendumo pri la reformo dil Senato e di la regionala subdividuri. Tamen ''Gaulle''ismo mantenis su en povo dum kin yari o pluse, sub la figuro dil prezidanto [[Georges Pompidou]].

En 1974 komencis ero pos-Gaullista, kun l'arivo di [[Valéry Giscard d'Estaing]], politikisto di centro, a la prezidanteso. Quankam Francia enriris gradope en la krizo di la 1970a yari, l'unesma yari die sua guvernisteso esis markita dadistingesis pro multa legi qui modifikis la socio di Francia, exemple la lego Veil, qua legaligeskis l'[[aborto]], o la redukto dil evo por la majoreso, de 21 yari a 18 yari. Ma la precipua jireyo eventis en 1981, kande socialista prezidanto, [[François Mitterrand]], elektesis. Afrontanta l'ekonomikala situo qua plugraveskis, ilu probis unesme politiko di statigeso*<!-- estatização -->, dim kkomence probis transferar la kontrolo di ekonomiala sektori a la Stato, e samatempe adoptis simbolala agi quale la aboliso di [[mortopuniso]]. Quankam François Mitterrand rielektesis en 1988, Francia konocis de 1986 til 1988, e pose de 1993 til 1995 du periodi di politikala "kunhabitado" til lor nevidita ube la prezidanto ne esas di sama partiso ke sua guvernerio e qua ofris nova lektado di institucuri. Ta situeso eventis itere de 1997 til 2002, ma en inversa fasono, kande prezidanto de dextra, [[Jacques Chirac]], elektabis en 1995, e l'elektita legifantaro en 1997 adportais socialista [[Lionel Jospin]] kom chefministro. Francia adoptis samatempe l'unika monetaro por Europa.

Prezidantal elekto en 2002 esis notinda perdistingesis pro l'elektala surprizo, kun la vinkeso di Lionel Jospin quik en l'unesma balotado por Jean-Marie Le Pen, kandidato di extrema-dextra. Jacques Chirac facile rielekteseis, e l'administrado di la chefministrei [[Jean Pierre Raffarin]] e pose Villepin esis notinda por l'opozo di Francia a la [[milito en Irak]], por la "ne" a referendumo pri ratifiko di la konstituco Europana, e por urbala sedicii en novembro 2005. Quankam [[Nicolas Sarkozy]], prezidanto depos 2007, duktis la partiso di sua precedanto lor sua elekto ed esis membro di sua guvernerio, la politiko qua duktis volar esar di "rupturo". La guvernerio di "aperturo" per [[François Fillon]] formacesis kun personi de difera(contracted; show full)

La [[legifala povo]] formacesas dal parlamento, qua dividesas en du chambri, Nacional Asemblajo e Senato. La Nacional Asemblajo, basa chambro dil parlamento, formacesis da 577 deputati en 2011, qui elektesis por kin yari per universala direta sufrajio dum un
inominala majoritata voto en du foyi en distrikti subdividita en departmenti. Nacional Asemblajo havas la lasta vorto talakazese eventus deskonkordo longega kun senato pri adopto di lego. Senato formacesis en 2011 kun 348 senatani qui elektesis por sis yari per 150 000 granda elektanti (ca elektanti elektesas lokale) e fakte konsideresas min importanta reprezenteri kam la deputati de Nacional Asemblajo.

L'[[exekutiva povo]] formacesas dal prezidanto di la republiko, qua esas la [[chefo di stato]] e la chefo di armei. La prezidanto anke promulgas la legi e povas dissolvar la Nacional Asemblajo e kunvokar elekti. Ilu nominas la chefministro, e, segun propozo di lu, la membri di guvernerio. La guvernerio povas dissolvesar per propozo di censuro adoptita per la Nacional Asemblajo. Kande la parlamenta majoritato e prezidanto ne esas de la sama politikala partiso, on parolas lor di “kunhabitado”.

[[Judiciala povo]] separesas de la du altra, quankam la prezidanto di la republiko havas povo por indulgar. Judiciala povo subdividesas segun administral intenco. La maxim alta judicio esas la Konsilantaro dil Stato, ed un judicial ordeno, di qua la maxim alta esas la Korto di Kasaco.  Franciana yurala sistemo, di tradiciono romana-civilistcivila romana, stipulas ke omna akuzati supozesas senkulpe ante esar kondamnita, ed un proceso povas rijudiciesar pos apelo demandita per un di la procesanti.

La konformeso di legi a la [[konstituco]], la regulozeso di voti e, plu larje la respekto di institucuri kontrolesas da konstitucala konsilantaro.

[[Arkivo:Schema pouvoirs Ve republique France.png|thumb|center|upright=2|Grafiko montras l'organizo dil institucuri de la kinesma republiko.]]

=== Teritoriala subdividuro e descentraligo ===
[[Arkivo:Régions de France.svg|190px|thumbnail|right|Mapo di regioni di Francia metropolala.]]
Metropolala Francia dividesas ek multa lokal ensembli en tri niveli: [[komuni]], [[departmenti]] e [[regioni]]. Ta lokala ensembli esas samatempe [[Teritoriala administrado di Francia|administrala distrikti]] en qui la stato intervenas tra sua [[deskoncentrita]] servadi. La komuni, inter 36 570 en metropolala Francia ye la 1ma di januaro 2009, korespondas maxim-multa-kaze a la teritorio di un urbo o urbeto, ed administresas da un [[Municipala konsilantaro (Francia)|municipala konsilantaro]] qua elektas l'urbestro, ambe agenti di lokala ensembli e reprezentanti dil stato en l'urbo. Depos 1990a yari la kooperado inter la komuni esabas plufortigita da l'emerso di [[publika establisuri di koopero interkomunal]]a, di qua la rolo kreskas. La distrikti, kreita dum Franciana revoluciono, esas hodie inter 96 en metropolo ube administresas da [[Generala konsilantaro (Francia)|gl Generala konsilantaro]]. La membri dil konsilantaro elektesas inter la [[Franca kantoni|kantoni]]. La prefekto reprezentas la stato Franciana ibe. Pri 22 regioni di metropolo, di qua l'existo esas plu recenta, esas direktita da regionala konsilantaro, e la stato ibe esas reprezentita da prefekto di regiono. Di ta ensembla regionali adjuntesas altra teritoriala subdividuri di Francia, tale ke kantono, distrikto e plu recente loko, ma ne havas elektata diretanti.

(contracted; show full)
{{legendo|#40c4ff|Dextro}}
{{legendo|#0000ff|Droite}}
{{legendo|#802020|Extrema dextro}}
{{legendo|#a0a0a0|diverso}}</div>]]

Franciana teritorii situita exter Europa, qua korespondas a anciena Franca kolonii qui ne obtenis nedependo, submisesas a rejimi administrala e judiciala tre diversa l'uno l'altri. L'ekonomikala situeso di ca teritorii esas ordinare min bona kam la de la metropolo, ed ol beneficas de multa helpi di stato.

[[Guadelupa]], [[Franciana Gu
iyana]], [[Martinik]], [[Réunion]] e depos 2011 [[Mayotte]] esas amba [[distrikti e regioni transmarala]], kun statuti simila a la de distrikti e regioni metropolala, quankam la legi franciana povas prearanjar di dispozesi speciganta pri. Ta distrikti, ecepte Mayotte, esas parto di [[regioni transperiferiala di UE]], e submisesas ad Europana legaro.

Kontraste, l'altra transmara franciana teritorii, ecepte ensembli di [[Saint-Barthélemy]] et de [[Saint-Martin]], ne esas parto di UE, quankam lua habitanti havas Europana civitaneso. Esas precipua la kin ensembli transmarala, kun tre diversa statuti, [[Franca Polinezia]]‎, [[St Martin]], [[St Pierre e Mikelon]] e [[Wallis e Futuna Insuli‎]]. Quankam la stato konservas certa prerogativi exklusiva, submisesas en granda parto a specifika legaro e beneficas di legilfala specalajo. Nova-Kaledonia‎, altralatere, esas ensemblo teritoriala distinta, kun importanta autonomeso, ed ube referovoto pri nedependo devas esar aranjata de 2014 til 2018. Tandem, Francia australa ed antarktika teritorii ed Clipperton Insulo, qua havas ne permananta lojanto, esas jerata direte per la stato o sua deputato.

=== Tendanci politika, partisi ed elekti ===
Sen esar komparebla ad Usana sistemo, Franciana politikala sistemo, specale l'unnoma majoritatala votado qua preponderas lor prezideantala e legislativfala votadi, tendencas a bipolareso o tripolareso di politikala vivo. Konseque, on observas depos la debuto di la [[kinesma republiko]] tendenco a kolekto di partisi kun frequa retroveni, e l'asistantaro di precipua partisi tendencas a diminutar por l'avantajo di mikra formacuri. La politika francia ceno havas konocita tri precipua evolucioni depuis 1980aos la 1980a yari, la falio di audienco di komunista partiso, la diminuto progresiva di elektoyuro centranta e l'augmento di voto por la partisi di extrema rektodextra. To du lasta evolucioni havas dume en parto kontesto lor recenta voti. Cetere, l'absteno koncernas nombro pluse importanta di elektanti.

Depos 1990a, la du precipua franciana partisi esas uniono por populala movado (UMP) — Rassemblement pour la République (RPR) ante 2002 — e socialista partiso. UMP esas partiso di rekta e centra rekta, membro di partiso populala Europana. Socialista partiso esas partiso di sinistra e centra sinistra, membro di partiso socialista Europana. En 2012, la prezidanti di republiko, la chefministro, la plu multi di ministri, di deputati, di senatani e prezidanti di regionala o generala konsilantari esas membri di lo. Multa altra partisi partoprenas en la politika vivo di Francia: la du maxim importanti esas Front National (FN, rekto nacionala), Europe Écologie Les Verts (ekologi) e Front de gauche (sinistro antiliberala).

=== Nuna guvernisti ===
Ye la [[6ma di marto]] [[2012]], al fino di 2012 elektopos la prezidantala elekto, [[François Hollande]] elektesis prezidanto di la republiko opoze ad tituliero, lore prezidanto [[Nicolas Sarkozy]]. Il prenais slua ofico ye la [[15ma di mayo]] [[2012]] e nomis la sama diod indikis [[Jean-Marc Ayrault]] kom chefministro. Depos 18 di junio 2012, la guvernerio prezente aganta esas da Jean-Marc Ayrault la sama dio. Nuna chefministro esas [[Manuel Valls]].

Jean-Pierre Bel esas la prezidanto dil senato depos septembro 2011, e Claude Bartolone la prezidanto di Nacional Asemblajo pos junio 2012.

<gallery>
Arkivo:François Hollande (Journées de Nantes 2012).jpg|'''[[François Hollande]]''', [[PListo di prezidantoi di la Francia republiko|prezidanto dil la Republiko]].
Arkivo:Valls Toulouse 2012.JPG|'''[[Manuel Valls]]''', [[Premier ministre français|premier ministre]]chefministro]] di Francia. 
</gallery>

=== Publika financi ===
En Francia, l'obligata imposti reprezentis 44,4 % di PIBKLP en 2006, la sisesma percento maxim alta inter la landi membri di OCDE, y ta percento havas tendenco augmentar. La sociala kontributi reprezentas proxim 38 % di sumo, dek punti pluse la mez-valoro di landi di OCDE; en inverso, Francia esas la developata landi ube l'imposti sur la revenuo e sur societi reprezentas la parto maxim febla di totalo di obligata imposti.

Malgre l'alta perocento di obligata imposti, la publika spensi superiras nete, totalizantala revenui, entote 53,9 % du PIBe KLP en 2006. Ja lore la publika deficito esas alta, atinganta 2,7 % di PIBKLP en 2007 e mem 7,9 % en 2009 pro ekonomikala konjunturo. La publika debajo di Francia, pri, atingis 1  ,457,.4 miliardi d’euri fina[[Euro|Euri]] en 2009, esais 75,8 % di PIBe KLP, kontre 20,7 % en 1980. Tamen, Francia esas tamen obligataesas respektar la kriterii dil pakto dpri stabileso e kresko di zono euroel [[Eurozono]], qua limitas la deficito budjetala a 3 % di PIBE KLP e la debajo publika a 60 % di PIBe KLP.

[[Arkivo:Prélèvements obligatoires en France en 2007.svg|300px|thumbnail|center|Repartiso di sustracioni obligata e profitanti institucala en 2007 (fonti e precizesi).]]
=== Protekto sociala ===
Depos lua kreado en 1945<ref group="a" name="e180">{{p.|180}}.</ref>, [[Sekureso sociala en Francia|sekureso sociala]] esas meza sistemo di protekto sociala franciana, quankam la stato, l'ensembli teritoriala e la mutualesi* havas anke importanta rolo. La manteno di rejimi di protekto sociala di qua disponis certa profesioni ante 1945 explikas la granda komplexeso di sistemo, qua kontas adminime 120 rejimi di baso e 1 200 rejimi komplementa. La rejimo generala, qua kontas multe la maxim granda nombro di admisiti, dividesis en quar branchi korespondanta a quar precipua riski, maladeso, acidenti di laboro e profesionala maladesi, la riski ligita a oldeso e familio. Se ta protekto sociala koncernas nur en unesma tempo l'aktiva personi, kreskas gradope a tota l'aktiva populo tam neaktiva en multa domeni,, exemple lor la kreado di la kovrilo universala di maladeso ye 1990. Ultre, dum fina di 1990a, sis milioni personi dependis di minimi sociala.

La prestacioni sociala esas precipua spensita da la kontributi sociala pagita da l'aktivi (65,5 % di totalo en 2005), ma anke -- e sempre plu -- per la stato e l'ensembli teritoriala. En 2005, la spensi di protekto sociala -- en senco maxim larja di termino -- reprezentis proxim 30% di PIBKLP e pluse 45% di disponebla revenuo adjustita di menaji. Malgre l'esforci duktita da la sucedanta guvernerii por dominacar la spensi sociala, to augmentas rapide, pro note di kreskado di spensi di menaji e l'oldeso de la habitantaro -- aktivi relate neaktivi di pluse 60 yari, qua esis di 3 en 1970, devos atingar 2,07 en 2010 e 1,36 en 2050 en metropolo, segun INSEE. Tandem la forta grado di chomado, sencesa, kontributas a l'augmentado di desequilibro pro la chomanti ne kontributas. La spensi sociala explikas nura preske la tota augmento di spensi publika (en procento di PIBKLP) depos 1960, e sekureso sociala exposas en 2009 deficito por 23,5 miliardi euri.

=== Defenso ===
[[Arkivo:French MO-120-RT-61 and Véhicule de Tracte Mortier 120 during Operation Desert Shield.JPEG|thumb|Franciana forci implikita en l'opero Tempesto di deserto en 1991.]]
Francia havas la kinesma maxim granda [[Budjeto por Defenso|budjeto en la mondo por defenso]] segun l'Instituto Internacionala di Inquesti pri Paco de Stockholm ([[IISPS]]), ed esas un de la kin landi qua esas judiciale agnoskata kom "landi dotizita di nukleara povo" per la traktato pri nevejeturo di nukleara armi. Francian armei esas, kun lo di Unionita Rejio, l'uno die la maxim dotiziata den Europa. Francia konsakras a lu 2,5% de [[Kuntara landala produkto|KLP]] ante imposto (do budjeto di 39 miliardi Euri en 2010), ube sua homologa Europana (exter Unionita Rejio e Grekia) konsakras meze 1.5% de KLP.

L'armeala forci dividesas en quar precipua armei: terala armeo, nacionala mar-armeo, aer-armeo e nacionala jendarmaro.

(contracted; show full)bro di mediki por 1 000 habitanti esis 3,22 en 2008, uno di procento maxim alta di mondo. La Franciani beneficas egale di uno di vivoexpekto maxim longua en mondo, mem se la procento di prematura mortemeso (ante 65 evo) esas alta. La spensi di maladeso per habitanti esis 4 719 $ par an en 2008, to qua lokizas Francia super lua granda Europana vicini, ma infre Suisia, Norvegia, Dania, Luxemburg ed Usa. De 1950 til 2006, la spensado konsakrita ad sorgado ed medicinala propraji havis kreska de 2,5 à 8,8 % di 
PIBKLP.

Tamen, la saneso di habitanti di Francia ne esas plu bone en omna domeno. Malgre la falo di konsumado di vino depos 1960a yari, Franciani restas la duesma konsumanti di alkolo en west-Europa, pos Irlandandi. 29 % di 18-75 evi fumas omnadie en 2005, malgre l'intensa kampanii di lukto kontre tabako uzado. Pri interdiktata drogi, la maxim konsumita esas kanabo, 39 % di viri de 18 til 25 ans havus konsumita en 2005, segun franca observatorio di drogi e drogodependo*.

(contracted; show full)* [http://www.proxiti.info/ Proxiti - Le Réseau de Vos Informations de ProXimité] (en Franca)
* [http://meteo.15.growiktionary.org Météo France]

{{Regioni di Francia}}

{{Template:EU-stati}}

[[Kategorio:Francia| ]]