Difference between revisions 901471 and 902143 on iowiki

< previous diff
next diff >
Turkia
{{Landi
| Nomo   = Turkia
| Lokala_nomo   = Türkiye Cumhuriyeti
| Flago   = Flag of Turkey.svg
| Blazono   = Coat of Arms of Turkey.svg
| Imajo_mapo   = Turkey (orthographic projection).svg
| Chefurbo   = [[Ankara]]
| Lojanti_chefurbo   = {{formatnum:3428420}} ([[2003]])
| Precipua_urbo   = [[Istanbul]]
| Oficala_lingui   =  [[Turkiana linguo|Turkiana]]
| Guvernerio   = [[Republiko]]
| Nomo_listo_chefo_stato         = Listo di prezidanti di Turkia
| Titulo_chefo_stato             = Prezidanto
| Chefo_di_stato                 = [[Abdullah Gül]]
| Nomo_listo_chefo_guverno   = Listo di chefministri di Turkia
| Titulo_chefo_guverno       = Chefministro
| chefo_guverno              = [[Recep Tayyip Erdoğan]]
| Surfaco   = {{formatnum:779452}}
| Rango_surfaco   = 37
| Surfaco_aquo   = 1,3
| Habitanti       = {{formatnum:73723000}}<ref>[http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=8428 TurkStat statistiko]</ref>
| Rango_lojhabitanti   = 18
| Yaro                 = 2010
| Denseso di habitantaro = 92,6
| Reto_kodo   = .tr
| Nomo_himno   = ''Istiklâl Marşı''
| Pekunio   = [[Nova Turkiana Liro]]
| Religii     = [[islamo]], 97%
}}
'''Turkia''' esas lando en [[Azia]] ed [[Europa]] inter [[Bulgaria]], [[Grekia]], [[Siria]] [[Gruzia]], [[Irak]], [[Iran]] ed [[Armenia]].

'''Bazala fakti pri Turkia.'''
=== Historio ===
[[Arkivo:Çatalhöyük_with_surroundings..jpg|thumb|250px|left|Exkavadi en [[Çatalhöyük]].]]⏎
{{PA|Historio di Turkia}}
La [[peninsulo di Anatolia]], qua formacas granda parto di la moderna Turkia, esis un ek la maxim anciena kontinue habitita regioni del mondo. [[Neolitiko|Neolitika]] kolonieti, exemple [[Çatal Hhöyük]], [[Çayönü]] e Nevalı Çori, esas un ek la maxim anciena homala kolonieti del mondo.

Cirkum [[1200 aK]] [[Anciena Grekia|Greki]] koloniigis la litoro di [[Anatolia]], e fondis l'urbi [[Miletus]], Efesus, Smyrna (nune [[İzmir]]) e Bizanco (pos [[Konstantinoplo]] e nune [[Istanbul]]). En [[324]] Roman imperiestro [[Konstantinus la 1ma]] selektis [[Konstantinoplo|Bizanco]] kom chef-urbo di [[Roman imperio]]. Pos la falio di l'[[Ocidenta Roman imperio]], Bizanco divenis la chef-urbo di l'Orienta Roman imperio ([[Bizancana Imperio]]).

[[Arkivo:Empèri Otoman - Expansion territòriala de 1307 a 1490-es.svg|thumb|250px|left|Otoman imperio de 1307 til 1490.]]⏎
En [[1037]] aparis l'[[imperio Seljuk]], establisita da [[islamo|Islamana]] turka e persa populi. L'imperio kreskis, e til la yaro [[1092]] konquestis granda parto di la nuna [[Azia]]na Turkia. En [[1243]] [[Mongolia|Mongoli]] vinkis la Seljuki, e Seljuk-imperio komencis disintegrigar aden mikra princii. Un di ta mikra princii, guvernita da [[Osman la 1ma Gazi]] evolucionis, dum la sequanta 200 yari, til divenar l'[[Otoman imperio]].

En [[1453]] l'Otomani finis lia konquesto di [[Bizancana Imperio]], kande li kaptis Bizancana chefurbo, [[Konstantinoplo]]. Pose, li kontinuis lia expanso tra la [[Balkani]], la nordo di Afrika e [[Proxim-Oriento]].

{{PA|Otoman imperio}}

Ye la [[24ma di julio]] [[1923]] la [[kontrato di Lausanne]] signatesis. Segun ol, nuna frontiero inter Turkia, [[Grekia]] e [[Bulgaria]] agnoskesis, e la postulo di Turkia pri la kontrolo di [[Chipro]] finis. Turkia ratifikis la kontrato ye la [[23ma di agosto]] sam yaro.

[[Arkivo:Ataturk-1930-amongpublic.jpg|thumb|250px|left|[[Mustafa Kemal Atatürk]]]]⏎
Ye la [[23ma di oktobro]] [[1923]] [[Mustafa Kemal Atatürk]] proklamis la [[republiko]] di Turkia, qua sucedis Otoman imperio. Atatürk divenis lua unesma prezidanto, adoptis radikala reformi e transformis lando en laika stato.

Dum la [[duesma mondomilito]] Turkia restis neutrala, ma ye la [[23ma di februaro]] [[1945]] ol deklaris milito kontre [[nacional-socialista Germania]], kom simbolala gesto. Anke en [[1945]] ol signatis la charto di fondeso di [[Unionita Nacioni]]<ref>[http://www.un.org/Overview/growth.htm Growth in United Nations' membership (1945-2005)]</ref>. Desfacilesi afrontita da [[Grekia]] pos milito kontre [[komunismo|komunista]] revolto, e [[Sovietia|Sovietiana]] demandi por instalar militarala bazi en Turkiana stretaji instigis Usana prezidanto [[Harry Truman]] por furnisar ekonomiala e militarala helpo a Turkia e Grekia<ref>Houston, James A (1988)[http://books.google.com/?id=ID4E3Lm8TsgC&pg=PA198&lpg=PA198&dq=turkey+cold+war ''Outposts and Allies:US Army Logistics in the Cold War (1945-1953)'']</ref>.

Pos apartoprenar en la [[milito endi Korea]], Turkia eniris [[NATO]] en [[1952]]. En [[1974]] lando invadis [[Chipro]], e non yari pose ol helpis la kreado di [[Turkiana republiko di nordala Chipro]]. Dum lua recenta historio, Turkia sufris militarala [[stato-stroko|stato-stroki]] en [[1960]], [[1971]], [[1980]] e [[1997]]<ref>Hale, William Mathew (1994). ''Turkish Politics and the Military''. Routledge, UK</ref>. En [[1984]] [[Kurdi|Kurda]] grupo PKK komencis revolto kontre Turkiana guvernerio pri la nedependo(contracted; show full)uvi prizentida dal advokati e dal demandanti. Por min grava kazi, existas "judiceyi di paco" kun singla judiciisto. Korti kun tri judiciisti havas resortiso pri importanta civila o kriminala kazi. Omna kondamni povas povas itere judiciesar en la Korti di Apelo. Turkia aceptas la decidi de l'Europana Korto pri Homala Yuri kom la maxim korta decidi.

=== Geografio ===
[[Arkivo:Tu-map.png|thumb|right|200px|Mapo di Turkia kun lua precipua urbi.]]
Turkia esas transkontinentala lando. Preske 97% d
ie lua teritorio jacas en [[Azia]]. L'[[Europa]]na teritorio di Turkia, konocata kom [[Trakia]], reprezentas nur 3% de lua surfaco, ma havas plu kam 10% de lua habitantaro.

[[Bosforo]], la [[Maro di Marmara]] e la [[Dardaneli]] separas Europana Turkia de Aziana Turkia. [[Istanbul]], la maxim granda diurbo de lando, jacas partoe en Europa e partoe en Azia.

Regioni proxim [[Mediteraneo]] havas [[mediteranea klimato]]. [[Temperaturo|Temperaturi]] dum sumero povas superigar 30&nbsp;°C.

La maxim alta monto di Turkia esas [[Ararat]], kun {{formatnum:5165}} metri di [[altitudo]].

=== Ekonomio ===
{{PA|Ekonomio di Turkia}}
(contracted; show full)
=== Referi ===
{{reflist}}

{{EU-stati}}
{{Landi en Azia}}

[[Kategorio:Turkia| ]]