Difference between revisions 1468803 and 1490929 on iswiki

[[Mynd:Adolf_Hitler.png|thumb|right|[[Adolf Hitler]] með [[hakakross]]inn, tákn nasismans, á upphandleggnum.]]
'''Nasismi''' eða '''þjóðernisjafnaðarstefna''' er sú skoðun, að þjóðir skipti meginmáli, vilji þeirra og þróttur. [[jafnaðarstefna|Jafnaðarmenn]] hafi rangt fyrir sér um það, að mannkynið greinist í stéttir, sem hafi ólíka hagsmuni. Í stað þess að leggja [[kapítalismi|kapítalismann]] niður eigi að beita honum til að efla vöxt og viðgang þjóðanna. Ríkið eigi ekki að láta atvinnulífið afskiptalaust, eins og frjálshyggjumenn [[19. öld|19. aldar]] hafi hugsað sér, heldur stýra því styrkri hendi. Þótt nasistar hafi þannig kennt sig í senn við þjóðerni og jöfnuð var eiginlegur jöfnuður þjóða þó ekki stefnumál þeirra, heldur trúðu þeir á yfirburði hvíta kynstofnsins, [[Aríar|Aría]], sem þeir töldu rétthærri öðrum þjóðum. Stefna [[Nasistaflokkurinn|Nasistaflokksins]] var að tryggja hvíta kynstofninum, einkum þýsku þjóðinni, heimsyfirráð og aukið landrými með því að ryðja burt þjóðunum austan Þýskalands. [[Gyðingar]] voru að mati nasista stærsta ógnin við aríska kynstofninn.

Í [[Þýskaland]]i náðu nasistar undir forystu [[Adolf Hitler|Adolfs Hitlers]] völdum [[1933]] og héldu þeim fram til [[1945]] þegar Þýskaland var sigrað í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni. Nefndist flokkur þeirra „[[Nasistaflokkurinn |Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei]]“ (''Þjóðernissósíalíski þýski verkamannaflokkurinn'' — stundum nefndur ''Þjóðernisjafnaðarmannaflokkurinn''), skammstafað NSDAP. Er orðið „nasisti“ runnið þaðan. Flokkar með svipaða stefnu höfðu völdin víða í [[Evrópa|Evrópu]] árin milli stríða, 1918-1939. Þótt nasistar hafi sjálfir kennt sig við jafnaðarstefnu eða sósíalisma, er alla jafna gerður greinarmunur þar á og í yfirlitsritum um stjórnmálastefnur er nasismi sjaldnast talinn með jafnaðarstefnum. Nasistar kynntu málstað sinn sem samruna ólíkra stefna en meirihluti fræðimanna telur nasisma til [[öfgahægristefna]]. [[Þjóðernishreyfing Íslendinga|Flokkur þjóðernissinna]] starfaði á Íslandi á fjórða áratug [[20. öld|20. aldar]]. Hefur því löngum verið haldið fram að hann hafi haft sáralítið fylgi.

== Tengt efni ==
* [[Fasismi]]
* [[Gyðingahatur]]
* [[Helförin]]
* [[Kynþáttahyggja]]
* [[Seinni heimsstyrjöldin]]
* [[Versalasamningurinn]]
* [[Þjóðernishyggja]]

{{stubbur|saga}}
[[Flokkur:Stjórnmálastefnur]]
[[Flokkur:Seinni heimsstyrjöldin]]

{{Tengill GG|no}}⏎
{{Tengill ÚG|pt}}