Difference between revisions 9028 and 11931 on kbpwiki

Zɩŋkɩ (yɔɔdaɣ taa lɛ, zɛ̃g Fransɩɩ taa lɛ, zɛ̃k Kanaada kʊnʊŋ taa, Suwisi taa lɛ, zɛ̃) kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 30 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Zn. Tomnaɣ yem kɛ ñɩɣlɩm wonuu. Nabʊyʊ taa lɛ, zɩŋkɩ nɛ mañɩzɩyɔm pakpakɩɣ ɖama alɩwaatʊ ndʊ ɛmʊ kalɩkɔdaɣ ɛlɩzɩɣ sɔzaɣ nazɩyʊ sɩɣlɩyʊ +2, nɛ ɛɖalakɩŋ wɛ kɩmaŋ nɛ Mg2+. Ɛkɛ nɛɛlɛ nɛ naanaza tʊ weyi ɛkɩlɩ tɔyʊʊ tɛtʊ pɔɔɖɛ taa yɔ. 



Pʊtʊ ɛnʊ e-tomnaɣ yem ñɩŋga ŋga ɖooo hoohoo pɛkpɛndaɣ-kɛ nɛ etɛŋ wonduu mɛfɛyɩ camɩyɛ waa, ɛlɛ pɩsaŋaɣ nɛ palakɩna [[kuviri]] nɛ zɩŋkɩ naa kpaagbaa, wɛ luɖaa takayaɣ taa ŋga kɛkɛ Georgius Agricola ñɩŋa yɔ weyi ɛcɔna-ɩ ɛyɔlaa pɩñɔtɩna Silesi tɛtɛɛ ñɩm ɖeɖe pɩnaɣ 1546 yɔ, ɖɔɖɔ ɛzɩ tɩwɛʊ Basile Valentin cɩkpɛndʊʊ takayasɩ taa pɩñɔtɩna pɩnzɩ 1650 mbʊ yɔ. Nɛ pɩɩpɔza se pɩnaɣ 1695 alɩwaatʊ nɛ pɔcɔ palɩzɩ pawɩlɩ keelee ɛzɩma palakɩ zɛŋkɩ pɩtɩŋna kɩ-tɛ kaŋwa yɔɔ yɔ.   

Zɛŋkɩ tʊmɩyɛ paɣzɩ paɣlʊʊ wobu yɔɔ wobu yɔɔ kpaɣɖʊ 18 hɛkʊ taa ŋkɔɔ nsɩna pɩnaɣ 1820, ɖenɖe keeke kʊ-tʊmɩyɛ caɣ mbilim yɔ. Kajalaɣ zɛŋkɩ tɛ yɔlʊʊ pɩtɩŋna papasɩɣ zɛŋkɩ ŋgʊ kɩ-tɛ kanwa ɛlɛ pɩkɛʊ ɖenɖe helim ɛwɛʊ yɔ, Andreas Margraff sazɩna-tʊ pɩnzɩ 1746 nɛ 1749 hɛkɩŋ taa. Ñɩɣlɩm tʊma tɩna mba pɛkɛ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Ɛnglɩsɩ]] ɛyaa yɔ paɣzɩ ɖʊ nesi siŋ zɛŋkɩ labʊ nɔmɔʊ taa, ɛyaa pa-taa kɔyɔ ɛzɩ William Champion weyi ɛlaba zɛŋkɩ nɛ kuviri yɔ nɛ kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Jean-Jacques Dony.

Yee [[Caama]] tɔmpiye ɛkɛ Zink nɛ ɖɩlɩna [[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa se zincum, ɖɩnɛlɛ fransɩɩ tɔmpiye lɩna Caama tɛ kɛnɛ. Jean Thévenot tʊ pɩtɩŋna ɛkpaɣdɩyɛ nɛ ɛ-tɛ aseɣɖe nɔmɔŋ wobu pɩnaɣ 1666, ya-ɩ se zinch. Richelet tɔm kpou, ñaña fransɩɩ yɔɔdaɣ kɛlɛʊ pɩnaɣ 1680, nɛ ɛpɩsɩ-ɖɩ kɛlɛʊ se zin yaa zain.