Difference between revisions 2353445 and 2353477 on kkwiki

'''Компьютердің құрылғылары'''<ref>[http://dic.gramota.ru/search.php?word=%EE%E1%E5%F1%EF%E5%F7%E5%ED%E8%E5&lop=x&gorb=x&efr=x&zar=x&ag=x&ab=x&lv=x&pe=x&az=x]</ref> ({{lang-en|hardware}} (́ha:dwεə), <small>жарг.</small> «темір») — [[Электроника|электрондық]] және/немесе [[компьютер|Есептегіш құрылғы]]ның механикалық бөліктері.<ref>[http://dic.gramota.ru/search.php?word=%EE%E1%E5%F1%EF%E5%F7%E5%ED%E8%E5&lop=x&gorb=x&efr=x&zar=x&ag=x&ab=x&lv=x&pe=x&az=x]</ref>

'''Компьютердің құрылғылары'''<ref>[http://www.glossary.ru/cgi-bin/gl_sch2.cgi?RAvvgwgytul!uhlxvl,ltol]</ref> — электрондық, электрлік ж-е механикалық құрылғылардың кешені.
Компьютердің құрылғыларының қатарына:
— компьютерлер мен логикалық құрылғылар;
— сыртқы құрылғылар және диагностикалық аппаратура;
— энергетикалық қосалқылар, батареялар мен аккумуляторлар.

== Компьютердің таралуы ==
Большое число компьютеров встроено в другие устройства, например, в бытовую технику, медицинское оборудование, [[сотовый телефон|сотовые телефоны]]. Лишь малая часть компьютеров (около 0,2 % всех компьютеров, произведённых в 2003 ж.) — это настольные и мобильные [[персональный компьютер|персональные компьютеры]].⏎
⏎
== Жеке компьютер ==
Кәдімгі [[жеке компьютер]] корпустан және мына бөлшектен тұрады:

* [[Аналық плата]], оның үстіндегі [[орталық процессор]] (CPU) оның үстінде [[Кулер|салқындату жүйесі]], [[амалдық жад (оперативная память)]] және т.б., кеңейткіш слоты:
** [[амалдық жад құрылғысы]] (ОЗУ) және [[кэш]] (әдетте CPU ішінде кездеседі)
** [[Тұрақты жад құрылғысы]] (ПЗУ)
** Шины — [[PCI]], [[PCI-E]], [[USB]], [[FireWire]], [[AGP]] (устарела), [[ISA]] (устарела), [[EISA]] (устарела)
* [[Электр блогі]] (блок питания)
* Сақтау құрылғыларының [[контроллер]]і — [[ATA|IDE]], [[SCSI]], [[SATA]], [[Serial Attached SCSI|SAS]] н-се аналық платада және кеңейткіш құрылғыларда орналасқан басқа түрлі контроллер. Контроллерге [[Қатты диск (hard disk)]], жұмсақ диск құрылғылары, [[CD-ROM]] т.б.
* Қозғалғыш жад құрылғылары
** Оптикалық дисктер құрылғысы
** Жұмсақ дисктер құрылғысы
** стример
* Ақпарат сақтағыш құрылғылар
** [[Қатты диск (hard disk)]] (кейде [[RAID]]-массивке қосылған)
* Видеоконтроллер ([[Монитор (дисплей)|монитор]]ға сигнал жіберетін [[графикалық плата]])
* Дауыс контроллері (көр [[Дауыс платасы]])
* Торлық интерфейс (көр [[Тор платасы]])

бұдан басқа, компьютерлік құрылғыларға сыртқы компоненттер кіреді:
* [[Кіріс құралы]]
** [[Пернетақта]]
** [[Компьютер тышқаны|Тышқан]], [[трекбол]] н-се [[тачпад]]
** [[Джойстик]]
** [[Сканер]]
* [[Шығыс құралы]]
** [[Монитор (дисплей)]]
** Колонка/наушниктер
** Баспа құралдары
*** [[Принтер]]
*** [[Плоттер]]
* [[Модем]] — телефондық желімен байланысу үшін

== Тағы көріңіз ==
* [[Компьютерлік техника]]
⏎
⏎
== Тарихи деректерден ==
Есептеуіш техникасының пайда болуы, сандарды қосу операциясын машинаның көмегімен орындау идеясынан басталады. Бұл идеяны жүзеге асыруға тырысқаны туралы бізге жеткен алғашқы еңбек Леонардо до Винчиге тиесілі. Оның еңбектерінде санау және сандарды сүйек, тас арқылы есептеулер, есептеу техникасының қажеттігі туралы ойлар кездеседі. Ол бұдан шамамен 1500 жылдай бұрын көп таңбалы сандардың қосындысын табатын құрылғының сұлбасын жасаған. 
(contracted; show full)
Еуропаның көптеген ғалымдары қосындылағыш машинаны жаңғыртуға тырысты. Немістің ғалымы, математик Готфрид Вильгельм Лейбниц 1673 жылы арифметикалық төрт амалды орындайтын механикалық машинаның бірінші нұсқасын, кейін оны жетілдіріп, 1694 жылы екінші рет, соңғы нұсқаны 1710 жылы ұсынды. Сөйтіп Лейбництің арифмометрі әлемдік есептеу техникасының дамуындағы оңды жаңалық болды.

  ⏎
⏎
XIX ғасырдың басында ғылымның даму деңгейінің өсуіне қарай есептеулер күрделене түсті, адамның есептеулеріне көп уақыт қажет болды. Бұл мәселені шешудің жолдарын табуды ойлап, әлемнің белгілі ғалымдары техникалық қажеттілікті қанағаттандыру үшін есептеуіш құралдар құрастырумен айналысты. 
Атақты ағылшын математигі, инженері Чарльз Бэббидж 1812 жылы кестелерді машиналық есептеу тәсілдері жайында ойлана бастайды. Оның көздегені математикалық есептеулерді 
автоматтандырудың жолын іздеу болатын. 1786   жылы көпмүшелерді кестелеулеуге арналған машинаны сандық талдауда кеңінен таныс айырма тәсілі бойынша жасау идеясын ұсынды. 1862 жылы аналитикалық машинаның бөлігі Королевство және Лондон мұражайларында демонстрацияланды. 
Ч. Бэббидж машинаның құрамды бөліктерін төмендегідей сипаттап көрсетті:
1) сандарды сақтауға қажет «қойма» (қазіргі кездегі оны «есте сақтау құрылғылары»);
2) арифметикалық амалдарды орындауға арналған «арифметикалық құрылғы» (қазіргі «процессор»);
3) операциялардың орындалу тәртібін басқаратын құрылғы (қазіргі «басқару құрылғылары»);
4) мәліметтерді енгізу және шығару құрылғылары.
Бэббидждің айырмалық (Д. Ларднер жазбаларында) немесе аналитикалық машинасы (Л. Менабреа жазбаларында) толығымен құрастырылмады. Дегенмен, Ч. Бэббидждің құрылымдық  идеясы өз мәнін жойған жоқ, элементтік база  өзгергенімен, идея мәңгілік болып келеді.
Августа Ада Лавлейс өзінің қысқа ғұмырында алғашқы бағдарламалаушы ретінде танымал болды. Өйткені⏎
⏎
, ол Бэббидждің машинасына арналған бағдарламаны машиналық кодпен, яғни, перфолента түрінде жазды. АҚШ әскери басқармасының сұранысына байланысты электрондық есептеуіш машиналарына (алдағы жазбаларда ЭЕМ) арналған  бағдарламаны дүниеге әкелді. Августа Ада Лавлейс атақты Джон Байронның қызы, жасынан математикалық  қабілетімен, физикаға қызығушылығымен танылған. 
(contracted; show full)Есте сақтау құрылғысы программаларды, мәліметтерді
және жұмыс нәтижелерін компыбтер жадына сақтауға арналғаа
Шығару құрылгысы компьютердің жүмыс нәтижесін
адамдарға жеткізу үшін қолданылады.

== Дербес ЭЕМ ==
=== Дербес ЭЕМ-нің элементтік базасы ===
Дербес 
__________ЭЕМ-нің (ДЭЕМ) элементтік базасы болатын
электрондық компоншттері информация өңдеудің белгілі бір
қызметін немесе оны сақтау ісін аткарады. Мұндай
компоненттер интегралдык схемалар деп аталады.
Интегралдық схема металдан не пластмассадан жасалған
қорапқа салынған жартылай өткізгішті кристалдардан түрады.
Жіңішке жіп секілді арнайы сымдар осы кристалды қораптың
шеткі тақшаларымен жалғастырады.
(contracted; show full)
== Сілтеме ==
* [http://overcomp.ru/ OverComp.ru — компьютер құрастыру көмекшісі]
* [http://delete-it.ru/ Delete-it.ru — hardware және software жаңалықтары]

== Әдебиет ==

{{Суретсіз мақала}}
⏎
⏎
[[cy:Caledwedd]]
[[uk:Апаратне забезпечення]]