Difference between revisions 2353481 and 2409152 on kkwiki

'''Компьютердің құрылғылары''' ({{lang-en|hardware}} (́ha:dwεə), <small>жарг.</small> «темір») — [[Электроника|электрондық]] және/немесе [[компьютер|Есептегіш құрылғы]]ның механикалық бөліктері.<ref>[http://dic.gramota.ru/search.php?word=%EE%E1%E5%F1%EF%E5%F7%E5%ED%E8%E5&lop=x&gorb=x&efr=x&zar=x&ag=x&ab=x&lv=x&pe=x&az=x]</ref>

(contracted; show full)
* [[Модем]] — телефондық желімен байланысу үшін

== Тарихи деректерден ==
Есептеуіш техникасының пайда болуы, сандарды қосу операциясын машинаның көмегімен орындау идеясынан басталады. Бұл идеяны жүзеге асыруға тырысқаны туралы бізге жеткен алғашқы еңбек Леонардо до Винчиге тиесілі. Оның еңбектерінде санау және сандарды сүйек, тас арқылы есептеулер, есептеу техникасының қажеттігі туралы ойлар кездеседі. Ол бұдан шамамен 1500 жылдай бұрын көп таңбалы сандардың қосындысын табатын құрылғының сұлбасын жасаған.
  

Сауданың дамуы кең таралған римдік жүйедегі сандарды қосудың қиын екенін көрсетті. Сонымен қатар, ежелгі Римде саусақпен санаудан гөрі таспен, сүйекпен санауға көше бастағандықтан, «абак» деген құрал есептеуді жеңілдетті. Олар оны қоладан, піл сүйектері мен түрлі-түсті әйнектерден жасады. Бүгінге дейін «абак» терминінің шығу тарихы белгісіз, алайда ежелгі римдіктер оны calculi немесе abacuil деп атады. Осы атаулардан қазіргі calculatore (калькулятор) шыққаны белгілі. Қытайлықтар біздің эрамыздың VI ғасыры(contracted; show full)
Бұл механикалық техниканың негізінде жүзеге асырылған мүмкіндіктер есептеу қиындықтарынан құтқарды.  Бұдан жарты ғасыр өтпей механикалық машиналармен қатар электромеханикалық релені пайдаланатын автоматты есептейтін құралдар пайда бола бастады.
  

XX ғасырдың 30-жылдарында басталған релелік машинаны құрастыру ісі  басталып, американдық математик, физик Говарда Айкеннің жетекшілігімен IBM (International Business Machines) фирмасында 1944 жылы Бэббидж идеясын жүзеге асыратын «Марк-1» (ұзындығы 17 м, салмағы 5 тонна, 75 000 электронды шам, 3000 механикалық реле, көбейту – 3 секунд, бөлу – 12 секунд) машинасын іске қосумен аяқталды. Алайда, релелік машиналарды көп уақыт өтпей өнімділігі мен сенімділігі жоғары электрондық машиналар алмастырды. Мұндай есептеуіш техникасы саласындағы төңкерістің АҚШ, Германия, Ұлыбритания, КСРО елдерінде бір мезгілде жүруі физикада электрондық шамдардың пайда болуымен байланысты. Бұл уақытта электрондық шамдар радиотехникада ақпаратты өңдеу және сақтау үшін жаппай қолданылды.  

Алғашқы ЭЕМ АҚШ-та 1945-1946 жылдары ENIAC деген атаумен (ол «Electronic Numerical Integrator and Calculator» сөздерінің бастапқы әріптерінен құралған, аудармасы «электронды-сандық интегратор мен есептеуіш») аталып,  іске қосылды. Ол 30-жылдары басталған  Джордж Атанасовтың жұмысын жалғастырған Джон Моучли мен Преспер Эккерт  басшылығымен құрастырылды. Бұл машина ұзындығы 26 м, салмағы 35 тонна,  қосу – 1/5000 сек, бөлу – 1/300 сек, ондық санау жүйесі 10-разрядты сандар, басты қиындығы – бағдарламаларды  (contracted; show full)болып 1981 жылы IBM фирмасы жасаған, кейіннен "дербес
компьютер" деп аталған шағын компьютердің шығуы болды.
Сол уақыттан бастап осы атау шағын компьютерлер
тобының жалпы аты есебінде түрақталынып қалды.

== Компьютерлік жүйелер ==
IBM фирмасының анықтамасы бойынша компьютерлік
(есептеу) жүйелер төрт негізгі құрамнан т
үұрады:
# шығарылатын есепті, орындалатын жұмысты мәселе ретінде қойып, сонЬІй нәтижесін алатын адам;
# аппараттық жасақтама (Hardware);
# мәліметтер файлы;
# компьютерді программалық жасақтамасы (Software).
Компьютерлік жүйелер үғымын немесе мәліметтерді өңдеу
жүйелерін осы төрт комбинацияны - машиналарды,
мәліметтерді, программаларды және адамды - біріктіре
(contracted; show full)== Дербес ЭЕМ ==
=== Дербес ЭЕМ-нің элементтік базасы ===
Дербес ЭЕМ-нің (ДЭЕМ) элементтік базасы болатын
электрондық компоншттері информация өңдеудің белгілі бір
қызметін немесе оны сақтау ісін аткарады. Мұндай
компоненттер интегралдык схемалар деп аталады.
Интегралдық схема металдан не пластмассадан жасалған
қорапқа салынған жартылай өткізгішті кристалдардан т
үұрады.
Жіңішке жіп секілді арнайы сымдар осы кристалды қораптың
шеткі тақшаларымен жалғастырады.
Жартылай өткізгішті кристалл көбівесе өте таза кремнийден
жасалады, оны жасауда вакуумдық бүрку, тырналау,
қоспаларды иондық түрде енгізу, дәлме-дәл фотолитография
тәрізді және де басқа жоғары сапалы технологиялар
қолданылады.
 
Осындай күрделі технология нәтижесінде кристалда электр
схемасына біріктірілгш "электрондық молекулалар" жасалады.
Олар бір кристалл көлемінде (5x5 мм) жүз мыңнан аса бір-
бірімен байланысқан "электрондық молекулаларды"
құрастырып, өте күрделі информацияны түрлендіру
жүмыстарын орындай алады. Мүмкін болашақта осындай
схемалар элементтері рөлін тікелей ұғымдағы заттардьщ
молекулалары атқаратын шығар.
 
Интегралдық схемаларды жасау, тексеру, олардың
сапаларын бақылау - барлығы да автоматтандырылған, оның
үстіне оларды сериялық түрде шығару да меңгерілген.
Интегралдық схемаларды шығаруды баспаханалардағы кітапты
көбейтіп шығарумен салыстыруға болады. Олар өздерінің
атқаратын функцияларына қарай ЭЕМ-нің әртүрлі тетіктерінің -
шифраторлардың, сумматорлардың, күшейткіштердің
түрлеріне байланысты бөлек-бөлек топтарға жіктеліп, ]
серияларға бөлініп шығарылады.
 
Бұл схемалардың интегралдық (біріктірілген) деп аталу
себебі олардың бір кристалы күрделі логикалық функциялардың
белгілі біреуін орындай алады, сосын олардан транзисторлар
мен диодтардан құрастырылатын сияқты машина қондырғылары оңай жасалады.
ДЭЕМ бірыңғай аппараттық жүйеге біріктірілген техникалық
электрондық құрылғылар жиынынан түұрады. ДЭЕМ қүрамына
кіретін барлық құрылғыларды олардың функционалдық
белгілеріне қарай екіге бөлу қалыптасқан, олар: жүйелік блок
және сыртқы құрылғылар.
 
Жүйелік блок мыналардан түұрады:
* микропроцессор;
* оперативті есте сақтаушы құрылғы немесе жедел жады;
* тұрақты есте сақтаушы құрылғы;
* қоректену блогы мен мәлімет енгізу-шығару порттары.
Ал, сыртқы құрылғылар былайша бөлінеді:
* информация енгізу құрылғылары;
* информация шығару құрылғылары;
(contracted; show full)
== Сілтеме ==
* [http://overcomp.ru/ OverComp.ru — компьютер құрастыру көмекшісі]
* [http://delete-it.ru/ Delete-it.ru — hardware және software жаңалықтары]

== Әдебиет ==

{{Суретсіз мақала}}