Difference between revisions 2521302 and 2563565 on kkwiki

{{мағына|Иран (айрық)}}
{{мағына|Персия (айрық)}}
{{Мемлекет
 |Қазақша атауы          = Иран Ислам Республикасы
 |Шынайы атауы           = {{lang-prs|جمهوری اسلامی ایران}} 
 |Атау септігі           = Иран
 |Елтаңба                = Coat of arms of Iran.svg
 |Байрақ                 = Flag of Iran.svg
(contracted; show full)

Иран мемлекетінің орталықтандырылуы [[Қызылбастар|қызылбаштық]] [[Сефевидтер әулеті|Сефеви]] әулетінің таққа келуімен қалпына келтірілді. Олар моңғол жаулаушылары ұрпақтарының бил
еуігін тоқтатты.

=== Әулеттер (1501—1979) ===
{{main|Сефевидтер|Афшаридтер|Зендтер|Каджарлар (әулет)|Пехлеви}}
[[Сурет:Shah Ismail Hatayi.jpg|thumb|left|200px|[[I Ысмайыл|Ысмайыл I]]]]
(contracted; show full)лықтандырылған мемлекетке айналды, қарулы күштердің заманауиландырылуы жүзеге асырылды. Бірақ Ұлы Аббастың өлімінен кейін империя құлдырай бастады. Икемсіз басқарудың соңы [[Қандағар]] мен Бағдадтан айырылуға әкеп соқты. [[1722 жыл|1722 жылы]] ауған-гильзайлар Иранға шабуыл жасап, кідірместен Исфаханды алып, таққа Махмуд ханды отырғызды. Сол кезде Сефевилердің соңғы патшасы Тахмасп II-нің қолбасшысы, [[Нәдір шах Афшар|Нәдір шах]], оны ұлымен қоса өлтіріп Иранға [[Афшарилер|Афшарилердің]] билігін орнатты.


Первым делом Надир-шах сменил государственную религию на [[суннизм]], а затем разгромил АфгНәдір шах ең алдымен мемлекеттік дінді [[Әһл әс-Сунна|сүнниттік]] бағытқа ауыстырды, кейін Ауғанистан и вернулды талқандап Персии Кяға Қандагғар. Отступающие афганские войска бежали вды қайтарды. Шегінген ауған әскері [[ИҮндия|Индию]]. Надир-шах призвал индийского [[істан|Үндістанға]] қашты. Нәдір шах үнді [[Ұлы Моғолдар патшалығы|могғолы]]а, Моұхаммед-  шаха, не принимать их, но тот не согласился, тогда шах вторгся в Индию. В [[1739 год]]у войска Надир-шаха вошли в [[Дели]], однако вскоре там вспыхнуло восстание. Персы устроили в городе настоящую резню, а потом вернулись в Иран, полностью разграбив страну. В [[1740 год]]у Надир-шах совершил поход в Туркестан, в результате которого границы Ирана продвинулись до [[Амударья|Амударьи]]. На [[Кавказ]]е персы дошли до [[Дагестан]]а. В [[1747 год]]у Надир-шах был убит.

[[Сурет:Персия, Афганистан и Белуджистан, конец XIX века.jpg|thumb|290px|Персия на карте конца XIX века.]]
[[Сурет:IranP37a-500Rials-AH1317(1938)-donatedoy f.jpg|thumb||290px|Герб шахского Ирана на купюре [[1938 год]]а]]қа оларды қабылдамауға шақырды, бірақ ол келіспеді, сөйтіп шах Үндістанға шабуыл жасады. [[1739 жыл|1739 жылы]] Нәдір шах әскері [[Дели|Делиге]] басып кірді, алайда сол уақытта онда көтеріліс басталды. Парсылар қалада нағыз қанды қырғын орнатты, кейін елді толықтай талқандап Иранға оралды. [[1740 жыл|1740 жылы]] Нәдір шах Түркістанға жорыққа шықты, нәтижесінде Иран шекарасы [[Әмудария|Әмударияға]] дейін жетті. [[Кавказ|Кавказда]] парсылар [[Дағыстан|Дағыстанға]] дейін жетті. [[1747 жыл|1747 жылы]] Нәдір шах өлтірілді.

[[Сурет:Персия, Афганистан и Белуджистан, конец XIX века.jpg|thumb|290px|Персия на карте конца XIX века.]]
[[Сурет:IranP37a-500Rials-AH1317(1938)-donatedoy f.jpg|thumb||290px|Герб шахского Ирана на купюре [[1938 год]]а]]

[[1750 жыл|1750 жылы]] билік Кәрім хан басшылығымен [[Зендтер әулеті|Зендтер]] әулетіне өтті. Кәрім хан 700 жылдың ішіндегі ел билігіне келген ең бірінші парсы болды. Ол астананы [[Шираз|Ширазға]] көшірді. Оның билеген кезеңі соғыстың жоқтығымен және мәдени гүлденумен ерекшеленді. Зендтер билігі тек үш ұрпаққа ғана жалғасып, билік [[1781 жыл|1781 жылы]] Қажар әулетіне өтті. Әулеттің негізін салушы, кестірілген Аға Мұхаммед хан, Зендтер мен Афшарилердің ұрпақтарына зәбір көрсетті. Иранда Қажарлардың билігін бекітіп, Мұхаммед хан Грузияға жорыққа шығады, Тбилисиді талқандап, 20 мың тұрғынын қырып салады. 1797 жылы Грузияға екінші жорық жасалмай қалды, себебі шах Қарабақта өз қызметшілері қолынан (грузин және күрд) қаза табады. Мұхаммед хан өлімінің алдында Иран астанасын Тегеранға көшірген.

В [[1750 год]]у власть перешла к династии [[Зенды|Зендов]] во главе с Карим-ханом. Карим-хан стал первым за 700 лет персом, ставшим во главе государства. Он перенёс столицу в [[Шираз]]. Период его правления характеризуется практически отсутствием войн и культурным расцветом. Власть Зендов продолжалась лишь три поколения, и в [[1781 год]]у перешла к династии [[Каджары (династия)|Каджаров]]. Основатель династии, скопец [[Ага Мохаммед хан Каджар|Ага-Мохаммед-хан]], учинил расправу над Зендами и потомками Афш(contracted; show full){{SAARC}}
{{Страны у Каспийского моря}}
{{Страны у Персидского залива}}
{{Страны у Аравийского моря}}

[[Категория:Иран| ]]
[[Категория:Унитарные государства]]
[[Категория:Исламская республика]]